മുരളി

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ml">
  <siteinfo>
    <sitename>വിക്കിപീഡിയ</sitename>
    <dbname>mlwiki</dbname>
    <base>https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">മീഡിയ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">പ്രത്യേകം</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">സംവാദം</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ഉപയോക്താവ്</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">പ്രമാണം</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി സംവാദം</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ഫലകം</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">സഹായം</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">സഹായത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">വർഗ്ഗം</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">കവാടം</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">കവാടത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">കരട്</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">കരട് സംവാദം</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ഘടകം</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>മുരളി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1338</id>
    <revision>
      <id>4615348</id>
      <parentid>4605360</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18498" sha1="275fwgjx1z7zruwg14f4djmptqkpfcw" xml:space="preserve">{{infobox actor
| name = മുരളി
| image = Murali (actor).jpg
| birth_name = മുരളീധരൻ പിള്ള
| birth_date = 1954 മെയ് 25
| birth_place = കുടവെട്ടൂർ, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം ജില്ല
| death_date = {{death date and age|2009|08|06|1954|05|25|mf=yes}}
| death_place = അരുവിക്കര, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല
| occupation = മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ
| party = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| years_active = 1986-2008
| spouse = ഷൈലജ
| children = കാർത്തിക
}}
ഭാവാഭിനയം, ശരീരഭാഷ, ശബ്ദവിന്യാസം എന്നിവ കൊണ്ട് അഭിനയത്തിന് പുത്തൻ സമവാക്യം രചിച്ച
സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവായിരുന്നു ''മുരളീധരൻ പിള്ള '' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''മുരളി''' (1954-2009). ഞാറ്റടി എന്ന സിനിമയിലൂടെ മലയാള സിനിമയിൽ സജീവമായ മുരളി നെയ്ത്തുകാരൻ എന്ന സിനിമയിലെ അഭിനയത്തിന് 
2001-ൽ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം നേടി. [[അടയാളം (ചലച്ചിത്രം)|അടയാളം]], [[ആധാരം (ചലച്ചിത്രം)|ആധാരം]], [[കളിക്കളം]], [[ധനം (ചലച്ചിത്രം)|ധനം]], [[നാരായം (ചലച്ചിത്രം)|നാരായം]], [[ലാൽസലാം (ചലച്ചിത്രം)|ലാൽസലാം]], [[കൈക്കുടന്ന നിലാവ്]], ദി ട്രൂത്ത്, [[തൂവൽ കൊട്ടാരം|തൂവൽക്കൊട്ടാരം]], [[രക്തസാക്ഷികൾ സിന്ദാബാദ്]], [[വരവേൽപ്പ്]], [[കിരീടം (ചലച്ചിത്രം)|കിരീടം]], [[വെങ്കലം (ചലച്ചിത്രം)|വെങ്കലം]], സിഐഡി മൂസ എന്നിവയാണ് മുരളി അഭിനയിച്ച പ്രധാന സിനിമകൾ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=GR |first=Anuraj |title=അഭിനയത്തിൻറെ രസതന്ത്രമറിഞ്ഞ നടൻ; മുരളിയുടെ ഓർമകൾക്ക് 12 വയസ് |website=News18 Malayalam |date=2021-08-06 |url=https://malayalam.news18.com/news/film/actor-murali-death-anniversary-actor-who-knows-the-chemistry-of-acting-1-ar-420195.html |language=ml |access-date=2026-03-03 |archive-date=2025-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812220507/https://malayalam.news18.com/news/film/actor-murali-death-anniversary-actor-who-knows-the-chemistry-of-acting-1-ar-420195.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.netindian.in/news/people/malayalam-actor-murali-passes-away |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2023-03-03 |archive-date=2023-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303020456/https://www.netindian.in/news/people/malayalam-actor-murali-passes-away |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shri.Bharath Murali |url=https://sasthamcotta.com/item/shri-bharath-murali/  |website=Sasthamcotta |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tracing actor Murali's 'navarasas' on his ninth death anniversary {{!}} Watch videos |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/08/07/tracing-actor-muralis-navarasas-ninth-death-anniversary.html |website=onmanorama.com |language=en |last=Anagha Jayan E}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കൊട്ടാരക്കര താലൂക്കിലെ കുടവെട്ടൂർ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ കൃഷ്ണപിള്ളയുടേയും ദേവകിയമ്മയുടേയും മൂത്ത മകനായി 1954 മെയ് 25-ന് ജനനം. കുടവെട്ടൂർ എൽ.പി സ്കൂൾ, കൊട്ടാരക്കര തൃക്കണമംഗലം ഹൈസ്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ മുരളി തിരുവനന്തപുരം എം.ജി.കോളേജ്, ശാസ്താംകോട്ട ഡി.ബി കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും ബിരുദം നേടി. പിന്നീട് തിരുവനന്തപുരം ലോ കോളേജിൽ നിന്നും നിയമബിരുദം നേടിയ ശേഷം ആരോഗ്യ വകുപ്പിൽ എൽ.ഡി.ക്ലർക്കായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതമാരംഭിച്ചു. യു.ഡി.ക്ലർക്കായി കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലും ജോലി നോക്കി.

ഭരത് ഗോപി സംവിധാനം ചെയ്ത ഞാറ്റടി എന്ന സിനിമയിലൂടെ മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് സജീവമായ മുരളി സർക്കാർ സർവീസിലിരിക്കെ തന്നെ നാടകങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചു. നരേന്ദ്ര പ്രസാദിൻ്റെ നാട്യഗൃഹത്തിൽ സജീവ സാന്നിധ്യമായിരുന്ന മുരളി പിന്നീട് അരവിന്ദൻ്റെ ചിദംബരം എന്ന സിനിമയിൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്തു. പക്ഷേ ഹരിഹരൻ്റെ പഞ്ചാഗ്നി എന്ന സിനിമയിലെ അഭിനയത്തോടെയാണ് മുരളി മലയാള സിനിമയിലെ ശ്രദ്ധേയ താരമാകുന്നത്. ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ സംവിധാനം ചെയ്ത മീനമാസത്തിലെ സൂര്യൻ എന്ന ചിത്രം മുരളിയിലെ അഭിനേതാവിൻ്റെ മികവ് മലയാളി കണ്ടറിഞ്ഞ സിനിമയാണ്. 2001-ൽ നെയ്ത്തുകാരൻ എന്ന സിനിമയിലൂടെ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം മുരളി നേടി.

സാഹിത്യത്തിലും മുരളി തൻ്റേതായ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അഞ്ച് പുസ്തകങ്ങൾ മുരളിയുടേതായി പുറത്തിറങ്ങി. ഇതിൽ അഭിനേതാവും ആശാൻ്റെ കവിതയും എന്ന പുസ്തകം കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി അവാർഡ് നേടി.

ഇടതുപക്ഷ ആശയങ്ങളോട് എന്നും അനുഭാവം പുലർത്തിയിരുന്ന മുരളി കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി ചെയർമാൻ കൂടിയായിരുന്നു.
മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥിയായി 1999-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആലപ്പുഴ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ലോക്സഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും കോൺഗ്രസ് നേതാവ് വി.എം.സുധീരനോട് പരാജയപ്പെട്ടു.

''' 1999 ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് '''

''' അലപ്പുഴ '''
* ആകെ വോട്ടുകൾ : 1033539
* പോൾ ചെയ്തത് : 788776 (76.73 % )
* വി.എം.സുധീരൻ (ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്) : 392700 (49.79 %)
* മുരളി (സി.പി.എം) : 357606 (45.34 %)
* തിരുവാർപ്പ് പരമേശ്വരൻ നായർ (ബി.ജെ.പി) : 27682 (3.51 %)
* വിജയി : വി.എം.സുധീരൻ (ഐ.എൻ.സി)
* ഭൂരിപക്ഷം : 35094&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Alleppey Lok Sabha 1999 Election Result - Parliamentary Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/alleppey-lok-sabha#1999 |access-date=2026-02-05 |website=resultuniversity.com |language=en}}&lt;/ref&gt;


''' ആലപിച്ച ഗാനം '''

* പറയൂ നീ ഹൃദയമെ...
* ഭൂമിഗീതം 1993

''' ശബ്ദം നൽകിയ സിനിമ '''

* നീലക്കുറിഞ്ഞി പൂത്തപ്പോൾ 1987

''' അവാർഡ് '''

'' മികച്ച നടൻ ''
*  ദേശീയ അവാർഡ് 2001
* സംസ്ഥാന അവാർഡ് 
* 1992, 1996, 1998, 2001

'' മികച്ച സഹനടൻ ''

* സംസ്ഥാന അവാർഡ് 
* 1991, 2001, 2008&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുരളി |url=https://m3db.com/murali-0 |access-date=2026-02-05 |website=M3DB |language=ml}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
കരൾ രോഗത്തിന് ചികിത്സയിലിരിക്കെ ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ വച്ച് 2009 ഓഗസ്റ്റ് 6ന് അന്തരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | title=നടൻ മുരളി അന്തരിച്ചു | website=malayalam.oneindia.com | date=2009-08-07 | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2009/08/07/kerala-malayalam-actor-murali-obit.html | language=ml | access-date=2026-02-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2009-08-07 |title=Malayalam film veteran Murali passes away |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/malayalam-film-veteran-murali-passes-away/story-Av565g0mgEDolXCFJjRvBK.html |access-date=2026-02-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ ==
* ഞാറ്റടി 1979
* മീനമാസത്തിലെ സൂര്യൻ 1986
* പഞ്ചാഗ്നി 1986
* ചിദംബരം 1986
* എഴുതാപ്പുറങ്ങൾ 1987
* അർച്ചനപ്പൂക്കൾ 1987
* ഒരു മെയ്മാസപ്പുലരിയിൽ 1987
* ജാലകം 1987
* നൊമ്പരത്തിപ്പൂവ് 1987
* നീയെത്ര ധന്യ 1987
* ഋതുഭേദം 1987
* തീർത്ഥം 1987
* സ്വാതി തിരുനാൾ 1987
* അട്ടക്കഥ 1987
* വിട പറയാൻ മാത്രം 1988
* സംവത്സരങ്ങൾ 1988
* അയിത്തം 1988
* പടിപ്പുര 1988
* ഡേവിഡ് ഡേവിഡ് മിസ്റ്റർ ഡേവിഡ് 1988
* കനകാംബരങ്ങൾ 1988
* പുരാവൃത്തം 1988
* ഊഹക്കച്ചവടം 1988
* മറ്റൊരാൾ 1988
* മൂന്നാം മുറ 1988
* ഉണ്ണിക്കുട്ടന് ജോലി കിട്ടി 1989
* ക്രൂരൻ 1989
* മതിലുകൾ 1989
* പൂരം 1989
* ചരിത്രം 1989
* ദശരഥം 1989
* അനഘ 1989
* കാലാൾപ്പട 1989
* അസ്ഥികൾ പൂക്കുന്നു 1989
* കിരീടം 1989
* ഭദ്രചിറ്റ 1989
* ആറ്റിനക്കരെ 1989
* നാടുവാഴികൾ 1989
* അർത്ഥം 1989
* മാലയോഗം 1990
* അപ്പു 1990
* പുറപ്പാട് 1990
* ഈ കണ്ണി കൂടി 1990
* കളിക്കളം 1990
* ഏയ് ഓട്ടോ 1990
* ഒരുക്കം 1990
* കുട്ടേട്ടൻ 1990
* വിദ്യാരംഭം 1990
* അപരാഹ്നം 1990
* ലാൽസലാം 1990
* ഈ തണുത്ത വെളുപ്പാൻ കാലത്ത് 1990
* ഇൻസ്പെക്ടർ ബൽറാം 1991
* വിഷ്ണുലോകം 1991
* കിലുക്കം 1991
* അടയാളം 1991
* കിഴക്കുണരും പക്ഷി 1991
* ഭരതം 1991
* സാന്ത്വനം 1991
* പൂക്കാലം വരവായി 1991
* ധനം 1991
* ആകാശക്കോട്ടയിലെ സുൽത്താൻ 1991
* കനൽക്കാറ്റ് 1991
* ഉള്ളടക്കം 1991
* അമരം 1991
* കേളി 1991
* യാത്രയുടെ അന്ത്യം 1991
* കടവ് 1991
* കമലദളം 1992
* സ്നേഹസാഗരം 1992
* മഹാനഗരം 1992
* ആധാരം 1992
* സദയം 1992
* സത്യപ്രതിജ്ഞ 1992
* ചമ്പക്കുളം തച്ചൻ 1992
* വളയം 1992
* മൈ ഡിയർ മുത്തച്ഛൻ 1992
* കൗരവർ 1992
* ആകാശദൂത് 1993
* മഗ്രിബ് 1993
* ചമയം 1993
* ഭൂമിഗീതം 1993
* ജനം 1993
* നാരായം 1993
* ആർദ്രം 1993
* പൊരുത്തം 1993
* വെങ്കലം 1993
* അർത്ഥന 1993
* ചകോരം 1994
* സാക്ഷ്യം 1995
* മംഗല്യസൂത്രം 1995
* ഇന്ത്യൻ മിലിട്ടറി ഇൻറലിജൻസ് 1995
* അച്ഛൻ കൊമ്പത്ത്, അമ്മ വരമ്പത്ത് 1995
* ദി കിംഗ് 1995
* ചൈതന്യം 1995
* പ്രായിക്കര പാപ്പാൻ 1995
* രജപുത്രൻ 1996
* ആയിരം നാവുള്ള അനന്തൻ 1996
* തൂവൽക്കൊട്ടാരം 1996
* ഏപ്രിൽ 19 1996
* കാണാക്കിനാവ് 1996
* സമ്മോഹനം 1996
* കാരുണ്യം 1997
* ഭൂപതി 1997
* ഒരു സങ്കീർത്തനം പോലെ 1997
* ഗംഗോത്രി 1997
* ഗുരു 1997
* ഇരട്ടക്കുട്ടികളുടെ അച്ഛൻ 1997
* അടിവാരം 1997
* താലോലം 1998
* കല്ല് കൊണ്ടൊരു പെണ്ണ് 1998
* തിരകൾക്കപ്പുറം 1998
* കൈക്കുടന്ന നിലാവ് 1998
* ദി ട്രൂത്ത് 1998
* കാറ്റത്തൊരു പെൺപൂവ് 1998
* രക്തസാക്ഷികൾ സിന്ദാബാദ് 1998
* സൂര്യപുത്രൻ 1998
* ഗർഷോം 1999
* പത്രം 1999
* ദി ഗോഡ്മാൻ 1999
* സ്പർശം 1999
* ഇൻഡിപെൻഡൻസ് 1999
* കണ്ണാടിക്കടവത്ത് 2000
* ദാദാ സാഹിബ് 2000
* സൂസന്ന 2000
* ദേവദൂതൻ 2000
* ജഗപൊഗ 2001
* നെയ്ത്തുകാരൻ 2001
* ശിവം 2002
* ഗ്രാമഫോൺ 2002
* ശേഷം 2002
* മാറാത്ത നാട് 2003
* അന്യർ 2003
* പ്രവാസം 2003
* ദി ഫയർ 2003
* സിഐഡി മൂസ 2003
* നിഴൽക്കുത്ത് 2003
* റൺവേ 2004
* കണ്ണേ മടങ്ങുക 2005
* ദി ടൈഗർ 2005
* അന്നൊരിക്കൽ 2005
* ഇരുവട്ടം മണവാട്ടി 2005
* കൊച്ചി രാജാവ് 2005
* ബാബാ കല്യാണി 2006
* വാസ്തവം 2006
* അച്ഛനുറങ്ങാത്ത വീട് 2006
* ഏകാന്തം 2006
* വടക്കുംനാഥൻ 2006
* ഫോട്ടോഗ്രാഫർ 2006
* പുലിജന്മം 2006
* സ്മാർട്ട് സിറ്റി 2006
* വീരാളിപ്പട്ട് 2006
* പ്രണയകാലം 2007
* നാല് പെണ്ണുങ്ങൾ 2007
* വിനോദയാത്ര 2007
* ആയുധം 2008
* ഫ്ലാഷ് 2008
* സൈക്കിൾ 2008
* സൗണ്ട് ഓഫ് ബൂട്ട് 2008
* സ്വർണ്ണം 2008
* മലയാളി 2009
* പത്താം അധ്യായം 2009
* മഞ്ചാടിക്കുരു 2012

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{NationalFilmAwardBestActor}}
{{മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ-മലയാളം}}
[[വർഗ്ഗം:1953-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2009-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 25-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 6-ന് മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാള ടെലിവിഷൻ നടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകനടന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ അഭിനേതാക്കളായ രാഷ്ട്രീയക്കാർ]]</text>
      <sha1>275fwgjx1z7zruwg14f4djmptqkpfcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലാറി ബേക്കർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2089</id>
    <revision>
      <id>4615571</id>
      <parentid>3808155</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56601" sha1="5dmeibjpyhya4d0m5s6tn2l37d2iq95" xml:space="preserve">{{prettyurl|Laurie Baker}}
{{Featured}}
&lt;!--Infobox--&gt;
{{പ്രശസ്തരുടെ വിവരപ്പെട്ടി
|പേര്=ലോറൻസ് വിൽഫ്രെഡ് ബേക്കർ &lt;br/&gt;(ലാറി ബേക്കർ)
|ചിത്രം=Backer.jpg
|തലക്കെട്ട്‌=കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക പെരുന്തച്ചൻ
|അപരനാമം=ലോറൻസ് ബേക്കർ
|birth_date=[[1917]] [[മാർച്ച് 02]]
|birth_place=[[ബർമിങ്ഹാം]], [[ഇംഗ്ലണ്ട്]]
|death_date=[[2007]] [[ഏപ്രിൽ 1]]
|death_place=[[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]]
|position=പ്രവർത്തനമേഖല
|ജോലി=വാസ്തു വിദ്യാ വിദഗ്ദ്ധൻ
|footnotes=ചെലവു കുറഞ്ഞ വീടുകൾ എന്ന ആശയം പ്രചരിപ്പിച്ചിരുന്ന ലാറി ബേക്കർ '''കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക പെരുന്തച്ചൻ''' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
}}
'''ലാറി ബേക്കർ''' യഥാർഥ പേര് '''ലോറൻസ് ബേക്കർ''' (ഇംഗ്ലീഷ്: Laurence Baker)( 1917 [[മാർച്ച് 2]], [[ബെർമിങ്‌ഹാം]], [[ഇംഗ്ലണ്ട്‌]] - 2007 [[ഏപ്രിൽ 1]] [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]]). “'''ചെലവു കുറഞ്ഞ വീട്‌'''&quot; എന്ന ആശയം പ്രചരിപ്പിച്ചിരുന്ന ലോകപ്രശസ്തനായ വാസ്തുശിൽപിയാണ്‌. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] പൗരത്വം സ്വീകരിച്ച ബേക്കർ [[കേരളം|കേരളത്തെ]] തന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തന കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലുടനീളം ചെലവുകുറഞ്ഞതും എന്നാൽ മനോഹരവുമായ കെട്ടിടങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച അദ്ദേഹം, കേരളസമൂഹത്തിൽ  ഏറെ ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്ന വ്യക്തികളിലൊരാളാണ്‌. ഇന്ന് ബേക്കറിന്റെ പാത പിന്തുടരുന്ന് നിരവധി ആർക്കിടെക്റ്റുകൾ ചെലവുകുറഞ്ഞ കെട്ടിടങ്ങൾ പണിയുന്നുണ്ട്. അതിനെല്ലാം [[ലാറി ബേക്കർ രീതി]] എന്ന് പേരു വരത്തക്കവണ്ണം പ്രശസ്തമാണ് ആ വാസ്തുശില്പരീതി. 1990-ൽ ഭാരത സർക്കാർ [[പത്മശ്രീ]] നൽകി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. ഭാര്യ എലിസബത്ത്. മക്കൾ വിദ്യ, തിലക്, ഹൈഡി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുപേർ. അടുത്തു ബന്ധമുള്ളവരും ശിഷ്യന്മാരും ഡാഡി എന്നാണ് ലാറിയെ സാധാരണ സംബോധന ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നത്.

== ജീവിതരേഖ ==
=== ആദ്യകാലം ===
[[ചിത്രം:EnglandBirmingham.png|thumb| ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ബർമിങ്ങം. ലാറി ജനിച്ചത് ഇവിടെയാണ്.]]
ലോകത്തിന്റെ പണിയായുധശാല എന്ന് അപരനാമമുള്ള [[ഇംഗ്ലണ്ട് | ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] [[ബിർമിങ്ഹാം|ബെർമിങ്‌ഹാമിലെ]] ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തിലാണ് ലോറൻസ് ജനിച്ചത്. ലിയോനാർഡ് എന്നും നോർമൻ എന്നും രണ്ട് ജ്യേഷ്ഠന്മാരും എഡ്ന എന്ന ഒരു സഹോദരിയും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. അച്ഛൻ ഒരു അക്കൗണ്ടന്റായിരുന്നു. ഏറ്റവും മൂത്ത സഹോദരിയും മറ്റുള്ള സഹോദരന്മാരും തമ്മിൽ എഴോളം വയസ്സിന്റെ വ്യത്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അവർ കളിക്കൂട്ടുകാരെപ്പോലെയാണ് വളർന്നത്.&lt;ref&gt;[http://arch-essays.blogspot.com/2005/01/laurie-baker-living-for-cause.html റിച്ചാർഡ് ബെല്ലോ ആർക്ക്-എസ്സേയ്സ് എന്ന വെബ് സൈറ്റിൽ എഴുതിയ ഉപന്യാസം ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 1]&lt;/ref&gt; ആറു കിലോ മീറ്ററോളം നടന്നായിരുന്നു ഗ്രാമർ സ്കൂളിൽ പോവേണ്ടിയിരുന്നത്. അത് പ്രകൃതിയെപ്പറ്റി പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകിക്കാണണം എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. 

ഒരു ശരാശരി വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു ലോറൻസ്‌ എന്ന ലാറി ബേക്കർ. ലാറിയിൽ മയങ്ങിക്കിടന്ന വാസ്തുശിൽപാ വൈദഗ്‌ധ്യം കണ്ടെത്തിയത്‌ അദ്ദേഹം പഠിച്ച കിങ്ങ് എഡ്വേർഡ്‌ ഗ്രാമർ സ്കൂളിലെ പ്രധാനാധ്യാപകനാണ്‌. അദ്ദേഹം ലാറിയോട് ഒരിക്കൽ എന്താണ് ഇഷ്ടമുള്ള വിഷയം എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ കിട്ടിയ മറുപടി ‘ഊരു ചുറ്റലും ചിത്രരചനയും സൈക്കിൾ ചവിട്ടും’ എന്നായിരുന്നു. ലാറിയുടെ ചിത്രരചനാപാടവം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് കിങ് ലാറിയുടെ പിതാവിനോട് അവനെ വാസ്തുശില്പകല പഠിപ്പിക്കാൻ ഉപദേശിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;കെ.എൻ. ഷാജി. പാവങ്ങളുടെ പെരുന്തച്ചൻ എന്ന ലേഖനം- ലാറി ബേക്കറെപ്പറ്റി, മാതൃഭൂമി വാരാന്തപ്പതിപ്പ് ഒന്നാം പേജ് 2007 ഏപ്രിൽ 1, ഞായർ&lt;/ref&gt;

ഗുരുനാഥന്റെ ഉപദേശത്തെത്തുടർന്ന് ലാറി ബർമിങ്ഹാം സ്ക്കൂൾ ഓഫ്‌ ആർക്കിടെക്ചറിൽ വിദ്യാർത്ഥിയായി ചേർന്നു. പഠനകാലത്ത് പല രാജ്യങ്ങളിലെ വിവിധ ശൈലിയിലുള്ള കെട്ടിട നിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിനായി ലാറിയും സഹപാഠികളും സൈക്കിളിലാണ് രാജ്യങ്ങൾ ചുറ്റാൻ തുടങ്ങിയത്. അതിനുള്ള പണം അവർ തന്നെ സ്വയം കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ടിലേയും സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലേയും പാരമ്പര്യ വാസ്തു ശില്പ പ്രത്യേകതകളെക്കുറിച്ച് അവഗാഹം ഉണ്ടാക്കാൻ ഈ യാത്രകൾ സഹായിച്ചു. കെട്ടിട നിർമ്മാണ രംഗത്ത്‌ വൻ മാറ്റങ്ങൾ കടന്നു വന്ന കാലമായിരുന്നു അത്‌. [[ഇരുമ്പ്|ഇരുമ്പിന്റെ]] വിലയിലുണ്ടായ കുറവ്‌, [[സിമന്റ്|സിമന്റിന്റെ]] കണ്ടുപിടിത്തം തുടങ്ങിയ ഒട്ടേറെ ഘടകങ്ങൾ [[കോൺക്രീറ്റ്‌]] സൗധങ്ങളുടെ പ്രചാരത്തിനു കാരണമായി. ഇംഗ്ലണ്ടിലെങ്ങും അംബരചുംബികളായ കെട്ടിടങ്ങൾ ഉയർന്നു. എന്നാൽ ലളിതജീവിതം നയിക്കുന്ന ലാറിയുടെ മനസ്‌ തിരഞ്ഞെടുത്തത്‌ മറ്റൊരു വഴിയാണ്‌. വാസ്തുശിൽപകല സാധാരണക്കാർക്ക്‌ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം എന്ന ചിന്തയിലായി അദ്ദേഹം. അപ്പോഴേക്കും കോൺക്രീറ്റ്‌ സൗധങ്ങൾക്കെതിരെ ചിന്തിക്കുന്ന ഒട്ടേറെപ്പേർ രംഗത്തുവന്നു. ലാറിക്കും അവരുടെ രീതി പിന്തുടരണമെന്നായിരുന്നു ആഗ്രഹം.

=== രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധകാലത്ത് ===
പഠനം കഴിഞ്ഞ് തൊഴിൽപരിശീലനം ആരംഭിച്ച സമയത്താണ് [[രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം]] ആരംഭിച്ചത്. എല്ലാ ബ്രിട്ടീഷ് പൗരന്മാരേയും പോലെ അദ്ദേഹവും നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനം അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടതായി വന്നു. [[അന‍സ്തേഷ്യ|അന‍സ്തേഷ്യയിൽ]] (മയക്കുന്ന വൈദ്യശാസ്ത്ര മേഖല) അദ്ദേഹം പ്രത്യേക പരിശീലനം നേടി യുദ്ധത്തിൽ മുറിവേറ്റവരെ ശുശ്രൂഷിക്കുവാനുള്ള പ്രത്യേക സംഘത്തിൽ അദ്ദേഹം [[ചൈന|ചൈനയിൽ]] സേവനം അനുഷ്ടിച്ചു. എന്നാൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കുള്ള മടക്ക യാത്രയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ [[മുംബൈ|മുംബൈയിൽ]] മൂന്നുമാസം കഴിച്ചു കൂട്ടേണ്ടി വന്നു. ഈ കാലത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുകയും അതു ജീവിതത്തിലെ വഴിത്തിരിവാകുകയും ചെയ്തു.

=== ഗാന്ധിജിയുടെ സ്വാധീനം ===
ക്വാക്കർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ക്രിസ്തീയ സൗഹൃദസംഘത്തിലെ അംഗമായാണ് അദ്ദേഹം ഗാന്ധിജിയെ പരിചയപ്പെടുന്നത്. ലാറി ധരിച്ചിരുന്ന ഷൂസ് ഗാന്ധിയുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെട്ടു. തയ്യൽ കടയിലെ ഉപയോഗശൂന്യമായ തുണികൾ വച്ച് തുന്നിയുണ്ടാക്കിയതായിരുന്നു അത്. പാഴ്‌വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മാണം നടത്താനുള്ള ലാറിയുടെ ചാതുര്യം ഗാന്ധി തിരിച്ചറിയുകയും അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യയിലെ പാവപ്പെട്ടവർക്കായി പ്രവർത്തിക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഒത്തുചേരൽ ബേക്കറുടെ ജീവിതത്തെ വീണ്ടും വഴിതിരിച്ചുവിട്ടു. 

ഗാന്ധിജിയുടെ പാത പിന്തുടർന്ന് [[1945]]-ൽ ഇന്ത്യയിലെത്തിയ ബേക്കർ മൂന്നു വർഷക്കാലം [[കുഷ്ഠരോഗി|കുഷ്ഠരോഗികൾക്കിടയിൽ]] പ്രവർത്തിച്ചു. കുഷ്ഠരോഗികൾക്കുള്ള പാർപ്പിടനിർമ്മാണത്തിനിടയിലാണ്‌ ഇന്ത്യൻ വാസ്തുശിൽപവിദ്യയുടെ പ്രത്യേകതകൾ ബേക്കർ മനസ്സിലാക്കുന്നത്‌. ഉത്തർപ്രദേശിലെ [[ഫൈസാബാദ്|ഫൈസാബാദിൽ]] ആയിരുന്നു ബേക്കർ ഇന്ത്യയിലെ തന്റെ കെട്ടിടനിർമ്മാണ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിട്ടത്. അവിടെ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന രീതിയോട് സ്വന്തം നിരീക്ഷണങ്ങളും കൂട്ടിക്കലർത്തി ബേക്കർ തന്റേതായ ശൈലിക്ക്‌ രൂപം നൽകി. ഇന്ത്യയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ച അദ്ദേഹം ഓരോ പ്രദേശത്തിനും ചേർന്ന പാർപ്പിട നിർമ്മാണ ശൈലി അവതരിപ്പിച്ചു.

ഇതിനിടയിൽ പരിചയപ്പെട്ട മലയാളിയായ ചാണ്ടി എന്ന ഭിഷഗ്വരനുമായി അദ്ദേഹം ഗാഢസൗഹൃദത്തിലായി. ചാണ്ടിയുടെ കുടുംബ ജീവിതം അദ്ദേഹത്തെ ആകർഷിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ചാണ്ടിയുടെ സഹോദരിയായ ഡോ. എലിസബത്തിനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. എലിസബത്ത് അന്ന് ഹൈദരാബാദിൽ ഒരു ആശുപത്രിയിൽ ജോലി നോക്കുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ആ മലയാളി ഡോക്ടറെ ജീവിതപങ്കാളിയാക്കി.

“വീടുകൾ അതിന്റെ അഞ്ചു മൈൽ ചുറ്റളവിൽ ലഭിക്കുന്ന സാമ്രഗ്രികൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കണം” എന്ന [[മഹാത്മാഗാന്ധി‌|ഗാന്ധിജിയുടെ]] ആദർശം അദ്ദേഹം പ്രാവർത്തികമാക്കുകയായിരുന്നു എന്ന് പിന്നീടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

=== ആദ്യകാല  ജീവിതം ===
[[ചിത്രം:Hamlet ‍baker.png|thumb|200px|left|ദ ഹാം‌ലെറ്റ്, നാലാഞ്ചിറയിലെ ഒരു കുന്നിനു മുകളിലുള്ള ബേക്കറുടെ വീട്.‍]]
ലാറിയും എലിസബത്തും [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയത്തിലെ]] [[കുമായൂൺ മലകൾ|കുമായൂൺ മലകളിൽ]] മധുവിധു ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ പ്രകൃതിരമണീയത മൂലം [[പിത്തോരഗഡ്]] എന്ന സ്ഥലം സ്ഥിര താമസമാക്കാൻ യോഗ്യമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി അവിടെ താമസമാരംഭിച്ചു. എന്നാൽ എലിസബത്ത് ഡോക്ടർ ആണെന്ന് തദ്ദേശവാസികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞതോടെ ലാറിയുടെ വീട്ടിലേക്ക് രോഗികളുടെ പ്രവാഹമായി. ആ സ്ഥലത്ത് ആശുപത്രിയോ വൈദ്യന്മാരോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നിരന്തരമായ അഭ്യർത്ഥനകൾ മാനിച്ച് ബേക്കർ കുടുംബം അവിടെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു ചായക്കടയിൽ ആശുപത്രി ആരംഭിച്ചു. [[അനസ്തേഷ്യ|അനസ്തേഷ്യയിലെ]] പരിശീലനം ബേക്കർക്ക് ഒരു നഴ്‌സിന്റെ ജോലി ചെയ്യാൻ സഹായകമായി. പതിനേഴു വർഷം അവിടെ നാട്ടുകാരെ സേവിച്ചു. ഇതിനിടക്ക് ബേക്കർ ആശുപത്രി കെട്ടിടം വലുതാക്കിയിരുന്നു. മലയുടെ മുകളിലെ പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളിലെ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനം അദ്ദേഹത്തിന് നാടൻ വാസ്തുശില്പവിദ്യയെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുത്തു. [[1963]]-ൽ പിത്തോരഗഡ് വിട്ടു കേരളത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു.

=== കേരളത്തിൽ ===
&lt;!--[[ചിത്രം:Cds baker.jpg|thumb|200px|right| ലാറി നിർമ്മിച്ച സി.ഡി.എസ്. കെട്ടിടം]]--&gt;
[[1963]]-ൽ കേരളത്തിലെ [[വാഗമൺ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് താമസമാക്കി. അവിടേയും കുഷ്ഠടരോഗി പരിചരണമായിരുന്നു പ്രവർത്തനം. കുറച്ചു കാലത്തിനു ശേഷം എലിസബത്തിനോടൊപ്പം 1970 മുതൽ കേരളത്തിൽ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്ത്‌]] [[നാലഞ്ചിറ|നാലാഞ്ചിറയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കി. സ്വന്തം വീടായ ''ഹാം‍ലെറ്റിലായിരുന്നു'' മരണം വരെ താമസം. 

[[1968]] മുതൽ തിരുവനന്തപുരം ആർച്ച് ബിഷപ്പിന്റെ ക്ഷണപ്രകാരം പാവപ്പെട്ടവർക്കു വേണ്ടി 3000 രൂപയിൽ താഴെ ചെലവു വരുന്ന വീടുകൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള പദ്ധതി അദ്ദേഹം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കി. ഇതോടെ അദ്ദേഹം കൂടുതൽ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ഈ സമയത്ത് സാധാരണ ജീവനക്കാരനായ ഒരു നമ്പൂതിരിപ്പാട് അദ്ദേഹത്തെ കാണാനെത്തി. പതിനായിരം രൂപ മാത്രം മൂലധനമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആവശ്യപ്രകാരം ആറു മുറികളുള്ള രണ്ടുനില വീട് ബേക്കർ പണിതു കൊടുത്തു. ഇതോടെ ബേക്കർ പ്രശസ്തിയിലേക്ക് ഉയർന്നു. എങ്ങും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസ്തുശില്പ രീതി ചർച്ചാവിഷയമായിത്തീർന്നു. താമസിയാതെ നിരവധി പേർ ചെലവു കുറഞ്ഞ വീടുകൾക്കായി അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Dolas house.png|thumb|200px|right| ഡോളയുടെ വീട്, ബേക്കറുടെ സൃഷ്ടി. എറ്റവും ചെലവു കുറഞ്ഞ നിർമ്മാണ സാമഗ്രികൾ-ചെലവു കുറഞ്ഞ രീതി]]

കേരളത്തിനു പുറത്ത് അന്നുവരെ അദ്ദേഹം അത്ര അറിയപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെങ്കിലും കേരളീയർക്ക് ഇതിനകം ലാറി ഒരു ആരാധ്യപുരുഷനായിത്തീർന്നിരുന്നു. മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] ബേക്കറിന്റെ ആരാധകനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പാവങ്ങൾക്കു വേണ്ടി ഒരു വൻ ഭവനനിർമ്മാണപദ്ധതി ലാറിയെ ഏല്പിച്ചു. കോസ്റ്റ് ഫൊഡ് എന്ന ഈ സ്ഥാപനം തൃശ്ശൂർ കേന്ദ്രമാക്കി ചെലവു കുറഞ്ഞ വീടുകളുടെ നിർമ്മാണ രീതി പ്രചരിപ്പിച്ചു. നിരവധി ദരിദ്രർക്ക് ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചുകൊടുത്തു. മറ്റൊരു പ്രശസ്തനായ ആരാധകൻ അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവായിരുന്നു. {{Ref|maharaja}}. [[1989]]-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഭാരതപൗരത്വം ലഭിച്ചു.

=== അവസാനകാലം ===
തന്റെ തൊണ്ണൂറാമത്തെ ജന്മദിനം ഏറ്റവും ലളിതമായി ആഘോഷിച്ച് ഒരു മാസത്തിന് ശേഷം 2007 ഏപ്രിൽ ഒന്നിനു രാവിലെ സ്വവസതിയിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ഭാര്യ ഡോ.എലിസബത്തും മക്കളും അവസാന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. 

ബേക്കറുടെ ഭൗതിക ശരീരം വിശ്രമിക്കുന്ന പാളയം ക്രൈസ്റ്റ് ദേവാലയത്തിലെ കല്ലറയും അദ്ദേഹം തന്നെ രൂപകല്പന ചെയ്തതാണ്. മൂന്നോ നാലോ വർഷത്തിനു ശേഷം മൃതദേഹ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കല്ലറയ്ക്കടുത്തുള്ള കിടങ്ങിലേക്കു സ്വയമേ തന്നെ മാറുന്ന സംവിധാനമുള്ള കല്ലറയും ബേക്കർ ഇവിടെ നിർമിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news 
 |title =ബേക്കർ യാത്രയാകുന്നത് സ്വന്തം സൃഷ്ടിയായ കല്ലറയിലേക്ക് 
 |url =http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentType=EDITORIAL&amp;programId=1073753765&amp;articleType=Malayalam%20News&amp;contentId=2242424&amp;BV_ID=@@@ 
 |publisher =മലയാള മനോരമ 
 |date =2007-04-02 
 |accessdate =2007-04-02 
 |language =മലയാളം 
 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
== ബേക്കർ ശൈലി ==
[[ഇഷ്ടിക|ചുടുകട്ടയായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട നിർമ്മാണ സാമഗ്രി. [[സിമന്റ്]], [[കോൺക്രീറ്റ്]], [[ഉരുക്ക്]]‍, [[സ്ഫടികം]] എന്നിവയ്ക്ക് എതിരായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഇവയുടെ നിർമ്മാണഘട്ടങ്ങളിൽ പരമ്പരാഗതമായ ഇന്ധനം ധാരാളം കത്തിക്കേണ്ടി വരുന്നു എന്നതാണ് ഈ എതിർപ്പിനു കാരണമായി അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്. അദ്ദേഹം സിമന്റിനു പകരം എളുപ്പം ലഭ്യമായിരുന്ന [[ചുണ്ണാമ്പ്]] ഉപയോഗിച്ചു. കേരളത്തിലെ സെന്റർ ഫോർ ഡെവലപ്മെന്റ് സ്റ്റഡീസിന്റെ കെട്ടിടം നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം [[ചുണ്ണാമ്പ് മിശ്രിതം]] അതേ സ്ഥലത്ത് വച്ചുതന്നെ നിർമ്മിച്ചു. കാളവണ്ടികളിൽ സമുദ്രതീരത്തു നിന്നും [[കക്ക|കക്കയും]] മറ്റും ശേഖരിച്ച് വലിയ മൺചൂളയിൽ തീയിട്ട് ചുണ്ണാമ്പ് നിർമ്മിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.motherjones.com/news/feature/2000/07/brick_master.html ആഡം ഹോഷ് ചൈൽഡ് 'The Brick Master of Kerala' എന്ന പേരിൽ ലാറിയെക്കുറിച്ച്  2000- ത്തിൽ എഴുതിയ ലേഖനം ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 1]&lt;/ref&gt; [[പെയിന്റ്]] അടിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലാത്ത രീതിയിൽ [[ചുടുകട്ട]] ഉപയോഗിച്ചാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ സൃഷ്ടികളും. ഇക്കാരണത്താൽ ചുടുകട്ടയുടേ സ്വാഭാവികമായ നിറം ആണ് കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുക. വിലകൂടിയ ജനൽ കട്ടിളകൾ ഒഴിവാക്കി അതിനു പകരം കട്ടകൾ നിശ്ചിത അകലത്തിൽ വളച്ച് ഭാരം രണ്ടു വശത്തായി കേന്ദ്രീകരിച്ച ജനലുകൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള രീതിക്ക് അദ്ദേഹമാണ് പ്രചാരം നൽകിയത്. ഇങ്ങനെ മരജനലുകൾക്കു മുകളിൽ വാർക്കേണ്ടതായ ലിന്റൽ ബീം ഒഴിവാക്കുന്നത് കൊണ്ട് വളരെയധികം പണം ലാഭിക്കാനാവും. 

ഉപയോഗശൂന്യമായ വസ്തുക്കൾ ഗൃഹനിർമ്മാണത്തിന് പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശൈലിയുടെ മറ്റൊരു സവിശേഷത. പൊട്ടിയ തറയോടുകളും മറ്റും മുറ്റം പാകുവാനും പല വർണ്ണത്തിലുള്ള കുപ്പികളും മറ്റും ജനലുകളിൽ പതിപ്പിച്ച് മുറിയിൽ വർണ്ണജാലം സൃഷ്ടിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയുമായിരുന്നു. നിർമ്മാണ സാമഗ്രികൾ ദൂരെ നിന്ന് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന് ഇഷ്ടമല്ലായിരുന്നു. എന്തൊക്കെയാണോ കെട്ടിടം പണിയാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ പരിസരങ്ങളിൽ ലഭ്യമായിരുന്നത് അവയിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം സാമഗ്രികൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുമായിരുന്നു. 

നൂതനസാങ്കേതികവിദ്യകളെ അപ്പാടെ തള്ളിക്കളഞ്ഞ ആളായിരുന്നില്ല ബേക്കർ. മറിച്ച് അവശ്യഘട്ടങ്ങളിൽ അവ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. വീടിന് യോജിച്ചതും ആവശ്യമായതുമായ സാങ്കേതികത മതി എന്നായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് താല്പര്യം

=== വാസ്തു ശില്പ വിദ്യയിൽ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചിരുന്ന തത്ത്വങ്ങൾ&lt;ref&gt;[http://www.edgehill.ac.uk/Faculties/HMSAS/icdes/gber/pdf/Vol1/issue2/malik.pdf അയ്യൂബ് മാലിക് എഴുതിയ 'the cost of living:Laurie baker, architect എന്ന ലേഖനം ഇംഗ്ലീഷിൽ (പി.ഡി.എഫ്.) ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 1]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ===
&lt;!--[[ചിത്രം:ലാറി‍സിഡി-എസ്.jpg|thumb|200px| സി.ഡി.എസ്. ചുമരുകളിലെ വിടവ് വെളിച്ചം കൂടുതൽ കയറ്റും. ജനലക്കുള്ള ചെലവും ഇല്ല]]--&gt;
* ആവശ്യക്കാരുടെ വിവരണം ഒരു സംക്ഷിപ്തമായി മാത്രം കേൾക്കുക.
* ധാരാളിത്തത്തേയും ആഡംബരത്തേയും നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുക.
* നിർമ്മാണ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിക്കുക. മണ്ണ്, ഇന്ധനം, മറ്റു സാമഗ്രികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അറിയുക.
* നിർമ്മാണ വിദഗ്ദ്ധൻ‍ മേൽ പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോധവാനായിരിക്കുക.
* അവശ്യം വേണ്ടി വരുന്നതും വാങ്ങേണ്ടതും എന്നാൽ എളുപ്പം ലഭ്യമാകാവുന്നതുമായ സാമഗ്രികളെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ ശ്രമിക്കുക.
* ഉപയോഗിക്കേണ്ടി വരാവുന്ന ഊർജ്ജത്തെക്കുറിച്ച് ധാരണയുണ്ടാക്കുക.
* പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ അമിതമായി ചൂഷണം ചെയ്യാതിരക്കുക.
* രൂപരേഖയുമായി സത്യസന്ധത പുലർത്തുക. തെറ്റു വന്നാൽ അത് അപ്പപ്പോൾ പരിഹരിക്കുക.
* പ്രദർശന ത്വരയും സൂത്രപ്പണികളും ഒഴിവാക്കുക.
* സ്വന്തം മന:സാക്ഷിയോട് പരിപൂർണ്ണമായി കൂറു പുലർത്തുക.
* മുൻ‌വിധികളെ എപ്പോഴും നിരീക്ഷിക്കുക. അവയെ വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുക.
* സ്വന്തം ശക്തിയിലും കഴിവിലും ആത്മവിശ്വാസം ഉണ്ടായിരിക്കുക. 
* ലാളിത്യം ജീവിത ശൈലിയാക്കുക.
* മനോധർമ്മം എപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുക.
* ആവശ്യമില്ലാത്ത യാതൊന്നും നിർമ്മിക്കരുത്.
* ജോലിക്കാരെ എപ്പോഴും സുസജ്ജരാക്കി നിർത്തുക.

== പദവികൾ ==
&lt;!--[[ചിത്രം:Chengalchoolaslum baker.jpg|thumb|200px|right|തിരുവനന്തപുരത്തെ ചെങ്കൽ ചൂളയിൽ ചേരി നിവാസികളുടെ പുനരധിവാസത്തിനായി ഉണ്ടാക്കിയ കോളനി]]--&gt;
വാസ്തു ശില്പ വിദ്യയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗഹനമായ അറിവിനെ മാനിച്ച് കേരള സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവനം നിരവധി മേഖലകളിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി. ഇതിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നത് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] ആയിരുന്നു. ലാറിയെ അദ്ദേഹം [[തൃശ്ശൂർ]] കേന്ദ്രമാക്കി സഥാപിച്ച '[[കോസ്റ്റ്ഫോഡ്|കോസ്റ്റ് ഫോഡ്]]' എന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷനും മുഖ്യ ഉപദേഷ്ടാവും ആക്കി. ഈ  സ്ഥാപനം ചെലവുകുറഞ്ഞ കെട്ടിടങ്ങളുടെ പ്രചാരത്തിന് ഊന്നൽ നൽകിയിരുന്നു. ഇവ കൂടാതെ പ്ലാനിങ്ങ് കമ്മീഷനിലും [[ഹഡ്കോ|ഹഡ്കോയിലും]] നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഡിസൈനിലും സി.ബി.സി.ആർ.ഐ.-യുടെ ശാസ്ത്രീയ ഉപദേഷ്ട സംഘത്തിലും അനവധി സർക്കാർ, അർദ്ധസർക്കാർ സംരംഭങ്ങളിലും ലാറി ബേക്കർ അംഗമായിരുന്നു. കോസ്റ്റ് ഫോഡിന്റെ ഓഫീസ് തിരുവനന്തപുരത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസതിയിലായിരുന്നു അവസാനം വരെ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
1992-ൽ [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ]] ഹാബിറ്റാറ്റ് പുരസ്കാരം നേടി. ഗ്രാന്റ് മാസ്റ്റേഴ്സ് അവാർഡ്,  ഇന്ത്യൻ നാഷനൽ ഹെറിറ്റേജ് അവാർഡ് തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ ദേശീയ, രാജ്യാന്തര പുരസ്കാരങ്ങളും ഡോക്ടറേറ്റ് ബിരുദങ്ങളും ലാറിക്കു ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;{{cite news 
 |title =ബേക്കർ വീടൊഴിഞ്ഞു 
 |url =http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentType=EDITORIAL&amp;programId=1073753765&amp;articleType=Malayalam%20News&amp;contentId=2242426&amp;BV_ID=@@@ 
 |publisher =[[മലയാള മനോരമ]] 
 |date =2007-04-02 
 |accessdate =2007-04-02 
 |language =മലയാളം 
 |archive-date =2007-10-10 
 |archive-url =https://web.archive.org/web/20071010144730/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentType=EDITORIAL&amp;programId=1073753765&amp;articleType=Malayalam%20News&amp;contentId=2242426&amp;BV_ID=@@@ 
 |url-status =dead 
 }}&lt;/ref&gt;. [[ഹോളണ്ട്|ഹോളണ്ടിലെ]] [[റോയൽ സർവകലാശാല]] 1981-ൽ ബേക്കർക്ക് ഡിലിറ്റ് ബിരുദം നൽകി. വാസ്തുവിദ്യാ മേഖലയിലെ കിടയറ്റ പുരസ്കാരമായ പ്രിറ്റ്സർ പ്രൈസിന് ലാറിയുടെ പേരും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;{{cite news 
 |title =പാവങ്ങളുടെ പെരുന്തച്ചനു പ്രണാമം 
 |url =http://www.mathrubhumi.com/php/newsFrm.php?news_id=1216668&amp;n_type=NE&amp;category_id=3&amp;Farc= 
 |publisher =[[മാതൃഭൂമി]] 
 |date =2007-04-02 
 |accessdate =2007-04-02 
 |language =മലയാളം 
 |archive-date =2007-09-28 
 |archive-url =https://web.archive.org/web/20070928000416/http://www.mathrubhumi.com/php/newsFrm.php?news_id=1216668&amp;n_type=NE&amp;category_id=3&amp;Farc= 
 |url-status =dead 
 }}&lt;/ref&gt;.
മറ്റ് ബഹുമതികൾ
* ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് [[1990]]-ൽ [[പത്മശ്രീ]] ബഹുമതി നൽകി ആദരിച്ചു
* ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഓഫ് ആർക്കിടെക്റ്റ് അവാർഡ് ([[1993]])
* ഡോകടറേറ്റ്. തിരുപ്പതി ശ്രീ വെങ്കടേശ്വര സർ‌വ്വകലാശാല.
* ഡൊക്ടറേറ്റ് സെൻ‌ട്രൽ ഇംഗ്ലൺട് സർ‌വ്വകലാശാല.
* ഡി. ലിറ്റ്. കേരള സർ‌വ്വകലാശാല. .&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2003/11/30/stories/2003113004960400.htm |title=ഡി-ലിറ്റ് ബിരുദം നൽകിയതിനെ പറ്റിയുള്ള ഹിന്ദുവിലെ വാർത്ത. ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 1(ഇംഗ്ലീഷിൽ) |access-date=2007-04-01 |archive-date=2007-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070313132423/http://www.hindu.com/2003/11/30/stories/2003113004960400.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ചില സൃഷ്ടികൾ ==
&lt;!--[[ചിത്രം:ലയോള-ബേക്കർ.jpg|thumb|200px|right|ലൊയോള പള്ളി]]--&gt;
*‘ഹാം‍ലെറ്റ്’- അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം വീട്. തിരുവനന്തപുരം നാലാഞ്ചിറയിൽ ഒരു ചെങ്കുത്തായ കുന്നിൻ പുറത്ത് അനന്യസാധാരണമായ രീതിയിൽ ആണ് പണി കഴിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.
[[പ്രമാണം:Indian coffe house larry baker.jpg|thumb|200px|right|ഇന്ത്യൻ കോഫീ ഹൌസ്]]

[[File:Indian Coffe House Tvm.jpg|thumb|200px| ഇന്ത്യൻ കോഫീ ഹൗസ്. ഉൾഭാഗം]]
	
===സ്ഥാപനങ്ങളും കെട്ടിടങ്ങളും ===
*മിഷൻ റ്റു ലെപ്പേർസ് എന്ന പദ്ധതിക്കായി ഇന്ത്യയിൽ നിരവധി ലെപ്രസി ഹോംസ് 
*പിത്തോറഗർ, വിദ്യാലയം, ആശുപത്രി സമുച്ചയങ്ങൾ
*നേപ്പാൾ ആശുപത്രി
*അല്ലാഹാബാദ് കാർഷിക സർവകലാശാല
*സൂറത്തിലെ സെന്റർ ഫോർ സോഷ്യൽ സ്റ്റഡീസ്
*ലക്നൗവിലെ സാക്ഷരതാ ഗ്രാമം
*വിദ്യാർത്ഥീ ഗ്രാമം കുലശേഖരം
*മിത്രാനികേതൻ- വാഗമൺ
*തിരുവനന്തപുരം ആർച്ച് ബിഷപ്പിന്റെ മന്ദിരം
*മര്യനാട് ദേവാലയം
*ലൊയോള വനിതാ ഹോസ്റ്റൽ, ശ്രീകാര്യം
* [[ഉള്ളൂർ|ഉള്ളൂരിലെ]] സെന്റർ ഫോര് സ്റ്റഡീസ് കെട്ടിട സമുച്ചയം.
* [[നളന്ദ സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ലാംഗ്വേജ്]] കെട്ടിടം
* [[ആക്കുളം|ആക്കുളത്തെ]] ചിത്രലേഖ ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോ
* കോട്ടയത്തെ [[കോർപ്പസ് ക്രിസ്റ്റി]] സ്കൂൾ
* [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലെ]] ചിൽഡ്രൻസ് വില്ലേജ്
*[[കൊല്ലം]] ജില്ലാപഞ്ചായത്ത് മന്ദിരം.
* തിരുവനന്തപുരത്തെ ലൊയോള സ്കൂൾ &lt;ref&gt;[http://www.loyolaschooltvm.com/ ലോയോള സ്കൂളിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്. ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 1(ഇംഗ്ലീഷിൽ)]&lt;/ref&gt;
* [[കോട്ടയം|കോട്ടയത്തെ]] പള്ളിക്കൂടം സ്കൂൾ &lt;ref&gt;[http://www.pallikoodam.org/ പള്ളിക്കുടം വിദ്യാലയത്തിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്.ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 1(ഇംഗ്ലീഷിൽ)]&lt;/ref&gt;
*മിത്രാ നികേതൻ വെള്ളനാട്
*ഇന്ത്യൻ കോഫീ ഹൗസ്, തമ്പാനൂർ
*നവജീവോദയം തിരുവല്ല
*പരുത്തിപ്പാറപ്പള്ളി
*സാലിം അലി സെന്റർ, ആനക്കട്ടി, കോവൈ
*ലാത്തൂരിലെ ഭൂമികുലക്കപ്രതിരോധ മന്ദിരങ്ങൾ&lt;ref&gt;http://lauriebaker.net/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== അവലോകനം ==

ജന്മം കൊണ്ട് ഒരിന്ത്യാക്കാരനല്ലാതിരുന്നിട്ടുകൂടിയും അനുപമമായ സേവനങ്ങളിലൂടെ ഏതൊരു ഇന്ത്യാക്കാരനേക്കാൾ അല്ലെങ്കിൽ ഏതൊരു മലയാളിയേക്കാളും ത്യാഗം അദ്ദേഹം കേരളത്തിനും നാട്ടുകാർക്കുമായി അർപ്പിച്ചു. കോസ്റ്റ് ഫോഡ് വഴി പതിനായിരക്കണക്കിന് ദരിദ്രർക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീടുകൾ ലഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാത പിന്തുടരുന്ന നൂറോളം വാസ്തുശില്പ വിദഗ്ദ്ധർ ഇന്ന് കോസ്റ്റ് ഫോഡിൽ ലാഭേച്ഛ കൂടാതെ ജോലി നോക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിലൂടെ ബേക്കർ യുഗം അവസാനിച്ചുവെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസ്തുശില്പ രീതി ഈ ശിഷ്യന്മാരിലൂടെ നിലനിൽക്കുമെന്നാണ് വാസ്തുവിദ്യാ വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം. കോൺക്രീറ്റ് മരുഭൂമികൾക്ക് നടുവിൽ മരുപ്പച്ചയായി ലാറിയുടെ സൃഷ്ടികൾ അനശ്വരമായി നില‍കൊള്ളുന്നു.

== കൃതികൾ ==
*Laurie Baker's mud / text and sketches by Laurie Baker. 2nd ed. Trichur, India : Centre of Science &amp; Technology for Rural Development, 1993. 
*Laurie Baker's rural community buildings. Trichur : Centre of Science and Technology for Rural Development, 1997
=== ലാറിയുടെ ചില ലേഖനങ്ങൾ ===
*[http://www.hinduonnet.com/folio/fo9908/99080300.htm ലാറി ബേക്കർ 1999 ൽ ഹിന്ദുവിൽ എഴുതിയ  വാസ്തുശില്പവിദ്യയുടെ സത്യങ്ങളും മിഥ്യകളും &lt;small&gt;'Of architectural truths and lies'&lt;/small&gt; എന്ന  ലേഖനം. ഇംഗ്ലീഷിൽ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070420003252/http://www.hinduonnet.com/folio/fo9908/99080300.htm |date=2007-04-20 }} 
*&quot;'''അനശ്വരമായ മണ്ണ്- കെട്ടിടനിർമ്മാണത്തിന് പകരം വയ്ക്കാവുന്ന സാമഗ്രികൾ'''&quot; (ഇംഗ്ലീഷിൽ) &lt;small&gt;&quot;Alternative building materials: timeless mud&lt;/small&gt;.” In: Architecture &amp; design, vol. 3, no. 3 (1987 Mar./Apr.), p.&amp;nbsp;32-35. 
*&quot;'''വാസ്തു ശില്പവിദ്യയും ജനങ്ങളും'''&quot; (ഇംഗ്ലീഷിൽ) &lt;small&gt;“Architecture and the people.”&lt;/small&gt; In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.&amp;nbsp;69-73. (English and Japanese)
* &quot;'''ചെലവു ചുരുക്കിയുള്ള നിർമ്മാണം'''&quot;“Building at a low-cost.” In: Design (Bombay), v. 18, n. 2, (1974 Feb.), p.&amp;nbsp;27-33. 
*&quot;ലാറി ബേക്കറുടെ ചെലവു ചുരുക്കൽ “Laurie Baker's cost-reduction manual.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.&amp;nbsp;116-129. (English and Japanese )
*“Anganvadi Day Nursery, Naranchira, Trivandrum, Kerala, India, 1999-2000.” In:A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.[135]-139. (English and Japanese. )
*&quot;'''വാസ്തുശില്പിയുടെ വീട്- ഹാംലെറ്റ്, നാലാഞ്ചിറ, തിരുവനന്തപുരം'''&quot;“Architect's house: the Hamlet, Nalanchira, Trivandrum, Kerala, India 1969-.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.&amp;nbsp;22-29. (English and Japanese. )
* “Centre for Development Studies, Ulloor, Trivandrum, Kerala, India 1970-1971.” 
In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.&amp;nbsp;30-41. (English and Japanese)
*“Corpus Christi School, Kanjikkuzhi, Kottayam, Kerala, India 1971-1972.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.&amp;nbsp;42-51. 
&lt;!-- * Campbell, Fred. “Laurie Baker in India.” In: Architectural design, v.65, n.5-6 (1995 May-June), p.viii-ix.
English and Japanese. 
*Cunha, Gerard da. “Baker of India.” In: A + U: architecture and urbanism, , n.12 (363) (2000 Dec.), p.9-15. (English and Japanese)
*“Dolas House, Kumarapuram, Trivandrum, Kerala, India 1991-1994.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.88-97. (English and Japanese. )
*“Fishermen's housing colony, Thankassery, Kollam, Kerala, India 1996-1998.”  In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p. [104-115]. (English and Japanese. )
*Gupta, Arbind. “Satellites of hope: can new towns save Indian architecture?” In: World architecture, no. 76 (1999 May), p. 30. Page 3	
*Kato, Yoshiko. “India, Kerala, and Laurie Baker.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.140-143. (English and Japanese. )
*“Laurie Baker: teachings and travel writings.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.4-[8]. (English and Japanese)
*“Lt. Col. John Jakob house, Kulasekharam, Trivandrum, Kerala, 1985-1988.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) 2000 Dec.), p.[81]. (English and Japanese. )
Matheou, Demetrios. “A message from India.” In: Architects' journal, v.201, n.26 (1995 June 29), p.16-17. 
*Mayer, Gunter. “Laurie Baker : a visit to southern India.” In: Bauwelt, vol. 81, no. 35 (1990 Sept. 14), p. 1716-1721. *Mostafavi, Mohsen. “Enriching identities: the architecture of Laurie Baker.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p. 16-21. (English and Japanese)
*“Nalini Nayak House, Anayara, Trivandrum, Kerala, India 1984-1986.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.74-80. (English and Japanese. )
*“Namboodripad House, Pattom Palace, Trivandrum, Kerala, India 1972-1973.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.52-56. (English and Japanese. )
*Petrilli, Amedeo. “Laurie Baker, life, work, writings [by] Gautam Bhati [book review].” In: Spazio e societa, v. 15, n.58 (1992 Apr.-June), p.122-123. 
*“Reflections by Laurie Baker.” In: Architecture &amp; design, vol. 14, no. 5 (1997 Sept./Oct.), p. 104-106. 
*“Rural Industrial Trading Corporation, Naranchira, Trivandrum, Kerala, India 1999-2000.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.130-
134. (English and Japanese. )
*“Sivanandan House, Vattiyorkavu, Trivandrum, Kerala, India 1982-1985.” In: A + U: architecture and urbanism, n.12 (363) (2000 Dec.), p.64-68. (English and Japanese) --&gt;

== അദ്ദേഹത്തെ പറ്റിയുള്ള കൃതികൾ ==
* വെബ്‌സൈറ്റ് = [http://lauriebaker.net ലാറി ബേക്കർ.നെറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*ഗൗതം ഭാട്ടിയ: 'Laurie Baker : life, work, writings. ന്യൂ ഡൽഹി: വൈക്കിങ്ങ്, 1991.
*[http://www.edgehill.ac.uk/Faculties/HMSAS/icdes/gber/pdf/Vol1/issue2/malik.pdf അയ്യൂബ് മാലിക് എഴുതിയ 'the cost of living:Laurie baker, architect എന്ന ലേഖനം ഇംഗ്ലീഷിൽ (പി.ഡി.എഫ്.) ശേഖരിച്ചത് 2007 ഏപ്രിൽ 1]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
=== ജേർണലുകളിൽ ===
&lt;!--[[ചിത്രം:ലാറിബേക്കർ‌രീതി.jpg|thumb|200px|right| ബേക്കറുടെ മേൽക്കൂരകൾ- ഓട് പതിപ്പിച്ച ഇത്തരം മേൽക്കൂരകൾ ചെലവും ചൂടും കുറക്കഉം]]
--&gt;
*Bhatia, Gautam. “Architecture and tradition.” In: World architecture, no. 7  (1990), p.&amp;nbsp;54-61. 
*Bhatia, Gautam. “Laurie Baker, der Handwerker.” In: Architekt, n.2 (1993 Feb.), p.&amp;nbsp;93-95. 
*Bhatia, Gautam. “Laurie Baker [interview].” In: Spazio e società, v.15, n.59 (1992 July-Sept.), p.&amp;nbsp;36-49. 
*{{cquote|‘My grandfather is a remarkable, I have no doubts about that. Someone should pool in money to frame all his paintings so that everyone would see his creative side of humour and beauty‘- [http://www.keralatips.org/2007/01/25/the-brick-master-of-kerala-laurie-baker/ അദ്ദേഹത്തെ പറ്റി കൊച്ചുമകൾ ലിസ ബേക്കർ]}}
*{{cquote|ദീർഘദർശനമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെയൊക്കെ അടിസ്ഥാനം. ഈ പ്രവചനങ്ങളുടെ പേരിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് കല്ലേറ് നേരിടേണ്ടി വന്നത്. പരമ്പരാഗത നിർമ്മാതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തെ ഒറ്റപ്പെടുത്തി മാറ്റി നിർത്തിയത്. കല്ലും മുള്ളും നിറഞ്ഞ പാതയിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് പോയത്. അതിലൂടെ കേരളത്തിലെ സാധാരണക്കാരനെ സ്വന്തമായ വീടെന്ന സ്വപ്നം കാണാൻ അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു. മണ്ണും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ജൈവബന്ധം തിരിച്ചറിയുന്നതായിരുന്നു ബേക്കർശൈലി. ഭൂമിയെ ഒട്ടും നോവിക്കാതെ വികലപ്പെടുത്താതെ ഒരു വാസ്തുശൈലി ആദ്യമായി ഇന്ത്യയിൽ അവതരിപ്പിച്ചത് ലാറിബേക്കറാണ്.- [[ജി.ശങ്കർ]] {{cite news |title =സ്വപ്നം കാണാൻ പഠിപ്പിച്ചയാൾ| |url = |publisher =[[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം]]  |date =02-04-2007  |accessdate =02-04-2007 |language =മലയാളം }}}}

== അവലംബം ==
{{Reflist|2}}

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
{{Note|maharaja}} Another enthusiast is the decidedly un-Communist Maharaja of Travancore, who has no more political power these days but who still lives in a small palace in Trivandrum. He told me that he greatly respected Baker's work because &quot;he's very practical, down to earth, and I think he's quite right: You need not build a house that's a copy of one in Manhattan. It doesn't suit.&quot;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://www.frontlineonnet.com/fl1416/14161160.htm ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അമ്പതാം വാർഷികം സ്പെഷൽ] 1997
{{commonscat|Laurie Baker}}

[[വർഗ്ഗം:1917-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം: 2007-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 2-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 1-ന് മരിച്ചവർ]]

[[വർഗ്ഗം:വാസ്തുശില്പികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നേടിയെടുത്തവർ]]</text>
      <sha1>5dmeibjpyhya4d0m5s6tn2l37d2iq95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2122</id>
    <revision>
      <id>4615241</id>
      <parentid>4614597</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Mercy foundation]] ചേർക്കുന്നു. ([[WP:Twinkle|ട്വിങ്കിൾ]])</comment>
      <origin>4615241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10144" sha1="t8gmlbyt840ptjiu4urep8ccdmdsfd9" xml:space="preserve">[[Category:വിക്കിപീഡിയ പരിപാലനം]]
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/തലക്കെട്ട്}}
{{മായ്ക്കൽപത്തായം}}
__TOC__
__NEWSECTIONLINK__
=ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക=
&lt;!-- ഇതിനു താഴെ ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ വിവരം ചേർക്കുക . ഉദാഹരണമായി നിങ്ങൾ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യാനുദ്ദേശിക്കുന്ന ലേഖനത്തിന്റെ തലക്കെട്ട് കേരളം എന്നാണെങ്കിൽ എന്നു ഏറ്റവും മുകളിൽ ചേർത്ത് താൾ സേവ് ചെയ്യുക. --&gt;
&lt;!-- താഴത്തെ വരി മാറ്റാതിരിക്കുക! ഇത് ട്വിങ്കിൾ ഗാഡ്ജറ്റിന് ആവശ്യമുണ്ട് --&gt;
&lt;!-- നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്ന ലേഖനങ്ങൾ ഇതിനു തൊട്ടു താഴെ നൽകുക --&gt;
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Mercy foundation}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/വാക്കോട് മൊയ്തീൻ കുട്ടി ഫൈസി}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/കൊടക് അബ്ദുറഹ്‍മാൻ മുസ്‍ലിയാർ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/നാസിം ചാനടുക്കം}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ഡോ. ശ്രീ. ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സുനിൽ ജോസഫ്}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പി വി സുകുമാരൻ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Mitun M Das}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/അപ്പുണ്ണി ഏട്ടൻ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/അജേഷ് മാഷ് കോട്ടായി}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/തലതിരിവിൽ നിന്നും ആഞ്ജകളിലേക്ക്}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സുധീർ മമ്പാട്}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ഇടുക്കി സീറോ-മലബാർ കത്തോലിക്കാ രൂപത}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Sanjay krishnan mt}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/വഴിച്ചെണ്ട}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പി. വി. സുകുമാരൻ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ടി എൻ പ്രകാശ് പുരസ്കാരം}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സജി ജോസഫ്}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/മലയാളത്തിലെ പോർച്ചുഗീസ് പദങ്ങൾ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ഡോ. ശ്രീ. ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/എം.എം പുരുഷോത്തമൻ നായർ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സുന്ദരം ധനുവച്ചപുരം}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ചിത്രഭാനു കെ പൊതുവാൾ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം (തൊഴിൽവൃത്തിപരമായത്)}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ഇന്ത്യയിലെ ന്യൂനപക്ഷ പ്രീണനം}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ഭവാനി തമ്പുരാട്ടി}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/കെ. മണികണ്ഠൻ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ബൗദി മലയാളം നോവൽ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ഭാവന ക്ലബ്ബ് &amp; റീഡിംഗ് റൂം , പൊതുവാച്ചേരി}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/2016ലെ സമ്മർ ഒളിബിക്സിലെ അത് ലറ്റിക് മത്സരങ്ങൾ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/കേരള സർവീസ്}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/വസീം കണ്ണൂർ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സുധീരൻ ​​പ്ര​യാർ-1}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/കേരള യാത്ര 2026}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/മഴ തോരും മുൻപേ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/കേരള ഉർദു ടീച്ചേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/കേരള സ്കൂൾ ടീച്ചേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/മുന്നോക്ക വികസന കോർപ്പറേഷൻ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/റഫീഖ് ഇബ്രാഹിം}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ആർ.രാഹുൽ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ആന്റണി കാട്ടിപ്പറമ്പിൽ}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ആൽബ്രൈറ്റ് സിൻഡ്രോം}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പേറ്റന്റ് ഡക്ടസ് ആർട്ടീരിയോസിസ്}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ഗുഹ്യരോമം}}
{{വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ആൻഡ്രോപോസ്}}
&lt;!-- നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്ന ലേഖനങ്ങൾ ഇതിനു മുകളിൽ ഏറ്റവും ആദ്യം നൽകുക --&gt;</text>
      <sha1>t8gmlbyt840ptjiu4urep8ccdmdsfd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുരിങ്ങ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2458</id>
    <revision>
      <id>4615349</id>
      <parentid>4578985</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89517" sha1="iwen920dtn0n8arfno7ol1ltpiuxmpv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Moringa oleifera}}
{{Featured article}}
{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = ''മൊരിൻഗ ഒളൈഫെറാ''
| image = Moringa Oleifera.jpg
| image_width = 240px
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Brassicales]]
| familia = [[Moringaceae]]
| genus = '''''[[Moringa]]'''''
| species = '''''M. oleifera'''''
| binomial = ''Moringa oleifera''
| binomial_authority =[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]
|synonyms = 
* ''Guilandina moringa'' L.
* ''Hyperanthera moringa'' (L.) Vahl
* ''Moringa pterygosperma'' Gaertn. nom. illeg.
|synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite book | author = Olson, M. E. | year = 2010 | title = Moringaceae: Drumstick Family | pages = 167–169 | editor = Flora of North America Editorial Committee | series = Flora of North America North of Mexico | location = New York and Oxford | volume = 7 |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=200009759}}&lt;/ref&gt; 
}}

[[പ്രമാണം:Moringa - മുരിങ്ങ കായ.JPG|thumb|മുരിങ്ങ കായ]]
[[പ്രമാണം:Moringa - മുരിങ്ങ തൈ.JPG|thumb|മുരിങ്ങ തൈ]]
[[പ്രമാണം:Moringa leaf closeup.jpg|thumb|മുരിങ്ങയില-സമീപദൃശ്യം]]
[[പ്രമാണം:Moringa - മുരിങ്ങയില.JPG|thumb|മുരിങ്ങയില]]

[[മൊരിൻഗേസീ|മൊറിൻഗേസീ]] എന്ന [[കുടുംബം (ജീവശാസ്ത്രം)|സസ്യകുടുംബത്തിലെ]] ഏക [[ജനുസ്|ജനുസായ]] [[മൊരിൻഗേസീ|മൊരിൻഗയിലെ]] ഏറ്റവും വ്യാപകമായി [[കൃഷി]] ചെയ്തു വരുന്ന ഒരു [[സ്പീഷിസ്|സ്പീഷിസാണ്]] '''മുരിങ്ങ''' എന്നു വിളിക്കുന്ന '''മൊരിൻഗ ഒളൈഫെറാ'''. {{ശാനാ|Moringa oleifera}}. [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] : '''Drumstick tree'''. കേരളത്തിൽ സർവ സാധാരണമായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരു വൃക്ഷമാണ് മുരിങ്ങ. പല ദേശങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തയിനം മുരിങ്ങകളാണ്‌ വളരുന്നത്. സങ്കരയിനം മുരിങ്ങകളും ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്.

അതീവ പോഷക സമൃദ്ധവും ഏറെ ആരോഗ്യകരവുമാണ് മുരിങ്ങ. അതിനാൽ പോഷകാഹാര കുറവുള്ളവർക്കും ആരോഗ്യകരമായ ജീവിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും ഭക്ഷണത്തിൽ മുരിങ്ങയിലയും മുരിങ്ങക്കായയും ഉൾപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. അതിനാൽ വീടുകളിൽ മുരിങ്ങ നട്ടു വളർത്തുന്നത് ഗുണകരമാണ്. ഇത് ചിലവ് കുറഞ്ഞ രീതിയിൽ മുരിങ്ങ ഉത്പന്നങ്ങളുടെ ലഭ്യത ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. എന്നാൽ പലർക്കും മുരിങ്ങയുടെ ആരോഗ്യ ഗുണങ്ങളെപ്പറ്റി ശരിയായ അറിവില്ല.

വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ മുരിങ്ങ ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് ആവശ്യക്കാർ ഏറെയാണ്. '''മൊരിംഗ ഒലേയ്ഫെറ''' എന്ന [[ദ്വിപദ നാമപദ്ധതി|ശാസ്ത്രനാമമുള്ള]] ഇനമാണ്‌ [[ഇന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] [[സംസ്ഥാനം|സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ]] സാധാരണയായി വളരുന്നത്‌.

വളരെ വേഗം വളരുന്നതും, [[വരൾച്ച|വരൾച്ചയെ]] അതിജീവിക്കാൻ കഴിവുള്ളതുമായ ഒരു [[വൃക്ഷം|മരമാണ്]] മുരിങ്ങ. [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയത്തിന്റെ]] തെക്കൻ ചെരിവുകളാണ് മുരിങ്ങയുടെ തദ്ദേശം. [[ആഹാരം|ഭക്ഷണത്തിനും]] [[ഔഷധം|ഔഷധത്തിനും]] [[ജലം]] ശുദ്ധീകരിക്കാനും മുരിങ്ങ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. '''ഹോഴ്സ് റാഡിഷ് ട്രീ''' ([[വേര്|വേരുകൾക്ക്]] [[Horseradish|ഹോഴ്സ് റാഡിഷിന്റെ]] [[രുചി]] കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ) '''ബെൻ ഓയിൽ ട്രീ''' അല്ലെങ്കിൽ '''ബെൻസോളീവ് ട്രീ''' ([[വിത്ത്|വിത്തുകളിൽ]] നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന [[എണ്ണ|എണ്ണയിൽ]] നിന്ന്) എന്നീ വ്യത്യസ്ത നാമങ്ങളിലും ഈ വൃക്ഷം അറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Morris|first=J. Bradley|last2=Li Wang|first2=Ming|date=2018-11|title=Updated review of potential medicinal genetic resources in the USDA, ARS, PGRCU industrial and legume crop germplasm collections|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.indcrop.2018.07.014|journal=Industrial Crops and Products|volume=123|pages=470–479|doi=10.1016/j.indcrop.2018.07.014|issn=0926-6690}}&lt;/ref&gt;

ജാഫന, ചാവക്കച്ചേരി, ചെംമുരിങ്ങ, കാട്ടുമുരിങ്ങ, കൊടികാൽ മുരിങ്ങ എന്നിവയാണ് മുരിങ്ങയുടെ പ്രധാനയിനങ്ങൾ. എ.ഡി 4,കെ എം 1 എന്നിവ [[തമിഴ്നാട് കാർഷിക സർവകലാശാല‍|തമിഴ്‌നാട് കാർഷിക സർവകലാശാല]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്.

==പേരു വന്ന വഴി==
'മുരിങ്ങ'യിൽനിന്നാണു് ഇതിന്റെ ശാസ്ത്രീയനാമത്തിന്റെ ഉത്ഭവം.&lt;ref name=&quot;roloff&quot;&gt;{{Cite book |chapter=Moringa oleifera |url=http://content.schweitzer-online.de/static/content/catalog/newbooks/978/352/732/9783527321414/9783527321414_TOC_001.pdf |year=2009 |title=Enzyklopädie der Holzgewächse |pages=978–3 |editor1-last=Roloff |editor1-first=Andreas |editor2-last=Weisgerber |editor2-first=Horst |editor3-last=Lang |editor3-first=Ulla M. |display-editors=3 |editor4-last=Stimm |editor4-first=Bernd |isbn=978-3-527-32141-4 |access-date=2016-01-29 |archive-date=2014-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808043313/http://content.schweitzer-online.de/static/content/catalog/newbooks/978/352/732/9783527321414/9783527321414_TOC_001.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതത്തിൽ]] ''ശിഗ്രുഃ'', [[ഹിന്ദി]]യിൽ ''സഹജൻ'', [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്കിൽ]] ''മുനഗ'', [[കന്നഡ]]യിൽ ''നുഗ്ഗെകായി'' എന്നിങ്ങനെ ഈ മരം അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=roloff/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.treesforlife.org/our-work/our-initiatives/moringa/names-of-moringa|title=Names for Moringa|publisher=Trees for Life|date=2015|accessdate=25 April 2015|archive-date=2016-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118114601/http://www.treesforlife.org/our-work/our-initiatives/moringa/names-of-moringa|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== വിവരണം ==
10-12 മീറ്റർ വരെ ഉയര‍ത്തിൽ വളരുന്നതും&lt;ref name=fionna1&gt;{{cite web|author=Parotta, John A.|year=1993|title=Moringa oleifera Lam. Reseda, horseradish tree. Moringaceae. Horseradish tree family.|url=http://www.fs.fed.us/global/iitf/pubs/sm_iitf061%20%20(6).pdf|publisher=USDA Forest Service, International Institute of Tropical Forestry|accessdate=2013-11-20}}&lt;/ref&gt; തടിക്ക് ഏകദേശം 45 സെന്റീമീറ്റർ വരെ വണ്ണം&lt;ref name=fionna2&gt;{{cite web|title=Moringa oleifera Lam.|url=http://www.prota4u.info/protav8.asp?h=M26&amp;t=Moringa_oleifera&amp;p=Moringa+oleifera#MajorReferences|publisher=Plant Resources of Tropical Africa|accessdate=2013-11-20|archive-date=2014-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116155430/http://www.prota4u.info/protav8.asp?h=M26&amp;t=Moringa_oleifera&amp;p=Moringa+oleifera#MajorReferences|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വയ്ക്കുന്ന [[ശാഖ|ശാഖകളും]] ഉപശാഖകളുമുള്ളതുമായ ഒരു ഇലപൊഴിക്കുന്ന ചെറുമരമാണ്‌ മുരിങ്ങ. തടിക്ക് [[ചാരനിറം]] കലർന്ന വെളുപ്പുനിറമാണ്. തടിക്ക് പുറത്ത് [[കോർക്കുമരം|കോർക്ക്]] പോലെ കട്ടിയുള്ള തൊലി ഉണ്ടാവും. തടിക്കും [[ശാഖ|ശാഖകൾക്കും]] ബലം തീരെ കുറവാണ്. ശാഖകളിൽ നിറയെ ഇളം പച്ചനിറത്തിലുള്ള ഇലകളുടെ സഞ്ചയമുണ്ടാകും. 30 മുതൽ 60 സെ.മീ വരെയുള്ള തണ്ടുകളിലാണ്‌ വൃത്താകാരമുള്ള ഇലകൾ. ശിഖരങ്ങളിൽ വെളുത്തനിറത്തിലുള്ള പൂക്കളാണ്‌ മുരിങ്ങയുടേത്‌. [[പൂങ്കുല|പൂങ്കുലകൾ]] പിന്നീട്‌ മുരിങ്ങക്കായയായി മാറുന്നു. സാധാരണയായി ഒരു മീറ്റർ വരെ നീളത്തിലാണ്‌ മുരിങ്ങക്കായ (''Drum Stick'') കാണപ്പെടുന്നത്‌. ഇവയ്ക്കുള്ളിലാണ്‌ വിത്തുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. ഒരു മുരിങ്ങക്കായിൽ ഏകദേശം ഇരുപതോളം [[വിത്ത്|വിത്തുകൾ ‍]]&lt;nowiki/&gt;കാണും. കായ്‌ക്കുവാൻ ധാരാളം [[ജലം|വെള്ളവും]] [[സൂര്യപ്രകാശം|സൂര്യപ്രകാശവും]] വേണം. വെള്ളനിറമുള്ള ദ്വിലിംഗപുഷ്പങ്ങൾ നല്ല [[ഗന്ധം|സുഗന്ധമുള്ളവയാണ്]].&lt;ref name=fionna1/&gt; നട്ടാൽ ആറു മാസം കൊണ്ടുതന്നെ പൂക്കളുണ്ടാകും. പൊതുവേ തണുപ്പാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ വർഷത്തിലൊരിക്കൽ, ഏപ്രിലിനും ജൂണിനും ഇടയിലാണ് പൂക്കൾ ഉണ്ടാവുക. [[മഴ|മഴയും]] [[താപം|ചൂടും]] ഏറിയ ഇടങ്ങളിൽ രണ്ടുതവണയോ വർഷം മുഴുവനുമോ പൂക്കൾ ഉണ്ടാവും.&lt;ref name=fionna1/&gt;

വടിപോലെ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന മൂന്നുവശമുള്ള കായകൾക്കുള്ളിലാണ് മൂന്നു വെളുത്ത ചിറകുള്ള അനേകം വിത്തുകൾ ഉണ്ടാവുന്നത്. [[ജലം|വെള്ളത്തിലൂടെയും]] [[ഭൗമാന്തരീക്ഷം|വായുവിലൂടെയും]] [[വിത്തുവിതരണം]] നടക്കുന്നു.&lt;ref name=fionna2/&gt; [[കൃഷി]] ചെയ്യുമ്പോൾ മരത്തിനെ ഒന്നുരണ്ടു മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ കൈകൾ കൊണ്ട് കായകളും ഇലകളും ശേഖരിക്കാൻ പാകത്തിന് എല്ലാ വർഷവും വെട്ടിനിർത്തുന്നു.&lt;ref name=scribd&gt;{{cite web|last=Verzosa|first=Caryssa|title=Malunggay and Spinach Powder (Investigatory Project Sample)|url=http://www.scribd.com/doc/29164852/Malunggay-and-Spinach-Powder-Investigatory-Project-Sample|publisher=Scribd.com|accessdate=2012-04-11}}&lt;/ref&gt;

==കൃഷിരീതി==
വരണ്ട മധ്യരേഖാപ്രദേശങ്ങളാണ് മുരിങ്ങക്കൃഷിക്ക് ഏറ്റവും അനുയോജ്യം. പലതരം മണ്ണിലും വളരാൻ കഴിവുണ്ടെങ്കിലും നേരിയ [[അമ്ലം|അമ്ലതയുള്ള]] ([[pH|പി എച്ഛ്]] 6.3 മുതൽ 7.0 വരെ), നന്നായി നീർവാർച്ചയുള്ള മണ്ണാണ് കൃഷിക്ക് ഉത്തമം.&lt;ref name=&quot;mor20&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.infonet-biovision.org/default/ct/190/medicinalplants |title=Moringa |work=infonet-biovision.org |accessdate=2015-02-02 |archive-date=2015-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202165809/http://www.infonet-biovision.org/default/ct/190/medicinalplants |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വെള്ളം കെട്ടിനിൽക്കുന്ന ഇടങ്ങളിൽ ഇവയുടെ വേരുകൾ ചീഞ്ഞുപോകാൻ സാധ്യത ഏറെയാണ്.&lt;ref name=&quot;mor20&quot;/&gt; [[സൂര്യപ്രകാശം|സൂര്യപ്രകാശവും]] ചൂടും ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന മുരിങ്ങ അതിനാൽത്തന്നെ തണുത്ത കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമല്ല. വരണ്ട ഇടങ്ങളിൽ കൃഷിചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന മുരിങ്ങയ്ക്ക് ചെലവേറിയ [[ജലസേചനം|ജലസേചനമാർഗ്ഗങ്ങൾ]] ആവശ്യമില്ല.

{| class=&quot;wikitable&quot;
 !  വസ്തുത!!   ആവശ്യം&lt;ref name=Rees1 /&gt;
 |-
|കാലാവസ്ഥ||[[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലപ്രദേശങ്ങളിൽ]] നന്നായി വളരുന്നു
|-
|പ്രദേശത്തിന്റെ ഉയരം||    0 – 2000 മീറ്റർ
|-
|മഴ|| 250 – 3000 മില്ലീമീറ്റർ
ഇലയ്ക്കായാണ് കൃഷിയെങ്കിൽ 800 മില്ലീമീറ്ററിലും മഴകുറഞ്ഞാൽ [[ജലസേചനം]] ആവശ്യമാണ്. 
|-
|മണ്ണ്||  മണലുചേർന്ന, നീർവാർച്ചയുള്ളത്   
|-
|മണ്ണിന്റെ [[pH|പി എഛ്]] || pH 5 - 9
|}

===കൃഷി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ===
11 നും 13 നും ലക്ഷം ടൺ കായയുമായി മുരിങ്ങ കൃഷിചെയ്യുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയാണ് ലോകത്തിൽ ഒന്നാമത്. 380 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ സ്ഥലത്ത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] മുരിങ്ങക്കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. വിസ്താരത്തിലും ഉൽപ്പാദനത്തിലും ഇന്ത്യയിൽത്തന്നെ [[Andhra Pradesh|ആന്ധ്രയാണ്]] ഏറ്റവും മുന്നിൽ. തൊട്ടുപിന്നാലെ [[Karnataka|കർണ്ണാടകവും]] [[Tamil Nadu|തമിഴ്‌നാടും]]. [[ശ്രീലങ്ക]]യിൽ നിന്നും ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നവയടക്കം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] പലതരം ഇനങ്ങൾ കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

[[Odisha|ഒഡിഷയിൽ]] വീട്ടുവളപ്പിലാണു പ്രധാന കൃഷി. കേരളത്തിലും [[Thailand|തായ്‌ലാന്റിലും]] വേലിയായും വളർത്തുന്നു. [[Philippines|ഫിലിപ്പൈൻസിൽ]] ഇലകളാണ് പ്രധാനമായും ഭക്ഷണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[Taiwan|തായ്‌വാനിൽ]] പച്ചക്കറിയാവശ്യങ്ങൾക്കു വളർത്തുമ്പോൾ  [[Haiti|ഹൈയ്റ്റിയിൽ]] കാറ്റിനെ തടഞ്ഞ് [[മണ്ണൊലിപ്പ്|മണ്ണൊലിപ്പിൽ]] നിന്നും രക്ഷപ്പെടാനാണ് മുരിങ്ങ വളർത്തുന്നത്.

[[Central America|മധ്യ അമേരിക്ക]], [[Caribbean|കരീബിയൻ]], [[South America|തെക്കേ അമേരിക്ക]], [[Africa|ആഫിക്ക]], [[Southeast Asia|തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ]], [[ഓഷ്യാനിയ|ഓഷ്യാനിയയിലെ]] പലരാജ്യങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരിങ്ങ കാട്ടിലും, നട്ടുവളർത്തി നാട്ടിലും ഉണ്ടാവുന്നുണ്ട്.

2010-ലെ അവസ്ഥയിൽ [[അമേരിക്ക]]യിൽ വിതരണം നടത്താനായി [[Hawaii|ഹവായിയിൽ]] കൃഷി നടത്തുന്നത് അതിന്റെ പ്രാരംഭദശയിലേ ആയിട്ടുള്ളൂ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | title=Farm and Forestry Production and Marketing profile for Moringa
 | author=Ted Radovich
 | year=2010
 | journal=Specialty Crops for Pacific Island Agroforestry
 | editor=C.R Elevitch
 | publisher=Permanent Agriculture Resources
 | location=Holualoa, Hawai'i
 | url=http://agroforestry.net/scps/Moringa_specialty_crop.pdf
}}&lt;/ref&gt;

===കൃഷിരീതി===
[[ഏകവർഷി]]യായോ [[ബഹുവർഷി]]യായോ കൃഷിചെയ്യാവുന്ന ഒരു മരമാണ് മുരിങ്ങ. ആദ്യത്തെവർഷം കായ ഭക്ഷ്യയോഗ്യമാണ്. പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ കായകൾ ഭക്ഷിക്കാൻ ആവാത്തവിധം കയ്പ്പേറിയതാവും. അതിനാൽ വ്യാവസായിക അടിസ്ഥാനത്തിൽ എകവർഷിയായാണ് കൃഷി. വളരെ അനുയോജ്യമല്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ കൃഷിനടത്തുമ്പോൾ ബഹുവർഷകൃഷിരീതിയാണ് അവലംബിക്കുന്നത്. ഈ രീതിയിൽ മണ്ണൊലിപ്പും കുറവായിരിക്കും.&lt;ref name=Rees2 /&gt; [[agroforestry|കാർഷികവനവൽക്കരണത്തിനും]] ബഹുവർഷരീതിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

===മണ്ണൊരുക്കൽ===
ഉഷ്ണമേഖലാപ്രദേശങ്ങളിൽ മണ്ണൊലിപ്പ് ഒരു മുഖ്യപ്രശ്നമായതിനാൽ മേൽമണ്ണ് ഒരുക്കുന്നത് തീരെക്കുറച്ച് ആഴത്തിൽ മാത്രമായി ചുരുക്കുന്നു. അടുപ്പിച്ച് അടുപ്പിച്ച് നടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ ഉഴുവേണ്ടൂ. അകത്തിയകത്തി നടുമ്പോൾ ചെറിയ കുഴിയുണ്ടാക്കി നടുന്ന രീതി അവലംബിക്കുന്നു. അതിനാൽ മേൽമണ്ണ് ഒട്ടുംതന്നെ നഷ്ടപ്പെടാതെ തന്നെ ചെടിക്ക് നല്ല വേരോട്ടം ലഭിക്കുന്നു. ഈ കുഴികൾ 30-50 സെന്റീമീറ്റർ ആഴത്തിലും 20-40 സെന്റീമീറ്റർ വീതിയിലും എടുക്കുന്നു.&lt;ref name=Rees1&gt;{{cite web|title=Growing and processing moringa leaves|author=de Saint Saveur, A.; Broin, M.|year=2010|url=http://www.moringanews.org/biblio_en.html|publisher=Moringanews/Moringa Association of Ghana|accessdate=2013-11-25|archive-date=2014-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224032453/http://www.moringanews.org/biblio_en.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===പ്രജനനം===
വിത്തു നട്ടോ കമ്പുമുറിച്ചുനട്ടോ മുരിങ്ങ വളർത്താവുന്നതാണ്. വിത്തുകളുടെ മുളയ്ക്കൽശേഷി വളരെയധികമാണ്. 12 ദിവസത്തിനുശേഷവും മുളയ്ക്കൽശേഷി 85 ശതമാനമാണ്.&lt;ref name=Rees1 /&gt; മണ്ണിൽ പാകിയോ കൂടുകളിലോ വളർത്തിയെടുക്കുന്നത് സമയം അപഹരിക്കുന്ന ജോലിയാണെങ്കിലും ഈ രീതിയിൽ പ്രാണികളുടെയും കീടങ്ങളുടെയും ആക്രമണം കുറവായിരിക്കും. മണ്ണൊലിപ്പ് കൂടിയ സ്ഥലങ്ങളിലും ഈ രീതി പ്രയോജനകരമാണ്.

ഒരു മീറ്റർ നീളമുള്ളതും കുറഞ്ഞത് 4 സെന്റീമീറ്റർ വണ്ണമുള്ളതുമായ കമ്പുകൾ നടാൻ ഉത്തമമാണ്.&lt;ref name=Rees1 /&gt; കമ്പിന്റെ മൂന്നിലൊന്നോളമെങ്കിലും ഭാഗം മണ്ണിനടിയിൽ ആയിവേണം നടാൻ. ഫിലിപ്പീൻസിൽ ജൂൺ മുതൽ ആഗസ്ത് വരെയുള്ള മാസങ്ങളിൽ ഒന്നുരണ്ടു മീറ്റർ നീളമുള്ള കമ്പുനട്ടാണ് പ്രജനനം നടത്തുന്നത്. നീർവാർച്ചയുള്ള മണ്ണിൽ വിത്ത് ഒരു ഇഞ്ച് ആഴത്തിൽ പാകിവർഷം മുഴുവൻ തൈകൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും.

===നടീൽ===
ഇലയുടെ ആവശ്യത്തിനാണു കൃഷിയെങ്കിൽ വളരെ അടുപ്പിച്ചാണ് ചെടികൾ നടുന്നത്. ഇങ്ങനെയുള്ളപ്പോൾ കളനശീകരണവും കീടനിയന്ത്രണവും ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. [[agroforestry|കാർഷികവനവൽക്കരണത്തിൽ]] 2 മുതൽ 4 മീറ്റർ വരെ ഇടവിട്ടാണ് തൈകൾ നടുന്നത്.&lt;ref name=Rees1 /&gt;

===നടാനുള്ള ഇനങ്ങൾ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്===
മുരിങ്ങ രൂപപ്പെട്ടു എന്നു കരുതുന്ന ഇന്ത്യയിൽ സ്വാഭാവികമായിത്തന്നെ ധാരാളം ഇനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്.&lt;ref name=Rees2&gt;{{cite journal |doi=10.5897/JPBCS12.029 |title=Drumstick (''Moringa oleifera'' Lamk.)improvement for semiarid and arid ecosystem: Analysis of environmental stability for yield |last1=Raja |first1=S. |last2=Bagle |first2=B. G. |first3=T. A. |last3=More |url=http://academicjournals.org/journal/JPBCS/article-abstract/B910D7E2816 |journal=Journal of Plant Breeding and Crop Science |volume=5 |issue=8 |pages=164–70 |date=August 2013}}&lt;/ref&gt; അതിനാൽത്തന്നെ പലതരം തൈകൾ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് സാധ്യത കൂടുതലുണ്ട്. പുറത്തുനിന്നും മുരിങ്ങ കൊണ്ടുവന്ന് നട്ടുവളർത്തിയ രാജ്യങ്ങളിൽ അവയുടെ ഇനങ്ങളുടെ എണ്ണം പൊതുവേ കുറവാണ്. അതത് നാട്ടിനു യോജിച്ച ഇനങ്ങൾ പലയിടത്തും ലഭ്യമാണ്.

പല ആവശ്യങ്ങൾക്കു കൃഷി ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഓരോന്നിനും വെവ്വേറെ ഇനങ്ങളാണ് അനുയോജ്യം. ഏകവർഷിയായും ബഹുവർഷിയായും കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഇനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഏകവർഷരീതിയിൽ കൃഷി ചെയ്തുവരുന്ന ഇന്ത്യയിൽ മുരിങ്ങക്കായയുടെ സ്ഥിരമായ വിളവാണ് ഇനം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന്റെ മുഖ്യഘടകം. അനുകൂലമല്ലാത്ത അവസരങ്ങളിൽ ബഹുവർഷ കൃഷിരീതിയാണ് അഭികാമ്യം. ഈ രീതിയിൽ മണ്ണൊലിപ്പ് തീരെ കുറവായിരിക്കും.&lt;ref name=Rees2 /&gt; [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനിൽ]] പല മേഖലകളിലും അവിടവിടത്തെ ഇലയിലെ പോഷകങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരമനുസരിച്ച് വിവിധയിനം മുരിങ്ങകളാണ് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്.&lt;ref name=Rees3&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.jfca.2005.05.001 |title=Effect of season and production location on antioxidant activity of Moringa oleifera leaves grown in Pakistan |year=2006 |last1=Iqbal |first1=Shahid |last2=Bhanger |first2=M.I. |journal=Journal of Food Composition and Analysis |volume=19 |issue=6–7 |pages=544}}&lt;/ref&gt; ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ അനുസരിച്ച് വിത്തുകളുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പും വ്യത്യസ്തമാണ്. കൂടുതൽ കായയുണ്ടാവുന്ന കുള്ളന്മരങ്ങളും ചെറിയ മരങ്ങളുമാണ് ഇന്ത്യയിൽ പ്രിയം. [[Tanzania|ടാൻസാനിയ]]യിലാവട്ടെ എണ്ണ കൂടുതൽ അടങ്ങിയ ഇനങ്ങളാണ് വളർത്തുന്നത്.&lt;ref name=Rees4&gt;{{cite web
 | title= Synthesis of the Thematic Discussion on Production and Breeding
 | url=http://miracletrees.org/moringa-doc/development-potential-for-moringa-oil-products.pdf
 | publisher= MiracleTrees.org
 | accessdate=2014-11-30}}&lt;/ref&gt;

===വിളവെടുപ്പ്===
ഇലയ്ക്കും കായയ്ക്കും പൂക്കൾക്കും വിത്തുകൾക്കും കുരുവിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന എണ്ണയ്ക്കുവേണ്ടിയും ജലം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ വേണ്ടിയും എല്ലാം മുരിങ്ങ നട്ടുവളർത്തുന്നു. കാലാവസ്ഥ, ഇനം, ജലസേചനം, വളം എന്നിവയെയെല്ലാം അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി വിളവിലും നല്ല വ്യത്യാസം ഉണ്ടാവും. ചൂടുള്ള വരണ്ടകാലാവസ്ഥയും മിതമായ വളപ്രയോഗവും ജലസേചനവുമെല്ലാം കൃഷിക്ക് ഉത്തമമാണ്.&lt;ref name=Philipp1&gt;{{cite web|title=Farm and Forestry Production and Marketing Profile for Moringa (Moringa oleifera)|author=Radovich, T.|year=2009|url=http://www.ctahr.hawaii.edu/radovichT/downloads/Moringa_specialty_crop.pdf|publisher=Permanent Agriculture Resources (PAR), PO Box 428, Holualoa, Hawai'i 96725, US|accessdate=2013-11-20|archive-date=2014-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014104225/http://www.ctahr.hawaii.edu/RadovichT/downloads/Moringa_specialty_crop.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൈകൊണ്ട്, കത്തിയും തോട്ടിയും കൊക്കയും എല്ലാം ഉപയോഗിച്ചാണ് വിളവെടുക്കുന്നത്.&lt;ref name=Philipp1 /&gt; മുകളിലേക്കു വളരുന്ന ശിഖരങ്ങൾ മുറിച്ചുനീക്കിയും കമ്പുകളുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിച്ചും എല്ലാം വിളവ് വർദ്ധിപ്പിക്കാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;pollarding&quot;&gt;{{cite book |last=Grubben |first1=G |url=https://books.google.com.au/books?id=6jrlyOPfr24C&amp;lpg=PA394&amp;ots=DqyftRKuYZ&amp;dq=pollarding%20moringa&amp;pg=PA394#v=onepage&amp;q=pollarding%20moringa&amp;f=false |title=Vegetables |volume=2 |edition=Plant resources of tropical Africa |editor-last=Grubben |editor-first= G. J. H. |page=394 |isbn=9057821478 |accessdate=2015-02-02 }}&lt;/ref&gt;

====കായകൾ====
[[പ്രമാണം:Moringa oleifera pods NP.JPG|thumb|''മുരിങ്ങ ഒലിഫെറ'' യിലെ മുരിങ്ങക്കായ [[പഞ്ചകൽ]], [[നേപ്പാൾ]]]]
കമ്പുകൾ നട്ടു കൃഷി ചെയുന്ന രീതിയിൽ നട്ട് 6 മുതൽ 8 മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ആദ്യ വിളവെടുക്കാം. സാധാരണയായി ആദ്യവർഷങ്ങളിൽ വിളവ് കുറവായിരിക്കും. രണ്ടാം വർഷത്തോടെ ഒരു മരത്തിൽ ഏതാണ്ട് 300 -ഉം മൂന്നാം വർഷത്തോടെ 400-500 -ഉം കായകൾ ഉണ്ടാവുന്നു. നല്ല ഒരു മരത്തിൽ ആയിരത്തിലേറെ കായകൾ ഉണ്ടാവാം.&lt;ref&gt;Booth, F.E.M.; Wickens, G.E., 1988: Non-timber Uses of Selected Arid Zone Trees and Shrubs in Africa, p.98, FAO, Rome &quot;[http://www.fao.org/docrep/006/t0044e/T0044e16.htm]&quot;.Retrieved 20-11-2013.&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ഒരു ഹെക്ടറിൽ ഒരു വർഷം 31 ടൺ വരെ കായകൾ ഉണ്ടാവുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=Philipp1 /&gt; ഉത്തരേന്ത്യയിൽ വസന്തകാലത്താണ് കായകൾ പാകമാവുന്നത്. തെക്കേഇന്ത്യയിൽ ചിലപ്പോൾ പൂക്കളും കായകളും വർഷത്തിൽ രണ്ട് തവണ ഉണ്ടാവാറുണ്ട്. ജൂലൈ-സെപ്റ്റംബറിലും മാർച്ച്-ഏപ്രിലിലും.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1007/BF02858648 |title=Drumstick (Moringa oleifera): A multipurpose Indian vegetable |year=1980 |last1=Ramachandran |first1=C. |last2=Peter |first2=K. V. |last3=Gopalakrishnan |first3=P. K. |journal=Economic Botany |volume=34 |issue=3 |pages=276}}&lt;/ref&gt;

==== ഇലകൾ ====
[[File:മുരിങ്ങ.jpg|thumb|മുരിങ്ങയില]] 
ശരാശരി ഒരു ഹെക്ടറിൽ നിന്നും ഒരു വർഷം 6 ടൺ ഇലകൾ ലഭിക്കും. മഴക്കാലത്ത് ഒരു വിളവെടുപ്പിൽ 1120 കിലോ ലഭിക്കുമ്പോൾ വേനലിൽ ഇത് 690 കിലോയായി ചുരുങ്ങുന്നു. നട്ടു 60 ദിവസമാവുമ്പോഴേക്കും ഇലകൾ ശേഖരിക്കാൻ തുടങ്ങി വർഷത്തിൽ ഏഴുതവണ വരെ വിളവെടുക്കാൻ കഴിയുന്നു. ഓരോ വിളവെടുപ്പിനുശേഷവും ചെടികൾ നിലത്തുനിന്ന് 60 സെന്റീമീറ്റർ ഉയരത്തിൽ വെട്ടിക്കളയുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Moringa Leaf Farming Systems: Conditions for Profitability and Sustainability |author=Sogbo, K. A. |year=2006 |url=http://www.moringanews.org/doc/GB/PowerPoint/Kokou_Sogbo_GB.pdf |accessdate=2013-11-19 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035252/http://www.moringanews.org/doc/GB/PowerPoint/Kokou_Sogbo_GB.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ചിലതരം കൃഷിരീതികളിൽ ഇലകളുടെ വിളവ് രണ്ടാഴ്ച തോറും എടുക്കാറുണ്ട്. അനുയോജ്യമായ ഇനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് കൃഷി ചെയ്താൽ വെള്ളവും വളവും നൽകി മുരിങ്ങ നല്ല തോതിൽ കൃഷി ചെയ്യാം.&lt;ref name=&quot;amaglo&quot;&gt;{{cite web|title=How to Produce Moringa Leaves Efficiently?|author=Amaglo, N.|year=2006|url=http://www.moringanews.org/doc/GB/Groups/Group_2_Newton_text_GB.pdf|accessdate=2013-11-19|archive-date=2016-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531183302/http://www.moringanews.org/doc/GB/Groups/Group_2_Newton_text_GB.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Nicaragua|നിക്കരാഗ്വ]]യിൽ നടത്തിയ പഠനങ്ങളിൽ ഒരു ഹെക്ടറിൽ 10 ലക്ഷം തൈകൾ നട്ടുനടത്തിയ കൃഷിരീതിയിൽ നാലു വർഷത്തോളം ശരാശരി 580 ടൺ ഇലകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;amaglo&quot;/&gt;

====എണ്ണ ====
ഒരു ഹെക്ടറിലെ കുരുവിൽ നിന്നും 250 ലിറ്റർ എണ്ണ ലഭിക്കും.&lt;ref name=Philipp1 /&gt;  ഭക്ഷണാവശ്യത്തിനും സൗന്ദര്യവർദ്ധകവസ്തുക്കൾ ഉണ്ടാക്കാനും മുടിയിലും ചർമ്മത്തിൽ തേയ്ക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു.

==കീടങ്ങളും രോഗങ്ങളും==
കാര്യമായ കേടുകൾ മുരിങ്ങയ്ക്ക് ഉണ്ടാവാറില്ല. ഇന്ത്യയിൽ പല കീടങ്ങളും മുരിങ്ങയെ ആക്രമിക്കാറുണ്ട്. ചിലകീടങ്ങൾ ഇലപൊഴിയുന്നതിനും കാരണമാവാറുണ്ട്. മണ്ണിൽ അമിതമായി ചിതലുകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ വലിയ ചെലവ് ആവശ്യമായിവരും.&lt;ref name=fionna1 /&gt; Leveillula taurica എന്ന [[ഫംഗസ്]] മുരിങ്ങയിൽ കാണാറുണ്ട്. ഈ ഫംഗസ് [[പപ്പായ]] കൃഷിക്ക് ദ്രോഹകരമായതിനാൽ വലിയ ശ്രദ്ധ ആവശ്യമുണ്ട്.

== ഉപയോഗങ്ങൾ ==
[[File:Moringa Oleifera flower ready for cooking.jpg|thumb|മുരിങ്ങപ്പൂവ് തോരൻ വെക്കാൻ തയ്യാറാക്കിയ നിലയിൽ]]
മുരിങ്ങയിലയും [[മുരിങ്ങക്ക|മുരിങ്ങക്കായും]] മിക്ക [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും]] കറികൾക്കുള്ള വിഭവമാണ്‌. [[മലയാളം|മലയാളികൾ]] സാധാരണയായി [[തോരൻ|തോരൻ കറിക്ക്‌]] മുരിങ്ങയിലയും മുരിങ്ങക്കായയും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.  സാധാരണയായി [[അവിയൽ]], [[സാമ്പാർ]] എന്നീ കറികളിൽ മുരിങ്ങക്കായ ഉപയോഗിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ‌ മീൻകറിയിലും  മുരിങ്ങക്കായ കാണാവുന്നതാണ്. ഇത് കൂടുതൽ ആരോഗ്യകരമായ മത്സ്യ വിഭവമാണ് എന്ന്‌ പറയാം. കാരണം ഇത് മത്സ്യ കറിയിൽ ഫൈബർ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയ മുരിങ്ങയുടെ പോഷകങ്ങൾ കൂടി അധികമായി ലഭ്യമാക്കുന്നു. മുരിങ്ങ  വിത്തുകളും ചില രാജ്യങ്ങളിൽ ഭക്ഷണമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. കറികളിൽ മുരിങ്ങ ഉത്പന്നങ്ങൾ ചേർക്കുന്നത് ഏറെ ആരോഗ്യകരമാണ്. വെള്ളം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായും ഇവ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്‌. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ മുരിങ്ങയിലപ്പൊടി ഒരു പോഷകാഹാരമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു.

== പോഷകമൂല്യം ==
{{nutritionalvalue
| name=മുരിങ്ങയില, പാകം ചെയ്യാത്തത്
| kcal=64 | water=78.66 g | protein=9.40 g | fat=1.40 g | carbs=8.28 g | fiber=2.0 g 
| calcium_mg=185 | iron_mg=4.00 | magnesium_mg=147 | manganese_mg=0.36 | phosphorus_mg=112 | potassium_mg=337 | sodium_mg=9 | zinc_mg=0.6
| vitA_ug=378 | vitA_IU=7564 | vitC_mg=51.7 | pantothenic_mg=0.125 | vitB6_mg=1.200 | folate_ug=40 | thiamin_mg=0.257 | riboflavin_mg=0.660 | niacin_mg=2.220 |
| right=1 | source_usda=1|kJ=429}}

{{nutritionalvalue
| name=മുരിങ്ങക്കായ, പാകം ചെയ്യാത്തത്
| kcal=37 | water=88.20 g | protein=2.10 g | fat=0.20 g | carbs=8.53 g | fiber=3.2 g 
| calcium_mg=30 | iron_mg=0.36 | magnesium_mg=45 | manganese_mg=0.259 | phosphorus_mg=50 | potassium_mg=461 | sodium_mg=42 | zinc_mg=0.45
| vitA_ug=4 | vitA_IU=74 | vitC_mg=141.0 | pantothenic_mg=0.794 | vitB6_mg=0.120 | folate_ug=44 | thiamin_mg=0.0530 | riboflavin_mg=0.074 | niacin_mg=0.620 |
| right=1 | source_usda=1|kJ=429}}

മുരിങ്ങയുടെ പല ഭാഗങ്ങളും ഭക്ഷ്യയോഗ്യമാണ്. പലനാടുകളിലും പലതരത്തിലാണ് ഭക്ഷണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്, അവയിൽ ചിലത്.
*ഏഷ്യയിലും ആഫ്രിക്കയിലും മൂപ്പെത്താത്ത കായ.
*[[Cambodia|കമ്പോഡിയ]], [[Philippines|ഫിലിപ്പീൻസ്]], [[India|ഇന്ത്യ]], [[Sri Lanka|ശ്രീലങ്ക]], [[Africa|ആഫ്രിക്ക]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇലകൾ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
* മൂപ്പെത്തിയ കായകൾ
*പൂക്കൾ
*മൂത്ത കായകളിൽ നിന്നും വേർതിരിക്കുന്ന എണ്ണ
*വേര്

ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇളം കായകളും മറ്റു ചിലയിടങ്ങളിൽ ഇലകളും ആണ് മുരിങ്ങയുടെ കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങൾ. ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ഇലകൾ [[തോരൻ]] വയ്ക്കാൻ നല്ലതാണ്..

===ഇലകൾ===
നൂറുഗ്രാം പുതിയ മുരിങ്ങ ഇലയിൽ കാണുന്ന പോഷകങ്ങൾ USDA യുടെ കണക്കുപ്രകാരം വലതുവശത്തുള്ള പട്ടികയിൽ കാണാം. മറ്റു പഠനങ്ങൾ പ്രകാരമുള്ള വിവരങ്ങളും ലഭ്യമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book
 | title=Nutritive Value of Indian Foods
 | author=C. Gopalan, B. V. Rama Sastri, S. C. Balasubramanian
 | publisher=National Institute of Nutrition, Indian Council of Medical Research
 | year=1989
}}{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fuglie&quot; /&gt;
[[പ്രമാണം:Sonjna (Moringa oleifera) leaves with flowers at Kolkata W IMG 2125.jpg|thumb|പൂക്കളോടു കൂടിയ കമ്പ്]]
ഇലകളാണ് മുരിങ്ങയുടെ ഏറ്റവും പോഷകമുള്ള ഭാഗം. ഇതിൽ ധാരാളം [[B vitamins|വൈറ്റമിൻ ബി]], [[vitamin C|വൈറ്റമിൻ സി]], [[beta-carotene|ബീറ്റ കരോട്ടിൻ]] രൂപത്തിൽ [[vitamin A|വൈറ്റമിൻ എ]], [[vitamin K|വൈറ്റമിൻ കെ]], [[manganese|മാംഗനീസ്]], [[protein|മാംസ്യം]] കൂടാതെ [[essential nutrients|മറ്റു അവശ്യ പോഷകങ്ങൾ]] എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2453/2 |title=Horseradish-tree, leafy tips, cooked, boiled, drained, without salt
|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |year=2012 |website=Nutritiondata.com |publisher=Condé Nast |accessdate=6 May 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 | title=Underutilized and Underexploited Horticultural Crops:, Volume 4
 | author=K.V. Peter
 | publisher=New India Publishing
 | year=2008
 | isbn=81-89422-90-1
 | page=112
 | url=http://books.google.com/books?id=lPo-7-zmrZcC&amp;lpg=PA111&amp;dq=moringa%20oleifera&amp;pg=PA112#v=onepage&amp;q&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
മറ്റു സാധാരണ ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ 100 ഗ്രാം പാകം ചെയ്ത മുരിങ്ങയിലയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങളുടെ അളവ് കൂടുതൽ ആണെന്നു കാണാം. മുരിങ്ങയിലയിൽ [[കാൽസ്യം]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത് [[calcium oxalate|കാൽസ്യം ഓക്സലേറ്റ്]] ക്രിസ്റ്റൽ രൂപത്തിൽ ആണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1095-8339.2001.tb00786.x |title=Stem and root anatomical correlations with life form diversity, ecology, and systematics in Moringa (Moringaceae) |year=2001 |last1=Olson |first1=M. E. |last2=Carlquist |first2=S. |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=135 |issue=4 |pages=315}}&lt;/ref&gt; ഇലകൾ [[spinach|ചീര]]യെപ്പോലെ കറിവച്ചു കഴിക്കാം, കൂടാതെ ഉണക്കിപ്പൊടിച്ച ഇലകൾ [[soup|സൂപ്പും]] [[sauce|സോസും]] ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

=== മുരിങ്ങക്കായ===
[[പ്രമാണം:An Indian Drumstick (cut).jpg|thumb|120px|മുരിങ്ങക്കായ]]
മൂപ്പെത്താത്ത മുരിങ്ങക്കായ തെക്കേ [[ഏഷ്യ]]യിലെങ്ങും ഉപയോഗിക്കുന്നു. നല്ലവണ്ണം മാർദ്ദവമാവുന്ന വരെ വേവിച്ചാണ് ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite book
 | page=[https://archive.org/details/vegetablesfromam0000schn/page/318 318]
 | title=Vegetables from Amaranth to Zucchini: The Essential Reference
 | url=https://archive.org/details/vegetablesfromam0000schn
 | author=Elizabeth Schneider
 | publisher=HarperCollins
 | year=2001
 | isbn=0-688-15260-0
}}&lt;/ref&gt; 
തിളപ്പിച്ച് പാകം ചെയ്താൽപ്പോലും മുരിങ്ങക്കായിലെ [[വൈറ്റമിൻ സി]]യുടെ അളവ് താരതമ്യേന കൂടുതൽ തന്നെയായിരിക്കും.&lt;ref name=&quot;USDA&quot;&gt;{{cite web |url=http://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2738/2 |title=Horseradish-tree, pods, cooked, boiled, drained, without salt. 
|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |year=2012 |website=Nutritiondata.com |publisher=Condé Nast |accessdate=6 May 2013}}&lt;/ref&gt; (വേവിന്റെ അളവ് അനുസരിച്ച് വൈറ്റമിൻ സിയുടെ അളവ് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കും) മുരിങ്ങക്കായ [[dietary fiber|ഭഷ്യനാരുകളുടെ]] അളവിനാലും [[potassium|പൊട്ടാസ്യം]], [[magnesium|മഗ്നീഷ്യം]], [[manganese|മാംഗനീസ്]] എന്നിവയാലും സമ്പന്നമാണ്.&lt;ref name=USDA/&gt;

=== വിത്തുകൾ===
മൂപ്പെത്തിയ കായകളിൽ നിന്നും വേർപ്പെടുത്തിയ വിത്തുകൾ പയർ പോലെ തിന്നാനും അല്ലെങ്കിൽ അണ്ടിപ്പരിപ്പുപോലെ വറുത്തു ഉപയോഗിക്കാനും കഴിയും. ഈ വിത്തുകളിൽ ഉയർന്ന അളവിൽ [[vitamin C|വൈറ്റമിൻ സി]]യും മിതമായ അളവിൽ ബി വൈറ്റമിനുകളും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

=== വിത്തിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന എണ്ണ===
മൂപ്പെത്തിയവിത്തുകളിൽ നിന്നും 38-40% [[ben oil|മുരിങ്ങയെണ്ണ]] എന്നപേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന [[edible oil|ഭക്ഷ്യ എണ്ണ]] ലഭിക്കും. ഈ എണ്ണയിൽ വലിയ അളവിൽ [[ബെഹെനിക് ആസിഡ്]] അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ശുദ്ധീകരിച്ച എണ്ണ നിറവും മണവും ഇല്ലാത്തതും [[ആന്റിഓക്സിഡന്റ്]] ഗുണമുള്ളതുമാണ്. എണ്ണയുണ്ടാക്കിയശേഷം വരുന്ന അവശിഷ്ടം വളമായും വെള്ളം ശുദ്ധീകരിക്കാനായും ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1002/9780471729259.mc01g02s16 |title=Bioremediation of Turbid Surface Water Using Seed Extract from Moringa oleifera Lam. (Drumstick) Tree |journal=Current Protocols in Microbiology |year=2010 |last1=Lea |first1=Michael |isbn=0471729256}}&lt;/ref&gt; മുരിങ്ങ എണ്ണ [[biofuel|ജൈവ ഇന്ധനമായും]] ഉപയോഗിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.biortech.2008.03.066 |title=Moringa oleifera oil: A possible source of biodiesel |year=2008 |last1=Rashid |first1=Umer |last2=Anwar |first2=Farooq |last3=Moser |first3=Bryan R. |last4=Knothe |first4=Gerhard |journal=Bioresource Technology |volume=99 |issue=17 |pages=8175–9 |pmid=18474424}}&lt;/ref&gt;

=== വേരുകൾ===
[[വേര്]] ഉരിഞ്ഞെടുത്ത് ഭക്ഷണത്തിന് രുചിയും സ്വാദും കൂട്ടാനുള്ള [[spices|സുഗന്ധദ്രവ്യം]] ആയി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. വേരിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന [[polyphenols|പോളിഫിനോൾ]] ആണ് ഇതിനു കാരണം.
&lt;ref&gt;{{Cite journal
 | pmid = 20521992
| year = 2010
| author1 = Atawodi
| first1 = S. E.
| title = Evaluation of the polyphenol content and antioxidant properties of methanol extracts of the leaves, stem, and root barks of Moringa oleifera Lam
| journal = Journal of Medicinal Food
| volume = 13
| issue = 3
| pages = 710–6
| last2 = Atawodi
| first2 = J. C.
| last3 = Idakwo
| first3 = G. A.
| last4 = Pfundstein
| first4 = B
| last5 = Haubner
| first5 = R
| last6 = Wurtele
| first6 = G
| last7 = Bartsch
| first7 = H
| last8 = Owen
| first8 = R. W.
| doi = 10.1089/jmf.2009.0057
}}&lt;/ref&gt;

==പോഷകാഹാരക്കുറവിനു പരിഹാരം==
മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാരുടെയും കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും പോഷകക്കുറവിനു മുരിങ്ങയില വളരെ ഫലപ്രദമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Management of Nutritional and Health Needs of Malnourished and Vegetarian People in India|url = http://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4757-4820-8_23|publisher = Springer US|date = 2004-01-01|isbn = 978-1-4419-3441-3|pages = 311–321|series = Advances in Experimental Medicine and Biology|doi = 10.1007/978-1-4757-4820-8_23|first = H. D.|last = Kumar|editor-first = Edwin L.|editor-last = Cooper|editor-first2 = Nobuo|editor-last2 = Yamaguchi}}&lt;/ref&gt; പോഷകക്കുറവുള്ളപ്പോൾ അതിനെ മറികടക്കാൻ മുരിങ്ങയ്ക്കുള്ള കഴിവ് അസാമാന്യമാണെന്നും ദാരിദ്ര്യം ആസന്നമാണെന്ന ഘട്ടത്തിൽ മുരിങ്ങ ഇലപ്പൊടിയാണ് നൽകേണ്ടതെന്നും L.J. Fuglie പറയുന്നുണ്ട്.&quot;&lt;ref name=&quot;fuglie&quot;&gt;{{cite book
 | title=Moringa: Natural Nutrition for the Tropics
 | author=L.J. Fuglie
 | year=1999
 | publisher=Church World Service
 | location=Dakar
}}{{page needed|date=December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lostcrops&quot; /&gt; വരണ്ട സ്ഥലങ്ങളിൽപ്പോലും നന്നായി വളരുന്ന മുരിങ്ങയ്ക്ക് വർഷം മുഴുവൻ പോഷകസമൃദ്ധമായ ഭക്ഷണം നൽകാൻ കഴിയുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=http://www.fao.org/traditional-crops/moringa/en/
 | title=Traditional Crop of the Month
 | publisher=[[FAO]]
 | accessdate=2015-04-25
 | archive-date=2015-04-19
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419063459/http://www.fao.org/traditional-crops/moringa/en/
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;

ഇലകൾ മഴകാലത്ത് കഴിക്കരുത് ഇലയിൽ വിഷാംശം വരുന്ന സമയത്താണ് നല്ല മഴയുള്ളപ്പോൾ==ഔഷധഗുണങ്ങൾ==
[[ആയുർവേദം|ആയുർവ്വേദ]] വിധിപ്രകാരം മുരിങ്ങയില മുന്നൂറോളം രോഗങ്ങളെ ചെറുക്കാൻ പ്രാപ്തമാണ്‌. ശാസ്ത്രീയഗവേഷണങ്ങളും ഈ വാദം ശരിവയ്ക്കുന്നു. ഒരു ഗ്രാം മുരിങ്ങയിലയിൽ ഓറഞ്ചിലുള്ളതിനേക്കാൾ ഏഴുമടങ്ങ്‌ [[ജീവകം സി]], പാലിലുള്ളതിനേക്കാൾ നാലുമടങ്ങ്‌ [[കാൽ‌സ്യം|കാൽസ്യം]], രണ്ടുമടങ്ങ്‌ [[കൊഴുപ്പ്|കൊഴുപ്പ്‌]], [[കാരറ്റ്|കാരറ്റിലുള്ളതിനേക്കാൾ]] നാലുമടങ്ങ്‌ [[ജീവകം എ]], വാഴപ്പഴത്തിലുള്ളതിനേക്കാൾ മൂന്നുമടങ്ങ്‌ [[പൊട്ടാസ്യം]] എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതായും നിരവധി ഗവേഷണങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇക്കാരണങ്ങൾക്കൊണ്ട്‌ മുരിങ്ങയെ ''ജീവന്റെ വൃക്ഷം'' എന്നാണ്‌ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്‌. [[നാട്ടുവൈദ്യം|നാട്ടുവൈദ്യത്തിൽ]] തടി, തൊലി, കറ, ഇലകൾ, വിത്തുകൾ, പൂക്കൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book
 | url=https://books.google.com/books?id=k2BDAgAAQBAJ&amp;pg=PA66&amp;dq=moringa+flowers+edible&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CEMQ6AEwA2oVChMInoGDv-HkxgIVyhc-Ch2yzwUw#v=onepage&amp;q=moringa%20flowers%20edible&amp;f=false
 | title=Handbook on Agro Based Industries (2nd Revised Edition)
 | author=NPCS Board
 | year=2012
 | publisher=Niir Project Consultancy Services
 | isbn=9381039127
 | page=66
}}
&lt;/ref&gt; 
രോഗങ്ങളെ കണ്ടുപിടിക്കാനോ, ചികിൽസിക്കാനോ, തടയാനോ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിലും രക്തത്തിന്റെ ഘടനയെ മുരിങ്ങ എങ്ങനെയെല്ലാം ബാധിക്കുമെന്നു പഠിക്കാൻ ഗവേഷണങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=mskcc&gt;{{cite web |url=https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/moringa-oleifera |title=Moringa oleifera |publisher=[[Memorial Sloan-Kettering Cancer Center]] |accessdate=2014-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 | journal=Acta Medica Philippina
 | url=http://actamedicaphilippina.com.ph/sites/default/files/fulltexts/vol-47-no-3-effect.pdf
 | title=Effect of Malunggay (Moringa oleifera) Capsules on Lipid and Glucose Levels
 | volume=47
 | issue=3
 | year=2013
 | author1=Sandoval, Mark Anthony S.
 | author2=Jimeno, Cecilia A.
 | pages=22–27
 | access-date=2016-02-01
 | archive-date=2014-08-08
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140808064949/http://actamedicaphilippina.com.ph/sites/default/files/fulltexts/vol-47-no-3-effect.pdf
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
===ഔഷധയോഗ്യമായ ഭാഗങ്ങൾ===
വേര്, തൊലി, ഇല, കായ്, പൂവ്, വിത്തുകൾ &lt;ref name=&quot; vns1&quot;/&gt;
=== ഇലകൾ ===
ഇലകൾ പല തരത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാം. [[ഫിലിപ്പീൻസ്|ഫിലിപ്പിനോ]] വിഭവങ്ങളായ [[Tinola|ടിനോല]], [[Sinabawang gulay|ഉട്ടാൻ]] എന്നിവപോലുള്ള സാധാരണ ചാറു അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സൂപ്പുകളിലേക്ക് ചേർക്കുന്നു. നന്നായി അരിഞ്ഞ ഇളം മുരിങ്ങ ഇലകൾ പച്ചക്കറി വിഭവങ്ങൾക്കും സലാഡുകൾക്കും അലങ്കാരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഉദാ :       കേരള വിഭവം തോരൻ. മല്ലിയിലക്ക് പകരം അല്ലെങ്കിൽ അതിനൊപ്പം ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Lim, Tong Kwee. 2012&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/777214147|title=Edible medicinal and non-medicinal plants. Volume 3, Fruits|last=Lim, Tong Kwee.|date=2012|publisher=Springer|isbn=9789400725348|location=Dordrecht|oclc=777214147}}&lt;/ref&gt;

ദീർഘകാല ഉപയോഗത്തിനും സംഭരണത്തിനുമായി, മുരിങ്ങ ഇലകൾ ഉണക്കി പൊടിച്ച് അവയുടെ പോഷകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാം. നിർദ്ദിഷ്ട മൈക്രോ, മാക്രോ ന്യൂട്രിയന്റുകളുടെ നിലനിർത്തൽ ഫലപ്രാപ്തിയിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടെങ്കിലും 50-60 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസിൽ സൂര്യന്റെ ചൂട്, നിഴൽ, ഫ്രീസ്, ഓവൻ ഡ്രൈയിംഗ് എന്നിവയെല്ലാം സ്വീകാര്യമായ മാർഗ്ഗങ്ങളാണ്.&lt;ref name=dryingeffects&gt;{{cite journal|title=The effects of drying on some nutrients of ''Moringa oleifera'' leaves|journal=Annals - Food Science and Technology|author=Adenike AB|volume=15|issue=2|year=2014|pages=246–250|ISSN=2344-4916|url=http://www.afst.valahia.ro/images/documente/2014/issue2/full/section1/s01_w04_full.pdf|access-date=2019-08-05|archive-date=2019-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713144947/http://www.afst.valahia.ro/images/documente/2014/issue2/full/section1/s01_w04_full.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MOoven&gt;{{cite journal|title=Processing of Moringa leaves as natural source of nutrients by optimization of drying and grinding mechanism|journal=Journal of Food Process Engineering|year=2017|volume=40|issue=e12583|first=A|last=Ali|first2=YA|last2=Yusof|first3=NL|last3=Chin|first4=MN|last4=Ibrahim|doi=10.1111/jfpe.12583}}&lt;/ref&gt; മുരിങ്ങയില പൊടി സാധാരണയായി സൂപ്പ്, സോസുകൾ, സ്മൂത്തികൾ എന്നിവയിൽ ചേർക്കുന്നു. ഉയർന്ന പോഷക സാന്ദ്രത കാരണം, മുരിങ്ങ ഇലപ്പൊടിയെ ഒരു ഭക്ഷണപദാർത്ഥമായി വിലമതിക്കുന്നു. കൂടാതെ പാലുൽപ്പന്നം മുതൽ തൈര്, ചീസ് എന്നിവ വരെയുള്ള ഭക്ഷ്യ ഉൽപന്നങ്ങളെ സമ്പുഷ്ടമാക്കാൻ ഇത് ഉപയോഗിക്കാം.&lt;ref name=dairyfortify&gt;{{cite journal|title=Enhancement of nutritional and biological values of Labneh by adding dry leaves of ''Moringa oleifera'' as innovative dairy products|journal=World Applied Sciences Journal|url=https://www.idosi.org/wasj/wasj22(11)13/11.pdf|doi=10.5829/idosi.wasj.2013.22.11.13024|volume=22|issue=11|pages=1594–1602|last1=Salem|first1=AS|first2=WM|last2=Salama|first3=AM|last3=Hassanein|first4=HMA|last4=El Ghandour}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MOfortificant&gt;{{cite journal|title=''Moringa oleifera'' as a food fortificant: Recent trends and prospects|journal=Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences|volume=17|issue=2|year=2018|pages=127–136|url=|doi=10.1016/j.jssas.2016.02.002|first1=AT|last1=Oyeyinka|first2=SA|last2=Oyeyinka}}&lt;/ref&gt; റൊട്ടി, പേസ്ട്രി എന്നിവ പോലുള്ള ബേക്കുചെയ്ത സാധനങ്ങളിലും&lt;ref name=MOfortificant /&gt;[[Sensory analysis|സെൻസസറി അനലൈസിംഗിനും]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=dairyfortify /&gt;&lt;ref name=MOfortificant /&gt;

== മുരിങ്ങപൂവ് ==
[[File:Flowers at Muzhappilangad101 (9).jpg|thumb|പൂവ്]]
ഇതിന്റെ പൂക്കളിൽ ധാരാളമായി [[പൊട്ടാസ്യം|പൊട്ടാസ്യവും]] [[കാൽ‌സ്യം|കാൽസ്യവും]] അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. [[പൂവ്|പുഷ്പങ്ങൾ]] ബലത്തെ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നതും മൂത്രവർധകവുമാകുന്നു.

== മുരിങ്ങവേര് == 
മുരിങ്ങവേര് ഉഷ്ണവീര്യവും, കൃമിഹരവും, മൂത്രവർധകവും, ആർത്തവജനകവും, നീർക്കെട്ട്, വേദന എന്നിവയെ ശമിപ്പിക്കുന്നതിനും ഉത്തമമാണ്.
== മുരിങ്ങക്കായ ==
ഇളം മെലിഞ്ഞ കായകൾ സാധാരണയായി &quot;മുരിങ്ങക്ക &quot; എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇത് ഒരു പാചക [[പച്ചക്കറി|പച്ചക്കറിയായി]] ചെറിയ നീളത്തിൽ മുറിച്ച് കറികളിലും സൂപ്പുകളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. രുചി [[ശതാവരിച്ചെടി|ശതാവരിയെ]] അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book|title=SEAVEG 2012: High Value Vegetables in Southeast Asia: Production, Supply and Demand|publisher=World Vegetable Center|year=2013|first=R|last=Holmer|first2=G|last2=Linwattana|first3=P|last3=Nath|first4=JDH|last4=Keatinge|isbn=9290582006}}&lt;/ref&gt; മധുരമുള്ളതാണെങ്കിലും, ഉള്ളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പക്വതയില്ലാത്ത വിത്തുകളിൽ നിന്ന് പച്ച പയറുകളുടെ ഒരു സൂചന തരുന്നു.&lt;ref name=&quot;npr&quot;&gt;{{cite podcast
| url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2015/09/21/439509739/mother-knows-best-when-it-comes-to-cooking-with-moringa
| title=My Mom Cooked Moringa Before It Was A Superfood
| publisher=NPR
| date=September 21, 2015
| time=5:02 AM ET
| access-date=2017-07-08
}}&lt;/ref&gt;

[[ഇന്ത്യ]]യിലും [[ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിലും]], തേങ്ങാപ്പാലും [[സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം|സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും]] ([[കശകശ|പോപ്പി]] അല്ലെങ്കിൽ [[കടുക്]] വിത്തുകൾ പോലുള്ളവ) മിശ്രിതത്തിൽ മൂപ്പെത്താത്ത കായ്കൾ തിളപ്പിച്ചാണ് മുരിങ്ങക്ക കറികൾ സാധാരണയായി തയ്യാറാക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Lim, Tong Kwee. 2012&quot;/&gt;[[പരിപ്പുകറി]], [[സാമ്പാർ]], പയർ സൂപ്പ് എന്നിവയിലെ ഒരു സാധാരണ ഘടകമാണ് മുരിങ്ങക്ക. ആദ്യം പൾപ്പ് ചെയ്ത് മറ്റ് പച്ചക്കറികളും [[സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം|സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും]] ചേർത്ത് [[മഞ്ഞൾ]], [[ജീരകം]] എന്നിവയോടൊപ്പമാണ് ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. മുരിങ്ങക്ക പൾപ്പ് സാധാരണയായി ചെറുതായി വറുത്ത അല്ലെങ്കിൽ [[കറിവേപ്പില]]യുടെ മിശ്രിതമായ [[Bhurta|ഭുർതയിൽ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Lim, Tong Kwee. 2012&quot;/&gt; മുരിങ്ങക്കയുടെ പുറം തൊലി കടുപ്പമുള്ളതും നാരുകളുള്ളതുമായതിനാൽ, ജ്യൂസുകളും പോഷകങ്ങളും വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ ചവച്ചരയ്ക്കുന്നു. ശേഷിക്കുന്ന നാരുകളുള്ള വസ്തുക്കൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. മറ്റുചിലർ മാംസളഭാഗവും ഇളം വിത്തുകളും തൊലിയിൽ നിന്നും വേർപെടുത്താൻ അല്പം വ്യത്യസ്തമായ രീതി ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;npr&quot; /&gt;

== വിത്തുകൾ ==
[[നൈജീരിയ]]യിൽ, മുരിങ്ങയുടെ വിത്തുകൾക്ക് അവയുടെ കയ്പേറിയ സ്വാദാണ് വിലമതിക്കുന്നത്. അവ സാധാരണയായി സോസുകളിൽ ചേർക്കുന്നു അല്ലെങ്കിൽ വറുത്ത ലഘുഭക്ഷണമായി കഴിക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യ വിത്ത് കറിക്കൂട്ടുകളിലോ മസാലക്കുഴമ്പുകളിലോ ഉപയോഗിക്കാം.&lt;ref name=&quot;Lim, Tong Kwee. 2012&quot;/&gt;

[[ഗോതമ്പ്]] മാവുകളിലെ [[പ്രോട്ടീൻ]], [[ഇരുമ്പ്]], [[കാൽസ്യം]] എന്നിവയുടെ അളവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് ഘടകമായി മുരിങ്ങ വിത്ത് അനുയോജ്യമാണ്.&lt;ref name=&quot;Lim, Tong Kwee. 2012&quot;/&gt;&lt;ref name=MOfortificant /&gt;&lt;ref name=MOflour&gt;{{cite journal|title=Effect of germinated tigernut and moringa flour blends on the quality of wheat-based bread|journal=Journal of Food Processing and Preservation|volume=38|pages=721–727|year=2014|last1=Chinma|first1=C|last2=Abu|first2=J|last3=Akoma|first3=S|doi=10.14303/ajfst.2018.234}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Dunt-dalun chin-yei 1760.JPG|'ഡണ്ട്-ദാലുൻ ചിൻ-യെ, ബർമീസ് മുരിങ്ങയില സൂപ്പ്
File:Kaeng som-marum63.JPG|മുരിങ്ങക്കാ ചേർത്ത പരമ്പരാഗത തായ് കെയ്ങ് സോം 
File:Moringa bread.jpg|ചേരുവകളിലൊന്നായി മോറിംഗപ്പൊടി ഉപയോഗിച്ച [[ബെനിൻ|ബെനിനിൽ]] തയ്യാറാക്കിയ ബ്രെഡ് 
File:Sabaw sa Kamunggay (or Sabaw sa Kalamunggay).jpg|'മോറിംഗ ഇലകളുപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കിയ ഫിലിപ്പൈൻസിൽ നിന്നുള്ള വിസയൻ ഫിഷ് സൂപ്പ് സബാവ് സാ കലാമുംഗെ
&lt;/gallery&gt;

==രസാദി ഗുണങ്ങൾ==
* രസം:കടു, ക്ഷായം, തിക്തം
* ഗുണം:ലഘു, രൂക്ഷം, തീക്ഷ്ണം, സരം
* വീര്യം:ഉഷ്ണം
* വിപാകം	:കടു &lt;ref name=&quot;vns1&quot;&gt;ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ, ഡോ. നേശമണി, കേരള ഭാഷ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്&lt;/ref&gt;

== പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്രവും ഗവേഷണവും ==
[[Traditional medicine|പരമ്പരാഗത വൈദ്യത്തിൽ]] മുരിങ്ങയുടെ പുറംതൊലി, ചാറ്, വേരുകൾ, ഇലകൾ, വിത്തുകൾ, പൂക്കൾ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Duke|first=James A.|title=Moringa Oleifera Lam. (MORINGACEAE) — Horseradish-Tree, Benzolive Tree, Drumstick-Tree, Sohnja, Moringa, Murunga-Kai|date=2018-01-18|url=http://dx.doi.org/10.1201/9781351071130-81|work=CRC Handbook of Nuts|pages=214–217|publisher=CRC Press|isbn=9781351071130|access-date=2019-08-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 | url=https://books.google.com/?id=k2BDAgAAQBAJ&amp;pg=PA66&amp;dq=moringa+flowers+edible#v=onepage&amp;q=moringa%20flowers%20edible&amp;f=false
 | title=Handbook on Agro Based Industries
 | edition=2nd Revised
 | author=NPCS Board
 | year=2012
 | publisher=Niir Project Consultancy Services
 | isbn=978-9381039120
 | page=66
}}
&lt;/ref&gt; ഇത് [[രക്തം|രക്തത്തിലെ]] [[Lipid profile|ലിപിഡ് പ്രൊഫൈലുകളെയും]] [[ഇൻസുലിൻ]] സ്രവത്തെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്ന് ഗവേഷണം നടത്തിവരുന്നു.&lt;ref name=mskcc/&gt; ഇലകളിൽ നിന്നുള്ള സത്തിൽ വിവിധ പോളിഫെനോളുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അവ മനുഷ്യരിൽ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള ഫലങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കാൻ അടിസ്ഥാന ഗവേഷണത്തിലാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url = http://www.ijens.org/Vol_13_I_03/131201-1303-7474-IJBAS-IJENS.pdf|title = Nutrient composition and sensory evaluation of dry ''Moringa oleifera'' aqueous extract|last = Madukwe|first = E.U.|date = 1 June 2013|journal = International Journal of Basic &amp; Applied Sciences|doi = |pmid = |access-date = |archive-date = 2020-10-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20201029074130/http://www.ijens.org/Vol_13_I_03/131201-1303-7474-IJBAS-IJENS.pdf|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title = Antioxidant activity and total phenolic content of ''Moringa oleifera'' leaves in two stages of maturity|journal = Plant Foods for Human Nutrition|date = 2009-11-11|issn = 0921-9668|pages = 303–311|volume = 64|issue = 4|doi = 10.1007/s11130-009-0141-0|pmid = 19904611|first = S.|last = Sreelatha|first2 = P. R.|last2 = Padma}}&lt;/ref&gt; മുരിങ്ങയിലെ ഘടകങ്ങൾക്ക് ബയോ ആക്റ്റീവ് ഗുണങ്ങളുണ്ടോ എന്ന് നിർണ്ണയിക്കാൻ പ്രാഥമിക ഗവേഷണം നടത്തിയിട്ടും നിയന്ത്രിത ക്ലിനിക്കൽ പഠനങ്ങളിലൊന്നും തന്നെ മനുഷ്യരോഗങ്ങളെ ചികിത്സിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് കാണപ്പെടുന്നില്ല.&lt;ref name=mskcc/&gt;

==വിഷാംശം==
മനുഷ്യരിൽ വിഷാംശത്തിന്റെ അളവ് പരിമിതമാണ്. എന്നിരുന്നാലും ലാബ് പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഇതിൻറെ പുറംതൊലിയിലും വേരുകളിലുമുള്ള ചില [[സംയുക്തം|സംയുക്തങ്ങൾ]] അല്ലെങ്കിൽ അവയുടെ സത്ത് അമിതമായി കഴിക്കുമ്പോൾ പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാം.&lt;ref name=mskcc/&gt; മുരിങ്ങയുടെ വേരിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന [[സ്പൈറൊക്കിൻ]] (spirochin) എന്ന [[ആൽക്കലോയ്ഡ്]] [[നാഡി|നാഡികളെ]] പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നതാണ്. മുരിങ്ങയുടെ [[വേര്]], തൊലി, പൂക്കൾ എന്നിവയും അവയിൽ നിന്നും വേർതിരിക്കുന്ന സംയുക്തങ്ങളും വിഷമയമാണ്. ദിവസേന 6 ഗ്രാം മുരിങ്ങയില മൂന്നാഴ്ച കഴിക്കുന്നത് സുരക്ഷിതമാണെന്ന് കാണുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=mskcc/&gt;&lt;ref name=&quot;webmd&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-1242-moringa.aspx?activeingredientid=1242&amp;activeingredientname=moringa
 | title=Moringa Side Effects and Safety
 | accessdate=2014-08-01
 | publisher=WebMD
}}&lt;/ref&gt; ശരീരഭാരത്തിന്റെ 3,000 മില്ലിഗ്രാം / കിലോ കവിയുന്ന അളവിൽ എം. ഒലിഫെറ ഇല സത്തിൽ വിഷാംശം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും 1,000 മില്ലിഗ്രാമിൽ / കിലോഗ്രാമിൽ താഴെയുള്ള അളവിൽ സുരക്ഷിതമാണ്.&lt;ref name=toxixity&gt;{{cite journal|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/22101359/|title=Toxicity potentials of the nutraceutical ''Moringa oleifera'' at supra-supplementation levels|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=139|issue=1|pages=265-272|year=2012|doi=10.1016/j.jep.2011.11.009|first=GA|last=Asare|first2=A|last2=Nyarko}}&lt;/ref&gt; എം. ഒലിഫെറ ഗർഭകാലത്ത് വിപരീതഫലമാണ് നൽകുന്നത്. കുറിപ്പടി മരുന്നുകളിൽ [[Cytochrome P450|സൈറ്റോക്രോം പി 450]] ([[CYP3A4|സിവൈപി 3 എ 4]] ഉൾപ്പെടെ)യുമായി ചേർന്ന് പ്രതികൂലഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും [[Sitagliptin|സിറ്റാഗ്ലിപ്റ്റിന്റെ]] ആന്റി-ഹൈപ്പർ ഗ്ലൈസെമിക് ഇഫക്റ്റിനെ തടയുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=mskcc/&gt;

==മറ്റു ഉപയോഗങ്ങൾ==
വികസ്വരരാജ്യങ്ങളിൽ പോഷകാഹാരക്കുറവ് നീക്കാനും, [[ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷ|ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും]], ഗ്രാമവികസനത്തിനും, [[സുസ്ഥിര വികസനം|സുസ്ഥിര വികസനത്തിനും]] മുരിങ്ങ ഫലവത്താണെന്ന് കാണുന്നു.&lt;ref name=&quot;lostcrops&quot;&gt;{{cite book |authorlink= |author=National Research Council |editor= |others= |title=Lost Crops of Africa: Volume II: Vegetables |url=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=11763 |accessdate=2008-07-15 |edition= |series=Lost Crops of Africa |volume=2 |date=2006-10-27 |publisher=National Academies Press |location= |isbn=978-0-309-10333-6 |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter=Moringa |chapterurl=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=11763&amp;page=247 }}&lt;/ref&gt; കാലിത്തീറ്റയായും മുരിങ്ങ ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഇലകളിലെ ഫൈറ്റോകെമിക്കലുകളിൽ നിന്നുള്ള ആന്റി-സെപ്റ്റിക്, [[അപമാർജകങ്ങൾ|ഡിറ്റർജന്റ്]] പ്രോപ്പർട്ടികൾ പ്രാപ്തമാക്കുന്നതിന് മുൻകൂട്ടി നനച്ച മുരിങ്ങയിലപ്പൊടി കൈകഴുകാനുള്ള ദ്രാവകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1186/1472-6882-14-57| title = Efficacy of Moringa oleifera leaf powder as a hand- washing product: A crossover controlled study among healthy volunteers| journal = BMC Complementary and Alternative Medicine| volume = 14| pages = 57| year = 2014| last1 = Torondel | first1 = B. | last2 = Opare | first2 = D. | last3 = Brandberg | first3 = B. | last4 = Cobb | first4 = E. | last5 = Cairncross | first5 = S. }}&lt;/ref&gt; ഒരു മൈക്രോ ന്യൂട്രിയന്റ് ദ്രാവകം ആയും പ്രകൃതിദത്ത ആന്തെൽമിന്റിക് ആയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gold|first=Moritz|last2=Dayer|first2=Pauline|last3=Faye|first3=Marie Christine Amie Sene|last4=Clair|first4=Guillaume|last5=Seck|first5=Alsane|last6=Niang|first6=Seydou|last7=Morgenroth|first7=Eberhard|last8=Strande|first8=Linda|date=2016-04-18|title=Locally produced natural conditioners for dewatering of faecal sludge|journal=Environmental Technology|language=en|volume=37|issue=21|pages=2802–2814|doi=10.1080/09593330.2016.1165293|issn=0959-3330|pmc=5020332|pmid=26984372}}&lt;/ref&gt;

===ജലശുദ്ധീകരണത്തിന്===
മുരിങ്ങയെണ്ണ എടുത്തശേഷമുള്ള പിണ്ണാക്ക് ജലശുദ്ധീകരണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | title=Active agents and mechanism of coagulation of turbid waters using Moringa oleifera
 | url=https://archive.org/details/sim_water-research_1995-02_29_2/page/703
 | first1=Anselme
 | last1=Ndabigengesere
 | first2=K.Subba
 | last2=Narasiah
 | first3=Brian G.
 | last3=Talbot
 | doi=10.1016/0043-1354(94)00161-Y
 | journal=Water Research
 | volume=29
 | issue=2
 | date=February 1995
 | pages=703–710
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hellsing&quot;&gt;{{cite journal
 | author1=Hellsing, Maja S.
 | author2=Kwaambwa, Habauka M.
 | author3=Nermark, Fiona M.
 | author4=Nkoane, Bonang B.M.
 | author5=Jackson, Andrew J.
 | author6=Wasbrough, Matthew J.
 | author7=Berts, Ida 
 | author8=Porcar, Lionel
 | author9=Rennie, Adrian R. 
 | title=Structure of flocs of latex particles formed by addition of protein from Moringa seeds
 | volume=460
 | pages=460
 | doi=10.1016/j.colsurfa.2013.11.038
 | work=Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects
 | year=2013
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=A simple purification and activity assay of the coagulant protein from Moringa oleifera seed|journal=Water Res|year=2005|volume=39|issue=11|pages=2338–44|pmid=15921719|doi=10.1016/j.watres.2005.04.012|author1=Ghebremichael|first1=K. A.|last2=Gunaratna|first2=K. R.|last3=Henriksson|first3=H|last4=Brumer|first4=H|last5=Dalhammar|first5=G}}&lt;/ref&gt; ഈ പിണ്ണാക്കിനു വെള്ളത്തിലെ മിക്ക അശുദ്ധവസ്തുക്കളും നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;hellsing&quot;/&gt; ജലജന്യരോഗങ്ങളെ ചെറുക്കാനായി ജലശുദ്ധീകരണത്തിന് മുരിങ്ങക്കായകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതുപ്രകാരം അശുദ്ധജലത്തിലെ [[ബാക്റ്റീരിയ|ബാക്ടീരിയകളുടെ]] അളവ് 90 മുതൽ 99.99 ശതമാനം വരെ ഇല്ലായ്മചെയ്യാൻ മുരിങ്ങവിത്തുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;https://www.sciencedaily.com/releases/2010/03/100303082804.htm&lt;/ref&gt;
== സ്പീഷിസുകളുടെ പട്ടിക ==
* ''[[Moringa arborea|മുരിങ്ങ അർബോറിയ]] Verdc..'' &lt;small&gt;[[Bernard Verdcourt|Verdc.]]&lt;!--1985--&gt;&lt;/small&gt; ([[കെനിയ]])&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Leone A, Spada A, Battezzati A, Schiraldi A, Aristil J, Bertoli S | title = Cultivation, Genetic, Ethnopharmacology, Phytochemistry and Pharmacology of ''Moringa oleifera'' Leaves: An Overview | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 16 | issue = 6 | pages = 12791–12835 | year = 2015 | doi = 10.3390/ijms160612791 | pmid=26057747 | pmc=4490473}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Moringa borziana|മുരിങ്ങ ബോർസിയാന]]'' &lt;small&gt;[[Giovanni Ettore Mattei|Mattei]]&lt;!--1908--&gt;&lt;/small&gt; ([[Somalia|സൊമാലിയ]])&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''{{ill|Moringa concanensis|sv}}'' &lt;small&gt;Nimmo&lt;/small&gt; (വടക്കൻ [[ഇന്ത്യ]])&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa drouhardii|മുരിങ്ങ ഡ്രൗഹാർഡി]]'' &lt;small&gt;[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]]&lt;!--1930--&gt;&lt;/small&gt; &amp;ndash; ബോട്ടിൽ ട്രീ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ [[Madagascar|മഡഗാസ്കർ]])&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa hildebrandtii|മുരിങ്ങ ഹിൽഡെബ്രാൻഡ്ടി]]'' &lt;small&gt;[[Heinrich Gustav Adolf Engler|Engl.]]&lt;!--1902--&gt;&lt;/small&gt; &amp;ndash; Hildebrandt's moringa (തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മഡഗാസ്കർ)&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa longituba|മുരിങ്ങ ലോങിട്യൂബ]]'' &lt;small&gt;Engl.&lt;!--1902--&gt;&lt;/small&gt; (indigenous to [[എത്യോപ്യ]] സൊമാലിയ)&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa oleifera|മുരിങ്ങ ഒലിഫെറ]]'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]&lt;!--1785--&gt;&lt;/small&gt; (syn. ''M. pterygosperma'') &amp;ndash; ഹോഴ്സ് റാഡിഷ് ട്രീ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ [[ഇന്ത്യ]])&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa ovalifolia|മുരിങ്ങ ഓവലിഫോളിയ]]'' &lt;small&gt;[[Kurt Dinter|Dinter]] &amp; [[Alwin Berger|Berger]]&lt;/small&gt; ([[നമീബിയ]], [[അംഗോള]])&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa peregrina|മുരിങ്ങ പെരെഗ്രിന]]'' &lt;small&gt;([[Peter Forsskål|Forssk.]]) [[Adriano Fiori|Fiori]]&lt;!--1911--&gt;&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |url=https://www.researchgate.net/publication/261638155|last=Dadamouny|first=M.A. (2009).|title=Population Ecology of ''Moringa peregrina'' growing in Southern Sinai, Egypt. |type=M.Sc. |accessdate=2009-12-26|doi=10.13140/RG.2.1.5091.9760|year=2009}}&lt;/ref&gt; അറേബ്യൻ പെനിൻസുല [[Horn of Africa|ഹോൺ ഓഫ് ആഫ്രിക്ക]] സതേൺ സിനായി, [[ഈജിപ്ത്]]&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dadamouny|first=Mohamed A.|last2=Unterseher|first2=Martin|last3=König|first3=Peter|last4=Schnittler|first4=Martin|date=December 2016|title=Population performance of Moringa peregrina (Forssk.) Fiori (Moringaceae) at Sinai Peninsula, Egypt in the last decades: Consequences for its conservation|journal=Journal for Nature Conservation|language=en|volume=34|pages=65–74|doi=10.1016/j.jnc.2016.08.005}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Moringa pygmaea|മുരിങ്ങ പിഗ്മിയ]]'' &lt;small&gt;Verdc.&lt;!--1985--&gt;&lt;/small&gt; (സൊമാലിയ)&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa rivae|മുരിങ്ങ റിവേ]]'' &lt;small&gt;[[Emilio Chiovenda|Chiov.]]&lt;!--1917--&gt;&lt;/small&gt; (കെനിയ, എത്യോപ്യ)&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa ruspoliana|മുരിങ്ങ റസ്പോളിയാന]]'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt; (എത്യോപ്യ)&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
* ''[[Moringa stenopetala|മുരിങ്ങ സ്റ്റെനോപെറ്റാല]]'' &lt;small&gt;([[Edmund Gilbert Baker|Baker f.]]) [[Georg Cufodontis|Cufod.]]&lt;!--1957--&gt;&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tropicos.org/NameSubordinateTaxa.aspx?nameid=40022823 |title=Subordinate Taxa of ''Moringa'' Adans. |work=TROPICOS |publisher=Missouri Botanical Garden |accessdate=2009-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;!--2009--&gt;&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/261638276|last=Dadamouny| first=Mohamed A.|last2=Zaghloul|first2=Mohamed S.|last3=Ashraf|first3=Salman| year=2012|title=Impact of Improved Soil Properties on Establishment of ''Moringa peregrina'' seedlings and trial to decrease its Mortality Rate.|journal=Egyptian Journal of Botany|accessdate=2012-07-03}}&lt;/ref&gt; (കെനിയ, എത്യോപ്യ)&lt;ref name=&quot;AAA2015&quot; /&gt;
{{clear}}

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery widths=&quot;110&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;4&quot; mode=&quot;packed-overlay&quot; caption=&quot;മുരിങ്ങയുടെ ചിത്രങ്ങൾ&quot;&gt;
പ്രമാണം:Moringa - മുരിങ്ങ മരം.JPG|മുരിങ്ങ മരം
പ്രമാണം:Moringa - മുരിങ്ങ പൂവും മൊട്ടും.JPG|മുരിങ്ങ പൂവും മൊട്ടും
പ്രമാണം:Moringa - മുരിങ്ങ ശിഖിരങ്ങളിൽ.JPG|മുരിങ്ങ കായ ശിഖിരങ്ങളിൽ
പ്രമാണം:മുരിങ്ങ ഊരുന്നു.jpg|മുരിങ്ങ ഊരുന്നു
പ്രമാണം:Muuringa.jpg|മുരിങ്ങ
പ്രമാണം:മുരിങ്ങപ്പൂ.jpg|മുരിങ്ങപ്പൂങ്കുലയും ഇലയും
പ്രമാണം:Muringapoo.JPG|മുരിങ്ങപ്പൂങ്കുല
പ്രമാണം:മുരിങ്ങപ്പൂവ്.jpg|മുരിങ്ങമൊട്ട്
പ്രമാണം:മുരിങ്ങപൂവ്.JPG|മുരിങ്ങപ്പൂവ്
പ്രമാണം:MoringaLeavesBaguio.jpg|മുരിങ്ങയില
പ്രമാണം:Moringa.JPG|മുരിങ്ങയില
പ്രമാണം:Moringa oleifera sg.jpg|മുരിങ്ങ: പൂക്കളും കായും. മക്റിച്ചി നാഷണൽ പാർക്ക്‌, സിംഗപോർ.
പ്രമാണം:മുരിങ്ങയില.jpeg|മുരിങ്ങയില
പ്രമാണം:Cultivos de moringa en el Vivero Forestal de Chimbote 05.jpg|മൂത്ത് പാകമായ കായ്കൾ
പ്രമാണം:Drumstick seed (1).JPG|മുരിങ്ങ വിത്ത്‌
&lt;/gallery&gt;

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
*[http://moringatrees.org/ വിശദമായ അധികവായനയ്ക്ക്]
*[http://www.churchworldservice.org/moringa/index.html Church World Service Moringa Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404223812/http://churchworldservice.org/moringa/index.html |date=2007-04-04 }}
*[http://www.treesforlife.org/moringa/Moringahome.htm Trees for Life Moringa Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525042647/http://www.treesforlife.org/moringa/Moringahome.htm |date=2011-05-25 }}
*[http://www.mobot.org/gradstudents/olson/moringahome.html Moringa Home Page]
*[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Moringa_oleifera.html Purdue University: Moringa oleifera]
*[http://www.mathrubhumi.com/health/food/food-and-cooking/article-1.167440 ആയുർവേദത്തിൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205150817/http://www.mathrubhumi.com/health/food/food-and-cooking/article-1.167440 |date=2015-12-05 }}

{{Commonscat|Moringa}}
{{Wikispecies|Moringa}}

[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പച്ചക്കറികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ഇലകൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒരു ജനുസ് മാത്രമുള്ള സസ്യകുടുംബങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ പൂക്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കൂസിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]</text>
      <sha1>iwen920dtn0n8arfno7ol1ltpiuxmpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാമാങ്കം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2753</id>
    <revision>
      <id>4615276</id>
      <parentid>4595435</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56961" sha1="dymu3xtoaiqrz0cj7zrhm3r2i2didy9" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പരിസരത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
 മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേകബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജ്യകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എന്. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങള്, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവെര് പെര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലര്കാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ചപെര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ചപെര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ചപെര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില് ഇട്ടിക്കരുണാകരമെനൊന് ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവെര് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത്യ് നുന്നു പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂര താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവെര് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവെര് അന്പത്തിഅഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനീറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തില് മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണംവരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പ്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുകവഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ് മറ്റൊരു യോദ്ധാവ് ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുൻപ് ചാവേർസംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പലിചപിടിച്ച അകമ്പടിജനം പലിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയങ്ങൾ മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊൻപതു ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൻ പൊന്നിൻ കുന്നുപോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ് ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അൻപതിനായിരത്തിലധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] മുൻപ് നാലു ദിവസം കൊണ്ട് മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടുതറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാലു നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>dymu3xtoaiqrz0cj7zrhm3r2i2didy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615279</id>
      <parentid>4615276</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചടങ്ങുകൾ */</comment>
      <origin>4615279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56961" sha1="najxouq0lszq5arwlquo9ypy40b9nin" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പരിസരത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
 മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേകബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജ്യകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എന്. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങള്, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവെര് പെര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലര്കാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ചപെര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ചപെര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ചപെര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില് ഇട്ടിക്കരുണാകരമെനൊന് ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവെര് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത്യ് നുന്നു പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂര താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവെര് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവെര് അന്പത്തിഅഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനീറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തില് മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണംവരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പ്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുകവഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ് മറ്റൊരു യോദ്ധാവ് ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുൻപ് ചാവേർസംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിലധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] മുമ്പ് നാലു ദിവസം കൊണ്ട് മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>najxouq0lszq5arwlquo9ypy40b9nin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615284</id>
      <parentid>4615279</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചടങ്ങുകൾ */</comment>
      <origin>4615284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56847" sha1="674zmcxdn5rcicc9eo0pyff6e0rptpo" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പരിസരത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
 മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേകബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജ്യകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എന്. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങള്, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവെര് പെര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലര്കാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ചപെര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ചപെര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ചപെര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില് ഇട്ടിക്കരുണാകരമെനൊന് ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവെര് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത്യ് നുന്നു പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂര താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവെര് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവെര് അന്പത്തിഅഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനീറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തില് മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണംവരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പ്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുകവഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ് മറ്റൊരു യോദ്ധാവ് ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുൻപ് ചാവേർസംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിലധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>674zmcxdn5rcicc9eo0pyff6e0rptpo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615286</id>
      <parentid>4615284</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56851" sha1="dd3a0b6qbws9aend8dk3ixy4iayt9h0" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പരിസരത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
 മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേകബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജ്യകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എന്. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങള്, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവെര് പെര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലര്കാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ചപെര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ചപെര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ചപെര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില് ഇട്ടിക്കരുണാകരമെനൊന് ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവെര് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത്യ് നുന്നു പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂര താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവെര് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവെര് അന്പത്തിഅഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനീറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തില് മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണംവരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പ്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുകവഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ് മറ്റൊരു യോദ്ധാവ് ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുൻപ് ചാവേർസംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>dd3a0b6qbws9aend8dk3ixy4iayt9h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615290</id>
      <parentid>4615286</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ */</comment>
      <origin>4615290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56852" sha1="25ctuoqnwvy16ljs2shy262vf6kpn4r" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പരിസരത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
 മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേകബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജ്യകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എന്. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങള്, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവെര് പെര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലര്കാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ചപെര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ചപെര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ചപെര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില് ഇട്ടിക്കരുണാകരമെനൊന് ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവെര് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത്യ് നുന്നു പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂര താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവെര് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവെര് അന്പത്തിഅഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനീറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തില് മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണംവരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പ്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുകവഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ് മറ്റൊരു യോദ്ധാവ് ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുൻപ് ചാവേർസംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>25ctuoqnwvy16ljs2shy262vf6kpn4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615293</id>
      <parentid>4615290</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ */</comment>
      <origin>4615293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56848" sha1="elit0scvomddgqemxng1cu0byv9kk7d" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പരിസരത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേകബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എന്. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങള്, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവെര് പെര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലര്കാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ചപെര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ചപെര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ചപെര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില് ഇട്ടിക്കരുണാകരമെനൊന് ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവെര് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത്യ് നുന്നു പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂര താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവെര് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവെര് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തില് മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>elit0scvomddgqemxng1cu0byv9kk7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615294</id>
      <parentid>4615293</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56862" sha1="ostxor9sbefvt8snw9wib3laax8thpl" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേകബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എന്. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങള്, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവെര് പെര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലര്കാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ചപെര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ചപെര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ചപെര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില് ഇട്ടിക്കരുണാകരമെനൊന് ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവെര് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത്യ് നുന്നു പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂര താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവെര് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവെര് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തില് മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ostxor9sbefvt8snw9wib3laax8thpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615297</id>
      <parentid>4615294</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ */</comment>
      <origin>4615297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56856" sha1="91q0xr6frfnkl6bufvguh1ya75sddes" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനികഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>91q0xr6frfnkl6bufvguh1ya75sddes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615298</id>
      <parentid>4615297</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56860" sha1="eour8g83dubz9k757ko1j94gfzqzcf3" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കേണ്ടിവരുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാനസംരക്ഷനത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പട വെട്ടു ആത്മാഹുതി അനുഷ്ട്ടിച്ചുക്കൊണ്ട് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു .കേരളചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിലാണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>eour8g83dubz9k757ko1j94gfzqzcf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615303</id>
      <parentid>4615298</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ശേഷിപ്പുകൾ */</comment>
      <origin>4615303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56777" sha1="gqxs494m85qk5wxjnzage95h8po0yf5" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
ഇന്നും തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാന സംരക്ഷണത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പടവെട്ടി മരിച്ച് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു. കേരള ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിൽ ആണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gqxs494m85qk5wxjnzage95h8po0yf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615304</id>
      <parentid>4615303</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ശേഷിപ്പുകൾ */</comment>
      <origin>4615304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56777" sha1="rqwl5uo81kzv1dbz2tjdl9agthkmg4n" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേർ പോരാളികളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാന സംരക്ഷണത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പടവെട്ടി മരിച്ച് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു. കേരള ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിൽ ആണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rqwl5uo81kzv1dbz2tjdl9agthkmg4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615306</id>
      <parentid>4615304</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56761" sha1="1zk4iy2ebj8pl12y7swifsz9i3ywsax" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേറുകളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറക്കും മണിക്കിണറിനുമിടക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാന സംരക്ഷണത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പടവെട്ടി മരിച്ച് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു. കേരള ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിൽ ആണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1zk4iy2ebj8pl12y7swifsz9i3ywsax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615307</id>
      <parentid>4615306</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ശേഷിപ്പുകൾ */</comment>
      <origin>4615307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56774" sha1="pyrw7xa94k38dimhx9j3ckd5ptfbmsb" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേറുകളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറയ്ക്കും മണിക്കിണറിനുമിടയ്ക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാന സംരക്ഷണത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പടവെട്ടി മരിച്ച് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു. കേരള ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിൽ ആണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>pyrw7xa94k38dimhx9j3ckd5ptfbmsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615308</id>
      <parentid>4615307</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56773" sha1="ab7r0upg8u6wtnlfwrbywh3jfh6nqvp" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേറുകളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറയ്ക്കും മണിക്കിണറിനുമിടയ്ക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാന സംരക്ഷണത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പടവെട്ടി മരിച്ച് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു. കേരള ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിൽ ആണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ab7r0upg8u6wtnlfwrbywh3jfh6nqvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615311</id>
      <parentid>4615308</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56774" sha1="7bd5s3p4v7fngpm2ibjomngjafqkc1y" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌. മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപമാമാങ്കത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനെ കുറിച്ച് ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേറുകളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറയ്ക്കും മണിക്കിണറിനുമിടയ്ക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാന സംരക്ഷണത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പടവെട്ടി മരിച്ച് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു. കേരള ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിൽ ആണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7bd5s3p4v7fngpm2ibjomngjafqkc1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615315</id>
      <parentid>4615311</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56588" sha1="3nc2jgu3q1w7ombdukurhaz06jlz83o" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mamankam}}
{{Infobox recurring event
| name         = Māmāngam
| native_name  =   മാമാങ്കം
| native_name_lang = 
| image        = Thirunavaya (5).jpg
| image_size   = 300px
| caption      = Tirunavaya Temple
| genre        = Trade Fair cum Religious Festival
| frequency    = 12 years
| location     = [[Thirunavaya|Tirunāvāya]] ([[Kerala|Kēral̥a]])
| country      = [[India]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] അറിയപ്പെടുന്ന ചരിത്രകാലത്തിനും തുടക്കം മുതൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന ബൃഹത്തായ നദീതീര ഉത്സവമായിരുന്നു '''മാമാങ്കം'''. [[ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴയുടെ]] തീരത്ത് ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ|തിരൂരിന്]] ഏഴു കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയുള്ള [[തിരുനാവായ]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മാമാങ്കം അരങ്ങേറിയിരുന്നത്‌.  മാഘമാസത്തിലെ മകം നാളിലെ ഉത്സവമാണ് മാമാങ്കം ആയത്. കേരളത്തിലെ മറ്റു ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിലും '''മാമാങ്കം''' നടക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം സ്ഥലപ്പേരു കൂട്ടിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.  

ഏതാണ്ട് ഒരു മാസക്കാലം (28 ദിവസം)&lt;ref&gt; http://www.prokerala.com/kerala/history/mamankam.htm&lt;/ref&gt; നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ആഘോഷമായാണ്‌ അവസാനകാലങ്ങളിൽ മാമാങ്കം നടത്തിവന്നിരുന്നത്. ഇക്കാലമായപ്പോഴേക്കും ഭാരതത്തിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം നിരവധി ജനങ്ങൾ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വ്യാപാരമേളകൾ, കായിക പ്രകടനങ്ങൾ, കാർഷികമേളകൾ, സാഹിത്യ, സംഗീത, കരകൗശല വിദ്യകളുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, എന്നിവയും അരങ്ങേറിയിരുന്നു. സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ മികവു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു.  

മാമാങ്കത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയാവുക എന്നത് ആഭിജാത്യം നൽകിയിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു. അതിനായി വള്ളുവക്കോനാതിരിയും [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന വഴക്കും യുദ്ധങ്ങളും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്‌.
മാമാങ്കത്തിന് ഇതുമൂലം കൈവന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യത്തെ തുടർന്ന് കാലാന്തരേണ മാമാങ്കവേദിയിൽ ചാവേറുകളായി പോരാടാനെത്തിയിരുന്ന [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാടൻ]] സേനാനികളുടെ പോരാട്ടം മാമാങ്കത്തിലെ പ്രധാന ഇനമായിത്തീർന്നു. 

ഈ മഹോത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച്  ചരിത്രഗവേഷകരിൽ തന്നെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായമാണുള്ളത്. പലയിടങ്ങളിലും ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടിക്കലർന്നു കിടക്കുന്നു.

===വിവിധ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ===
*ഒരു വാദം പെരുമാൾ ഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന പെരുമാൾമാരുടെ ഭരണകാലാവധി പന്ത്രണ്ട് വർഷമായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിനു ശേഷം തിരുനാവായ മണൽപ്പുറത്ത് നാട്ടുക്കൂട്ടങ്ങൾ സമ്മേളിച്ച് പുതിയ പെരുമാളിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും. ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നിരിക്കാവുന്ന ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമഹാമഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല ത്തിലായിരിക്കാം മാമാങ്കാഘോഷങ്ങൾ വികസിച്ചുവന്നത്. [[ഫ്രാൻസിസ് ഡേയ്|ഫ്രാൻസിസ് ഡേയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ ചേരമാൻ പെരുമാൾമാർ 12 വർഷം ഭരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഇവരെ കഴുത്തുവെട്ടി കൊന്നുകളയുകയുമായിരുന്നു പതിവ്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n44/mode/2up
| title = The Land of the Permauls, Or, Cochin, Its Past and Its Present: Or, Cochin
| last = ഫ്രാൻസിസ്
| first = ഡേയ്
| publisher = 
| year = 1863
| isbn = 
| location = 
| pages = 29
}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന അത്താഴം കെങ്കേമമായി ആഘോഷിക്കുകയും യാത്രയയപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേകം ഉയർത്തിക്കെട്ടിയ പീഠത്തിൽ പെരുമാൾ സ്വന്തം കഴുത്ത് മുറിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ദഹിപ്പിച്ചു കളയുന്നു.  ഈ സമ്മേളനം ഒരു വലിയ വാണിജ്യ ഉത്സവവുമായിരുന്നു. ഒരുപാട് ആഘോഷത്തോടെയും പൊലിപ്പോടെയും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന മാമാങ്കത്തിന്ന് കേരളത്തിലെ ഇതര പ്രദേശങ്ങൾ, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല പുറം‌രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും കപ്പലുകളിലും വലിയ കെട്ടുവള്ളങ്ങളിലും [[പൊന്നാനി തുറമുഖം]] വഴി കച്ചവടസംഘങ്ങളും കലാകാരന്മാരും വന്നെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീടുണ്ടായ മാമാങ്കങ്ങളിൽ നാടുവാഴി 12 വർഷത്തിനുശേഷവും തന്റെ സ്ഥാനമാനങ്ങൾ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവുന്നില്ല

*വാണിജ്യ പ്രാധാന്യത്തോടൊപ്പം ഇത് നടത്തുവാനുള്ള അവകാശവും രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി വളരെ വിലപ്പെട്ടതായി  മാറി.  ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശൈഥില്യത്തോടെ തിരുനാവായ വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ അതിർത്തിയിൽ പെടുന്നത് കൊണ്ട്  മാമാങ്കത്തിന് നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ]] (വെള്ളാട്ടിരി)കയ്യിലെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Zamorins of Calicut|last=Krishna Aiyar|first=K V|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; 1124-ൽ ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ ഭരണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം മുന്നൂറ്റിഅറുപത് വർഷങ്ങളിലായി മുപ്പതു മാമാങ്കങ്ങൾ വെള്ളാട്ടിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ&amp;nbsp; നടന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് [[സാമൂതിരി]] മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നേടാനായി വെള്ളാട്ടിരിയുമായി പല യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി അത് കൈക്കലാക്കി. അതിനുശേഷമുള്ള ആദ്യ മാമാങ്കം ക്രി.വ. 1485-ല് ആയിരിക്കാം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ആ വർഷമാണ് സാമൂതിരി വെള്ളാട്ടിരിയെ തോല്പിച്ചത്.&lt;ref&gt; കൃഷ്ണയ്യർ 1938 - പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം  തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

*വെള്ളാട്ടിരിയും സാമൂതിരിയുമായുള്ള ഈ അധികാരമത്സരത്തിന് [[പല്ലവർ|പല്ലവ]]-[[ചാലൂക്യർ|ചാലൂക്യ]] കിടമത്സരങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref&gt; പി.സി.എം. രാജ. 1982- പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്-എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

*മറ്റൊരു വാദം [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റെ]] ജനനത്തെ അനുസ്മരിച്ച് [[ഹീനയാന]][[ഗൗതമ ബുദ്ധൻ| ബൗദ്ധർക്കിടയിലെ]] മുതിർന്ന സന്ന്യാസിമാരുടെ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു മാമാങ്കം എന്നാണ്. മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്നിരുന്ന അന്നത്തെ മാമാങ്കത്തിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന 18 സംഘങ്ങളുടെ പരമാധികാരികൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. പാലിയിൽ തേര / തേരവാദിൻ എന്നും മലയാളത്തിൽ തേവർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ശകവർഷത്തിലെ മാഘ മാസത്തിൽ; തുല്യ മലയാള മാസമായ മകരത്തിൽ നടത്തുന്ന ഉത്സവം എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന മാഘമകരങ്കം(മാഘ-മകര-അങ്കം) എന്ന വാക്കിന്റെ സംസ്കൃതവൽക്കരണം നിമിത്തം മാമാങ്കം/മഹാമഹം തുടങ്ങിയ ഉഭയാർത്ഥങ്ങൾ നൽകപ്പെട്ടു. പിൽക്കാലത്ത് ബുദ്ധ സന്ന്യാസിമാരെ പീഡിപ്പിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിക്കൊണ്ട് നടന്ന ബ്രാഹ്മണവൽക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി ക്ഷത്രിയരായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ശക്തി തെളിയിക്കാനുള്ള വൻ സൈനിക ആഘോഷമായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എസ്. എൻ. സദാശിവൻ; എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ഇൻഡ്യ; ISBN 81-7648-170-X പുറം 140-41&lt;/ref&gt;.
 
മാമാങ്കവും തൈപ്പൂയവുമായുള്ള പ്രത്യേക ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത് എന്ത് കൊണ്ടെന്നാൽ മാമാങ്കം മാത്രമല്ല, തൈപ്പൂയവും തിരുനാവായിൽ മാമാങ്കം പോലെ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നത് കൊണ്ട് ആണ്.  ഇത് ഒരു വാർഷികച്ചടങ്ങ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ നടന്നിരുന്ന മാമാങ്കത്തൈപ്പൂയം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠവും അത്യാകർഷകവുമായിരുന്നു. മാമാങ്കത്തിനുള്ള മുഴുവൻ ചടങ്ങുകളും തൈപ്പൂയത്തിനുണ്ട്. മഹാകശ്യപനേയും ആയിരം ശിഷ്യന്മാരേയും [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തത് പൂയം നക്ഷത്രമാണ്‌. ഇതേ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ്‌ [[അശോക ചക്രവർത്തി]] ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചതും പൂയം നക്ഷത്രത്തിലായത്. മഹാകശ്യപന്റെ ബുദ്ധമതാനുചരണത്തെ ആഘോഷമാക്കിയ ബുദ്ധമതക്കാർ പുഷ്യനക്ഷത്രവും പൂർണ്ണിമയും  ഒന്നു ചേരുന്ന ദിവസം ഉത്സവമായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ഇത് മാമാങ്കം നടക്കുന്ന നാളിലാണ്‌ എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book|url=|title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|last=വേലായുധൻ|first=പണിക്കശ്ശേരി|date=|publisher=കറൻറ് ബുക്സ്|others=|year=|isbn=81-240-1053-6|editor=|edition=2001|series=|location=കോട്ടയം|pages=434|language=മലയാളം|chapter=|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|accessdate=|origyear=|chapterurl=|coauthors=|origdate=|origmonth=|accessyear=|accessmonth=|month=}}&lt;/ref&gt;

*രണ്ടാം [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ശൈഥില്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ചെറിയ ചെറിയ നാടുവാഴികളുടെ കീഴിലായി. കുലശേഖര പെരുമാക്കന്മാരുടെ അനന്തരവന്മാരായ [[പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജകുടുംബത്തിനാണ്‌]] മാമാങ്കം നടത്തുവാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. അവരിലാണ്‌ കോയിലധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നിക്ഷിപ്തമായത്. കുറച്ചുകാലം അവരുടെ സം‌രക്ഷണയിൽ മാമാങ്കം നടത്തുകയുണ്ടായി. 

എന്നാൽ കൊച്ചിക്ക് യുദ്ധങ്ങളും മറ്റും കാരണം സാമ്പത്തികമായി ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ കരാറടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരം വള്ളുവക്കോനാതിരിക്ക് കൈമാറി. കൊച്ചീ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പരദേവതമാരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള വന്നേരി ചിത്രകൂടത്തിൽ വച്ച് കിരീടം ധരിച്ചു വന്നാൽ നിലപാട് നിൽക്കാൻ മാമാങ്കത്തിലെ മണിത്തറ ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കണമെന്നായിരുന്നു ഉടമ്പടി. 1164 ൽ കൊച്ചിയിലെ ഗോദവർമ്മ രാജാവ് കിരീടം വച്ച് വന്നപ്പോൾ മാമാങ്കത്തിലെ നിലപാട് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുത്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote box|width=50em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote=''സാമൂതിരികോവിലകത്തെ ഗ്രന്ഥവരികളിൽ ഒരു മാമാങ്കത്തോടനുബന്ധിച്ച് മരിച്ചുവീണ ചാവേറുകളുകളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കാണുന്നുണ്ട്:&lt;ref&gt;എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 97 വള്ളത്തോള് വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;
:'''“മാമാങ്ക തൈപ്പുയത്തിന്നാള് നെലപാടുനിന്നുരുളുന്നതിന്റെ മുമ്പെ വന്നു മരിച്ച ചാവേറ് പേര് അഞ്ച് &lt;br /&gt; ആന പൊന്നണിഞ്ഞ ദിവസം അസ്തമിച്ച പുലർകാലെ വട്ടമണ്ണ കണ്ടര് മേനൊരും കൂട്ടവും വന്നു മരിച്ച പേര് പതിനൊന്ന് &lt;br /&gt; വെട്ടെ പണിക്കരും കൂട്ടവും മുന്നാം ദിവസം വന്നു, മരിച്ച പേര് പന്ത്രണ്ട്. &lt;br /&gt;നാള് നാലില് വാകയൂരില് വന്നു മരിച്ച പേര് എട്ട് &lt;br /&gt;കളത്തില്  ഇട്ടി കരുണാകര മേനോൻ ഇരിക്കുന്നെടത്തു പിടിച്ചുകെട്ടി വാകയൂര് കൊണ്ടുപോയി കൊന്ന ചാവേറ് ഒന്ന്.&lt;br /&gt;മകത്തുന്നാള് കുടിതൊഴുന്ന ദിവസം നിലപാടുനേരത്തു വാകയൂരെ താഴത്ത് നിന്ന്  പിടിച്ച് അഴിയൊടു കെട്ടിയിട്ട് നെലപാട് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നള്ളിയതിന്റെ ശേഷം വാകയൂരെ താഴത്തിറക്കി വെട്ടിക്കളഞ്ഞ ചാവേറ് നാല്&lt;br /&gt; ആകെ ചാവേറ് അൻപത്തി അഞ്ച്, പുതിയങ്ങാടിയില് നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന വെളിച്ചെണ്ണ ചൊതന ആയിരത്തി ഒരുനൂറ്റി മൂന്നേ മുക്കാല്'''“

&lt;/br&gt; ഇത്തരത്തിൽ മറ്റു കണക്കുകളുടെ ഇടയ്ക്ക് നിസ്സാരമായി കാണുന്ന തരത്തിലാണ് ചാവേറുകളെ പറ്റി എഴുതിയിരിക്കുന്നത്.}}
മാമാങ്കത്തിന്റെ അധീശത്വം അന്നത്തെ നിലയിൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. തന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ട ആ അംഗീകാരം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ വെള്ളാട്ടിരി അഥവാ [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സാമൂതിരി ശക്തനായതിനാൽ നേർക്കുനേർ യുദ്ധം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്ന വെള്ളാട്ടിരിക്ക് പൊന്നാനി ഭാഗത്ത് സ്വാധീനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനായി തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ചാവേറുകളായി പൊന്നാനിവായ്ക്കൽ മാമങ്കത്തിന് പോയി വെട്ടി മരിക്കാനായിരുന്നു ലഭിച്ച അരുളപ്പാട്.  അങ്ങനെ വള്ളുവക്കോനാതിരി മരണം വരേയും പോരാടാൻ സന്നദ്ധനായ ധീരയോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മാമാങ്കാഘോഷത്തിനിടെ സാമൂതിരിയെ വധിക്കാനായി അയക്കുമായിരുന്നു; അവരെ ചാവേറുകൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നു.&lt;ref&gt; http://www.calicutnet.com/mycalicut/mamankam_festival.htm&lt;/ref&gt; മാമങ്കത്തിലാണ് കേരളചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചാവേറുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. 

വെള്ളാട്ടിരിയുടെ ചാവേറുകളുടെ നേതൃത്വം  പ്രധാനമായും ചന്ത്രത്തിൽ പണിക്കർ, പുതുമന പണിക്കർ, കോവിൽക്കാട്ട് പണിക്കർ, വേർക്കോട്ട് പണിക്കർ എന്നീ  നാലു പടനായർ കുടുംബങ്ങളെയാണ് ഏല്പിച്ചിരുന്നത്. തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ സാമൂതിരിയുമായുള്ള മുൻയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെടുക വഴി ഇവരെല്ലാം സാമൂതിരിയോടുള്ള കുടിപ്പക മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.  മാമാങ്കത്തിന് ചാവേർ ആകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആ വ്യക്തി പിന്നെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വത്ത് ആയി മാറുന്നു എന്ന സൂചന ഗ്രന്ഥാവരികൾ തരുന്നുണ്ട്.  ഒരു ചാവേർ പീടികശാലയിൽ നടത്തിയ അക്രമത്തിനു ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തതായി പറയുന്ന ഗ്രന്ഥരേഖ അത്തരം ഒരു സാധ്യതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥാവരി.|last=രാജേന്ദു|first=s|publisher=SPCS.|year=2016|isbn=978-93-83570-52-2|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;.  [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ]] നിലപാടു തറയിൽ (പിന്നീട് [[ചാവേർത്തറ]]) ചെന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചശേഷം നിന്ന് ഇവർ തിരുനാവായ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.   മാമാങ്കദിനങ്ങളിലോരോന്നിലും  [[വാകയൂർ|‍വാകയൂരിലെ]] ആൽത്തറയിൽ പ്രത്യേകം കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ മണിത്തറയിൽ(നിലപാടുതറ) സാമൂതിരി ഉടവാളും പിടിച്ച് നിലപാട് നിൽക്കുന്നേടത്തേക്ക് ഈ ചാവേറുകൾ കനത്ത സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ പൊരുതി കടന്നുചെന്ന് സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച് വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധാരണയായി എല്ലാവരും സാമൂതിരിയുടെ കാവൽഭടന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു പതിവ്. എന്നാൽ 1505-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചെങ്ങഴിനാട്]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാരുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽവന്ന ചാവേറുകൾ, സാമൂതിരിയുടെ സുരക്ഷാസന്നാഹങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കിയതായി ചാവേർപാട്ടുകളായ ([[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]] പാട്ട്, [[കണ്ടർമേനോൻ|കണ്ടർ മേനവൻ]] പാട്ട്) എന്നിവയിൽ പരാമർശമുണ്ട്. പതിനാറായിരം സൈനികർ വരെ സാമൂതിരിയെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നു. പടപ്പാട്ടുകളിൽ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചെങ്ങഴി നമ്പിയാർക്ക് ]] ശേഷം 1683ൽ  സാമൂതിരിയുടെ നിലപാട് തറയിൽ മുന്നേറി സമൂതിരിയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വരെ എത്തിയ [[കണ്ടർ മേനോൻ]] എന്ന ഒരു ചാവേറാണ്  ചരിത്ര രേഖകളിൽ പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു യോദ്ധാവ്. എന്നാൽ ഈ ചാവേറിനെയും നിലപാട് തറയിൽ വച്ച് തന്നെ സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകൻ [[ചെറായി പണിക്കർ]] വധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=കെ. ആർ. അച്യുതൻ|year=1971|title=·സി. കൃഷ്ണൻ |url=https://books.google.co.in/books?id=WI4RAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;dq=%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5zMHXqMz9AhWtxTgGHU7GC_AQ6AF6BAgHEAM#%E0%B4%9A%E0%B5%86%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF%20%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B5%BC|publisher=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം, University of California|page=19}}&lt;/ref&gt; ചാവേറുകളെ അയക്കുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന നാനൂറ് വർഷങ്ങളോളം കാലത്തെ ഒരു മാമാങ്കത്തിലും ചാവേറുകളാൽ ഒരു  സാമൂതിരിയും വധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടയില്ല. എന്നാൽ 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിൽ [[ചന്ത്രത്തിൽ ചന്തുണ്ണി]] എന്ന ചാവേർ നിലപാടുതറയിലെത്തുകയും സാമൂതിരിയെ വെട്ടുകയും സാമൂതിരി ഒഴിഞ്ഞുമാറിയതിനാൽ കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നിരവധി സൈനികരെയെല്ലാം വധിച്ചാണ് ചന്തുണ്ണി അവിടെവരെ എത്തിയത്. എന്നാൽ സാമൂതിരിയുടെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മുഖ്യ അകമ്പടിക്കാരൻ വെട്ട് നിലവിളക്കുകൊണ്ട് തടുത്തതുകൊണ്ടാണ് വെട്ടുകൊള്ളാഞ്ഞതെന്നും പറഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് 1755 -ലെ അവസാനമാമാങ്കത്തിലാണെന്നും ചാവേറിന് പതിനാറ് വയസ്സേ ഉണ്ടാ‍യിരുന്നുള്ളുവെന്നും ചില കഥകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;travellers&quot;&gt; {{cite book |last=വേലായുധൻ |first= പണിക്കശ്ശേരി|authorlink= വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി|coauthors= |editor= |others= |title=സഞ്ചാരികൾ കണ്ട കേരളം|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |accessyear= |accessmonth= |edition= 2001|series= |date= |year= |month= |publisher= കറൻറ് ബുക്സ്|location= കോട്ടയം|language= മലയാളം|isbn=81-240-1053-6 |oclc= |doi= |id= |pages=434 |chapter= |chapterurl= |quote=}}&lt;/ref&gt; ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനുശേഷം നിലച്ചുപോയ മാമാങ്കം ഇന്ന് ഒരു ചടങ്ങുമാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു. 

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി രാജാവ് 12 ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർക്കുവേണമെങ്കിലും സാമൂതിരിയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കാം എന്നും ഇത് നിയമപരമാണെന്നും വിധിക്കുകയുണ്ടായി. 

ഏതായാലും മാമാങ്കത്തിൽ നിലപാട് നിൽക്കാനുള്ള അവകാശം സാമൂതിരി കൈക്കലാക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചാവേർ സംഘട്ടനങ്ങൾ മാമാങ്കത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നിരിക്കാൻ ഇടയില്ല.

== ചടങ്ങുകൾ ==
കൊല്ലവർഷം 858-ല് നടക്കുന്ന മാമാങ്കത്തെപ്പറ്റി മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായ രേഖകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിനെ ആസ്പദമാക്കി, സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കാൻ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് ഒരുപോലത്തെ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. 

വാകയൂർ, തൃക്കാവിൽ കോവിലകങ്ങളുടെ പണിക്കരും ഏറനാട്ടിളംകൂറുനമ്പ്യാതിരിയുടെ പണിക്കരും ചേർന്ന് എത്തുന്നതിന് എഴുതുന്ന തിരുവെഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നതോടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുകയായി. മാമാങ്കത്തിന് തക്കസമയത്ത് എത്തിച്ചേരണം എന്ന് കാണിച്ചുള്ളതാണീ എഴുത്തുകൾ. മാമങ്കനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ കാര്യക്കാർക്കും പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി എഴുത്തുകൾ അയക്കുന്നു. കോവിലകങ്ങൾ പണിയുകയും, പന്തലുകൾ കെട്ടുകയും നിലപാടുതറ ഒരുക്കലുമെല്ലാം കാലേക്കൂട്ടിത്തന്നെ ചെയ്തുവയ്ക്കുന്നു. പൊന്നും വെള്ളിയും കെട്ടിയ പലിചയുള്ള പ്രമാണിമാരായ അകമ്പടിജനത്തെയും ഏർപ്പാടാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഡംബരപ്രമാണമായതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ മാമങ്കത്തിനു മുൻപായി ചെയ്തു തീർക്കുന്നു. 

നിളാനദിയുടെ തെക്കേക്കരയിലും വടക്കേക്കര കൂരിയാൽക്കലും അവിടന്നു അര നാഴിക പടിഞ്ഞാറു മാറി ഉയർന്ന സ്ഥലത്തുമായി തറകൾ പലതും പണിയുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായ നിലപാടുതറയ്ക്ക് നാല്പത് അടിയോളം വലിപ്പം ഉണ്ടാകും. ഇവിടെയാണ്‌ സാമൂതിരി നിലപാട് നിൽക്കുക. മറ്റുള്ളവ ഇളംകൂർ തമ്പുരാന്മാർക്ക് ഉള്ളതാണ്. 

മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് കമ്പവെടിയും ചെറിയ കപ്പൽ പടയും തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തോക്കുകളും മറ്റും വെടിക്കോപ്പ് നിറച്ച് സജ്ജമാക്കി വയ്ക്കുന്നു. വെടിവെയ്ക്കുന്നതു കൂടുതലും മേത്തന്മാരായിരുന്നു. 
സാമൂതിരിപ്പാടിന് മാമാങ്കക്കാലത്ത് അണിയാനുള്ള തിരുവാഭരണങ്ങളും ആനയെ അലങ്കരിക്കാനുള്ള (ആന പൊന്നണിയുക) ആഭരണങ്ങളും മറ്റും വാകയൂർ കോവിലകത്തേക്കു കൊടുത്തയക്കുന്നതോടെ തയ്യാറെടുപ്പു ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയാവുന്നു.

ഭാരതപ്പുഴയുടെ വടക്കേക്കരയാണ് വിഖ്യാതമായ [[തിരുനാവായ ക്ഷേത്രം]]. ക്ഷേത്രത്തിന് പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് 4 കി.മീ. ദൂരത്ത് [[വാകയൂർ]] കോവിലകം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു.  അങ്ങോട്ടു പോകുന്ന പ്രധാനവഴിയിലാണ് കൂരിയാലും ആൽത്തറയും. കുറച്ച് പടിഞ്ഞാറ് മാറി നിലപാടു തറയും മണിക്കിണറുകളും മറ്റും. അടുത്തായി തമ്പുരാട്ടിമാർക്ക് മാമാങ്കം കാണാനുള്ള കോവിലകങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിനു മുൻഭാഗത്ത് ഇടതുവശത്ത് മൂന്നും നാലും അഞ്ചും കൂർ തമ്പുരാക്കന്മാർക്കുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും മന്ത്രിമന്ദിരങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചിരുന്നു.
 
[[മകരം|മകരമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നാളിലാണ് [[സാമൂതിരി]] [[വാകയൂർ]] കോവിലകത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത്. അടുത്ത ദിവസം [[പൂയ്യം|പൂയ്യത്തുന്നാൾ]] മാമാങ്കം ആരംഭിക്കുന്നു. പൂയദിവസം രാവിലെയുള്ള തിരുകൃത്യങ്ങൾക്കു ശേഷം [[സാമൂതിരി]] വൻ‍പിച്ച അകമ്പടിയോടെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിന് എഴുന്നള്ളുന്നു. നടന്നോ, പല്ലക്കിലോ ആനപ്പുറത്തോ ആയിരിക്കും വരിക. പിറകിലായി [[ചേരമാൻ പെരുമാൾ|ചേരമാൻ]] വാൾ എഴുന്നള്ളത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും. ഈ ഘോഷയാത്ര മണിത്തറയുടെ താഴെയെത്തിയാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയുടെ താഴെത്തറയിൽ കയറി നിൽക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉടവാളും പിടിച്ച് മണിത്തറയിൽ കയറി നിന്ന്, വാളിളക്കി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നോക്കി ദേവനെ തൃക്കൈകൂപ്പുന്നു. വെള്ളിയും പൊന്നും കെട്ടിച്ച പരിച
പിടിച്ച അകമ്പടിജനം പരിചയിളക്കി അകമ്പടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ സമയം മുതൽ തമ്പുരാനെ ആക്രമിക്കാൻ ചാവേറുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. വടക്കെക്കരയിൽ നിന്ന് വെടി മുഴങ്ങുമ്പോൾ തെക്കേക്കരയിൽ [[ഏറാൾപ്പാട്]] നിലപാടുതറയിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു. അതിനുശേഷം രണ്ടു വെടിശബ്ദം കേട്ടാൽ തമ്പുരാൻ മണിത്തറയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പുഴമദ്ധ്യത്തിൽ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നീരാട്ടുപന്തലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങി, കുളികഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനുശേഷം വൈകുന്നേരം വാകയൂരിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നു.

[[ആയില്യം]] നാൾ ഉടുപ്പും തൊപ്പിയും ധരിച്ചാണ് ഘോഷയാത്ര. ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകൾ തുടർച്ചയായി പത്തൊമ്പത് ദിവസം നടക്കുന്നു.

ഇരുപതാം ദിവസം [[രേവതി]] നാളാണ് [[ആന]] പൊന്നണിയുന്നത്. ആന പൊന്നണിഞ്ഞാൽ പൊന്നിൻ കുന്ന് പോലിരിക്കുമത്രേ. തുടർന്ന് [[തിരുവാതിര]] ഉൾപ്പെടെ ഏഴുദിവസം പൊന്നണിഞ്ഞ ആനക്കൊപ്പമാണ് ഘോഷയാത്ര. ആർഭാടപൂർവ്വമായ ഇത്തരം ഘോഷയാത്രകളിൽ അമ്പതിനായിരത്തിൽ അധികം ജനം പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.
 
[[പുണർതം|പുണർതത്തിനു]] ശേഷമുള്ള 
ദിവസങ്ങളിൽ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാകാറില്ല. നിലപാടു തറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രീതി പക്ഷേ എല്ലാ ദിവസവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാമാങ്കത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷം വഹിക്കുകയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അവസാന നാല് നാളുകളിൽ കപ്പൽ പടകളുടെ പ്രകടനം ഉണ്ടാകും. കമ്പവെടിക്കെട്ടും ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ്. 

[[മകം|മകംനാൾ]] മാമാങ്കം അവസാനിക്കുന്നു, ശേഷം [[സാമൂതിരി]] [[പൊന്നാനി]] തിരുക്കോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന മാമാങ്ക മഹോത്സവം അവസാനിക്കുകയായി. &lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏടുകൾ 96-108, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== നാവികപാരമ്പര്യം ==
ഉത്സവത്തിന്റെ ഘടനയിലേയ്ക്ക് കാലാനുസൃതമായ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.കപ്പൽകലഹം എന്നത് പോർച്ചുഗീസ് നാവികരുമായി  കോഴിക്കോടിനു ഉണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സമ്പ്രദായമാകാനാണ് സാദ്ധ്യത.ഉത്സവത്തിന്റെ ഇരുപത്തേഴാം ദിവസത്തിലാണ്  'കപ്പൽകലഹം' നടക്കുന്നത്. ഈ നാവികപ്രകടനത്തിന്റെ  വിവരണം 'കേരളോല്പത്തി' കിളിപ്പാട്ടിൽ ഉണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=മാമാങ്കവും ചാവേറും|last=|first=|publisher=നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ|year=2015|isbn=|location=കോട്ടയം|pages=62,63}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
പടതുടരുമടവൊട് ഉരുകൾ വെടികൾ മറ്റുമി-
പ്പടി പറെവതരുതു വക വേർപെടു-
ത്തൊന്നുമേ ഘോഷങ്ങൾ വാകയൂരിങ്ങനെ.
&lt;/poem&gt;
നാടോടി പാരമ്പര്യത്തിൽ
&lt;poem&gt;
റാകിപ്പറക്കുന്ന ചെമ്പരുന്തേ
നീയുണ്ടോ മാമാങ്ക വേല കണ്ടൂ
വേലയും കണ്ടു വിളക്കും കണ്ടു
കടൽത്തിര കണ്ടു കപ്പൽ കണ്ടു
&lt;/poem&gt;
എന്ന കവിതയിലും പ്രതിധ്വനിയ്ക്കുന്നത്  മാമാങ്കത്തിലെ നാവിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചാകാം.

വേഷവിധാനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണെങ്കിൽ സാമൂതിരി അണിയുന്ന തിരുമുടിത്തൊപ്പിയും തിരുമെയ്ക്കുപ്പായവും യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നു.

== അവസാനം ==
മൈസൂർ സുൽത്താനായിരുന്ന [[ഹൈദരാലി]] [[മലബാർ]] ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കിയതോടെ മാമാങ്കവും അവസാനിച്ചു. സാമൂതിരിക്കും കോനാതിരിക്കും ഒരുപോലെ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നത്രേ കാരണം. 1755-ൽ ആണ് അവസാന മാമാങ്കം നടന്നത്.&lt;ref&gt; എം.എൻ. നമ്പൂതിരി; സാമൂതിരി ചരിത്രത്തിലെ കാണാപ്പുറങ്ങൾ, ഏട് 99; വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, കേരള.&lt;/ref&gt;

== ശേഷിപ്പുകൾ ==
[[File:Manikkinar at Thirunavaya.jpeg|thumb|മണിക്കിണർ - മാമാങ്കത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൊന്ന് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Nilapadu Thara.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നിലപാടുതറ (ചാവേർത്തറ)]]
തിരുനാവായ പ്രദേശത്ത് മാമാങ്കത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിലപാടുതറ, മരുന്നറ, ചാവേറുകളുടെ ജഡങ്ങൾ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തിയിരുന്ന മണിക്കിണർ, ജീവൻ പോകാത്ത ചാവേറുകളെ പട്ടിണിക്കിട്ട് വധിച്ചിരുന്ന പട്ടിണിത്തറ മുതലായവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും ബാക്കി നിൽക്കുന്നുണ്ട്. പല തുരങ്കങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുകാണാം. 
[[പ്രമാണം:Marunnara inside.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള&amp;nbsp;മരുന്നറ]]
1990-കളിൽ മാമാങ്കത്തറയ്ക്കും മണിക്കിണറിനുമിടയ്ക്ക് ഒരു പ്രധാന തുരങ്കം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നിലപാടുതറയിൽ വച്ച് സാമുതിരി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് പിന്നീടെന്നെങ്കിലും അത്തരമൊരു സന്ദർഭം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനായി അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി നിർമ്മിച്ചതാണത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ചാവേറുകളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സമയത്ത് പരിക്കേൽക്കുന്ന ഭടന്മാരുടെ ചികിത്സക്കായി സാമൂതിരി സ്ഥാപിച്ച ചങ്ങമ്പള്ളിക്കളരിയും ഇന്നുമുണ്ട്.
[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിനു]] മുന്നിലായി ചാവേറുകളെ യാത്രയാക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ചാവേർത്തറയും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ചാവേർ  തറയുടെ  മുന്നിലെ ചെറിയ ബോർഡിൽ ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
[[File:Changampalli Kalari Back side view.jpg|thumb| ചങ്ങമ്പള്ളി കളരി]]
''വള്ളുവനാടിന്റെ  അഭിമാന സംരക്ഷണത്തിന് നൂറുകണക്കിന് ചാവേർ  പടയാളികൾ  തിരുനാവായയിലെ  മാമാങ്കങ്ങളിൽ പടവെട്ടി മരിച്ച് വീരസ്വർഗം  പ്രാപിച്ചു. കേരള ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ധീരതയുടെ പര്യായങ്ങളായി മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന ആ ധീര ദേശാഭിമാനികളുടെ ശാശ്വത സ്മരണകൾ ഈ രക്തസാക്ഷി മണ്ഡപത്തിൽ ഉറങ്ങി കിടക്കുന്നു  '' .

ഇവിടെത്തന്നെയുള്ള അൽപ്പാകുളത്തിൽ ആണത്രേ ചാവേറുകൾ കുളിച്ചിരുന്നത്. 
ഒരു വാണിജ്യമേള എന്ന നിലയിൽ മാമാങ്കത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും കേരളത്തിൽ ഉയരാറുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ തോതിൽ അത് സാദ്ധ്യമായിട്ടില്ല. 1999-ൽ മാമാങ്കം അക്കാലത്തെ സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== ചലച്ചിത്രം ==
മാമാങ്കം പ്രമേയമാക്കി മലയാളത്തിൽ രണ്ട് പ്രമുഖ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

*​'''[[മാമാങ്കം (ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (1979): [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ [[പ്രേം നസീർ]], [[ജയൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ പോരാട്ടത്തെയും തറവാട്ടു മഹിമയെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്.

​*'''[[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]]''' (2019): [[എം. പത്മകുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയാണ് കേന്ദ്രകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത്. 1695-ലെ മാമാങ്കത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാവേറുകളുടെ ചരിത്രവും അവരുടെ അതിജീവനശ്രമങ്ങളും ഈ ചിത്രം ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചു.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ  ==
* [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]] 
* [[സാമൂതിരി]] 
* [[ആറങ്ങോട്ടു സ്വരുപം ഗ്രന്ഥവരി - തീരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി|ആറങ്ങോട്ടു സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി  തിരുമാനാംകുന്നു ഗ്രന്ഥവരി]]
* വള്ളുവനാട് ഗ്രന്ഥവരി 
  
{{Hinduism}}
[[വിഭാഗം:കേരളചരിത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3nc2jgu3q1w7ombdukurhaz06jlz83o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4768</id>
    <revision>
      <id>4615480</id>
      <parentid>4594312</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91792" sha1="ttg6ari3p1e4myqvocwszf3echo5ou8" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Rabindranath Tagore}}
{{Infobox Writer
| bgcolour    = lightgray
| name        =[[പ്രമാണം:Nobel prize medal.svg|20px]]
| image       = Rabindranath Tagore in 1909.jpg
| caption     = [[രവീന്ദ്രനാഥാ ടാഗോർ]]
| birth_date  = {{birth date|1861|5|7|df=y}}
| birth_place = കൊൽക്കത്ത, (ബ്രിട്ടീഷ്)ഇൻഡ്യ
| death_date  = {{death date and age|1941|8|7|1861|5|7|df=y}}&lt;ref name=&quot;കൃപലാനി&quot;&gt;{{cite book |last1=കൃഷ്ണ കൃപലാനി |title=ടാഗോർ |page=285 |url=https://digital.mathrubhumi.com/148248/Tagore/Fri-Aug-16-2013#page/303/1 |accessdate=7 സെപ്റ്റംബർ 2019}}&lt;/ref&gt;
| death_place = കൊൽക്കത്ത, (ബ്രിട്ടീഷ്)ഇൻഡ്യ
| occupation  = കവി, നാടകകൃത്ത്, തത്ത്വചിന്തകൻ, ഗാനരചയിതാവ്, ചിത്രകാരൻ
| nationality = &lt;/nowiki&gt;[[(ബ്രിട്ടീഷ്)ഇൻഡ്യൻ]]
| period      = ബംഗാളി നവോത്ഥാനം
| influenced  = [[D.R. Bendre]], [[André Gide]], [[Yasunari Kawabata]], [[Kuvempu]], [[Gabriela Mistral]], [[Pablo Neruda]], [[Octavio Paz]]
| signature   = Rabindranath Tagore Signature.svg
}}

ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സാഹിത്യകാരനും സാംസ്കാരികനായകനുമാണ് '''രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ'''.
[[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്തയിൽ]] [[പീരലി]] [[ബ്രാഹ്മണ]] വംശത്തിൽ പിറന്ന ടാഗോർ എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ തന്റെ ആദ്യ [[കവിത]] രചിച്ചു. പതിനാറാമത്തെ വയസ്സിൽ ടാഗോർ 'ഭാനുസിംഹൻ' എന്ന [[തൂലികാനാമം|തൂലികാനാമത്തിൽ]] ആദ്യ കവിതാസമാഹാരം പുറത്തിറക്കി. 1877 -ൽ [[ചെറുകഥ|ചെറുകഥകളും]] നാടകങ്ങളും രചിച്ചുതുടങ്ങി. ചെറുപ്രായത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം യാത്രചെയ്ത ടാഗോർ തന്റെ പ്രാഥമികവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗം ഗൃഹത്തിൽ തന്നെയാണ്‌ നടത്തിയത്‌. [[ബ്രിട്ടീഷ്‌]] നിയമങ്ങൾക്കോ പൊതുനടപ്പിനോ ഇണങ്ങും വിധം പെരുമാറാതിരിക്കുകയും പ്രായോഗികവാദിയും ആയിരുന്ന ടാഗോർ, ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തെയും [[ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയെയും]] പൂർണ്ണമായി പിന്തുണച്ചിരുന്നു. ടാഗോറിന്റെ ജീവിതം ദുരന്തപൂർണ്ണമായിരുന്നു. തന്റെ കുടുംബത്തിലെ എല്ലാവരെയും നഷ്ടപ്പെട്ട ടാഗോർ [[ബംഗാൾ|ബംഗാളിന്റെ]] അധഃപതനത്തിനും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ടാഗോറിന്റെ കൃതികളും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച [[വിശ്വഭാരതി സർ‌വ്വകലാശാല|വിശ്വഭാരതി സർവ്വകലാശാലയും]] ഇതെല്ലാം അതിജീവിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2007-10-26 |archive-date=2005-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051215153108/http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;the

ടാഗോറിന്റെ കൃതികളിൽ നിരവധി [[നോവൽ|നോവലുകൾ]], [[ചെറുകഥ|ചെറുകഥകൾ]], ഗാനസമാഹാരങ്ങൾ, [[നൃത്ത്യ-നാടകങ്ങൾ]], രാഷ്ട്രീയവും വ്യക്തിപരവുമായ ലേഖനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇതിലെല്ലാം കണ്ടിരുന്ന താളമൊത്ത ഭാവഗാനസ്വഭാവമുള്ള വരികളും, [[വാമൊഴി|വാമൊഴിയും]], പ്രകൃതിമാഹാത്മ്യവാദവും, [[തത്ത്വചിന്ത|തത്ത്വചിന്തയും]] ലോകപ്രശസ്തി നേടിയിരുന്നു. ഒരു സാംസ്കാരികപരിഷ്കർത്താവായിരുന്ന ടാഗോർ, ബംഗാളി കലകളെ പൗരാണിക ഭാരതീയകലകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതായി ഒന്നും തന്നെയില്ലെന്നു വാദിച്ചു. ടാഗോറിന്റെ രണ്ട്‌ ഗാനങ്ങൾ ഇൻഡ്ന്ത്യ ടെയും [[ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിന്റെയും]] ദേശീയഗാനങ്ങളാണ്-[[ജനഗണമന|ജനഗണമനയും]] [[അമാർ ഷോണാർ ബാംഗ്ല|അമാർ ഷോണാർ ബാംഗ്ലയും]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ethikana.com/bangladesh/abtbd/anthem.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2007-11-06 |archive-date=2009-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211211824/http://ethikana.com/bangladesh/abtbd/anthem.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-bio.html&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- {{Wikisource|Jana Gana Mana (ജന ഗണ മന)}}
{{Wikisource|Amar Shonar Baangla (അമാർ ഷോണാർ ബാംഗ്ല)}} --&gt;

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
[[പ്രമാണം:Tagore London.jpg|thumb|right|ടഗോർ 1879ൽ, ഇംഗ്ലണ്ടിൽ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നപ്പോൾ]] 
'''രബി(രവി)''' എന്ന വിളിപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ടാഗോർ [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്തയിലെ]] കൊട്ടാര സദൃശ്യമായ ജോറസങ്കോ ഗൃഹത്തിൽ [[1861]] [[മെയ് 7]]നു ദേബേന്ദ്രനാഥ്‌ ടാഗോറിന്റെയും ശാരദാ ദേവിയുടെയും പതിനാലു മക്കളിൽ പതിമൂന്നാമനായി പിറന്നു. വീടിനടുത്തുള്ള പ്രാഥമിക വിദ്യാലയത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയത്. അമ്മ ചെറുപ്പത്തിലേ മരിച്ചതിനാൽ വേലക്കാരാണ് ടാഗോറിനെ നോക്കിയത്. പിതാവ് കലാകാരൻമാരെ വീട്ടിൽ കൊണ്ടുവന്നു താമസിപ്പിക്കുകയും കുട്ടികളെ സംഗീതം പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ടാഗോറിന്റെ സഹോദരങ്ങളിൽ ദ്വിജേന്ദ്രനാഥ് കവിയും തത്ത്വചിന്തകനും ജ്യോതീന്ദ്രനാഥ് സംഗീതജ്ഞനും സത്യേന്ദ്രനാഥ് ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോസ്ഥനും ആയിരുന്നു. സഹോദരി സ്വർണ്ണകുമാരി നോവലിസ്റ്റായിരുന്നു. പതിനൊന്നാംവയസിൽ (1873) വയസ്സിൽഉപനയനത്തിനുശേഷം ടാഗോർ തന്റെ പിതാവിനോടൊപ്പം മാസങ്ങൾ നീണ്ട ഭാരത പര്യടനത്തിന്‌ തിരിച്ചു. ഈ യാത്രയിൽ അവർ കുടുംബ തോട്ടമായ ശാന്തിനികേതനം, [[അമൃത്‌സർ]] വഴി ഹിമാലയ സാനുക്കളിലെ ഡൽഹൗസീ സുഖവാസ കേന്ദ്രത്തിലെത്തി. അവിടെ വച്ച്‌ ടാഗോർ ജീവചരിത്രങ്ങൾ, [[ചരിത്രം]], [[അഗോള ശാസ്ത്രം]], [[ആധുനിക ശാസ്ത്രം]], [[സംസ്കൃതം]], കാളിദാസ കൃതികൾ തുടങ്ങിയവ പഠിച്ചു. തിരിച്ചുവന്ന അദ്ദേഹം പിന്നെ സ്കൂളിൽ പോകാൻ താല്പര്യം കാണിച്ചില്ല...വീട്ടുകാർ രബീന്ദ്രനാഥിനെ സ്കൂളിൽ വിടേണ്ടെന്നു തീരുമാനിച്ചു. വീട്ടിലിരുത്തി പഠിപ്പിക്കാൻ അദ്ധ്യാപകരെയും ഏർപ്പാടാക്കി. [[1877]]-ൽ ടാഗോർ തന്റെ കൃതികളുടെ ഒരു സമാഹാരം പുറത്തിറക്കുകയും അതിൽ [[മൈഥിലി]] ഭാഷയിലെഴുതിയ കവിത ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുകയുമുണ്ടായി. അവ [[ഭാനുസിംഹൻ]] എന്ന 17ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു വൈഷ്ണവ കവിയുടെ നഷ്ടപ്പെട്ട കൃതികളാണ്‌ എന്ന് ടാഗോർ തമാശയായി പലപ്പോഴും പറഞ്ഞിരുന്നു. [[ബംഗാളി|ബംഗാളിയിലെ]] ആദ്യത്തെ ചെറുകഥയായ “ഭിഖാറിണി“ (ഭിക്ഷക്കാരി) ടാഗോർ [[1877]]-ൽ രചിച്ചു. [[1882]]-ൽ “സന്ധ്യ സംഗീത്‌“ എന്ന സമാഹാരത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ “ഉറക്കമുണർന്ന വെള്ളച്ചാട്ടം“ എന്ന കവിതയുമുൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

[[പ്രമാണം:Rabindranath-Tagore-Mrinalini-Devi-1883.jpg|thumb|left|135px|ടാഗോർ ഭാര്യ മൃണാളിനീ ദേവിയ്ക്കൊപ്പം 1883.]]

അഭിഭാഷകനാകണമെന്ന മോഹത്തോടെ 1878ൽ ടാഗോർ [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] [[ബ്രൈറ്റൺ]] സർക്കാർ വിദ്യാലയത്തിൽ ചേർന്നു. [[ലണ്ടൻ സർവ്വകലാശാല]] കലാലയത്തിൽ [[നിയമ വിദ്യാർത്ഥി|നിയമ വിദ്യാർത്ഥിയായി]] പഠനം ആരംഭിച്ചുവെങ്കിലും ബിരുദമെടുക്കാതെ [[1880]]-ൽ ബംഗാളിലേക്കു മടങ്ങി. 1883 [[ഡിസംബർ 9]]-ൽ ടാഗോർ [[മൃണാളിനീ ദേവി|മൃണാളിനീ ദേവിയെ]] വിവാഹം കഴിച്ചു (ഭാബതരിണി 1873-1902). ഇവർക്ക് അഞ്ചു മക്കൾ ജനിച്ചുവെങ്കിലും രണ്ടു പേർ പ്രായപൂർത്തിയാകും മുൻപ്‌ മരണമടഞ്ഞു.

1890ൽ ടാഗോർ ഇപ്പോൾ [[ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിലുള്ള]] ഷിലൈധ എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള തന്റെ കുടുംബ സ്വത്ത്‌ ഏറ്റെടുത്തു. അവിടെ &quot;പദ്മ&quot; എന്ന [[പത്തേമാരി|പത്തേമാരിയിൽ]] താമസിച്ച ടാഗോർ നാട്ടുകാർക്കിടയിൽ &quot;സമീന്ദാർ ബാബു&quot; എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്‌. ഈ കാലത്ത്‌ (1891-1895) ടാഗോറിന്റെ &quot;സാധന&quot; കാലഘട്ടം എന്നാണ്‌ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്‌. സാഹിത്യപരമായി ടാഗോറിന്റെ ഏറ്റവും ഫല പുഷ്ടിയുള്ള കാലമായിരുന്നു ഇത്‌. മൂന്നു വാല്യങ്ങളിലായി വിരോധാഭാസവും വികാരാധിക്യവും നിറഞ്ഞ എൺപത്തിനാലു കഥകളടങ്ങിയ &quot;ഗൽപ്പഗുച്ച്‌ഛ&quot; യുടെ പകുതിയും പൂർത്തിയാക്കിയത്‌ ഈ കാലത്താണ്‌. ഇതിൽ ടാഗോർ ഗ്രാമീണ ബംഗാളി ജീവിതങ്ങൾ വരച്ചു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.

==ശാന്തിനികേതനം ==

1901ൽ ടാഗോർ ഷിലൈധ വിട്ട്‌ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ശാന്തിനികേതനത്തിൽ താമസമാരംഭിച്ചു. അവിടെ തറയിൽ [[വെണ്ണക്കല്ല്]] പതിച്ച പ്രാർഥനാ മുറിയുള്ള ഒരു ആശ്രമവും പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു വിദ്യാലയവും, പുഷ്പ-വൃക്ഷ തോട്ടങ്ങളും, ഒരു [[വായനശാല]]യും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. ഇവിടെ വച്ച്‌ ടാഗോറിന്റെ ഭാര്യയും(1902-ൽ) രണ്ട്‌ കുട്ടികളും മരണമടഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ്‌ 19 ജനുവരി 1905ൽ മരണമടഞ്ഞു. ടാഗൂറിനു വ്യക്തിപരമായി അളവറ്റ ദുഃഖം ഉളവാക്കിയ പല ദുരിതങ്ങളും, അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ ക്ലേശകരമായ ഒരു പൊതുകാര്യ പ്രവർത്തനത്തിലും ഇദ്ദേഹത്തിനു മുഴുകേണ്ടതായി വന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഗവൺമെന്റ് ഏകപക്ഷീയമായി തീരുമാനിച്ചു നടപ്പിലാക്കിയ [[ബംഗാൾ വിഭജനം (1905)|ബംഗാൾ വിഭജനത്തിന്]] എതിരായി 1905-ൽ ആരംഭിച്ച സംഘടിത പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഇദ്ദേഹവും ഭാഗഭാക്കായി.

1878 മുതൽ 87 വരെ പ്രസിദ്ധീകൃതങ്ങളായ ആദ്യകാലകൃതികളെ തുടർന്ന്, മറ്റു പലതിനും പുറമേ 1888-ൽ മായാർഖേല, രാജാ ഓ റാണി എന്നീ നാടകങ്ങളും, 1903-ൽ ''ഛൊഖേർബാലി'' (വിനോദിനി), 1906-ൽ ''നൗകാ ഡൂബി'' (കപ്പൽ ച്ചേതം) എന്നീ നോവലുകളും എഴുതി. 1907-ൽ ആധുനിക സാഹിത്യ, പ്രാചീന സാഹിത്യ എന്നീ രണ്ടു സാഹിത്യചർച്ചാഗ്രന്ഥങ്ങളും തയ്യാറാക്കി. ആയിടയ്ക്കു പിൽക്കാലത്തു വിഖ്യാതി നേടിയ ഗോറ എന്ന നോവൽ രചിച്ചു തുടങ്ങുകയും 1910-ൽ അതു പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം തന്നെ [[ബംഗാളി]]യിൽ [[ഗീതാഞ്ജലി]]യും പുറത്തുവന്നു. 1912-ൽ ഡാക് ഘർ (പോസ്റ്റോഫീസ്) എന്ന പ്രശസ്തനാടകവും വെളിച്ചം കണ്ടു.

അക്കൊല്ലംതന്നെ ടാഗൂർ [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോവുകയും അവിടെവച്ചു ഗീതാഞ്ജലിയുടെ [[ഇംഗ്ലീഷ്]] പരിഭാഷ നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയിൽ പ്രശസ്ത ഇംഗ്ലീഷ് കവിയായ ഡബ്ള്യു. ബി. യേറ്റ്സിനെയും സി.എഫ്. ആൻഡ്രൂസിനെയും ഗീതാഞ്ജലി വായിച്ചു കേൾപ്പിക്കാൻ ടാഗോറിനു അവസരമുണ്ടായി. ഗീതാഞ്ജലിയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷയുടെ ടൈപ്പു ചെയ്ത കോപ്പിയുമായി താൻ സഞ്ചരിച്ചതും ട്രെയിനിലും ബസ്സിലും റെസ്റ്റാറന്റുകളിലും മറ്റും വച്ച് അത്യാർത്തിയോടെ താൻ അതു വായിച്ച് ആനന്ദതുന്ദിലനായതും ലോകപ്രശസ്ത ഇംഗ്ലീഷ് കവിയായ യേറ്റ്സ് ആ കൃതിയുടെ അവതാരികയിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സ്വപ്നം കണ്ടുനടന്നതെല്ലാം ആ ഭാവഗീതങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള വായനയിൽ അനുഭവിച്ചു എന്നു യേറ്റ്സ് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ആ കാവ്യത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ യേറ്റ്സ് അതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷയ്ക്ക് ആമുഖം എഴുതാനും അത് അച്ചടിക്കാൻ ഏർപ്പാടു ചെയ്യാനും തയ്യാറായി. 
ടാഗോറിന്‌ ബംഗാളികൾക്കിടയിലും വിദേശികൾക്കിടയിലും വളരെയധികം ആരാധകരുണ്ടായിരുന്നു. ടാഗോർ തന്റെ ബംഗാളി [[കവിത]]കൾ ഛന്ദോബദ്ധമില്ലാത്ത പദ്യങ്ങളായി ആംഗലേയത്തിലേക്ക്‌ വിവർത്തനം ചെയ്തിരുന്നു (&quot;നൈവേദ്യ&quot; 1901, &quot;ഖേയ&quot; 1906). 1913 നവംബർ 14-ന്‌ ടാഗോറിന്‌ സാഹിത്യത്തിനുള്ള നോബേൽ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു എന്ന അറിയിപ്പുണ്ടായി.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{cite news|title = നോബൽ സമ്മാനജേതാക്കൾ|url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/press.html|publisher = [[നോബൽ പുരസ്കാര സമിതി]]|accessdate = 2014 സെപ്റ്റംബർ 02 |language = ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt; [[സ്വീഡിഷ്‌]] പണ്ഡിത സഭ പ്രകാരം ആ പുരസ്കാരം “ആദർശപരവും, പാശ്ചാത്യ വായനക്കാർക്ക്‌ ലഭിച്ച, അതിവിശാലമായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളുടെ, വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ട ഒരു ചെറിയ ഭാഗത്തിനുമാണ്‌ ലഭിച്ചത്‌“] (1912ൽ രചിച്ച [[ഗീതാഞ്ജലി|ഗീതാഞ്ജലിയും]] ഇതിലുൾപ്പെടും). 1915 -ൽ ടാഗോർ [[ബ്രിട്ടീഷ്‌]] രാജവംശത്തിൽ നിന്ന് [[നൈറ്റ്‌]] പദവി സ്വീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/&lt;/ref&gt;

ശാന്തിനികേതനത്തിനടുത്ത്‌ [[സുരുൾ]] ഗ്രാമത്തിൽ 1921ൽ [[കാർഷിക]] [[സാമ്പത്തിക]] വിദഗ്ദ്ധനായിരുന്ന ലിയോണാർഡ്‌ എൽംഹേർസ്റ്റുമൊത്ത്‌ ടാഗോർ ഗ്രാമീണ പുനർനിർമ്മാണ പഠന സ്ഥാപനത്തിന്‌ രൂപം കൊടുത്തു.(പിൽക്കാലത്ത്‌ ഇത്‌ [[ശ്രീനികേതൻ]] എന്ന പേരിലേക്ക്‌ മാറ്റി). [[ഗാന്ധി|ഗാന്ധിയുടെ]] പ്രതിഷേധത്തിലൂന്നിയ [[സ്വരാജ്‌]] മുന്നേറ്റത്തെ തള്ളിപ്പറഞ്ഞ ടാഗോർ അതിനെതിരെ ഇൻഡ്യയിലെ ഗ്രാമങ്ങളിലെ ജനതയുടെ നിസ്സഹായതയും അജ്ഞതയും അകറ്റുന്നതിനായി “വിജ്ഞാനത്തെ സജീവമാക്കുന്നതിന്” പല രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും പണ്ഡിതരേയും മനുഷ്യസ്നേഹികളെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരേയും വരുത്തി. 1930കളിൽ ഇൻഡ്യക്കാരിലെ അസാധാരണമായ [[ജാതി]] ബോധവും [[തൊട്ടുകൂടായ്മ|തൊട്ടുകൂടായ്മയും]] ടാഗോറിനെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. അതിനെതിരായി പ്രഭാഷണ പരമ്പരകളും, ദളിതർ മുഖ്യ കഥാപാത്രങ്ങളാകുന്ന നാടകങ്ങളും കവിതകളും രചിച്ചു. ജാതിവ്യവസ്ഥ തീവ്രമായിരുന്ന കേരളത്തിലെ [[ഗുരുവായൂർ]] കൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദളിതരെ പ്രവേശിപ്പിക്കണമെന്ന് അധികാരികളോട്‌ ടാഗോർ ആവശ്യപ്പെട്ടു.,

== അവസാന കാലം 1932-1941 ==
[[പ്രമാണം:Tagore Gandhi.jpg|thumb|right|ബംഗാളിലെ ശാന്തിനികേതനിൽ മഹാകവി രവീന്ദ്രനാഥ ടഗോറിനൊപ്പം മഹാത്മാഗാന്ധി - 1940. ഗാന്ധിജിയെ &quot;മഹാത്മ' എന്ന് ആദ്യം വിളിച്ചത് ടഗോറായിരുന്നു 1915-ൽ.]]

ജീവിതത്തിലെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ ടാഗോർ ലോകപ്രസിദ്ധനായിരുന്നു - പ്രത്യേകിച്ച്‌ ഗാന്ധിക്കെതിരായിരുന്ന നിലപാടുകളിൽ. 1934  ജനുവരി 15-ന് [[ബീഹാർ|ബീഹാറിലുണ്ടായ]] [[ഭൂമി കുലുക്കം]]  ദളിതരെ പിടിച്ചടക്കിയതിനു ലഭിച്ച ദൈവശിക്ഷയാണെന്ന് [[ഗാന്ധി|ഗാന്ധിയുടെ]]  പ്രസ്താവനയെ ടാഗോർ കഠിനമായി എതിർത്തു. ബംഗാളി ജനതയുടെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ അധഃപതനവും, [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്തയിൽ]] പതിവായ ദാരിദ്ര്യവും അദ്ദേഹത്തെ വളരെ വ്യാകുലപ്പെടുത്തി. ഇതേ വിഷയത്തെ ആസ്പദമാക്കി ടാഗോർ പ്രാസം ഇല്ലാതെ രണ്ട്‌ തരം കാഴ്ചപ്പാടുകളോടു രചിച്ച നൂറു വരി കവിത പിൽക്കാലത്ത്‌ രചിക്കപ്പെട്ട &quot;അപരാജിതോ&quot; പോലെയുള്ള കൃതികൾക്ക്‌ ചുവടു പിടിച്ചു ([[ബിഭൂതിഭൂഷൺ ബന്ദോപാധ്യായ]], ഇത്‌ [[സത്യജിത് റേ]] മൂന്ന് പ്രസിദ്ധ ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പരമ്പരയാക്കി).

ടാഗോർ പതിനഞ്ച്‌ വാല്യങ്ങളായി സമാഹരിച്ച കൃതികളിൽ [[ഗദ്യ]] കാവ്യങ്ങളായ &quot;പുനസ്ച&quot; [[1932]], &quot;ഷേഷ്‌ സപ്തക്‌&quot; [[1935]], &quot;പത്രപുത്‌&quot;- [[1936]] എന്നിവ ചേർത്തിരുന്നു. ഗദ്യ കാവ്യങ്ങളിലും നൃത്ത്യ നാടകങ്ങളിലും ടാഗോർ തന്റെ പരീക്ഷണങ്ങൾ തുടർന്നു. അവയിൽ പ്രധാനം നൃത്യനാടകങ്ങളായ  &quot;ചിത്രാംഗധ&quot; [[1914]], &quot;ശ്യാമ&quot; [[1939]], &quot;ചണ്ഡാലിക&quot; [[1938]] എന്നിവയും, നോവലുകളായ &quot;ദുയി ബോൺ&quot; [[1933]], &quot;മലഞ്ച&quot; [[1934]], &quot;ചാർ അദ്ധ്യായ്‌&quot; [[1934]] എന്നിവയുമാണ്‌.

തന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തോട്‌ താൽപര്യം കണിച്ച ടാഗോർ &quot;വിശ്വ പരിചയ്‌&quot; എന്ന ശാസ്ത്ര ലേഖനങ്ങളുടെ ഒരു സമാഹാരം [[1937]]-ൽ രചിച്ചു. [[ജീവശാസ്ത്രം|ജീവശാസ്ത്രത്തിലും]] [[ഭൗതികശാസ്ത്രം|ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലും]] [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലും]] ടാഗോർ നഠത്തിയ പഠനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലും കഥകളിലും പ്രതിഫലിച്ചു. &quot;ഷെ&quot; [[1937]], &quot;തീൻ സാംഗി&quot; [[1940]], &quot;ഗൽപ്പസൽപ്പ&quot; [[1941]] തുടങ്ങി പലതിലും ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരുടെ വിവരണങ്ങളും അടങ്ങിയിരുന്നു.

അവസാന നാലു വർഷങ്ങൾ രോഗശയ്യയിൽ കടുത്ത വേദനയിലായിരുന്ന ടാഗോർ, 1937 അവസാനത്തോടെ മരണാസന്ന അബോധാവസ്ഥയിലായി. അതിൽ നിന്ന് മോചിതനായെങ്കിലും 1940ൽ സമാനമായ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ശമനമുണ്ടായില്ല. ടാഗോർ ഈ സമയത്ത്‌ രചിച്ച കവിതകൾ ഉത്കൃഷ്ടവും പ്രത്യേകമായി, മരണ ചിന്തയിൽ വ്യാപൃതമായവയും ആയിരുന്നു. നീണ്ട കാലത്തെ രോഗാവസ്ഥയ്ക്കു ശേഷം ടാഗോർ 1941 [[ഓഗസ്റ്റ്‌ 7]]-ന് തന്റെ ജന്മ ഗൃഹമായ ജൊറസങ്കോവിൽ വച്ച്‌ മരണമടഞ്ഞു. ടാഗോറിന്റെ ചരമവാർഷികം ഇന്നും പൊതു പരിപാടികളോടെ ബംഗാളികൾ അനുശോചിക്കുന്നു.

[[പ്രമാണം:Tagore-THU.jpg|thumb|right|ടാഗോർ (വലതു ഭാഗത്ത് മധ്യത്തിൽ) സിൻ ഹുവ സർവ്വകലാശാലയിൽ 1924.]]

== യാത്രകൾ ==

പ്രകടമായ സഞ്ചാര തൃഷ്ണയിൽ 1878നും 1932നും ഇടയിൽ ടാഗോർ അഞ്ചു [[ഭൂഖണ്ഡം|ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലെ]] മുപ്പതിലേറെ രാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. ഈ യാത്രകൾ പലതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളെ വിദേശികൾക്ക്‌ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നതിൽ‌ പ്രത്യേക പങ്ക്‌ വഹിച്ചു. 1912 -ൽ [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] ടാഗോറിന്റെ ചില കൃതികളുടെ വിവർത്തനം, ഗാന്ധി ആരാധകനായ [[ചാർൾസ്‌ എസ്‌ ആണ്ട്രൂഫ്സ്‌]], ആംഗ്ലോ-ഐറിഷ്‌ കവി [[വില്യം ബട്ട്‌ലർ യേറ്റ്സ്]], [[എർസ പൗണ്ട്‌]], [[റോബർട്‌ ബ്രിജസ്‌]], [[ഏണസ്റ്റ്‌ റൈസ്‌]], [[തോമസ്‌ സ്റ്റർജ്‌ മൂർ]] തുടങ്ങിയ സാഹിത്യകാരന്മാർക്ക്‌ ഹൃദയഹാരിയായി. [[ഗീതാഞ്ജലി|ഗീതാഞ്ജലിയുടെ]] ആംഗലേയ പതിപ്പിന്‌ ആമുഖമെഴുതിയത്‌ [[വില്യം ബട്ട്‌ലർ യേറ്റ്സ്|യീറ്റ്‌സ്‌]] ആയിരുന്നു. 1917 ഏപ്രിൽ വരെ ടാഗോർ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലും]] [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലും]] ഉടനീളം യാത്ര ചെയ്ത്‌ പ്രഭാഷണങ്ങൾ നടത്തി. [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലും]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലും]] നടത്തിയ പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ അവരുടെ [[ദേശീയവാദം|ദേശീയവാദത്തെ]] തള്ളിപ്പറഞ്ഞ്‌ പ്രശംസയും അപഹാസവും ഏറ്റുവാങ്ങി. തിരികെ ഇൻഡ്യയിലെത്തിയ ടാഗോർ 63ആം വയസ്സിൽ [[പെറു]] സർക്കാരിന്റെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച്‌ അവിടം സന്ദർശിച്ചു. ഇതേ യാത്രയിൽ അദ്ദേഹം [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയും]] സന്ദർശിച്ചു. രണ്ട്‌ സർക്കാരുകളും ടാഗോറിന്റെ സന്ദർശനത്തിന്റെ സ്മരണാർത്ഥം ഒരു ലക്ഷം [[ഡോളർ]] വീതം ശാന്തിനികേതനത്തിന്‌ സംഭാവന ചെയ്തു. 1924 [[നവംബർ 6]]-ന്‌ ടാഗോർ [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിലെത്തി]]. 1925 ജനുവരിയിൽ ഇൻഡ്യയിലേക്കു യാത്ര തിരിച്ച ടാഗോർ, [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] സ്വേച്ഛാധിപതിയായിരുന്ന [[മുസ്സോളിനി|ബെനിറ്റൊ മുസ്സോളിനിയെ]] സന്ദർശിച്ചു. 1926 [[ജൂലൈ 20]]-ന് ടാഗോർ[[മുസ്സോളിനി|മുസ്സോളിനിക്കെതിരെ]] പ്രതികരിച്ചതു വരെ അവർ തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന അടുപ്പം  തുടർന്നു. 1927 [[ജൂലൈ 14]]-ന് ടാഗോർ നാലുമാസത്തെ തെക്കു കിഴക്കൻ [[ഏഷ്യ]] സന്ദർശനത്തിനു തിരിച്ചു. ആ യാത്രയിൽ അദ്ദേഹം [[ബാലി]], [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവ ദ്വീപ്‌]], [[ക്വാല ലംപൂർ]], [[മലാക്ക]], [[പെനാങ്ങ്‌]], [[സിയാം]], [[സിംഗപ്പൂർ]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങൾ‍ സന്ദർശിച്ചു. ഇതൊരു [[യാത്രാവിവരണമായി]] &quot;ജാത്രി&quot; എന്ന പേരിൽ പുറത്തിറക്കി. 1930 ആദ്യത്തോടെ ടാഗോർ ബംഗാൾ വിട്ട്‌ ഒരു വർഷത്തോളം [[യൂറോപ്പ്‌|യൂറോപ്പിലും]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലും]] പര്യടനം നടത്തി. [[പാരിസ്|പാരീസിലും]] [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലും]] ടാഗോറിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ‍ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം [[ബെർമിങ്ങ്‌ഹാം|ബെർമിങ്ങ്‌ഹാമിലെ]] ''&quot;റിലിജ്യസ്‌ സൊസൈറ്റി ഫോർ ഫ്രണ്ട്സ്‌&quot;'' എന്ന സ്ഥാപനത്തിൽ താമസിച്ച്‌ [[ഓക്സ്ഫർഡ്‌ സർവ്വകലാശാല|ഓക്സ്ഫർഡ്‌ സർവ്വകലാശാലയ്ക്കു]] വേണ്ടി [[ഹിബ്ബർട്‌]] [[പ്രഭാഷണം]] തയ്യാറാക്കി''.(അത്‌ പ്രധാനമായും ദൈവത്തിന്റെ മനുഷ്യ ഗുണങ്ങൾ അഥവാ അനശ്വരനായ മനുഷ്യന്റെ ദൈവ ഗുണങ്ങൾ എന്ന വിഷയത്തെ കുറിച്ചായിരുന്നു).'' ലണ്ടനിലെ ''&quot;റിലിജ്യസ്‌ സൊസൈറ്റി ഫോർ ഫ്രണ്ട്സ്‌&quot;'' സമ്മേളനത്തിൽ ടാഗോർ ബ്രിട്ടീഷുകാരും ഇൻഡ്യക്കാരും തമിലുള്ള ബന്ധത്തെ കുറിച്ച്‌ സംസാരിക്കുകയും, അതിനെ &quot;വളരെ ആഴമുള്ള ഇരുണ്ട ഗർത്തം&quot; എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുകയും, ഇതേ വിഷയത്തിൽ രണ്ട്‌ വർഷത്തോളം പ്രഭാഷണങ്ങൾ തുടരുകയും ചെയ്തു. അതിനു ശേഷം [[ആഗാഖാൻ]] മൂന്നാമനേയും, തുടർന്ന് [[ഡെന്മാർക്ക്‌]], [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്]], എന്നീ രാജ്യങ്ങളും 1930 ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ മധ്യം വരെ [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയും]], പിന്നീട്‌ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനും]] സന്ദർശിച്ചു. [[പേർഷ്യൻ]] ദാർശനികനയിരുന്ന [[ഹഫീസിന്റെ]] [[ഇതിഹാസങ്ങളിലും]] [[കൃതി]]യളിലും അവഗാഹമുണ്ടായിരുന്ന ടാഗോറിനെ [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] [[ഷാ]] ആയിരുന്ന [[റേസാ ഷാ പഹ്‌ലവി]] ഏപ്രിൽ [[1932]]-ൽ തന്റെ പ്രത്യേക അതിഥിയായി സ്വീകരിച്ചു. [[പ്രമാണം:Tagore Iran.jpg|thumb|right|ടാഗോർ (ആദ്യനിരയിൽ വലതു നിന്ന് മൂന്നാമത്) [[ഇറാനി]] മജ്‌ലിസ് അംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം ഏപ്രിൽ-മേയ് 1932.]]

ഇത്തരത്തിലുള്ള വിശാലമായ യാത്രാനുഭവങ്ങൾ [[ഹെന്രി ബെർഗ്സൺ]], [[ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റീൻ]], [[റൊബർട്‌ ഫ്രോസ്റ്റ്‌]], [[തോമസ്‌ മാൻ]], [[ജോർജ്ജ് ബർണാർഡ് ഷാ]], [[എച്‌. ജി വെൽസ്‌]], [[റൊമൈൻ റോളണ്ട്‌]] തുടങ്ങിയ മഹാന്മാരായ സമകാലീനരോട്‌ ഇടപഴകുവാൻ ടാഗോറിന്‌ സാധിച്ചു.
ടാഗോറിന്റെ അവസാനത്തെ വിദേശ സഞ്ചാരം 1932-33ൽ [[പെർഷ്യ]], [[ഇറാക്ക്‌]], [[സിലോൺ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കായിരുന്നു. ഈ യാത്രയിലും, മനുഷ്യരുടെ ഭിന്നിപ്പിനെയും ദേശീയവാദത്തെയും പറ്റിയുള്ള തന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾക്ക്‌ ടാഗോർ രൂക്ഷത കൂട്ടി.


== പ്രധാനകൃതികൾ ==
[[പ്രമാണം:Rabindranath Tagore Ra-Tha seal initials.jpg|thumb|right|തടിയിൽ ടാഗോറിന്റെ പേരിന്റെ ആദ്യാക്ഷരങ്ങൾ “ര“ യും “ത“ യും മുദ്രയായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്]]

ടാഗോറിന്റെ സാഹിത്യ ഖ്യാതിയെ അനുപാതമില്ലാതെ സ്വാധീനിച്ചത്‌ അദ്ദേഹമെഴുതിയ കവിതകളാണ്‌. എന്നാലും, ടാഗോർ അനേകം [[നോവൽ|നോവലുകൾ]], [[പ്രബന്ധം|പ്രബന്ധങ്ങൾ]], [[ചെറുകഥ|ചെറുകഥകൾ]], [[യാത്രാവിവരണം|യാത്രാ വിവരണങ്ങൾ]], [[നാടകം|നാടകങ്ങൾ]] തുടങ്ങി അനേകായിരം [[ഗാനം|ഗാനങ്ങളും]] രചിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. ഗദ്യ വിഭാഗത്തിൽ ടാഗോറിന്റെ ചെറുകഥകളാണ്‌ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടത്‌. ബംഗാളി ഭാഷയിൽ ചെറുകഥയ്ക്ക്‌ പ്രചാരം ലഭിക്കുവാൻ ടാഗോർ കഥകൾ വളരെ വലിയ പങ്ക്‌ വഹിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളിലെ താളമൊത്ത ഭാഷയും ശുഭപര്യവസായിയായ &quot;അവിശിഷ്ട&quot; വിഷയങ്ങളും സാധാരണക്കാർക്ക്‌ പ്രിയപ്പെട്ടതായി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ibe.unesco.org/publications/ThinkersPdf/tagoree.PDF |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-05 |archive-date=2011-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111110033655/http://www.ibe.unesco.org/publications/ThinkersPdf/tagoree.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== നോവലുകളും അനുഭവ കഥകളും ==

ടാഗോർ എട്ടു നോവലുകളും &quot;ചതുരംഗ&quot;, &quot;ഷെഷർ കോബിത&quot;, &quot;ചാർ ഒധ്യായ്‌&quot;, &quot;നൗകാ ഡൂബി&quot; എന്ന നാലു നോവലുകളും രചിച്ചു.
==== നോവലുകൾ (അപൂർണ്ണം) ====
* ഘൊറേ ബായിരേ (വീടും ലോകവും)
* ഗോറ (വെളുമ്പൻ)
* യോഗയോഗ്‌(ബന്ധം)
* ശേഷേർ കൊബിത (അവസാനത്തെ കവിത/വിടവാങ്ങൽ ഗാനം)

== സംഗീതവും ചിത്രകലയും ==

[[പ്രമാണം:Rabindranath Tagore Untitled Dacing Girl.jpg|thumb|right|ടാഗോറിന്റെ &quot;നൃത്തമാടുന്ന പെൺകുട്ടി&quot;,  ink-on-paper രചന.]]

[[സംഗീതം|സംഗീതത്തിൽ]] ബാല്യകാലം മുതൽ തത്പരനായിരുന്ന രബീന്ദ്രനാഥ് ആ കലയിൽ കാലക്രമേണ കൂടുതൽ പ്രാവീണ്യം ആർജ്ജിച്ചു. തന്റെ കവിതകളും ഗാനങ്ങളും ആലപിക്കാൻ സവിശേഷമായ ഒരു സംഗീത ശൈലി തന്നെ ഇദ്ദേഹം ആവിഷ്കരിച്ചു. '[[രബീന്ദ്ര സംഗീത്]]({{lang|bn|রবীন্দ্র সংগীত}}) എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ ഗാനശൈലി ബംഗാളികൾ ഇന്നും ഹൃദിസ്ഥമാക്കി സൂക്ഷിക്കുകയും അഭിമാനപൂർവ്വം പ്രയോഗിക്കുകയും ചെയ്തുവരുന്നു. ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്ന നദീജലത്തിനു മുകളിൽ ഒരു വള്ളത്തിൽ നിവർന്നു കിടന്ന് പ്രകൃതിപ്രതിഭാസങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നദീജലത്തിന്റെ താളലയങ്ങൾക്ക് അനുഗുണമായ ഈണത്തിലും താളത്തിലും ഗാനങ്ങൾ ചമച്ച് ഇദ്ദേഹം സ്വയം ഉറക്കെ ചൊല്ലുകയും ആ ഗാനങ്ങൾ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെയുള്ളവർ രേഖപ്പെടുത്തി വയ്ക്കുകയും ചെയ്യുക പതിവായിരുന്നു. പ്രത്യേക ശൈലിയിലുള്ള ഒരു ഗാന സഞ്ചയം ഇപ്രകാരം രൂപം കൊള്ളുവാനിടയായി. രബീന്ദ്ര സംഗീതം ഇന്നും സവിശേഷമായ ഒന്നായി ലോകമെങ്ങും ആസ്വദിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ടാഗോർ 2230-നടുത്ത്‌ ഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു. &lt;!--ഇവ ബംഗാളി [[സംസ്കാരത്തിൽ]] ഒഴിച്ചുകൂട്ടാനാകാത്ത &quot;രബീന്ദ്ര സംഗീത്‌&quot; എന്ന പേരിലാണ്‌ അറിയപ്പെടുന്നത്‌.--&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാഹിത്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തെ വേർതിരിച്ചു കാണുവാൻ സാധിക്കാത്ത വിധം അവയെ സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ബംഗാളിലെ നാടോടി സംഗീതം പ്രത്യേകിച്ച് [[ബാവുൾ]]  സംഗീതം ടാഗോറിന്റെ കവിതയെ പക്വവും മൌലികവുമാക്കി.[[ലാലൻ ഫക്കീർ ‍]] അദ്ദേഹത്തെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ചു. ടാഗോറിന്റെ സാഹിത്യകൃതികളിൽ പലതും ഗാനങ്ങളുടെ വരികളായിട്ടുണ്ട്‌. അവയ്ക്ക്‌ പ്രാഥമികമായി ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിലെ [[തുമ്രി]] ശൈലിയുടെ സ്വാധീനം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്‌. പിൽക്കാലത്ത്‌ പ്രശസ്ത സംഗീതജ്ഞരായ [[ഉസ്താദ് വിലായത്ത് ഖാൻ|വിലായത്ത്‌ ഖാൻ]] (സിത്താർ, സരോദ്‌), [[ബുദ്ദദേവ്‌ ദാസ്‌ ഗുപ്ത]], [[അംജദ്‌ അലി ഖാൻ]] തുടങ്ങിയവരെ രബീന്ദ്ര സംഗീതം സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.&lt;ref name=Dasgupta_2001&gt;Dasgupta, A. (2001-07-15), &quot;[http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pAnirban1.html Rabindra-Sangeet As A Resource For Indian Classical ''Bandishes'']&quot;, ''Parabaas''. Retrieved 2009-08-13.&lt;/ref&gt;[[പ്രമാണം:394 baul-singers-sml.jpg|thumb|right|ഹോളി ആഘോഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ബൌൾ ഗായകർ .]]

അറുപതാം വയസ്സിൽ ചിത്രരചന ആരംഭിച്ച ടാഗോർ ‍, യൂറോപ്പിൽ പലയിടത്തും തന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.

[[പ്രമാണം:Rabindranath Tagore Rabindra Bhavana collection 2155 pastel mask.jpg|thumb|left|135px|Much of Tagore's artwork dabbled in [[primitivism]], including this pastel-coloured rendition of a Malanggan mask from northern [[New Ireland (island)|New Ireland]].]]

== നാടക സാഹിത്യം ==
Pattiനാറാം വയസ്സു മുതൽ അഭിനയ പരിചയമുണ്ടായിരുന്ന ടാഗോർ, ഇരുപതാം വയസ്സിൽ രചിച്ച നാടകമാണ്‌ &quot;വാല്മീകി പ്രതിഭ&quot;. തന്റെ നാടകങ്ങളിൽ പരമ്പരാഗത കീർത്തനങ്ങളുടെ ശൈലിയും ഇംഗ്ലിഷ്‌ [[ഐറിഷ്‌]] നാടോടി ഗാന ശൈലികളും ലയിപ്പിച്ചു.

* ഢാക്‌ ഘർ
* വിസർജ്ജൻ (ബലി)
* ചണ്ഡാലിക
* രക്തകറവി(അരളി)
* ചിത്രാംഗധ
* രാജ
* മയർ
* ഖേല 
(അപൂർണ്ണം)

രബീന്ദ്രനാഥിന്റെ കാവ്യജീവിതാരംഭം മുതൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു നാടകരചനയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന താത്പര്യത്തിനുള്ള സാക്ഷ്യപത്രമാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തകൃതി വാല്മീകി പ്രതിഭ. വാല്മീകിയെക്കുറിച്ചുള്ള പുരാണകഥയിൽ അന്തർഭവിച്ചിരിക്കുന്ന സന്ദേശം നാടകീയമായി ആവിഷ്കരിക്കുന്ന കൃതിയാണത്. അതിൽ അദ്ദേഹം വാല്മീകിയായി അഭിനയിച്ചതിൽ നിന്നുതന്നെ ആ നാടകത്തോട് അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്ന ആത്മബന്ധം പ്രകടമാകുന്നു. വാല്മീകിയെ എക്കാലത്തെയും ആദർശപുരുഷനായി ആർജ്ജവത്തോടുകൂടി ചിത്രീകരിക്കാനാണ് ഈ നാടകത്തിൽ കവി ഉദ്യമിച്ചിട്ടുള്ളത്. കുറേക്കൂടി പ്രശസ്തമായിത്തീർന്ന പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് എന്ന നാടകത്തിലാകട്ടെ, പ്രതീകാത്മകമായ ആവിഷ്കരണരീതി അവലംബിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിലെ മുഖ്യകഥാപാത്രമായ ബാലനും അവൻ കാത്തിരിക്കുന്ന പോസ്റ്റുമാനും അയാൾ കൊണ്ടുവരുമെന്നു ബാലൻ വിശ്വസിക്കുന്ന സന്ദേശവും ആ സന്ദേശത്തിന്റെ പ്രേഷകനായ രാജാവും പരസ്പരബദ്ധങ്ങളായ വസ്തുതകളെ വ്യംഗ്യാത്മകമായ രീതിയിൽ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു. ഒരു മിസ്റ്റിക് അനുഭൂതിയുടെ നിഗൂഢത ഈ നാടകത്തിലെ പ്രമേയത്തിനുണ്ട്. അതേസമയം ഒരു ബാലന്റെ സങ്കല്പങ്ങളെയും സ്വപ്നങ്ങളെയും ജീവിത യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളോടു കൂട്ടിയിണക്കുന്ന ഒരു കുട്ടിക്കഥയുടെ മൂർത്തത, സരളത എന്നിവയും ഇതിനുണ്ട്. ഇവയ്ക്കുപുറമേ മായാർ ഖേൽ, വിസർജൻ, രാജാ ഓ റാണി, പ്രകൃതീർ പ്രതിരോധ്, മാലിനി, രക്തകരവി, ചിരകുമാരസഭാ എന്നീ വ്യത്യസ്ത രൂപഭാവങ്ങളോടു കൂടിയ പല നാടകങ്ങളും ടാഗൂർ രചിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തങ്ങളായ കൃതികളാണ് ചിത്രാംഗദ, ചണ്ഡാലിക എന്നീ നൃത്തനാടകങ്ങൾ. അവ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നാടകസങ്കല്പത്തിൽ അന്തർഭവിച്ചിരുന്ന വൈവിധ്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു

''നടീർപൂജ'', ''ചണ്ഡാലിക'' എന്നീ നാടകങ്ങളിലെ ശ്രീമതിയും പ്രകൃതിയും സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ കഴിവും പൂർണതയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ നാടകത്തിലെ കഥ നടക്കുന്നത് അജാതശത്രു എന്ന രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലാണ്. ബുദ്ധന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയം കുറഞ്ഞ ശിഷ്യനായ ആനന്ദഭിക്ഷുവുമായി പൊടുന്നനെ പ്രേമത്തിലാവുന്ന ചണ്ഡാലകന്യകയാണ് ചണ്ഡാലികയിലെ പ്രകൃതി. ആശാന്റെ ചണ്ഡാലഭിക്ഷുകിയിൽ നിന്ന് ഏറെ ഭിന്നമാണ് ടാഗൂറിന്റെ ചണ്ഡാലിക.

ടാഗൂറിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ നാടകമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത് ''മുക്തധാര''യാണ്. ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കെല്ലാം പരിഹാരമായി ഗാന്ധിജി [[ചർക്ക]] ഉയർത്തിക്കാട്ടിയപ്പോൾ അതിനോടു വിയോജിച്ച ആളാണ് ടാഗൂർ. പക്ഷേ, അതേ സമയം, യന്ത്രവത്ക്കരണം നമ്മെ മനുഷ്യത്വഹീനരാക്കുമെന്നു ടാഗൂറും വിശ്വസിച്ചു. വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ യന്ത്രവത്ക്കരണം എങ്ങനെ അപകടത്തിലാക്കുന്നു എന്നു കാണിക്കുകയാണ് ടാഗൂർ ഈ നാടകത്തിലൂടെ. നാടകം നൽകുന്ന സന്ദേശം ഇതാണ്: മാനുഷികമൂല്യങ്ങൾ പരമപ്രധാനമാണ്. ഈ സത്യത്തിന്റെ നേർക്കു കണ്ണടയ്ക്കുക ആത്മഹത്യാപരമാണ്.

== ചെറുകഥകൾ ==
[[പ്രമാണം:The Hero Illustration.jpg|thumb|right|A drawing by Nandalall Bose illustrating Tagore's short story &quot;The Hero&quot;, an English-language translation of which appeared in the 1913 Macmillan publication of Tagore's ''The Crescent Moon''.|കണ്ണി=Special:FilePath/The_Hero_Illustration.jpg]]

* കാബൂളിവാല
* അതിഥി
* സ്ത്രീർ പത്ര (ഭാര്യയുടെ കത്ത്‌)
* ഹൈമന്തി
* മുസൽമാനീ ദീദി
* ദർപഹരൺ
* ജീബിതോ ഒ മൃതോ
(അപൂർണ്ണം)

== കവിത ==

ഭാവഗീത ശൈലിയിലുള്ള കൃതികൾ രചിച്ചു കൊണ്ടാണ് ടാഗൂർ കാവ്യരംഗത്തു കടന്നുവന്നതെങ്കിലും പിന്നീടൊരിക്കലും ഇദ്ദേഹം ഒരു കാല്പനിക ഭാവഗായകൻ ആയിരുന്നിട്ടില്ല. ഒരേസമയം വികാരതീക്ഷ്ണത തുളുമ്പുന്നതും ആത്മാവിന്റെ നിഗൂഢാനുഭൂതികൾ ആവിഷ്കരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പുതിയ കാവ്യധാരയ്ക്ക് ഇദ്ദേഹം രൂപം നൽകി. ടാഗൂറിന്റെ മിക്ക പിൽക്കാല കവിതകളിലും പ്രതീകാത്മകശൈലിയും മിസ്റ്റിക് സ്വഭാവവും ഉദാത്ത ഭാവാവിഷ്കരണവും ദൃശ്യമാണ്. എന്നാൽ പേർഷ്യയിലെ സൂഫിഗായകരുടെ മിസ്റ്റിസിസത്തെയോ ഫ്രാൻസിലെ പ്രതീകാത്മക കവിതാമാതൃകയെയോ ടാഗൂർ അനുവർത്തിച്ചു എന്നുപറയാനാവില്ല. ഭാരതീയമായ ദാർശനികതയും ഉദാത്ത ഭാവവും മൂർത്തഭാവനയും അവയിൽ സമ്മേളിക്കുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ വിഖ്യാത കൃതിയായ ഗീതാഞ്ജലി ഇതിനു ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. ആത്മസാക്ഷാൽക്കാര വ്യഗ്രതയിൽ നിന്ന് ഉറവെടുക്കുന്ന അനുഭൂതികളെ അനുഭവിച്ചറിയത്തക്ക മൂർത്ത ചിത്രങ്ങളായി ആവിഷ്കരിക്കുകയാണ് കവി ഇത്തരം കൃതികളിൽ ചെയ്യുന്നത്. ഗീതാഞ്ജലിക്കു പുറമേ ഇദ്ദേഹം രചിച്ച കാവ്യരൂപത്തിലുള്ള കൃതികളിൽ ''ഗീതിമാല്യ'', ''സന്ധ്യാ സംഗീത്'', ''പ്രഭാത സംഗീത്'', ''ക്രുഡി ഓകോമൾ'', ''മാനസി'', ''നൈവേദ്യ'' എന്നിവ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു.

ഗീതാഞ്ജലി ഗീതങ്ങൾ മുഖ്യമായും ഭാരതീയ പാരമ്പര്യമനുസരിച്ചുള്ള ഭക്തി ഗീതങ്ങളാണ്. ആത്മാവിന്റെ ക്ഷേത്രമാണ് മനുഷ്യശരീരം, മനുഷ്യാത്മാവാകട്ടെ ദൈവത്തിന്റെ ക്ഷേത്രവും, ദൈവചൈതന്യം നിറയുമ്പോഴേ, മനുഷ്യാത്മാവ് ചൈതന്യ ധന്യമാവുകയുള്ളു. ഇത്തരം ആശയങ്ങൾ ഗീതാഞ്ജലി ഗീതങ്ങളിൽ സുലഭമാണ്. ഇതിലെ നൂറ്റിമൂന്നു ഗീതങ്ങളുടെയും ആശയസമന്വയമുണ്ടാകുമ്പോൾ അതിശക്തവും കാവ്യാർദ്രവുമായ ഒരർച്ചനാഗീതമായി ഗീതാഞ്ജലി നൂതനരൂപം പൂണ്ടുണരുന്നതു കാണാം.

&quot;Where the mind is without fear and the head is held high (എവിടെ മനസ്സ് നിർഭയമായും ശിരസ്സ് ഉന്നതമായും നിൽക്കുന്നു) എന്നു തുടങ്ങുകയും &quot;Into that heaven of freedom my Father (ആ സ്വാതന്ത്ര്യസ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് അല്ലയോ പിതാവേ എന്റെ രാജ്യത്തെ ഉണർത്തീടേണമേ) എന്ന് അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥന എത്രയേറെ അർത്ഥസാന്ദ്രമാണെന്ന് എടുത്തു പറയേണ്ടതില്ല. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഗാനമായ &quot;ജനഗണമനയുടെ കർത്താവ് ടാഗൂറാണെന്ന വസ്തുതയും ഇവിടെ ഓർക്കാം.

ടാഗൂറിന്റെ ഒരു പ്രസിദ്ധ കവിതയാണ് 'ഉർവശി'. 'ഉർവശി' എന്ന മിത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടിയായ ഇത് അപൂർവ കലാസൗഭഗമിയലുന്ന ഒരു കവിതയായി രൂപം പൂണ്ടിരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഇതിദ്ദേഹം ഇംഗ്ലീഷിലാണെഴുതിയത്. പിന്നീട് ബംഗാളിയിലേക്കു മൊഴിമാറ്റം നടത്തി. 'ശിശുതീർഥ' (ഇംഗ്ലീഷിൽ 'ദ് ചൈൽഡ്') ഗാന്ധിജിയുടെ [[ദണ്ഡിയാത്ര]] അവലംബമാക്കി രചിച്ച ചിന്തോദ്ദീപകമായ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ കവിതയാണ്. വിശ്വാസത്തിന്റെ മനുഷ്യനെ കപട പ്രവാചകൻ എന്നു മുദ്ര കുത്തി തീർഥാടകർ കൊല്ലുന്നതിൽ പത്തൊൻപതു വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം നടന്ന ഗാന്ധി വധത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പു കാണാൻ കഴിയുന്നു. കാൽവരിക്കുന്നു കയറുന്ന ഗാന്ധിജിയാണ് ഈ കവിതയിലെ പ്രതിപാദ്യം. ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ പിറവിയിലാണ് കവിത അവസാനിക്കുന്നത്. ഇതിൽ പ്രതീകാത്മകത പ്രകടമാണ്.

ഗീതാഞ്ജലിയിലെ  ഗീതം VII ({{lang|bn|গীতাঞ্জলি}} 127)

{|
 |-
|
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;আমার এ গান ছেড়েছে তার সকল অলংকার,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;তোমার কাছে রাখে নি আর সাজের অহংকার।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;অলংকার যে মাঝে পড়ে মিলনেতে আড়াল করে,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;তোমার কথা ঢাকে যে তার মুখর ঝংকার।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;তোমার কাছে খাটে না মোর কবির গর্ব করা,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;মহাকবি তোমার পায়ে দিতে যে চাই ধরা।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;জীবন লয়ে যতন করি যদি সরল বাঁশি গড়ি,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;আপন সুরে দিবে ভরি সকল ছিদ্র তার।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
||
:''Amar e gan chheŗechhe tar shôkol ôlongkar''
:''Tomar kachhe rakhe ni ar shajer ôhongkar''
:''Ôlongkar je majhe pôŗe milônete aŗal kôre,''
:''Tomar kôtha đhake je tar mukhôro jhôngkar.''
:''Tomar kachhe khaţe na mor kobir gôrbo kôra,''
:''Môhakobi, tomar paee dite chai je dhôra.''
:''Jibon loe jôton kori jodi shôrol bãshi goŗi,''
:''Apon shure dibe bhori sôkol chhidro tar.''
|}

ഗീതാഞ്ജലിയിലെ  ഗീതം  VII ടാഗോറിന്റെ വിവർത്തനം:&lt;ref name=Tagore_1977_5&gt;Tagore 1977, p. 5&lt;/ref&gt;
{|
|-
|
:&quot;My song has put off her adornments. She has no pride of dress and decoration. Ornaments would mar our union; they would come between thee and me; their jingling would drown thy whispers.&quot;
||
:&quot;My poet's vanity dies in shame before thy sight. O master poet, I have sat down at thy feet. Only let me make my life simple and straight, like a flute of reed for thee to fill with music.&quot;
|}

&quot;Klanti&quot; ({{lang-bn|ক্লান্তি}}; &quot;Fatigue&quot;), the sixth poem in ''Gitanjali'':

{|
|-
|
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;ক্লান্তি আমার ক্ষমা করো,প্রভু,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;পথে যদি পিছিয়ে পড়ি কভু।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;এই যে হিয়া থর থর কাঁপে আজি এমনতরো,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;এই বেদনা ক্ষমা করো,ক্ষমা করো প্রভু।।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;এই দীনতা ক্ষমা করো,প্রভু,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;পিছন-পানে তাকাই যদি কভু।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;দিনের তাপে রৌদ্রজ্বালায় শুকায় মালা পূজার থালায়,&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;সেই ম্লানতা ক্ষমা করো, ক্ষমা করো প্রভু।।&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
||
:''Klanti amar khôma kôro, probhu''
:''Pôthe jodi pichhie poŗi kobhu''
:''Ei je hia thôro thôro kãpe aji êmontôro,''
:''Ei bedona khôma kôro, khôma kôro probhu.''
:''Ei dinota khôma kôro, probhu,''
:''Pichhon-pane takai jodi kobhu.''
:''Diner tape roudrojalae shukae mala pujar thalae,''
:''Shei mlanota khôma kôro, khôma kôro, probhu.''
|}

ടാഗോറിന്റെ ചില കവിതകൾ താഴെപ്പെറയുന്നവയാണ്.
* ആഫ്രിക
* കമാലിയ
* മാനസി
* സോണാർ തോരീ
* ബാലക
* (സമാഹാരമായ) ഗീതാഞ്ജലി
(അപൂർണ്ണം)
[[പ്രമാണം:Tagore handwriting Bengali.jpg|thumb|upright|alt=Three-verse handwritten composition; each verse has original Bengali with English-language translation below: &quot;My fancies are fireflies: specks of living light twinkling in the dark. The same voice murmurs in these desultory lines, which is born in wayside pansies letting hasty glances pass by. The butterfly does not count years but moments, and therefore has enough time.&quot;|From Tagore's hand, committed in Hungary, 1926: Bengali and English]]

=== ടാഗോർ സാഹിത്യം മലയാളത്തിൽ ===
[[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാള സാഹിത്യത്തെ]]  ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചിട്ടുള്ള ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരിലൊരാളാണ് ടാഗോർ. പ്രകൃത്യാരാധന, യോഗാത്മകത തുടങ്ങിയ ടാഗൂർക്കവിതകളുടെ പല ഭാവതലങ്ങളും ആധുനിക മലയാളകവിത സ്വാംശീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടാഗൂറിന്റെ കാവ്യപ്രതിഭ നേരിട്ടു സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ള മലയാള കവികളിലൊരാൾ [[ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പ്|ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പാണ്]]&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&amp;pg=PA244&amp;lpg=PA244&amp;dq=tagore+kurup&amp;source=bl&amp;ots=uol86T3vFK&amp;sig=AUSaeGeQwVrnotBu0CqR8C1mjvw&amp;hl=en&amp;ei=LT2KTb7bBYiL0QHD_viJDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7&amp;ved=0CEMQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=tagore%20kurup&amp;f=false Modern Indian literature, an anthology - Google Books]&lt;/ref&gt;. &quot;ടാഗൂറിനെപ്പോലെ എന്റെ ഭാവനാചക്രവാളവും ആദർശബോധവും വികസിപ്പിച്ച മറ്റൊരു കവിയില്ല'' എന്ന് ജി. തന്നെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ടാഗൂറിന്റെ കഥകളും മലയാള ചെറുകഥാലോകത്തെ വളരെയേറെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലഘുകഥ ഭാവഗീതത്തോളമുയർന്ന ഒരു കലാരൂപമാണെന്ന പാഠം മലയാളികൾക്കു പകരുന്നതിൽ ടാഗൂർക്കഥകൾക്കു വലിയ പങ്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്നു മിക്ക സാഹിത്യചരിത്രകാരന്മാരും സമ്മതിക്കുന്നുണ്ട്. ചില വിമർശകർ ഉറൂബിന്റെ  കഥകളിൽ ടാഗൂർ കഥകളുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമാണെന്ന് വിലയിരുത്തിയിട്ടുമുണ്ട്.

ഒട്ടു മിക്ക മുഖ്യകൃതികളും വിവർത്തനം ചെയ്തുകൊണ്ട് മലയാളസാഹിത്യം ടാഗൂറിനെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിവർത്തന  സംരംഭങ്ങൾക്കു തുടക്കം കുറിച്ചത് [[സഞ്ജയൻ]] ആയിരുന്നു. എങ്കിലും, [[ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പ്]], [[പുത്തേഴത്തു രാമൻ മേനോൻ]], [[വി. ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ നായർ]] എന്നിവരിലൂടെയാണ് വിവർത്തനങ്ങൾ ഏറെയും പുറത്തിറങ്ങിയത്. ''ഗീതാഞ്ജലി''ക്കു പദ്യത്തിലും ഗദ്യത്തിലുമായി ഒട്ടനവധി പരിഭാഷകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ജി. യുടെ കൃതിക്കാണ് ഏറെ സ്വീകാര്യത ഉണ്ടായത്. ''ഗീതാഞ്ജലി'' ആദ്യമായി പദ്യരൂപത്തിൽ വിവർത്തനം ചെയ്തു തുടങ്ങിയത് കെ. എം. നായർ ആയിരുന്നു. എൽ. എം. തോമസ് ആയിരുന്നു ''ഗീതാഞ്ജലി''യുടെ പ്രഥമ ഗദ്യവിവർത്തകൻ. ഗീതാഞ്ജലിക്കുപുറമേ ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പ് ''നൂറ്റൊന്നു കിരണങ്ങൾ'' എന്ന പേരിൽ നൂറ്റിയൊന്നു ടാഗൂർക്കവിതകൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ടാഗൂറിന്റെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ കാവ്യമായ ''വിക്ടറി'' യുടെ സ്വതന്ത്ര പുനഃസൃഷ്ടിയാണ് [[ചങ്ങമ്പുഴ|ചങ്ങമ്പുഴയുടെ]] യവനിക.

1919-ൽ [[പുത്തേഴത്തു രാമൻ മേനോൻ]] രണ്ടു വാല്യങ്ങളിലായി  ടാഗൂറിന്റെ പ്രധാന ചെറുകഥകൾ തർജ്ജമ ചെയ്തു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ''ടാഗൂർക്കഥകൾ'' എന്ന ആ കൃതിയാണ് മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ടാഗൂർ വിവർത്തനം. പുത്തേഴത്ത് രാമൻ മേനോൻ ടാഗൂറിന്റെ ''ചതുരധ്യായ്'' എന്ന നോവൽ തർജ്ജമ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹവും കണ്ണമ്പ്ര കുഞ്ഞുണ്ണിമേനോനും കൂടെയാണ് ''രാജർഷി'' വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. പുത്തേഴത്തിന്റെ മറ്റൊരു സംഭാവനയാണ് ''ടാഗോർ കണ്ട ഇന്ത്യ'' എന്ന ഗ്രന്ഥം. ടാഗൂറിന്റെ ഗദ്യകൃതികൾക്കുണ്ടായ മറ്റു മുഖ്യവിവർത്തനങ്ങൾ ഇവയാണ്; ''വീട്ടിലും പുറത്തും'' ''(ഘരേ ബാഹരേ)'' - ബി. കല്യാണിയമ്മ, ''യോഗായോഗ്'' - സി. ആർ. ശർമ, ''ഗോറ'' - വി. ആർ. പരമേശ്വരൻപിള്ള, ''വിനോദിനി (ചോഖേർ ബാളി)'' - വി. ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ നായർ. ''നൗകാ ഡുബി'' എന്ന നോവലിനു മൂന്നു പരിഭാഷകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അവ ഇവയാണ് - ''വിധിവിലാസം'' (ഏ. പി. പരമേശ്വരൻപിള്ള), ''മുഗ്ദ്ധരാഗം'' (മേനോക്കയ്മൾ വാസുദേവനുണ്ണിത്താൻ‍), ''സ്നേഹശിക്ഷ'' (ഡോ. കെ. എം. ജോർജ്). ഏതാനും ടാഗൂർ കഥകളുടെ വിവർത്തനമാണ് കുന്നത്തു ജനാർദ്ദനമേനോന്റെ ''കഥാരാമവും'' സി. ആർ. ശർമയുടെ കഥാരത്നങ്ങളും. കെ. സി. പിള്ളയാണ് ടാഗൂറിന്റെ കഥകൾ വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുള്ള മറ്റൊരാൾ.

ടാഗൂറിന്റെ പ്രസിദ്ധ ലഘുനാടകങ്ങളിൽ പലതും പല വാല്യങ്ങളായി വി. ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ നായർ പരിഭാഷപ്പെടുത്തി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇദ്ദേഹം തന്നെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ ''തപാലാപ്പീസി''ന്റെയും ''ചിത്രാംഗദ''യുടെയും പരിഭാഷകൻ. ചിത്രാം ഗദയ്ക്കു എൻ. വി. കൃഷ്ണവാര്യരും ഒരു വിവർത്തനം നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

[[കഥ]], [[കവിത]], [[നോവൽ]], [[നാടകം]] എന്നിവയോടൊപ്പം ടാഗൂറിന്റെ പല പ്രബന്ധങ്ങളും മലയാളത്തിൽ തർജുമ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പ്രാചീന സാഹിത്യസംബന്ധിയായ ടാഗൂറിന്റെ ലേഖനങ്ങൾ [[കെ. ദാമോദരൻ നമ്പ്യാർ]] പരിഭാഷപ്പെടുത്തി. പ്രധാന പ്രബന്ധങ്ങളിൽ പലതും ''ടാഗൂറിന്റെ പ്രബന്ധങ്ങൾ'' എന്ന പേരിൽ വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുമുണ്ട്.

ടാഗൂറിന്റെ ആത്മകഥയായ ''ജീവിതസ്മൃതി'' വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുള്ളതിനു (കെ. സി. പിള്ള) പുറമേ നിരവധി ജീവചരിത്രങ്ങളും മലയാളത്തിലുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പിന്റെ ''ടാഗൂർ'' എന്ന കൃതിയും [[കൃഷ്ണ കൃപാലാനി]] എഴുതിയ ജീവചരിത്രത്തിന്റെ മലയാള പരിഭാഷയും അക്കൂട്ടത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്. മറ്റു ജീവചരിത്രകാരന്മാരിൽ [[എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ]], [[തായാട്ടു ശങ്കരൻ]] തുടങ്ങി പല പ്രമുഖരുമുണ്ട്.

കേരളത്തിൽ നിന്നു '[[ഗീതാഞ്ജലി|ഗീതാഞ്ജലിക്ക്]] ഒരു [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത]] വിവർത്തനവും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എൻ. ഗോപാലപിള്ളയാണ് അതു നിർവഹിച്ചത്.

== രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാട്‌ ==

ടാഗോറിന്റെ വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടിൽ യൂറോപ്യരുടെ സാമ്രാജ്യത്തെ എതിർക്കുകയും ഇൻഡ്യൻ ദേശീയ വാദത്തെ അനുകൂലിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇൻഡ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്‌ ലഭിച്ചിരുന്ന ജർമ്മൻ പിന്തുണയെപ്പറ്റി ടഗൊർ ബോധവാനായിരുന്നുവെന്നും, ജപ്പാന്റെ ഭരണാധികാരികളേയും അനുകൂലമാക്കുന്നതിനായി പ്രധാന മന്ത്രി തെരൗചി പ്രഭുവിനേയും മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഓകുമ പ്രഭുവിനേയും സമീപിച്ചിരുന്നത്രെ. സ്വദേശി പ്രസ്ഥാനത്തെ &quot;ചർക്കയുടെ മതമെന്ന&quot; ലേഖനത്തിൽ (1925) ടാഗോർ പരിഹസിച്ചിരുന്നു. അതിനു പകരമായി അദ്ദേഹം ഭാരതീയ ജനതയെ അജ്ഞതയിൽ നിന്ന് ഉണർത്തുവാനും സ്വയം സഹായിക്കുവാനും ഉദ്ഘോഷിച്ചു. അർത്ഥമുള്ള വിദ്യാഭ്യാസമാണ്‌ അന്ധമായ പ്രക്ഷോഭത്തിലും നല്ലത്‌ എന്ന വീക്ഷണം അദ്ദേഹം പ്രചരിപ്പിച്ചു. 1916ൽ [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്ക്കോ]]യിൽ വച്ച്‌ ടാഗോർ ഒരു വധശ്രമത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു. [[ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊല|ജാലിയൻ‌വാലാബാഗ്‌ കൂട്ടക്കൊലയെ]] തുടർന്ന് ടാഗോർ തനിക്ക്‌ ലഭിച്ച നൈറ്റ്‌ പട്ടം ഉപേക്ഷിച്ചു.

== സ്വാധീനം ==

ടാഗോറിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ലോകമെമ്പാടും നടത്തുന്ന ആഘോഷങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം വിളിച്ചറിയിക്കുന്നു.
* കബിപ്രണാം വാർഷിക ആഘോഷം ബംഗാൾ, 
* ടാഗോർ ഫെസ്റ്റിവൽ,ഉർബാന, ഇല്ലിനോയി, യൂ എസ്‌.
* രബീന്ദ്ര പത്‌ പരിക്രമ
(അപൂർണ്ണം)

[[യൂറോപ്പ്‌|യൂറോപ്പിലും]],വടക്കൻ അമേരിക്കയിലും കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലും ടാഗോർ വളരെ പ്രശസ്തനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ പലതും [[ആംഗലേയം]], [[ഡച്ച് ഭാഷ|ഡച്ച്‌]], [[ജർമൻ ഭാഷ|ജർമ്മൻ]], [[സ്പാനിഷ്‌ ഭാഷ|സ്പാനിഷ്‌]] തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിലേക്ക്‌ [[വിവർത്തനം]] ചെയ്യപ്പെട്ടു.

ടാഗോർ കൃതികളുടെ സ്പാനിഷ്‌ വിവർത്തനങ്ങൾ [[പാബ്ലൊ നെരുദ]], [[ഗബ്രിയേല മിസ്റ്റ്രൽ]], [[ഒക്ടാവിയോ പാസ്‌]], [[ജോസി ഓർടെഗേ ഗസ്സറ്റ്‌]], [[സിനോബിയ കമ്പ്രുബി]], [[ജുവാൻ രാമോൺ ജിമനീസ്‌]] തുടങ്ങിയ സ്പാനിഷ്‌ ഭാഷാ സാഹിത്യകാരന്മാരെ സ്വാധീനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.schoolofwisdom.com/tagore-bio.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-05 |archive-date=2007-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070506084315/http://www.schoolofwisdom.com/tagore-bio.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ഗ്രന്ഥസൂചി (അപൂർണ്ണം) ==

{{col-begin}}
{{col-2}}
; — മൂലഭാഷയിൽ —
{|
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;കവിതകൾ
|-
| width=&quot;100px&quot; | * মানসী ''മാനസി'' || width=&quot;40px&quot; | 1890 || 
|-
|* সোনার তরী ''സോണാർ തറി'' || 1894 || (''സ്വർണ്ണ നൌക'')
|-
|* গীতাঞ্জলি ''ഗീതാഞ്ജലി'' || 1910 || 
|-
|* গীতিমালা ''ഗീതിമാല്യ'' || 1914 || (''ഗീതങ്ങളുടെ മാല'')
|-
|* বলাকা ''ബാലക'' || 1916 || (''കൊറ്റികളുടെ പാലായനം'')
|-
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;നാടകങ്ങൾ
|-
|* বালমিকি প্রতিভা ''വാല്മീകി പ്രതിഭ'' || 1881 || 
|-
|* বিসর্জন ''വിസർജ്ജൻ'' || 1890 || (''ബലി'')
|-
|* রাজা ''രാജ'' || 1910 || (''The King of the Dark Chamber'')
|-
|* ডাক ঘর ''ഡാക് ഘർ'' || 1912 || 
|-
|* অচলায়তন ''അചലയാതൻ'' || 1912 || (''The Immovable'')
|-
|* মুক্তধারা ''മുക്തധാര'' || 1922 || (''ജലധാര'')
|-
|* রক্তকরবি ''രക്തകറവി'' || 1926 || (''അരളി'')
|-
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;കഥാസാഹിത്യം
|-
| * নষ্টনীঢ় ''നഷ്ടനിർഹ്'' || 1901 || (''തകർന്ന കൂട്'')&lt;ref&gt;{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി|url = http://www.madhyamam.com/weekly/1687|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 764|date = 2012 ഒക്ടോബർ 15|accessdate = 2013 മെയ് 14|language = മലയാളം}}&lt;/ref&gt;
|-
| * গোরা ''ഗോറ'' || 1910 || (''വെളുമ്പൻ'')
|-
| * ঘরে বাইরে ''ഘറെ ബൈറെ'' || 1916 || (''വീടും ലോകവും'')
|-
| * যোগাযোগ ''യോഗയോഗ്'' || 1929 || (''Crosscurrents'')
|-
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;ആത്മകഥ
|-
| * জীবনস্মৃতি ''ജീവൻസ്മൃതി'' || 1912 || (''സ്മരണ കുറിപ്പുകൾ'')
|-
| * ছেলেবেলা ''ഛേലേബേല'' || 1940 || (''എന്റെ കുട്ടിക്കാലം'')
|}

{{col-2}}
; — ആംഗലേയ വിവർത്തനങ്ങൾ —
{|
|-
| width=&quot;200px&quot; | * ''Chitra'' || (1914
|-
| * ''Creative Unity'' || (1922)
|-
| * ''Fruit-Gathering'' || (1916)
|-
| * ''Gitanjali: Song Offerings'' || (1912)
|-
| * ''Glimpses of Bengal'' || (1991)
|-
| * ''I Won't Let you Go: Selected Poems'' || (1991)
|-
| * ''My Boyhood Days'' || (1943)
|-
| * ''My Reminiscences'' || (1991)
|-
| * ''Nationalism'' || (1991)
|-
| * ''The Crescent Moon'' || (1913)
|-
| * ''The Fugitive'' || (1921)
|-
| * ''The Gardener'' || (1913)
|-
| * ''The Home and the World'' || (1985)
|-
| * ''The Hungry Stones and other stories'' || (1916)
|-
| * ''The Post Office'' || (1996)
|-
| * ''Sadhana: The Realisation of Life'' || (1913)
|-
| * ''Selected Letters'' || (1997)
|-
| * ''Selected Poems'' || (1994)
|-
| * ''Selected Short Stories'' || (1991)
|-
| * ''Songs of Kabir'' || (1915)
|-
| * ''Stray Birds'' || (1916)
|-
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;ആംഗലേയ കൃതികൾ
|-
| * ''Thought Relics'' || (1921)
|-
|}
{{col-end}}
&lt;ref&gt;http://www.poemhunter.com/rabindranath-tagore/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indolink.com/Poetry/tgorIndx.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-07-05 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704093746/http://www.indolink.com/Poetry/tgorIndx.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== കൂടുതൽ വായിക്കുവാൻ ==
{{commons|Rabindranath Tagore}}
{{Wikiquote}}
&lt;!-- {{wikiquote|rabindranath_tagore}}
{{Wikisource|Jana Gana Mana (ജന ഗണ മന)}}
{{Wikisource|Amar Shonar Baangla (അമർ ഷോണാർ ബാംഗ്ല)}} --&gt;
*mahakavi rabindranadha tagore,a biography,ppsathyan,malayalam.
* ഗീതാഞ്ജലി (മലയാളം)വിവ. കെ ജയകുമാർ [[ഐ.എ.എസ്]], [http://www.//dcbooks.com ഡി സി ബുക്സ്] ISBN 81-7130-388-9
;ജീവിതം
* {{cite web 
 | title = Tagore and his India
 | work = Nobel Foundation 
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/sen/
 | accessdate = September 2 
 | accessyear = 2006 
}}
* {{cite web 
 | title = Rabindranath Tagore: The Founder 
 | work = Visva-Bharati (Shantiniketan) 
 | url = http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm 
 | accessdate = January 11 
 | accessyear = 2006 
 | archive-date = 2005-12-15 
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051215153108/http://www.visva-bharati.ac.in/Rabindranath/Rabindranath.htm 
 | url-status = dead 
 }}
* {{cite web 
 | title = Rabindranath Tagore's Conversation with Albert Einstein 
 | work = School of Wisdom 
 | url = http://www.schoolofwisdom.com/tagore-einstein.html 
 | accessdate = January 11 
 | accessyear = 2006 
}}
* {{cite web 
 | title = Rabindranath Tagore: In Conversation with H. G. Wells 
 | work = School of Wisdom 
 | url = http://www.schoolofwisdom.com/tagore-wells.html 
 | accessdate = January 11 
 | accessyear = 2006 
 | archive-date = 2000-03-09 
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20000309232944/http://www.schoolofwisdom.com/tagore-wells.html 
 | url-status = dead 
 }}
* {{cite web 
 | title = Rabindranath Tagore 
 | work = Calcutta Web 
 | url = http://www.calcuttaweb.com/tagore/tagore.htm 
 | accessdate = January 11 
 | accessyear = 2006 
 | archive-date = 2015-09-06 
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150906080850/http://www.calcuttaweb.com/tagore/tagore.htm 
 | url-status = dead 
 }}

;സംഗീതം
* {{cite web 
 | title = Rabindro-Sangeet 
 | work = My Bangla Music 
 | url = http://www.mybanglamusic.com/mp3/index.php?dir=Rabindro-Sangeet 
 | accessdate = January 11 
 | accessyear = 2006 
 | archive-date = 2008-01-01 
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080101230711/http://www.mybanglamusic.com/mp3/index.php?dir=Rabindro-Sangeet 
 | url-status = dead 
 }}
;പഠനം
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{cite web 
 | title = Martin Sheen Reads &quot;My Country Awake&quot; by Rabindranath Tagore 
 | work = Wired for Books 
 | url = http://wiredforbooks.org/martinsheen/ 
 | accessdate = January 29 
 | accessyear = 2006 
 | archive-date = 2013-02-01 
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130201060145/http://www.wiredforbooks.org/martinsheen/ 
 | url-status = dead 
 }}
* {{cite web 
 | title = Sadhana: The Realisation of Life
 | work = [[LibriVox]] 
 | url = http://librivox.org/sadhana-by-rabindranath-tagore/
 | accessdate = January 9 
 | accessyear = 2007
}}

;വിശകലനങ്ങൾ
* {{cite web 
 | title = The Works of Rabindranath Tagore 
 | work = Internet Sacred Text Archive 
 | url = http://www.sacred-texts.com/hin/tagore/index.htm 
 | accessdate = January 11 
 | accessyear = 2006 
}}
* {{cite web 
 | title = Rabindranath Tagore: Current Articles 
 | work = Parabaas 
 | url = http://www.parabaas.com/rabindranath 
 | accessdate = January 11

 | accessyear = 2006

}}*mahakavi rabindranadha tagore,ppsathyan-abiography.malayalam ,2o12.
* [http://www.kirjasto.sci.fi/rtagore.htm Brief biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616114014/http://www.kirjasto.sci.fi/rtagore.htm |date=2007-06-16 }} at Kirjasto (Pegasos) 
* [http://www.gutenberg.org/browse/authors/t#a942 Rabindranath Tagore] at [[w:Project Gutenberg|Project Gutenberg]] 
* [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/search?amode=start&amp;author=Tagore%2c%20Rabindranath ചില ടാഗോർ കൃതികളുടെ ഓൺ ലൈൻ രൂപം] 
* [http://www.calcuttaweb.com/tagore/tagore.htm ജീവ ചരിത്രവും ചില ആംഗലേയ കൃതികളും] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906080850/http://www.calcuttaweb.com/tagore/tagore.htm |date=2015-09-06 }}
* [http://www.nobel.se/literature/articles/sen/index.html &quot;''ടാഗോറിന്റെ ഇൻഡ്യ (Tagore and His India)''&quot; നോബേൽ സംഘടനയുടെ വെബ്ബ് സൈറ്റിൽ അമർത്ത്യ സെൻ ന്റെ ലേഘനം]
* [http://www.nobel.se/literature/laureates/1913/tagore-bio.html നോബേൽ സംഘടനയുടെ ഔദ്യോഗിക സൈറ്റിലെ ടാഗോറിന്റെ ജീവചരിത്രം]
** [http://www.nobel.se/literature/laureates/1913/press.html Nobel Prize in Literature Presentation Speech from the official website of Nobel Foundation]
* [http://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/tagore/tagores_poems/ ടാഗോറിന്റെ കവിതകൾ]
* [http://www.visva-bharati.ac.in വിശ്വഭാരതി സർവകലാശാല] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804013052/http://www.visva-bharati.ac.in/ |date=2019-08-04 }}

== അവലംബം ==

&lt;references/&gt;

&lt;!--
{{IndiaFreedom}}
----
--&gt;
{{Rabindranath Tagore}}
{{Nobel Prize in Literature}}
{{Bengal Renaissance}}
{{Tagore family}}
{{Nobel Prize in Literature}}
{{Kolkata topics}}
{{Notable singers of Rabindra Sangeet}}
{{Authority control}}

{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം}}

*mahakavi rabindranadha tagore,a biography,ppsathyan-malayalam edition,2o12

[[വർഗ്ഗം:1861-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1941-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 7-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 7-ന് മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി കവികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി നാടകകൃത്തുക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ഇംഗ്ലീഷ് എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി കഥാകൃത്തുക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നോബൽ സമ്മാനം നേടിയ ഇന്ത്യക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചിത്രകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്ഥാപകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി-ഭാഷാ കവികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ| ]]</text>
      <sha1>ttg6ari3p1e4myqvocwszf3echo5ou8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ശങ്കരാചാര്യർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5002</id>
    <revision>
      <id>4615208</id>
      <parentid>3832163</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25262-23</username>
        <id>216938</id>
      </contributor>
      <origin>4615208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12445" sha1="9tdgeq7q4hivtu7yc1euiro9d3z8v07" xml:space="preserve">{{Prettyurl|sankaracharya}}
{{Hatnote|ഈ ലേഖനം മഠാധിപതികളെ ക്കുറിച്ചാണ്. തത്ത്വചിന്തകനായ ശങ്കരാചാര്യരെ,  '''[[ആദി ശങ്കരൻ]]''' എന്ന പേരിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു. }}
[[പ്രമാണം:Raja_Ravi_Varma_-_Sankaracharya.jpg|പകരം=Adi shankara|ലഘുചിത്രം|&lt;nowiki/&gt;''ജ''&lt;nowiki/&gt;''ഗദ്ഗുരു ആദി ശങ്കരാചാര്യൻ തന്റെ നാല് ശിഷ്യന്മാരുമൊത്ത് -''  ('''പദ്മപാദാചാര്യ, '''സുരേശ്വരാചാര്യ, ഹസ്താമലകാചാര്യ, തോടകാചാര്യൻ)]] 

[[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത വേദാന്ത]] പാരമ്പര്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മഠങ്ങളിലെ മേധാവികളെ ബഹുമാനത്തോടെ വിളിക്കുന്ന പേരാണ് '''ശങ്കരാചാര്യർ''' '''(शङ्कराचार्य)''' എന്നത്. [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കരനിൽ]] നിന്നാണ് ഈ തലക്കെട്ട് ലഭിച്ചത്, അദ്ദേഹത്തെ തുടർന്നുള്ള അദ്ധ്യാപകരുടെ നിരയിൽ നിന്നുള്ള അദ്ധ്യാപകരെ ശങ്കരാചാര്യന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1063750429|title=Mindful philosophy|last=Snow, Michael J.,|isbn=9781546292388|location=Milton Keynes|oclc=1063750429}}&lt;/ref&gt;

== പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനം ==
ഇന്ത്യയുടെ വടക്ക്, തെക്ക്, കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മഠങ്ങളൂടെ ആചാര്യന്മാരെ ശങ്കരാചാര്യർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥാനത്തോടെ അധികാരികളാക്കിക്കൊണ്ട് [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കരൻ]] നാല് [[ശങ്കരാചാര്യർ|മഠങ്ങളെ]] സ്ഥാപിച്ചു. അവർ അദ്ധ്യാപകന്റെ പങ്ക് ഏറ്റെടുക്കുകയും ആത്മീയ സ്വഭാവമുള്ള എല്ലാവരോടും ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യാം. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/573397586|title=The book of one : the ancient wisdom of Advaita|last=Waite, Dennis, 1948-|date=2010|publisher=O Books|isbn=9781846943478|edition=[2nd ed.]|location=Winchester, UK|oclc=573397586}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/newbelieverssurv00barr|title=The new believers : a survey of sects, cults, and alternative religions|last=Barrett, David V.|date=2001|publisher=Cassell|others=Barrett, David V.|isbn=0304355925|location=London|oclc=44933824|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 

ആദി ശങ്കരൻ സ്ഥാപിച്ച നാല് അമ്നായ മഠങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവയുടെ വിശദാംശങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചുവടെയുള്ള പട്ടിക നൽകുന്നു. &lt;ref name=&quot;web&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sringerisharadapeetham.org/html/History/amnaya.html|title=Adi Shankara's four Amnaya Peethams|access-date=2006-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20060626233820/http://www.sringerisharadapeetham.org/html/History/amnaya.html|archive-date=26 June 2006}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ശിശ്യ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (വംശം) 
! സംവിധാനം 
! &lt;nowiki&gt;&lt;i about=&quot;#mwt13&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;IAST&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./ഫലകം:IAST&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Maṭha&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwLA&quot; lang=&quot;sa-Latn&quot; title=&quot;International Alphabet of Sanskrit transliteration&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;Maṭha&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; 
! മാഹാവാക്യ 
! [[വേദം]] 
! {{IAST|[[Sampradaya]]}} 
|-
|പത്മപാദർ
! ഉഞ്ഞാറ് 
| {{IAST|[[Govardhana matha|Govardhana Pīṭhaṃ]]}} 
| പ്രജ്ഞാനാം ബ്രഹ്മ
{{IAST|Prajñānam brahma (Consciousness is Brahman)}}
| [[ഋഗ്വേദം|Ig ഗ്വേദ]] 
| ഭോഗവാല 
|-
|സുരേശ്വരൻ
! തെക്ക് 
| {{IAST|[[Sringeri Sharada Peetham|Sringeri Śārada Pīṭhaṃ]]}} 
| അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി
{{IAST|Aham brahmāsmi (I am Brahman)}}
| [[യജുർ‌വേദം|യജുർവേദം]] 
| {{IAST|Bhūrivala}} 
|-
|ഹസ്താമലകൻ
! പടിഞ്ഞാറ് 
| {{IAST|[[Dvaraka Pitha|Dvāraka Pīṭhaṃ]]}} 
| തത്ത്വമസി
{{IAST|Tattvamasi (That thou art)}}
| [[സാമവേദം]] 
| കിതാവാല 
|-
|തോടകാചാര്യൻ
! വടക്ക് 
| {{IAST|[[Jyotirmath|Jyotirmaṭha Pīṭhaṃ]]}} 
| അയമാത്മാ
{{IAST|Ayamātmā brahma (This Atman is Brahman)}}
| [[അഥർവ്വവേദം]] 
| നന്ദവാല 
|}
മേൽപ്പറഞ്ഞ നാല് മഠങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച് തന്റെ നാല് ശിഷ്യന്മാരെ ഈ മഠങ്ങളുടെ തലവനായി നിയമിച്ച ശേഷം, [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കരൻ]] [[കാഞ്ചീപുരം|കാഞ്ചീപുരത്ത്]] അഞ്ചാമത്തെ മഠത്തെ ദക്ഷിണ മൂലാമ്നായ സർവ്വജ്ഞ പീഠമായി സ്ഥാപിക്കുകയും ജീവിതകാലം വരെ ആ മഠത്തിന്റെ തലവനാവുകയും ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;http://www.kamakoti.org/kamakoti/details/Shankaracharya-Kanchipuram%20Home.html&lt;/ref&gt; 

== പദോൽപ്പത്തി ==
ശങ്കരാചാര്യ എന്ന വാക്ക് ശങ്കര, ആചാര്യ എന്നീ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. ആചാര്യ എന്നത് &quot;അദ്ധ്യാപകൻ&quot; എന്നർഥമുള്ള ഒരു [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃത]] പദമാണ്, അതിനാൽ ശങ്കരാചാര്യ എന്നാൽ &quot; [[ശങ്കരാചാര്യർ|ശങ്കരന്റെ]] വഴി പഠിപ്പിക്കുന്നയാൾ&quot; എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1063750429|title=Mindful philosophy|last=Snow, Michael J.,|isbn=9781546292388|location=Milton Keynes|oclc=1063750429}}&lt;/ref&gt; 

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==

* മുഖ്യാനന്ദൻ, സ്വാമി (2006) ''ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ: ലൈഫ് ആൻഡ് ഫിലോസഫി: ഒരു വിശദീകരണവും അനുരഞ്ജന വ്യാഖ്യാനവും'', നാലാം പതിപ്പ്; [[OCLC]] &amp;nbsp; [https://www.worldcat.org/oclc/426914596 426914596] ; കൊൽക്കത്ത; അദ്വൈത ആശ്രമം 
* &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwcg&quot;&gt;എസോട്ടറിക് ബുദ്ധമതം&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; എ പി സിനെറ്റ്, പേജ് 81 {{ISBN|1438503652}}    

== ഇതും കാണുക ==

* [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കര]] 
* [[കാലടി|കാലടി, കേരളം - ജഗദ്ഗുരു ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ പുണ്യ ജന്മസ്ഥലം]] 
* [[ഗോവർദ്ധന മഠം|ഗോവർദ്ധൻ പീതം (കിഴക്ക്), പുരി, ഒഡീഷ]] 
* [[ദ്വാരകാ പീഠം|ദ്വാരക ശരദ പീതം (പടിഞ്ഞാറ്), ദ്വാരക, ഗുജറാത്ത്]] 
* ജ്യോതിർമത്ത് പീതം (വടക്ക്), ജ്യോതിർമത്ത്, ബദ്രികാശ്രം, ഉത്തരാഖണ്ഡ് 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|ശ്രീ ശൃംഗേരി ശരദ പീതം (തെക്ക്), ശൃംഗേരി, കർണാടക]] 
* [[കാഞ്ചി കാമകോടിപീഠം|ശ്രീ കാഞ്ചി കാമകോട്ടി പീതം, കാഞ്ചീപുരം, തമിഴ്‌നാട്]] 
* [[ജയേന്ദ്ര സരസ്വതി|ശ്രീ ജയേന്ദ്ര സരസ്വതി]], കാഞ്ചിയിലെ ശങ്കരാചാര്യ 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വാമി അഭിനവ വിദ്യ ā ർ‌ത്ത]], [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|അഗേരിയുടെ ṅaṅkarācārya]] 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വേമി ഭാരത തീർത്ഥ]], അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya 
* സ്വാമി ഭാരതക തീർത്ഥ, പണ്ഡിതൻ; ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ; പടിഞ്ഞാറ് സന്ദർശിച്ച ആദ്യത്തെ Śaṅkarācārya 
* സ്വാമി ബ്രഹ്മണന്ദ സരസ്വത, രവിദ്യ സിദ്ധൻ; ജ്യോതിർമഹ പഹയുടെ ശാകരാചാര്യ, ശങ്കര മാത, ബദരീനത്ത് 
* സ്വാമി ശാന്താനന്ദ് സരസ്വതി; ജ്യോതിർമ്യ പഹയുടെ ṅaṅkarācārya 
* സ്വാമി സ്വരൂപാനന്ദ സരസ്വത ; ജ്യോതിർമഹ പഹയുടെ ശാകരാചാര്യ, ശങ്കര മാത, ബദരീനത്ത് 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വേമി കന്ദ്രശേഖര ഭാരത]], [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya]] 
* സ്വേമി സസിദാനന്ദ ഭാരത, അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വേമി സസിദാനന്ദ ഭാരത]], [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya]] 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വാമി സച്ചിദാനംദ ശിവാഭിനവ ംഡ്സിംഹ കാമശാസ്ത്രത്തെ]], ശ്ഡ്ംഗെരി ഓഫ് ശംകരാചാര്യ 
* സ്വേമി വിദ്യാരയ തർത്ത, അഗേരിയുടെ ṅaŚkarācārya 
* ശ്രീ ശ്രീ രാഘവേശ്വര ഭാരതി, രാമചന്ദ്രപുര മാതത്തിലെ ജഗദ്ഗുരു 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* [http://www.advaita-vedanta.org/avhp/ad-today.html അദ്വൈത- വേദാന്ത.] 
[[വർഗ്ഗം:ആത്മീയ നേതൃസ്ഥാനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദുമതത്തിലെ സ്ഥാനപ്പേരുകളും തൊഴിലുകളും]]</text>
      <sha1>9tdgeq7q4hivtu7yc1euiro9d3z8v07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615211</id>
      <parentid>4615208</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25262-23</username>
        <id>216938</id>
      </contributor>
      <origin>4615211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12670" sha1="6bh946bootgxeaghgtfcidhq3iliyyv" xml:space="preserve">{{Prettyurl|sankaracharya}}
{{Hatnote|ഈ ലേഖനം മഠാധിപതികളെ ക്കുറിച്ചാണ്. തത്ത്വചിന്തകനായ ശങ്കരാചാര്യരെ,  '''[[ആദി ശങ്കരൻ]]''' എന്ന പേരിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു. }}
[[പ്രമാണം:Raja_Ravi_Varma_-_Sankaracharya.jpg|പകരം=Adi shankara|ലഘുചിത്രം|&lt;nowiki/&gt;''ജ''&lt;nowiki/&gt;''ഗദ്ഗുരു ആദി ശങ്കരാചാര്യൻ തന്റെ നാല് ശിഷ്യന്മാരുമൊത്ത് -''  ('''പദ്മപാദാചാര്യ, '''സുരേശ്വരാചാര്യ, ഹസ്താമലകാചാര്യ, തോടകാചാര്യൻ)]] 

[[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത വേദാന്ത]] പാരമ്പര്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മഠങ്ങളിലെ മേധാവികളെ ബഹുമാനത്തോടെ വിളിക്കുന്ന പേരാണ് '''ശങ്കരാചാര്യർ''' '''(शङ्कराचार्य)''' എന്നത്. [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കരനിൽ]] നിന്നാണ് ഈ തലക്കെട്ട് ലഭിച്ചത്, അദ്ദേഹത്തെ തുടർന്നുള്ള അദ്ധ്യാപകരുടെ നിരയിൽ നിന്നുള്ള അദ്ധ്യാപകരെ ശങ്കരാചാര്യന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1063750429|title=Mindful philosophy|last=Snow, Michael J.,|isbn=9781546292388|location=Milton Keynes|oclc=1063750429}}&lt;/ref&gt;

== പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനം ==
ഇന്ത്യയുടെ വടക്ക്, തെക്ക്, കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മഠങ്ങളൂടെ ആചാര്യന്മാരെ ശങ്കരാചാര്യർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥാനത്തോടെ അധികാരികളാക്കിക്കൊണ്ട് [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കരൻ]] നാല് [[ശങ്കരാചാര്യർ|മഠങ്ങളെ]] സ്ഥാപിച്ചു. അവർ അദ്ധ്യാപകന്റെ പങ്ക് ഏറ്റെടുക്കുകയും ആത്മീയ സ്വഭാവമുള്ള എല്ലാവരോടും ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യാം. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/573397586|title=The book of one : the ancient wisdom of Advaita|last=Waite, Dennis, 1948-|date=2010|publisher=O Books|isbn=9781846943478|edition=[2nd ed.]|location=Winchester, UK|oclc=573397586}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/newbelieverssurv00barr|title=The new believers : a survey of sects, cults, and alternative religions|last=Barrett, David V.|date=2001|publisher=Cassell|others=Barrett, David V.|isbn=0304355925|location=London|oclc=44933824|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 

ആദി ശങ്കരൻ സ്ഥാപിച്ച നാല് അമ്നായ മഠങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവയുടെ വിശദാംശങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചുവടെയുള്ള പട്ടിക നൽകുന്നു. &lt;ref name=&quot;web&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sringerisharadapeetham.org/html/History/amnaya.html|title=Adi Shankara's four Amnaya Peethams|access-date=2006-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20060626233820/http://www.sringerisharadapeetham.org/html/History/amnaya.html|archive-date=26 June 2006}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ശിശ്യ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (വംശം) 
! സംവിധാനം 
! &lt;nowiki&gt;&lt;i about=&quot;#mwt13&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;IAST&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./ഫലകം:IAST&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Maṭha&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwLA&quot; lang=&quot;sa-Latn&quot; title=&quot;International Alphabet of Sanskrit transliteration&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;Maṭha&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; 
! മാഹാവാക്യം 
! [[വേദം]] 
!സമ്പ്രദായം
|-
|പത്മപാദർ
! ഉഞ്ഞാറ് 
| {{IAST|[[Govardhana matha|Govardhana Pīṭhaṃ]]}}&lt;nowiki&gt; | ഗോവൎദ്ധനമഠം&lt;/nowiki&gt; 
| പ്രജ്ഞാനാം ബ്രഹ്മ
{{IAST|Prajñānam brahma (Consciousness is Brahman)}}
| [[ഋഗ്വേദം]]
| ഭോഗവാല 
|-
|സുരേശ്വരൻ
! തെക്ക് 
| {{IAST|[[Sringeri Sharada Peetham|Sringeri Śārada Pīṭhaṃ]]}}&lt;nowiki&gt; | ശൃംഗേരി ശാരദാപീഠം&lt;/nowiki&gt; 
| അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി
{{IAST|Aham brahmāsmi (I am Brahman)}}
| [[യജുർ‌വേദം|യജുർവേദം]] 
| {{IAST|Bhūrivala}} 
|-
|ഹസ്താമലകൻ
! പടിഞ്ഞാറ് 
| {{IAST|[[Dvaraka Pitha|Dvāraka Pīṭhaṃ]]}}&lt;nowiki&gt; | ദ്വാരകപീഠം&lt;/nowiki&gt; 
| തത്ത്വമസി
{{IAST|Tattvamasi (That thou art)}}
| [[സാമവേദം]] 
| കിതാവാല 
|-
|തോടകാചാര്യൻ
! വടക്ക് 
| {{IAST|[[Jyotirmath|Jyotirmaṭha Pīṭhaṃ]]}}&lt;nowiki&gt; | ജ്യോതിൎമ്മഠപീഠം&lt;/nowiki&gt; 
| അയമാത്മാ
{{IAST|Ayamātmā brahma (This Atman is Brahman)}}
| [[അഥർവ്വവേദം]] 
| നന്ദവാല 
|}
മേൽപ്പറഞ്ഞ നാല് മഠങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച് തന്റെ നാല് ശിഷ്യന്മാരെ ഈ മഠങ്ങളുടെ തലവനായി നിയമിച്ച ശേഷം, [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കരൻ]] [[കാഞ്ചീപുരം|കാഞ്ചീപുരത്ത്]] അഞ്ചാമത്തെ മഠത്തെ ദക്ഷിണ മൂലാമ്നായ സർവ്വജ്ഞ പീഠമായി സ്ഥാപിക്കുകയും ജീവിതകാലം വരെ ആ മഠത്തിന്റെ തലവനാവുകയും ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;http://www.kamakoti.org/kamakoti/details/Shankaracharya-Kanchipuram%20Home.html&lt;/ref&gt; 

== പദോൽപ്പത്തി ==
ശങ്കരാചാര്യ എന്ന വാക്ക് ശങ്കര, ആചാര്യ എന്നീ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. ആചാര്യ എന്നത് &quot;അദ്ധ്യാപകൻ&quot; എന്നർഥമുള്ള ഒരു [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃത]] പദമാണ്, അതിനാൽ ശങ്കരാചാര്യ എന്നാൽ &quot; [[ശങ്കരാചാര്യർ|ശങ്കരന്റെ]] വഴി പഠിപ്പിക്കുന്നയാൾ&quot; എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1063750429|title=Mindful philosophy|last=Snow, Michael J.,|isbn=9781546292388|location=Milton Keynes|oclc=1063750429}}&lt;/ref&gt; 

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==

* മുഖ്യാനന്ദൻ, സ്വാമി (2006) ''ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ: ലൈഫ് ആൻഡ് ഫിലോസഫി: ഒരു വിശദീകരണവും അനുരഞ്ജന വ്യാഖ്യാനവും'', നാലാം പതിപ്പ്; [[OCLC]] &amp;nbsp; [https://www.worldcat.org/oclc/426914596 426914596] ; കൊൽക്കത്ത; അദ്വൈത ആശ്രമം 
* &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwcg&quot;&gt;എസോട്ടറിക് ബുദ്ധമതം&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; എ പി സിനെറ്റ്, പേജ് 81 {{ISBN|1438503652}}    

== ഇതും കാണുക ==

* [[ശങ്കരാചാര്യർ|ആദി ശങ്കര]] 
* [[കാലടി|കാലടി, കേരളം - ജഗദ്ഗുരു ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ പുണ്യ ജന്മസ്ഥലം]] 
* [[ഗോവർദ്ധന മഠം|ഗോവർദ്ധൻ പീതം (കിഴക്ക്), പുരി, ഒഡീഷ]] 
* [[ദ്വാരകാ പീഠം|ദ്വാരക ശരദ പീതം (പടിഞ്ഞാറ്), ദ്വാരക, ഗുജറാത്ത്]] 
* ജ്യോതിർമത്ത് പീതം (വടക്ക്), ജ്യോതിർമത്ത്, ബദ്രികാശ്രം, ഉത്തരാഖണ്ഡ് 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|ശ്രീ ശൃംഗേരി ശരദ പീതം (തെക്ക്), ശൃംഗേരി, കർണാടക]] 
* [[കാഞ്ചി കാമകോടിപീഠം|ശ്രീ കാഞ്ചി കാമകോട്ടി പീതം, കാഞ്ചീപുരം, തമിഴ്‌നാട്]] 
* [[ജയേന്ദ്ര സരസ്വതി|ശ്രീ ജയേന്ദ്ര സരസ്വതി]], കാഞ്ചിയിലെ ശങ്കരാചാര്യ 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വാമി അഭിനവ വിദ്യ ā ർ‌ത്ത]], [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|അഗേരിയുടെ ṅaṅkarācārya]] 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വേമി ഭാരത തീർത്ഥ]], അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya 
* സ്വാമി ഭാരതക തീർത്ഥ, പണ്ഡിതൻ; ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ; പടിഞ്ഞാറ് സന്ദർശിച്ച ആദ്യത്തെ Śaṅkarācārya 
* സ്വാമി ബ്രഹ്മണന്ദ സരസ്വത, രവിദ്യ സിദ്ധൻ; ജ്യോതിർമഹ പഹയുടെ ശാകരാചാര്യ, ശങ്കര മാത, ബദരീനത്ത് 
* സ്വാമി ശാന്താനന്ദ് സരസ്വതി; ജ്യോതിർമ്യ പഹയുടെ ṅaṅkarācārya 
* സ്വാമി സ്വരൂപാനന്ദ സരസ്വത ; ജ്യോതിർമഹ പഹയുടെ ശാകരാചാര്യ, ശങ്കര മാത, ബദരീനത്ത് 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വേമി കന്ദ്രശേഖര ഭാരത]], [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya]] 
* സ്വേമി സസിദാനന്ദ ഭാരത, അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വേമി സസിദാനന്ദ ഭാരത]], [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|അഗേരിയുടെ Śaṅkarācārya]] 
* [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|സ്വാമി സച്ചിദാനംദ ശിവാഭിനവ ംഡ്സിംഹ കാമശാസ്ത്രത്തെ]], ശ്ഡ്ംഗെരി ഓഫ് ശംകരാചാര്യ 
* സ്വേമി വിദ്യാരയ തർത്ത, അഗേരിയുടെ ṅaŚkarācārya 
* ശ്രീ ശ്രീ രാഘവേശ്വര ഭാരതി, രാമചന്ദ്രപുര മാതത്തിലെ ജഗദ്ഗുരു 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* [http://www.advaita-vedanta.org/avhp/ad-today.html അദ്വൈത- വേദാന്ത.] 
[[വർഗ്ഗം:ആത്മീയ നേതൃസ്ഥാനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദുമതത്തിലെ സ്ഥാനപ്പേരുകളും തൊഴിലുകളും]]</text>
      <sha1>6bh946bootgxeaghgtfcidhq3iliyyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിഖായോൻ-ഗുരേവിച്ച് മിഗ്-25</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6066</id>
    <revision>
      <id>4615310</id>
      <parentid>4550157</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60423" sha1="f8r89z3hktvfbtwik3prb2i3ofugcs5" xml:space="preserve">{{prettyurl|}}{{prettyurl|MiG-25}}
{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{infobox Aircraft
|name = മിഗ്-25
|image = Russian Air Force MiG-25.jpg
|caption = 
|type = ഇന്റർസെപ്റ്റർ/നിരീക്ഷണ/[[ബോംബർ]]
|manufacturer = [[മിഖായ്യൻ ഗുരേവിച്ച്]] 
|designer =  [[മിഖായ്യൻ ഗുരേവിച്ച്]] 
|first flight = [[1964]]- [[മാർച്ച് 6]]
|introduced =  [[1967]]
|unit cost = ക്ലിപതമായി അറിയില്ല
|primary user = [[റഷ്യൻ വായുസേന]]
|footnotes =
}}
'''മിഗ് 25''' മിഖായ്യൻ ഗുരേവിച്ച് -25,  (ആംഗലേയം: Mikoyan MiG-25) (Russian: Микоян МиГ-25)  പഴയ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] രാജ്യത്തിന്റെ സംഭാവനയായ ആധുനിക [[പോർവിമാനം|പോർവിമാനമാണ്]]. മിഗ് 25- നെ [[നാറ്റോ]] വിളിക്കുന്ന ചെല്ലപ്പേര് ''ഫോക്സ് ബാറ്റ്'' (കുറുനരി [[വവ്വാൽ]])എന്നാണ്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] ഇത് [[ഗരുഡ]] എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. [[2006]] വരെ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] സേവനത്തിലുണ്ടായിരുന്ന മിഗ് 25-കളിലെ അവസാനത്തെ വിമാനത്തിന്‌ സേവന വിരാമം അനുവദിച്ചത് സൈനിക വൃത്തങ്ങളിൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന വാർത്തയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4892524.stm&lt;/ref&gt; ഇന്ന് ലോകത്ത് വിരലിലെണ്ണാവുന്ന മിഗ് 25-കളേയുള്ളൂ. പഴയവയെല്ലാം പുതിയ [[മിഗ് 27|മിഗ് 27-നോ]] [[മിഗ് 30|മിഗ് 30-നോ]] വഴിമാറിയിരിക്കുന്നു.

[[1976]] വരെ പാശ്ചാത്യ വിമാന കമ്പനികൾക്ക് അസൂയയും വൈമാനികർക്ക് ഒരു പേടിസ്വപ്നവുമായിരുന്നു മിഗ് 25. [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലും]]&lt;nowiki/&gt;മറ്റും ഇതിന്റെ ഇരുട്ടടിയേറ്റ [[എഫ് 16|എഫ് 16-കൾ]] എറെയുണ്ട്. എപ്പോഴാണ് തങ്ങളുടെ വാലിൽ ഈ കറുത്ത വവ്വാൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുക എന്ന് സ്വപ്നം കണ്ട് പല വൈമാനികരും പല രാത്രികൾ ഉറക്കമൊഴിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നു പറയുമ്പോൾ ചിത്രം വ്യക്തമാകുന്നു. അത്രയ്ക്കു വന്യമായ കഴിവുകളായിരുന്നു മിഗ് 25 നുണ്ടായിരുന്നത് {{fact}}

== പേരിനു പിന്നിൽ ==
മിഗ് എന്നത് പഴയ [[റഷ്യ|റഷ്യൻ]] വിമാന നിർമ്മാണ വിഭാഗമായ [[മിഖായോൻ|മിഖായോൻ ഖുരേവിച്ച്]] എന്നതിന്റെ (ഇപ്പൊൾ വെറും [[മിഖായോൻ]]) ചുരുക്ക പേരാണ്. അവർ നിർമ്മിച്ചതും രൂപ കല്പന ചെയ്തതുമായ എല്ലാ വിമാനങ്ങൾക്കും മിഗ് എന്ന വിളിപ്പേരുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
മിഗ്-25 ന്റെ ചരിത്രം [[1950]] ൽ നിന്നേ തുടങ്ങുന്നു. അമേരിക്കക്കാർ [[ജി-58 ഹസ്റ്റ്ലർ മാക് 2]] പുറത്തിറക്കിയ ശേഷം (എക്സ്)[[ബി-70 വാക്കൈറി]], എന്ന ആണവായുധവാഹക ശേഷിയുള്ളതും [[മാക്‌ 3]] യിൽ 70,000 അടി ഉയരം സഞ്ചരിക്കാവുന്നതുമായ [[ബോംബർ]] വിമാനത്തിന്റെ രൂപ കല്പനയിൽ മുഴുകിയ കാലത്താണ് [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനിൽ]] ഈ വിമാനം മറുപടിയെന്ന നിലയിൽ രൂപമെടുത്തത്. എന്നാൽ അതൊരു ബോംബർ ആയിരുന്നില്ല മറിച്ചു ഒരു ഇന്റർസെപ്റ്റർ അഥവാ മിന്നലാക്രമണം നടത്താൻ പാകമുള്ള വിമാനം ആയിരുന്നു. [[ബി 70]] [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ്]] വ്യോമ മേഖലയിൽ അത്യുയരത്തിൽ പറന്ന് ബോംബുകൾ വർഷിക്കാൻ പര്യാപ്തമായ രീതിയിലാണ് വികസിപ്പിച്ചു വന്നത്. [[ബി. 70]] പദ്ധതി വഴിക്കു വച്ചു ഉപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും മിഗ്‌ 25 മുന്നോട്ടു പോയി. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിൽ]] ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ [[എസ്.‍ആർ.-71 ബ്ലാക്ക്‌‍ബേർഡ്]] വികസിക്കുകയും ചെയ്തു. മിഗ്-25, [[1964]] ൽ ആദ്യത്തെ പരീക്ഷണ പറക്കൽ നടത്തി ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ [[യുദ്ധ വിമാനം]] എന്ന ഖ്യാതി നേടിയെടുത്തു.

ആദ്യത്തെ മിഗ്‌ 25 വൈ.ഇ-155 ആർ ഒന്ന് എന്ന മാതൃകയായിരുന്നു. ഇത്‌ [[1964]] [[മാർച്ച്‌ 6]] നും രണ്ടാമത്തെ മാതൃകയായ മിഗ്‌ 25 വൈ-155പി ഒന്ന് അതേ വർഷം [[സെപ്റ്റംബർ 9]]നും പരീക്ഷണ പറക്കൽ നടത്തിയെങ്കിലും [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയന്റെ]] വ്യോമ സേനയിൽ ചേർക്കാൻ വീണ്ടും രണ്ടോ മൂന്നോ വർഷം വേണ്ടി വന്നു.

അടിസ്ഥാനപരമായി മിഗ്‌ 25 അത്യുന്നതത്തിൽ പറക്കുവാനും വിമാനങ്ങൾ തമ്മിലോ കരയിലോ വച്ചു നടക്കുന്ന യുദ്ധത്തിനിടയിലേക്ക്‌ പൊടുന്നനെ ഇരച്ചു കയറി വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കാനോ, അല്ലെങ്കിൽ ശത്രുപക്ഷത്തെ അവരറിയാതെ ചാരനിരീക്ഷണം (reconnaissance) നടത്താനോ അതുമല്ലെങ്കിൽ വളരെ താഴെ വച്ച്‌ വിമാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ യുദ്ധത്തിൽ (dogfight) ഏർപ്പെടാനും ആണ്‌ രൂപ കൽപന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്‌. പ്രതിരോധ, നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ കുറച്ചു കൊണ്ടുള്ള പല രൂപന്തരങ്ങളും [[മിഖായോൻ ഗുരേവിച്ച്‌]] പുറത്തിറക്കിയെങ്കിലും ഇപ്പറഞ്ഞ ജോലിക്കല്ലാതെ മറ്റു ചെറിയ മിഗുകളെ അപേക്ഷിച്ചു സർവ്വ സേവന രംഗത്ത് അമ്പേ പരാജയമായിരുന്നു മിഗ്‌ 25. ഇക്കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട്‌ [[മിഖായോൻ ഗുരേവിച്ച്‌]] മിഗ്‌ 25 ന്റെ പരിഷ്‌കൃത രൂപമായ [[മിഗ് 31]] ഇറക്കി. ഇത്‌ കൂടുതൽ താഴ്‌ന്ന ഉയരത്തിൽ പറക്കുവാനും നേർക്കു നേരേയുള്ള മുഷ്ടി യുദ്ധത്തിനും ഉള്ള കുറവുകൾ പരിഹരിക്കപ്പെട്ട രൂപമാണ്‌.

1976 ൽ ജപ്പാനിലെ ഹക്കൊഡേറ്റ്‌ വിമാനത്താവളത്തിൽ 30 നിമിഷത്തെക്കുള്ള ഇന്ധനം മാത്രം ബാക്കി നിൽക്കെ തന്റെ മിഗ്‌ 25 ഇടിച്ചിറക്കി സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനിൽ നിന്ന് കൂറു മാറിയ [[വിക്ടർ ഇവാനോവിച്ച്‌ ബെലെങ്കൊ]] എന്ന വൈമാനികനാണ്‌ മിഗ്‌ 25-ന്റെ ര‍ഹസ്യം അമേരിക്കക്കാർക്ക്‌ വെളിപ്പെടുത്തിയത്‌.

എന്തൊക്കെ ആയാലും നേർക്കു നേർ യുദ്ധത്തിൽ ആദ്യത്തെ വിജയം മിഗ്‌ 25-നു തന്നെയായിരുന്നു. (1991 വരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നെങ്കിലും) ഇറാക്കിൽ ഒരു മിഗ്‌ 25, അമേരിക്കയുടെ [[എഫ്‌ 18സി ഹോർനെറ്റ്‌‌‌|എഫ്‌ 18സി ഹോർനെറ്റിനെ]] വെടിവച്ചിട്ടു. എന്നാൽ ഇന്നു വരെ ഒരു മിഗ്‌ 25 പോലും നേർക്കു നേരെ വെടിവെച്ച് തകർക്കാനായില്ല എന്നത്‌ അതിന്റെ പ്രതിരോധ, കൺകെട്ടു കഴിവുകളുടെ തെളിവാണ്.

ഇന്ത്യ [[1981]]-ലാണ് ആദ്യമായി പത്ത് മിഗ് 25-കൾ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ]] നിന്നും വാങ്ങിയത്. പിന്നീട് പലപ്പോഴായി 20-ലധികം മിഗ് 25-കൾ ഇന്ത്യ വാങ്ങി കൂട്ടിയിട്ടുണ്ട്. പലതും സ്പെയർ പാർട്ടസുകൾക്കു വേണ്ടിയായിരുന്നു{{fact}}. അവസാനമായി [[കാർഗിൽ യുദ്ധം|കാർഗിൽ യുദ്ധ സമയത്ത്]] മിഗ് 25 ഉപയോഗിച്ച് ഇന്ത്യ ചെയ്ത  മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഏറെ വാർത്താ പ്രാധാന്യം സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.worldaffairsboard.com/archive/index.php/t-5602.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-10-20 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306111435/http://www.worldaffairsboard.com/archive/index.php/t-5602.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vayu-sena.tripod.com/other-1997mig25-1.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-10-20 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118230450/http://vayu-sena.tripod.com/other-1997mig25-1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== രൂപകല്പന (മിഗ് 25 പി യുടെ) ==
[[പ്രമാണം:Foxbt d1.gif|ലഘുചിത്രം|250px|ഇടത്ത്‌|ഫോക്സ്ബാറ്റിന്റെ ഘടനാ ചിത്രം.പി എന്നത് (&quot;P&quot;)പെരെക്വാത്ചിക് (Perekhvatchik) എന്ന റഷ്യൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ്, അർത്ഥം ഇൻറർസെപ്റ്റർ.&lt;ref&gt;http://www.vectorsite.net/avmig25_1.html&lt;/ref&gt;]]
‍അമേരിക്കയുടെ [[എക്സ്ബി-70 സ്റ്റെൽത്ത്‌]], [[എഫ്‌-108]], [[എസ്‍്ആർ-71]] എന്നീ വളരെ ഉയരെ പറക്കവുന്നതും, റഡാറുകളെ പറ്റിക്കുന്നതുമായ വിമാനങ്ങൾക്കുള്ള യു.എസ്.എസ്.ആറിന്റെ  മറുപടി ആയാണ് ഇതിനെ പലരും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. മിഗ് -25 34.0 കെ ഫോക്സ്ബാറ്റ് എന്ന മിഗ്-25 ല് രണ്ടു [[ടുമാൻസ്കി ആർ-31 ടർബോജറ്റ്]] എഞ്ചിനുകളാണ് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത്.

[[1976]] ൽ  സൊവിയറ്റ്‌ യൂണിയനിൽ നിന്ന് കൂറുമാറിയ[[വിക്ടർ ഇവാനോവിച്ച്‌ ബെലെങ്കൊ]] എന്ന വൈമാനികനാണ്‌ മിഗ്‌ 25 ന്റെ ര‍ഹസ്യം അമേരിക്കക്കാർക്ക്‌ വെളിപ്പെടുത്തിയത്‌. ബെലെങ്കൊ അമേരിക്കക്കാരുടെ ഹീറൊ ആയി മാറിയെങ്കിലും [[കെ.ജി.ബി.]] വെറുതെ വിട്ടില്ല എന്നത്‌ മറ്റൊരു ചരിത്രം. അന്നു മുതൽ മിഗ്‌ 25 നെ വിഘടിപ്പിച്ച് ഇതിനെ പഠിക്കാൻ ശ്രമിച്ച അമേരിക്കക്കാർക്ക്‌ കുറെ കാലത്തേക്ക്‌ അത്ഭുതം തന്നെയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.geocities.com/siafdu/viktor.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2002-11-25 |archive-date=2002-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021125211924/http://www.geocities.com/siafdu/viktor.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ശ്രദ്ധയോടെ പിരിച്ചും ഇളക്കിയും പഠനം നടത്തി 67 ദിവസത്തിനു ശേഷം, ഈ വിമാനത്തെ സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനു കൈമാറി.

പഠന ശേഷമുള്ള വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ അമേരിക്കക്കാരെ അമ്പരിപ്പിക്കുന്നവയായിരുന്നു. അവർക്ക്‌ പരിചിതമല്ലാത്തതും പ്രാകൃതവുമായ രീതിയിലായിരുന്നു ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം.

:താഴെ പറയുന്നത് അമേരിക്കക്കാര് കണ്ടെത്തിയ മിഗ്-25 പി യുടെ ചില പ്രത്യേകതകൾ ആണ് - 
# ബലെങ്കോയുടെ വിമാനം താരതമ്യേന പുതിയതായിരുന്നു. ഏറ്റവും പുതുമുഖം എന്നു വേണമെങ്കിൽ പറയാം.
# വളരെ പെട്ടെന്ന് നിർമ്മിച്ചെടുക്കാവുന്ന തരത്തിൽ, [[ടുമാൻസ്കി]]  R-15BD-300 എഞ്ചിനു ചുറ്റുമായാണിതു വികസിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്‌.
# ഉരുക്കു സംയോജനങ്ങൾ (വെൽഡിംഗ്‌) കൈകൾ കൊണ്ടാണ്‌ നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. അമേരിക്കക്കാർക്ക്‌ ആലോചിക്കാൻ പോലും പറ്റാത്ത കാര്യമാണ്‌ അത്. മറ്റു സോവിയറ്റ്‌ പോർ വിമാനങ്ങളുടേതു പോലെ തന്നെ വായുവിന്റെ [[ഘർഷണം]] ഏൽക്കാത്തിടങ്ങളിൽ കീലങ്ങൾ (rivette) തുറിച്ചു നിൽക്കുന്നതും ഒരു വിഷയമായിരുന്നു.
# നിർമ്മാണം [[നിക്കൽ]] ലോഹ മിശ്രിതം ഉപയോഗിച്ചാണ്‌ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്‌. [[ടൈറ്റാനിയം]] ഉപയോഗിച്ചിട്ടേയില്ല. ചട്ടക്കൂട്‌ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്‌ ഉരുക്കു കൊണ്ടാണ്‌ ഇതാണ്‌ മിഗ്‌-25 ന്റെ ഭാരത്തിന്റെ മുഖ്യ പങ്കും. (29 ടൺ)
# പഴയ കാലത്തെ [[വാക്വം ടൂബ്‌]] ഉപയോഗിച്ചാണ്‌ വ്യോമ നിയന്ത്രണോപാധികൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കാലപ്പഴക്കം ചെന്ന ഈ ഉപകരണ നിർമ്മിതി ആദ്യം ഒരുപാട്‌ ചിരികൾ ഉയർത്തിയെങ്കിലും അതിന്റെ പിന്നിലെ ബുദ്ധി അവരെ പിന്നീട്‌ അമ്പരപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. ഈ വാക്വം ട്യൂബ് ഉപകരണങ്ങൾ അക്കാലത്തെ ട്രാൻസിസ്റ്റർ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഡിസൈനുകളേക്കാൽ കൂടുതൽ സ്ഥിരതയുള്ളതും കടുത്ത ചൂടിനെയും തണുപ്പിനെയും വരെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതുമായിരുന്നു. ഇക്കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടു നിയന്ത്രണോപകരണങ്ങൾക്ക്‌ പ്രവർത്തിക്കാൻ പ്രത്യേകം തണുത്ത അന്തരീക്ഷം വേണ്ടിയിരുന്നില്ല. എഫ്-16 നിൽ മറ്റും തണുപ്പിക്കാനുള്ള ഉപകരണം തന്നെ വലിയ ഭാരമാണ് വിമാനത്തിൽ ഏല്പിച്ചിരുന്നത്.  
# മറ്റൊരു ഗുണം ഇവയുടെ ഘടകങ്ങൾ എളുപ്പം മാറ്റിവയ്ക്കാവുന്നതും, മറ്റൊന്നു പകരം ഉപയോഗിക്കാവുന്നതും ആയിരുന്നു എന്നതാണ്‌. ട്രാൻസിസ്റ്റർ മോഡലുകളിൽ അതത്‌ ട്രാൻസിസ്റ്റർ തന്നെ വേണ്ടി വരും ഉപകരണം പ്രവർത്തിക്കാൻ, എന്നാൽ വാക്വം മോഡലുകളിൽ ട്യൂബുകൾ അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും വരെ മാറ്റിയിടാൻ പോലും സാധ്യമാണ്‌. അത്യാവശ്യ വേളകളിൽ ഇതൊരു അനുഗ്രഹമാണ്‌. 
# മറ്റൊരു പ്രത്യേകത വാക്വം ട്യൂബുകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള റഡാറാണ്‌. ആദ്യകാല വകഭേദമായ എസ്‌- മെർക്‌-എ. യിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന റഡാറിനു‍ 500 കിലോവാട്ടിനും മേൽ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു. ഇതു ശത്രു വിമാനങ്ങളുടെ റഡാറുകളുടെ പ്രവർത്തനം വരെ മരവിപ്പിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ ശക്തിമൂലം ഭൂനിരപ്പിനടുത്ത്‌ റഡാറുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്‌ സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയനിൽ വിലക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. റഡാറുകൾ മൂലം റൺവേക്കടുത്തുള്ള മുയലുകൾ ചത്തൊടുങ്ങിയിരുന്നു എന്നാണു പറഞ്ഞിരുന്നത്‌. 
# ഇതിന്റെ ഹൈഡ്രോളിക്‌ ദ്രാവകമായും റഡാറിന്റെ കൂളന്റ്‌ (തണുപ്പിക്കുന്ന) ദ്രാവകമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്‌ അബ്സൊലൂട്ട്‌ ആൾകഹോൾ അഥവാ സംശുദ്ധ്മായ ചാരായമാണ്‌ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്‌. ബേസ്‌ സ്റ്റേഷനിലെ ജോലിക്കാർ ഇതു ലഹരിക്കായി കുടിക്കുന്നതു പതിവായിരുന്നതു കൊണ്ട്‌, മിഗ്‌ 25 ന്‌ പറക്കുന്ന റെസ്റ്റൊറാന്റ്‌ എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഏറ്റവും കൂടിയ ത്വരണം (Acceleration) : 2.2 ജി (ഭൂഗുരുത്വം) ആയിരുന്നു, ഇത്‌ ഇന്ധന പെട്ടി നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോളാണ്‌. അല്ലാത്തപ്പോൾ 4.5 ജി വരെ ത്വരിതപ്പെടുത്താം. ഒരു മിഗ്‌ 25 അറിയാതെ 11.5 ജി വരെ പോയി (റോക്കറ്റുകൾ ഭൂഗുരുത്വത്തെ ഭേദിക്കാൻ വേണ്ട ത്വരിതം) എങ്കിലും അത്‌ വിമാനത്തെ ഉപയോഗ ശൂന്യമാക്കിയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.&lt;br /&gt;ഏറ്റു മുട്ടുമ്പോൾ വളക്കാവുന്നതിനെ ആരം 300 കി. മി. ആണ്‌. പക്ഷേ 1200 കി.മി പോകാനുള്ള ഇന്ധന വാഹക ശേഷിയേ ഉള്ളൂ. ബെലെങ്കൊ വളരെ പ്രയാസപ്പെട്ടാണ്‌ ജപ്പാൻ വരെ മിഗ്ഗിനെ പറത്തി കൊണ്ടുവന്നത്‌. വന്ന വേഗതയിൽ ലാൻഡ് ചെയ്ത ബെലെങ്കോയ്ക്കു സാധാരണ റൺവേ തികയാതെ വന്നത്‌ അതു കൊണ്ടാണ്‌.&lt;br /&gt;മിക്കവാറും മിഗ്ഗുകളിൽ കെഎം-1 എന്ന തരം ഇജക്ഷൻ ഇരിപ്പിടമാണ്‌ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. അവസാനം ഇറങ്ങിയ മിഗ്ഗുകളിൽ കെ-36 എന്ന തരം ഇരിപ്പിടമാണ്‌ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. ഇജക്ഷന്റെ വേഗതയിലും റെക്കൊർഡ്‌ മിഗ്‌ -25 ലെ കെഎം-1 നു ആണ്‌. (2.67 മാക്‌)&lt;br /&gt;
ബെലെങ്കോയുടെ കൂറു മാറ്റത്തിനു ശേഷം റഡാറുകളിലും മിസൈൽ വിന്യാസത്തിലും വ്യത്യാസപ്പെടുത്തി മിഗ്‌-25 പിഡി എന്ന വകഭേദം ഇറക്കി, ഇതിൽ റഡാറുകൾ (25 പി സാപ്‌ഫിർ) താഴേക്കു ദൃഷ്ടിയുള്ളവയും മിസൈലുകൾ താഴേക്കു വിടാവുന്ന രീതിയിലുമാണ്‌ വികസിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കൂടാതെ ഇൻഫ്രാറെഡ്‌ കാമറകളും കൂടുതൽ ശക്തിയുള്ള സൊയൂസ്‌ എഞ്ചിനും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്‌. മിക്കവാറും എല്ലാ മിഗ്‌ 25 പി കളും മിഗ്‌ 25 പിഡി യായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു.

== മിഗ്ഗ്‌ 25 പി ഡി യുടെ രൂപ സവിശേഷങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:MiG-25RB cams.jpg|300px|ലഘുചിത്രം|MiG-25RB യുടെ കാമറകൾ]]
സാധാരണ പോർ വിമാനങ്ങളിൽ ഉണ്ടാവുന്ന ദിശാ നിർണ്ണയിക്കു വേണ്ട രണ്ടാമത്തെ ഇരിപ്പിടം ഇതിനില്ല. പകരം ആസ്ഥാനത്ത്‌ ഒരു ശക്തിയേറിയ റഡാർ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള വലിയ കാമറകളും ദ്വിമാന ചിത്രങ്ങൾ എടുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. 
കയറാവുന്ന ആൾ: ഒന്ന്. 
===വിമാന ഭാഗങ്ങൾ === 
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ae.uiuc.edu/m-selig/ads/aircraft.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-10-20 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117032702/http://www.ae.uiuc.edu/m-selig/ads/aircraft.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* വേർ ചിറക്‌ (Wing Root TsAGI SR-12S &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tsagi.ru/eng/history |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2006-10-20 |archive-date=2007-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070302200107/http://www.tsagi.ru/eng/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ചിറകിന്റെ അഗ്രം (Wing Tip) TsAGI SR-12S 
=== അളവുകൾ ===
* നീളം 78.15 അടി (23.82 മി.) 
* ചിറകിന്റെ പരപ്പ്‌ 45.98 അടി (14.02 മി.) 
* ഉയരം 20.02 അടി (6.10 മി.) 
* ചിറകിന്റെ ചുറ്റളവ്‌ 662 അടി (61.52 ച.മി.) 
=== ഭാരം ===
* ഉൾവശങ്ങൾ ശൂന്യമായിരിക്കുമ്പോൾ : 20,000 കി. ഗ്രാം 
* കയറ്റാവുന്ന ഭാരം : (36,720 കി. ഗ്രാം  
* ഇന്ധന വാഹക ക്ഷമത: 14,920 കി. ഗ്രാം 
* ഭാരോദ്വാഹന ക്ഷമത: (max. payload) 1,800 കി. ഗ്രാം 
=== യന്ത്രവൽകൃത തള്ളൽ (PROPULSION) ===
* ശക്തി കേന്ദ്രം: രണ്ട്‌ സൊയൂസ്‌/ ടുമൻസ്കീ ആർ-15ബിഡി-300 പിൻജ്വലിക്കുന്ന (afterburning) ടർബൊ ജറ്റുകൾ 
* തള്ളൽ: 49,400 പൗണ്ട്‌ (220.0 കി. ന്യൂ) afterburner ഉപയോഗിച്ച്‌.
=== പ്രകടനം ===
* കൂടിയ വേഗത/ഉയരത്തിൽ: 3,390 കിമി/മണിക്കൂർ 42,650 അടി (13,000 മി ഉയരത്തിൽ) മ്മച്‌ 3.2 [ഭാരമില്ലാതെ]
* (ഭാരത്തോടെ)3,000 ക്‌ ഇമി/മണിക്കൂർ) 42,650 അടി ഉയരത്തിൽ (13,000 മി), മ്മച്‌ 2.83 സമുദ്ര നിരപ്പിൽ : 1,050 കി.മി/മണി, മാക്‌ 0.85 
(ഭാരത്തോടെ)
* പ്രാഥമിക വലിച്ചിൽ ശേഷി : 40,950 ആറ്റി (12,480 മി) / മിനിറ്റ്‌ 
* സാധാരണ പറക്കുന്ന ഉയരം: 67,900 ആറ്റി (20,700 മി)
* ഏറ്റവും കൂടിയ പറക്കുന്ന ഉയരം : 123,524 പറക്കുന്ന ഉയരം (37,650 മി) (ലോക റെക്കാർഡ്‌) 
* ഇന്ധന ശേഷി : (1,730കി. മി)
* ജി അളവുകൾ പറ്റാവുന്നത്‌ : +4.5 
=== ആയുധങ്ങൾ ===
* തോക്ക്‌ ; ഇല്ല 
=== പുറത്തുനിന്നു വയ്ക്കവുന്ന വെടിക്കോപ്പുകൾക്കുള്ള സ്ഥലം ===
* വായു-വായു മുസ്സലം (മിസെയിൽ) രണ്ട്‌ R-23/AA-7 Apex വരെ, നാലു R-60/AA-8 Aphid വരെ, രണ്ട്‌ R-40/AA-6 Acrid,അല്ലെങ്കിൽ നാലു R-73/AA-11Archer വരെ
* വായു-പ്രതല മുസ്സലം Kh-58 Kistler (MiG-25BM maathram) 
* ബോംബ്‌: സാധ്യമല്ല. മിഗ്‌ 25 RB യിൽ മാത്രമെ ഇതു സാധിക്കൂ. 
* നിരീക്ഷണ കാമറകൾ: മിഗ്‌ 25 ർ ലും ർബി യിലും ഉണ്ട്‌.

== അറിയപ്പെടുന്ന് മറ്റു വകഭേദങ്ങൾ ==
* Ye-155R-1 നിരീക്ഷണ വകഭേദം, ആദിമരൂപം 
* Ye-155P-1 ഇന്റർസെപ്റ്റർ , വകഭേദം, ആദിമരൂപം 
* MiG-25P Foxbat-A ആദ്യത്തെ വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉൽപാദനം. ഇന്റർസെപ്റ്റർ വകഭെദം, 4 മിസെയിലുകൽ വരെ വഹിക്കാവുന്നത്‌ 
* MiG-25R Foxbat-B കാമറയും മറ്റു നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കുള്ള സാമഗ്രികൾ വഹിക്കുന്നവയുടെ വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ നിർമിതി. *MiG-25RBV Foxbat-B എല്ലാ മിഗ്-25 R കളും  പിന്നീട് ചേർക്കുന്ന് കിറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് RB ആയി മാറ്റപ്പെട്ടു. മാക് 3 വേഗതയല്ലാതെ യാതൊരു പ്രതിരോധ സം‌വിധാനവും ഇതിലില്ല. എന്നാൽ 500 കിലൊ വരെ ബോംബുകൾ വഹിക്കാനാവും. 2 ചിറകിനടിയിലും 2 ഇന്ധന വാഹിനിക്കടിയിലും
* MiG-25RBT Foxbat-B പരിശീലന ബോംബർ. 
* MiG-25U Foxbat-C പരിശീലന വകഭേദം. രണ്ടു ഇരിപ്പിടങ്ങൾ ഉണ്ടാകും
* MiG-25PU Foxbat-C പരിശീലന വകഭേദം 
* MiG-25RU Foxbat-C പരിശീലന വകഭേദം
* MiG-25RB Foxbat-D നിരീക്ഷണ വകഭേദം എന്നാൽ കുറച്ചു ബോംബുകളും വർഷിക്കാനാവും 
* MiG-25RBK Foxbat-D കുറച്ചുകൂടെ ആധുനിക വൽകരിക്കപ്പെട്ട നിരീക്ഷണ-ബോംബർ
* MiG-25RBS Foxbat-D ബോംബർ തന്നെ. കൂടുതൽ പരിഷ്കരിച്ച നിരീക്ഷണ സം‌വിധാനം
* MiG-25RBSh Foxbat-D നിരീക്ഷണ-ബോംബർ, പ്രതിരോധ മിസെയിലുകൾ അധികമായുണ്ട്‌. 
* MiG-25RF Foxbat-D 
* MiG-25PD Foxbat-E പരിഷ്കരിച്ച്‌ 'ഇ' നിലവാരത്തിൽ നിർമ്മിച്ചത്‌
* MiG-25PDS Foxbat-E 
* MiG-25BM Foxbat-F പ്രതിരോധം കുറഞ്ഞ വകഭേദം. നിരീക്ഷണ കാമറക്കും റഡാറിനും പകരൻ ECM മെഷീൻ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ Kh-58 വികിരണം തടുക്കുന്ന മിസൈലുകൾ വഹിക്കുന്നു. രണ്ടു കോക്ക്പിറ്റുകൾ ഉണ്ട്.
== സാങ്കേതിക വിവരങ്ങൾ,താരതമ്യം ==
{|
|----- bgcolor=&quot;#DDDDDD&quot;
! വിവരങൾ
! E-155P
! MiG-25P
! MiG-25PD/PDS
! MiG-25RB
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| ഉല്പാദന വർഷം|| 1964 || 1964-1978 || 1978-1982 || 1970-1982
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
&lt;!--
| ഉല്പാദകർ|| [[മിഖായോൻ ഗുരേവിച്ച്‌|മിഖായോൻ ]]
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Konstrukteur(e): || 
--&gt;
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| വീതി|| 14,10 m || 14,02 m || 14,02 m || 13,41 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| നീളം (മൊത്തം)|| 23,30 m || 19,72 m  || 19,75 m || 21,55 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| ഉയരം|| || 6,10 m || 6,10 m || 6,10 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| ഇന്ധന അളവ്|| 61,9 m²|| 61,4 m² ||  61,4 m² || 61,4 m²
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| ഭാരം || 20.000&amp;nbsp;kg || 20.020&amp;nbsp;kg || 20.020&amp;nbsp;kg || 20.755&amp;nbsp;kg
&lt;!--
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Nutzlast ||
--&gt;
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| കയറ്റാവുന്ന ഭാരം || 41.000&amp;nbsp;kg || 36.720&amp;nbsp;kg || 36.720&amp;nbsp;kg || 41.200&amp;nbsp;kg
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| വൈമാനികൻ || 1 || 1 || 1 || 1
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| ത്വരണം|| 1.200&amp;nbsp;km/h || 1.200&amp;nbsp;km/h || 1.200&amp;nbsp;km/h || 1.200&amp;nbsp;km/h
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| കൂടിയ വേഗത  13.000 മീ.യിൽ || 3.000&amp;nbsp;km/h (Mach 2,82) || 3.000&amp;nbsp;km/h (Mach 2,82) || 3.000&amp;nbsp;km/h (Mach 2,82) || 3.000&amp;nbsp;km/h (Mach 2,82)
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| 20.000 മി എത്താൻ എടുക്കുന്ന സമയം || 3,5min || || || || 
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Dienstgipfelhöhe || 22.000 m || || 20.500 m || 21.000 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| ഇന്ധന ക്ഷമത || 1.285&amp;nbsp;km || 1.730&amp;nbsp;km || 1.730&amp;nbsp;km || 2.130&amp;nbsp;km
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Startrollstrecke || 1.250 m || 1.250 m || 1.250 m || 1.250 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Startrollgeschwindigkeit || || 360&amp;nbsp;km/h || 360&amp;nbsp;km/h || 360&amp;nbsp;km/h
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| പറക്കവുന്ന കുറഞ ഉയരം || 800 m || 800 m ||  800 m || 800 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| ആരം ( വളക്കുന്വോൾ)|| 290&amp;nbsp;km/h || 290&amp;nbsp;km/h || 290&amp;nbsp;km/h || 280&amp;nbsp;km/h
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| എഞ്ചിൻ|| 2 Tumanski R-15B-300 || 2 Tumanski R-15B-300 || 2 Tumanski R-15BD-300 || 2 Tumanski R-15BD-300
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| തള്ളൽ|| je 100,1&amp;nbsp;kN || je 100,1&amp;nbsp;kN || je 112,0&amp;nbsp;kN || je 109,8&amp;nbsp;kN
|}
== പ്രത്യേകതകൾ ==
[[പ്രമാണം:Iraqi-MiG-25-in sand.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇടത്ത്‌|200px|ഇറാഖിലെ മരുഭൂമിയിൽ മണ്ണിൽ ഒളിപ്പിച്ചിരുന്ന MiG-25R Foxbat B 2003ല് യു. ഏസ്. സൈനികർ കണ്ടെടുത്തപ്പോൾ]]
ശബ്ദാധിവേഗം- മാക് 3.0. ഇതു വളരെ കൂടുതലാണ്. 
പറക്കാൻ പറ്റുന്ന പരമാവധി ഉയരം = 90,000 അടി (27,000 മീ.) (വ്യത്യാസപ്പെടുത്തിയ ചില മിഗ്-25 കൾ 123,524 അടി വരെ പറന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അമേരിക്കക്കാർ വിശ്വസിക്കുന്നത്, അവരുടെ എസ്സാർ-71 ബ്ലാക്ക്ബേർഡ് എന്ന സമാന സ്വഭാവമുള്ള വിമാനത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനും അതുമല്ലെങ്കിൽ ഒരു ഭീഷണിയുയർത്താനുമായിട്ടാണ് മിഗ്-25 നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നാണ്‌. ഇതിന്റെ അപാരമായ വേഗവും ഉയരവും കാരണം ഗതിനിയന്ത്രണ (manoeuvrability) ശേഷി തീരെ കുറവാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ആകാശത്ത് ഒരു കോഴിപ്പോര് നടത്താൻ ഇതിനാവില്ല. എന്നിരുന്നാലും ശത്രു റഡാറുകൾക്ക് കുറ്ച്ചു നേരം പരിസരബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്താനും ഈ തക്കം നോക്കി മിഗ്-21 മിഗ്-27 തുടങ്ങിയ ചെറിയ വിമാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഇരുട്ടടി നൽകാൻ കഴിയും. മറ്റു വിമാനങ്ങൾ‍ക്ക് അകമ്പടിയായി നല്ല പ്രദർശനമാണ് ഒരിക്കൽ ഇതു കാഴ്ച വച്ചിട്ടുള്ളത്.
ഗൾഫ് യുദ്ധ സമയത്ത് സദ്ദാം ഹുസൈൻ തന്റെ കൈവശമുള്ള മിഗ് 25 പരമാവധി ഒളിപ്പിച്ചുവയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. യു. എസ്. സൈനികർ എങ്ങനെയും ഇതു കൈക്കലാക്കൻ ശ്രമിക്കും എന്നദ്ദേഹത്തിനറിയാമായിരുന്നു. തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന് മറ്റു മിഗ്ഗുകളെ വെറുമൊരു മിഗ് 25 ന്റെ അകമ്പടിയോടെ രായ്ക്കു രാമാനം ലെബനനിലേയ്ക്കു കടത്തുകയ്യും മറ്റുള്ളവയെ മരുഭൂമിയിൽ മണ്ണിട്ട് ഒളിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇതിൽ എല്ലാം അവസാനം അമേരീക്കക്കാർ സ്വന്തമാക്കി.

== അറിയപ്പെടുന്ന യുദ്ധ രേഖകൾ ==
[[പ്രമാണം:MiG-25 Foxbat.jpg|ലഘുചിത്രം|300px|[[ഇറാഖ്]] യുദ്ധ സമയത്ത് ഒളിപ്പിച്ച മിഗ് 25 യു. എസ് സൈനികർ കൊണ്ടുപോകുന്നു]]

===സോവിയറ്റ് നാടുകൾ===
[[File:MiG-25PU rvb 2.jpg|thumb|മിഗ് -25 പി.യു.]]

1971 മുതൽ 1972 വരെ [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽ]] സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ വിന്യസിച്ച  മിഗ്കളിൽ മെച്ചം ആയുധമില്ലാത്ത ബി എന്ന വർഗ്ഗത്തിൽ പെടുന്നവയായിരുന്നു 2 മിഗ്-25 ആർ 2 മിഗ്-25 ആർബി യും സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ വിന്യസിച്ചിരുന്നു. സോവിയറ്റ് വ്യോമസേനയുടെ 63 ആം സ്വത്രന്ത്ര ആകാശസേനയാണ് ഇത് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചത്. ഡെറ്റ്-63 എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ വിഭാഗം ഇസ്രേലിന്റെ പ്രദേശമായ [[സിനായ്|സിനായിനു]] മുകളിൽ 20 പ്രാവശ്യത്തോളം ചാരപ്പറക്കൽ നടത്തിയത്രെ. ഈ പറക്കലുകൾ എപ്പോഴും രണ്ട് വിമാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു, 17000-2300 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ പറന്നു എന്നും രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

1971 നവംബർ 6 നു ഈജിപ്തിൽ നിന്നും പറന്നുയർന്ന് മാക്ക് 2.5 സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന  ഒരു മിഗ് 25 നെ ഇസ്രായേലിന്റെ വിമാനങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന് വെടിയുയർത്തതായും ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്. എന്നാൽ ഇസ്രായേലിനു മിഗ് 25 പിടികൊടുത്തില്ല &lt;ref name=&quot;Sinai&quot;&gt;[http://www.spyflight.co.uk/foxbats.htm &quot;Foxbats over Sinai.&quot;] ''spyflight.co.uk.'' Retrieved: 5 September 2010.&lt;/ref&gt; മറ്റൊരു മിഗ് 25 സിനായ് മേഘയലയിൽ മാക്ക് 3.2 വേഗതയിൽ സഞ്ചരിച്ചതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ വിമാനം അതിന്റെ പരമാവധി വേഗത്തിനപ്പുറം പറന്നതു കൊണ്ട് പിന്നീട് ഉപയോഗ്യമായില്ല.&lt;ref name=&quot;Great Book&quot;/&gt; ഡെറ്റ് 63ആം വിഭാഗം 1972 ൽ  ഒക്റ്റോബർ 20 നു തിരിച്ചു വിളിക്കപ്പെട്ടും എങ്കിലും കുറുനരി വവ്വാലിലെ ഉപയോഗിച്ച് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ തുടർന്നും ചാരപ്പറക്കൽ നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡെറ്റ് 154 ആണ് യോം കിപ്പൂർ യുദ്ധത്തിൽ പിന്നീട് ഈ വിമാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref name=&quot;Sinai&quot;/&gt;

1970 കളിൽ ഇറാനും അമേരിക്കയും സംയുക്തമായി വിന്യസിച്ച [[പ്രോജക്റ്റ് ഡാർക്ക് ജീൻ|പ്രോജക്റ്റ് ഡാർക്ക് ജീനിനു]] മറുപടിയായി സോവിയറ്റ് സേന മിഗ് 25-ആർബിഎസെച്ച് ഉപയോഗിച്ച് ചാരപ്പറക്കൽ നടത്തി &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spyflight.co.uk/darkgene.htm|title=Project Ibex and Project Dark Gene|publisher=|accessdate=14 November 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924105124/http://www.spyflight.co.uk/darkgene.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1980 ഇൽ സ്വീഡിഷ് വ്യോമസേന, ബാൾടിക്ക് കടലിനുമുകളിലായി അമേരിക്കയുടെ [[ലോക്ക്‌ഹീഡ് എസ്.ആർ-71 ബ്ലാക്ക്ബേർഡ്|ലോക്ക്‌ഹീഡ് എസ്.ആർ-71 ബ്ലാക്ക്ബേർഡിനെ]] പിന്തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതായി റഡാർ വഴി പകർത്തിയതായി രേഖകൾ ഉണ്ട്.&lt;ref name=rbth2012&gt;{{cite news |url= http://in.rbth.com/articles/2012/09/03/foxhound_vs_blackbird_how_the_migs_reclaimed_the_skies_17363.html |title= Foxhound vs Blackbird: How the MiGs reclaimed the skies |last= Simha |first= Rakesh Krishnan |date= 3 September 2012 |work= [[Russia Beyond the Headlines]] |publisher= [[Rossiyskaya Gazeta]] |accessdate= 30 May 2015 |url-status= dead |archive-date= 2016-01-27 |archive-url= https://archive.today/20160127030158/http://in.rbth.com/articles/2012/09/03/foxhound_vs_blackbird_how_the_migs_reclaimed_the_skies_17363.html }}&lt;!--page 2 only clickable, not linkable or archivable--&gt;&lt;/ref&gt;

===സിറിയ===
1981 ഫെബ്രുവരി 13 നു [[ഇസ്രയേലി വ്യോമസേന|ഇസ്രയേലി വ്യോമസേനയുടെ]] രണ്ട് [[ആർ.എഫ്. -4]] ഇ വിമാനങ്ങൾ സിറിയൻ മിഗ്-25 മിന്നൽ വിമാനങ്ങളെ കബളിപ്പിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു എന്നും മിഗ്-25 കൾ തിരിച്ചുവിളിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഇവ ഇ.സി.എം പോഡുപയോഗിച്ച് ഷാഫ് (ജ്വാല) പുറപ്പെടുവിച്ചും എന്നും പറയുന്നു. ഇതേ സമയം പ്രതീക്ഷിച്ചു നിന്നിരുന്ന രൺറ്റ് [[എഫ്-15]] കളിൽ ഒന്ന് [[എയിം-7എഫ്]] മിസൈലുപയോഗിച്ച് ഒരു മിഗ്-25 വെടിവെച്ചിട്ടു എന്നും അതേ സമയം മറ്റേ മിഗ്-25 രക്ഷപ്പെട്ടു കടന്നു കളഞ്ഞു എന്നും ചില യുദ്ധചരിത്രകാരന്മാർ വിവരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Aloni 2006, p. 33.&lt;/ref&gt; In a similar engagement, on 29 July 1981, a Syrian MiG-25 was again downed by an Israeli F-15A,&lt;ref&gt;Aloni 2006, pp. 37–38.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon 1997, p. 53&quot;&gt;Gordon 1997, p. 53.&lt;/ref&gt; ഇതിനു ശേഷം രണ്ടാമത്തെ മിഗ് -25 ഇൽ നിന്നും എഫ്-15 നുകൾക്ക് നേരെ ആർ-40 മിസൈൽ വിന്യസിച്ചുവെന്നും എന്നാൽ ഉന്നം കണ്ടെത്താനായില്ല എന്നും ഗോർഡൻ വിവരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;Aloni 2006, p. 38.&lt;/ref&gt; എന്നാൽ മറ്റു ചില സ്രോതസ്സുകൾ മിസൈലുകളിലൊന്ന് എഫ്-15 നെ ഭേദിച്ചുവെന്നും പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;Gordon 1997, p. 53&quot;/&gt; 1982 ആഗസ്ത് 31 ഇൽ മൂന്നാമതൊരു സിറിയൻ മിഗ്-25 വെടിവെച്ചിടാൻ ഇസ്രായേലിനു കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;Aloni 2006, p. 64.&lt;/ref&gt;

===ഇറാഖ്===
[[File:Air-to-air right underside rear view of a Soviet MiG-25 Foxbat aircraft.jpg|thumb]]

====ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധകാലത്ത്====
1982 മാർച്ച് 19 നു ഇറാന്റെ ഒരു [[മക്ഡോണൽ ഡഗ്ലസ് എഫ്-4 ഫാന്റം|എഫ്-4 ഫാന്റന്റെ]] ഇറാഖികളുടെ മിഗ്-25 വെടിവെച്ചിട്ടു. 
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iiaf.net/aircraft/jetfighters/F4/f4.html|title=The Imperial Iranian|publisher=|accessdate=14 November 2014|archive-date=2014-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128055926/http://iiaf.net/aircraft/jetfighters/F4/f4.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വീണ്ടും 1983 -ൽ ഇറാന്റെ സി-130 വിമാനത്തെ ഇറാഖിന്റെ മിഗ് 25 എസ് വെടിവെച്ചു നശിപ്പിച്ചു.  ഏപ്രിൽ 1984 ഇൽ ഇറാഖിന്റെ മറ്റൊരു മിഗ്-25 പിഡി ഇറന്റെ [[നോർത്ത്രോപ് എഫ്-5|നോർത്ത്രോപ് എഫ് -5 നെയും]] തകർത്തു. മാർച്ച് 21 നും ഒരു എഫ്-4 ഇ യെയും ജൂണിൽ [[ഇസി. 130]] ഇ യെയും ജൂൺ 10 നു മറ്റൊരു എഫ്-4 ഫാന്റത്തേയും വെടിവെച്ചിടാൻ ഇറാഖികൾക്ക് മിഗ് 25 സഹായകരമായി. 1986 ഫെബ്രുവരി 23 നു ഇറാഖികകൾ ഇറാന്റെ [[ഇസി-130]] ഇ യെയും ജൂൺ 10 നും മറ്റൊരു എഫ്-4 ഫാന്റത്തേയും വെടിവെച്ചിട്ടു.  പിന്നിട് ഒക്റ്റോബറിൽ രണ്ടാമത്ത് ഒരു അരെഫ്-4 ഇ യെയും ഇറാഖികൾ ഇരയാക്കി&lt;ref&gt;Mevlutoglu, Arda. [http://s188567700.online.de/CMS/index2.php?option=com_content&amp;do_pdf=1&amp;id=37 &quot;Airshow Turkiye 2011.&quot;]{{dead link|date=July 2011}} ''ACIG,'' 11 June 2011. Retrieved; 30 June 2011.&lt;/ref&gt;

ഇറാഖികളിൽ ഏറ്റവും വിജയകരമായി വിമാനം പറത്തിയ വൈമാനികനാണ് കേണൽ [[മൊഹമ്മർ രായ്യൻ]] 10 വിമാനങ്ങളാണ് രായ്യൻ വെടിവെച്ചിട്ടത്. ഇതിൽ എട്ടെണ്ണവും 1981നും 86 നും ഇടക്ക് മിഗ് -25പി ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു തകർത്തത്. കേണൽ ആയതിനുശേഷം റയ്യാന്റെ വിമാനത്തെ ഇറാനിയൻ എഫ്-4 കൾ വെടിവെച്ച് തകർത്തു.&lt;ref&gt;Nicolle and Cooper 2004, pp. 82, 86.&lt;/ref&gt;

1981 മേയ് 3 നു ഇറാഖി മിഗ്-25 പിഡി അൾജീരിയയുടെ ഗൾഫ് സ്റ്റ്രീം-3 നെ തകർത്തു. 1986 ഒക്റ്റോബർ 2 നു സിറിയയുറ്റെ മിഗ്-21 ആർ.എഫും മിഗ് 25 നു ഇരയായി &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=37&amp;Itemid=47|title=Iraqi Air-to-Air Victories since 1967|author=Sander Peeters|publisher=|accessdate=14 November 2014}}&lt;/ref&gt;

പത്രപ്രവർത്തകനായ ടോം കൂപ്പറിന്റെ ഗവേഷണപ്രകാരം&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.acig.org/artman/publish/article_211.shtml|title=Arabian Peninsula &amp; Persian Gulf Database: Iranian Air-to-Air Victories, 1982-Today, Sept. 16, 2003|publisher=|accessdate=14 November 2014|archive-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323174626/http://www.acig.org/artman/publish/article_211.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;)  [[ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധം|ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധകാലത്ത്]] കുറഞ്ഞത് 10 മിഗ് 25 കളെങ്കിലും ഇറാനിയൻ എഫ്-14 കൾ തകർത്തിട്ടൂണ്ട്. 
&lt;ref name=&quot;Combat 2004, pp. 85-88&quot;&gt;Cooper, Tom and Farzad Bishop. ''Iranian F-14 Tomcat Units in Combat'', pp. 85–88. Oxford: Osprey Publishing, 2004.&lt;/ref&gt; എന്നാൽ വെറും മൂന്നു മിഗ് -25 കൾ നഷ്ടമായ വിവരം മാത്രമേ ഇറാഖ് സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുള്ളൂ &lt;ref&gt;Iran-Iraq War in the Air 1980-1988 (2002). Tom Cooper, Farzad Bishop.&lt;/ref&gt;

== ഉപയോഗിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ ==
* റഷ്യ വൊയെന്നൊ വോസ്ഡുഷ്ൺന്യെ സിലി (Russian Air Force) &lt;ref&gt;http://www.aerospaceweb.org/aircraft/fighter/mig25/&lt;/ref&gt;
* അൾജീരിയ അൽ-ഖുവാത്‌ അൽ-ജവാവിയ അൽ-ജസഏറിയ (Algerian Air Force)
* അർമേനിയ (Armenian Air Force)
* അസർബൈജാൻ (Azerbaijan Air Force) MiG-25PD/RB/U
* ബെലാരൂസ്‌ വൊയെന്നോ വോസ്ഡുഷ്‌ന്ന്യേ സിലി (Belarus Air Force)
* ബൾഗേറിയ ബൾഗാർസ്കി വൊയെന്നൊ വോസ്ഡുഷ്‌നി സിലി Bulgarian Air Defense Force Military Aviation) MiG-25RB
* ഇന്ത്യ (ഭാരതീയ വായു സേന, (Indian Air Force) - MiG-25RB/RU
* ഇറാഖ്‌ അൽ-ഖുവാത്‌ അൽ-ജവാവിയ അൽ ഇറാക്ഗിയ, (Iraqi Air Force) - MiG-25P/RB 
* സിറിയ (അൽ-ഖുവാത്‌ അൽ ജമാഹിരിയ അസ്‌-സൂറിയ (Syrian Air Force) - MiG-25P/PD/RB/PU 
* ലിബിയ അൽ-ഖുവാത്‌ അൽ ജമാഹിരിയ അൽ അരബീയ അൽ-ലിബിയ്യ (Libyan Air Force) - MiG-25P/PD/R/RB/U
* ഉക്രൈൻ- വൊയെന്നൊ വോസ്ഡുഷ്ൺന്യെ സിലി (Ukraine Military Air Forces)

==ഇന്ത്യയിൽ==
[[File:Ex IAF Mig-25.jpg|thumb|വ്യോമസേനയുടെ 102 സ്ക്വാഡ്രന്റെ മിഗ്-25 ആർ. പാലം മ്യൂസിയത്തിൽ]]

ഇന്ത്യയിൽ മിഗ് -25 അത്യധികം രഹസ്യസ്വഭാവത്തോടെ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു. ഗരുഡ എന്ന അപരനാമത്തിലാണ് ഇന്ത്യയിൽ മിഗ് 25 അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കാർഗിൽ യുദ്ധകാലത്തും അതിനു മുൻപ് 2001-2002 കളിൽ [[ഓപ്പറേഷൻ പരാക്രം|ഓപ്പറേഷൻ പരാക്രമിലും]] മിഗ്-25 ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. {{#tag:ref|Quote: &quot;The MIG 25 was extensively used in the Kargil conflict in 1999 and also during Operation Parakram 2001.&quot;|group=N}}&lt;ref name=&quot;Rahul K. Bhonsle 2006, p. 256&quot;&gt;Bhonsle 2006, p. 256.&lt;/ref&gt;

അതിനു മുന്നെ 1997 ഇൽ [[ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന|ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ]] മിഖായോൻ മിഗ് 25-ആർ.ബി. ചാരനിരീക്ഷണ വിമാനങ്ങളിൽ ഒന്ന് പാകിസ്താന്റെ വ്യോമമേഖലക്കു മുകളിൽ മാക്ക് 2 നേക്കാൾ വേഗത്തിൽ പറന്നു എന്ന പേരിൽ ഒച്ചപ്പാടുണ്ടാക്കിയിരുന്നു..&lt;ref name=&quot;TT20131210&quot;&gt;[http://www.telegraphindia.com/1060502/asp/frontpage/story_6171245.asp  So long, old superspy in the sky – Record-holder MiG 25, Indian Air Force’s relic from the Cold War era, flies its last sortie ] The Telegraph 1 May 2006&lt;/ref&gt; ഈ മിഗ്, ഏതാണ്ട് {{convert|65000|ft|m}} ഉയരത്തിൽ പറക്കുന്നതിനിടയിലാണ് ശബ്ദപരിധി ഭേധിച്ചത്, അല്ലാത്തപക്ഷം അത് ആരും അറിയാതെപോകുമായിരുന്നു എന്നു പക്ഷമുണ്ട്. പാകിസ്താൻ സർക്കാർ ഈ സംഭവം അവരെ പ്രകോപിപ്പിക്കാനും പാകിസ്താനു ഇന്ത്യക്ക് ഉരുളക്കുപ്പേരി തരാൻ തക്ക വിമാനമില്ലെന്നും കാണിക്കാനായി ഇന്ത്യ മനഃപൂർവം ചെയ്ത ഒരു കസർത്തായും പ്രഖ്യാപിച്ചു.   {{convert|74000|ft|m}}).&lt;ref name=&quot;TT20131210&quot; /&gt; ഇന്ത്യ ഈ സംഭവം നിഷേധിച്ചുവെങ്കിലും പാകിസ്താന്റെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി ഗോഹർ അയൂബ് ഖാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇന്ത്യ അവരുടെ തന്ത്രപ്രധാനമായ സ്ഥാനങ്ങൾ പകർത്താനായി നടത്തിയ ഒരു അഭ്യാസമാണ് &lt;ref name=&quot;TT20131210&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Steinemann, Peter. [http://vayu-sena.tripod.com/other-1997mig25-1.html &quot;VayuSena: Recce Incursion.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190118230450/http://vayu-sena.tripod.com/other-1997mig25-1.html |date=2019-01-18 }} ''Air Power International''. Retrieved: 5 September 2010.&lt;/ref&gt; സ്പെയർ പാർട്ടുകളുടെ ദൗർലഭ്യവും ഇന്ത്യ മനുഷ്യരഹിതമായ വിമാനങ്ങൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടിയതും മിഗ് -25 നെ വിരമിക്കലിലേക്കെത്തിച്ചു. എന്നാാൽ ഇന്നും അത്യുന്നതങ്ങളിൽ പറന്ന് നിരീക്ഷണം നടത്താൻ മിഗ് -25 യോഗ്യമാണ് എന്ന് വിങ്ങ് കമാൻഡർ മാർഷൽ എ.കെ. സിങ്ങ് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. {{#tag:ref|Quote: &quot;UAVs and Satellite Imagery have made these aircraft obsolete to an extent, however these are still useful for strategic reconnaissance. Spares are a major problem as per Air Marshal A K Singh, C in C Western Air Command.&quot;|group=N}}&lt;ref name=&quot;Rahul K. Bhonsle 2006, p. 256&quot;/&gt;&lt;ref name=India_retires_MiGs/&gt;

==താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന മറ്റു വിമാനങൾ==
* [[എഫ് 15]] ഈഗിൾ (F-15 Eagle)
* [[എക്സ്‍എഫ് 108]] (XF-108), 
* [[സി‍എഫ് 105]] ആരൌ (CF-105 Arrow)
== മിഗ്25 നോടു ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റു വിഷയങ്ങൾ ==
* ഇതിൽ നിന്നും വികസിപ്പിച്ച വകഭേദമാണ് [[മിഗ് 31]]
* മറ്റ് മിഗ് വിമാനങ്ങളാണ് [[മിഗ് 19]], [[മിഗ് 21]], [[മിഗ് 23]], മിഗ് 25 [[മിഗ് 27]],[[മിഗ് 29 ]], [[മിഗ് 31]]
* മിഗ് 25-നെക്കുറിച്ചുള്ള പുസ്തകമാണ് &quot; MiG Pilot: The Final Escape of Lieutenant Belenko&quot; by John Barron (McGraw Hill, 1980)
* മിഗ് 25 ന്റെ പ്രകടന ദൃശ്യങ്ങൾ  (വീഡിയോ) [http://www.atwar.net/download.php?view. ഇവിക്കാണാം]
* ഇന്ത്യ നിർമ്മിച്ച ടർബോജറ്റാണ് [[കാവേരി എഞ്ചിൻ]]

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
{{ഇന്ത്യൻ സൈന്യം}}

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;n&quot;/&gt;

&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>f8r89z3hktvfbtwik3prb2i3ofugcs5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (വാർത്തകൾ)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6847</id>
    <revision>
      <id>4615257</id>
      <parentid>4610470</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159497" sha1="j8t7phb7wgoloh252q6iy3miwu5xivf" xml:space="preserve">{{prettyurl|Village Pump News}}
{{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}}
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| '''പഴയ വാർത്തകൾ'''
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]&lt;br/&gt;
|-
|
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (വാർത്തകൾ)/പത്തായം 1|പത്തായം 1]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (വാർത്തകൾ)/പത്തായം 2|പത്തായം 2]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (വാർത്തകൾ)/പത്തായം 3|പത്തായം 3]]
|}
== പുകവലി (തിരുത്തൽ മായ്ച്ചു കളയൽ ) ==

ഞാൻ പുകവലി &amp;nbsp;എന്ന താൾ തിരുത്തുമ്പോൾ ഒരു വിക്കിപീഡിയൻ അത് മായ്ച്ചുകളയുന്നു.കാരണം അറിയില്ല ! അതിന്റെ നാൾവഴികൾ കാണാൻ പുകവലി എന്ന താൾ സന്ദർശിക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു . എന്റെ ഇതുവരെയുള്ള &quot;പുകവലി&quot;യെ പ്പറ്റിയുള്ള തിരുത്തലുകളും . ഞാൻ &amp;nbsp;ഇന്നലെ വിക്കി പഞ്ചായത്തിൽ ഇതിനെപ്പറ്റി ഇട്ട ഒരു comment കൂടി വായിക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു . I request all wikkipedians to intervene on the issue.([[ഉപയോക്താവ്:Anjuravi|Anjuravi]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Anjuravi|സംവാദം]]) 21:58, 26 സെപ്റ്റംബർ 2018 (UTC))
== വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷൻ കമ്മ്യൂണിറ്റി ബ്രാൻഡ് ആൻഡ് മാർക്കറ്റിംഗ് കോർഡിനേറ്റർ ഇന്ത്യ സന്ദർശിക്കുന്നു ==
വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷന്റെ കമ്മ്യൂണിറ്റി ബ്രാൻഡ് ആൻഡ് മാർക്കറ്റിംഗ് ടീം കോർഡിനേറ്റർ സമീർ [[:m:User:Selsharbaty_(WMF)|User:Selsharbaty_(WMF)]] ബാംഗ്ലൂർ വരുന്നുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം, [[:m:Communications/Wikimedia_brands/2030_research_and_planning|വിക്കിപീഡിയയുടെ ബ്രാൻഡിംഗ് നിർദ്ദേശങ്ങളെ]] കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുകയും ഫീഡ്ബാക്ക് ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്. (കൂടുതൽ വിശദാംശങ്ങൾ [https://wikimediafoundation.org/2019/02/26/leading-with-wikipedia-a-brand-proposal-for-2030/ ഇവിടെ കാണാം]). ഏപ്രിൽ 21 ന് സിഐഎസ് (CIS) ബംഗളൂരു ഓഫീസിൽ ഒരു യോഗം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഈ അവസരത്തിൽ ഇന്ത്യൻ ഭാഷാ വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന ചെയ്യുന്നവർ, കോർഡിനേറ്റർമാർ/ഉപയോക്തൃ സംഘങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികൾ എന്നിവരെ ചർച്ചകൾക്ക് സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതിനും നിങ്ങളുടെ പേര് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിനും [[:m:Wikimedia_Brand_Project_-_Community_review_in_India#Bengaluru|ഇവിടെ]] സന്ദർശിക്കുക. താമസ സൗകര്യവും യാത്ര സഹായവും ആവശ്യമുള്ള സജീവ ഉപയോക്താക്കൾ ദയവായി സിഐഎസ്സിലെ [[:m:User:Gopala (CIS-A2K)|ഗോപാലയെ (സിഐഎസ് -എ2കെ)]] ഇമെയിൽ വഴി ബന്ധപ്പെടുക. -[[ഉപയോക്താവ്:Jinoytommanjaly|ജിനോയ്‌ ടോം ജേക്കബ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jinoytommanjaly|സംവാദം]]) 15:46, 15 ഏപ്രിൽ 2019 (UTC)

== Universal Code of Conduct consultation ==

(Apologies for writing this in English. Please consider translating this message in Malayalam. Thank you.)

Together we have imagined a world in which every single human being can freely share in the sum of all knowledge. Every single person associated with the Wikimedia movement is committed to this vision. The journey towards this enormous goal is not effortless. While we have always adhered to high standards of content policies on our projects, we have fallen considerably short in addressing challenges around maintaining civility. There have been numerous incidents where our contributors have faced abuse, harassment, or suffered from uncivil behaviours of others. Because of such an unfriendly atmosphere, many users have often refrained from contributing to Wikimedia projects, and thus, we have missed out on important knowledge on our platform. One of the many reasons for this has been a lack of behavioural guidelines in many of our projects. And, Universal Code of Conduct aims to cover such gaps.

The idea behind Universal Code of Conduct is to harmonize the already existing behavioural guidelines on various projects and collectively create a standard set of behavioural policies that are going to be binding throughout the movement. These will be equally applicable to all the projects, all the community members, and all the staff members. Everyone will be equally accountable for maintaining friendly and cordial behaviour towards others. This will help us collectively create an environment where free knowledge can be shared safely without fear.

This is an upcoming initiative and will be applicable to every single Wikimedia project. It is at an initial stage as of now. The Foundation has launched consultations on it on different language Wikimedia projects. My post here is an attempt in that direction. The project highly depends on ideas and feedback from the community. And thus we highly encourage community members to participate in the discussions. We have already started to individually reach out to members of Malayalam Wikipedia communities. However, we would welcome comments here as well.

We understand that it is extremely difficult to have a ‘universal’ set of values that are representative of all the cultures and communities, however, it is definitely possible to come up with the most basic set of guidelines that can ensure that we have a safe space for everyone to be able to contribute. This is your chance to influence the language and content of the code of conduct and contribute to leading the movement to become a harassment-free space.

More information on UCoC is available [[herehttps://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct|here]]. We look forward to your comments.

== truecopythink.media എന്ന വെബ്സൈറ്റിൽ വന്ന മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ശ്രദ്ധേയതയെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനം. ==

[https://truecopythink.media/index.php/dr-mahesh-mangalat-about-malayalam-wikipedia-and-notability truecopythink.media] എന്ന വെബ്സൈറ്റിൽ മഹേഷ് മംഗലാട്ട് എന്നയാൾ എഴുതിയ ലേഖനം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ അഡ്മിന്മാരായ {{ping|Kiran Gopi}}, {{ping|Akhiljaxxn}}, [[User:Ranjithsiji]] എന്നിവർ ഏകപക്ഷീയമായി ലേഖനങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു എന്ന ഗുരുതരമായ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് വിക്കിപീഡിയയിലെ ചർച്ചാവേദികളിലൊന്നിലും കണ്ടിട്ടുമില്ല (എന്റെ ശ്രദ്ധയിൽ വരാതെപോയതാണെങ്കിൽ ക്ഷമിക്കണം, തിരുത്തുന്നതാണ്). ഇത്തരത്തിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ വിക്കിപീഡിയയുമായി പ്രത്യക്ഷത്തിൽ ബന്ധമില്ലാത്ത മറ്റൊരു മാദ്ധ്യമമുപയോഗിച്ച് അധിക്ഷേപിക്കുന്നതിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണ് എന്റെ വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ട് മഹേഷ് മംഗലാട്ട് എന്ന ഉപയോക്താവിനോട് ഇതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കണമെന്നും ഇത്തരത്തിലുള്ള സംഗതികളിൽ നിന്ന് പിൻതിരിയണമെന്നും പറയണമെന്ന് വിചാരിക്കുന്നു. ഈ ലേഖനമെഴുതിയ ആൾ {{ping|Mangalat}} ആണെന്നു വിചാരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ നിർവ്യാജം ക്ഷമചോദിക്കുന്നു. {{ping|Akhiljaxxn}} , മറ്റുവിക്കികളിൽ ഇത്തരം കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ചർച്ചചെയ്യപ്പെടുന്നത് എന്ന് വിശദമാക്കിയാൽ നന്നായിരുന്നു. ഇത്തരം ഒരു സന്ദർഭം കൈകാര്യം ചെയ്ത് യാതൊരു മുൻപരിചയവുമില്ലാത്തതിനാലാണ് ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നത്. എല്ലാവരും ശ്രദ്ധിക്കുമെന്ന് കരുതുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 06:54, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
:ഒന്നാമത്തെ കാര്യം ഈ പട്ടികയിലുള്ള പലതും ശരിയല്ല, ഉദാഹരണത്തിന് അദ്ദേഹം ഞാൻ നീക്കം ചെയ്തു എന്നു പറയുന്ന താൾ [[മുടിത്തെയ്യമുറയുന്നു]] നീക്കം ചെയ്തത് ഞാനല്ല, മാത്രവുമല്ല ഈ ലേഖനം നീക്കം ചെയ്തത്  [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/മുടിത്തെയ്യമുറയുന്നു|4 ഫെബ്രുവരി 2020]] ആണ്, ഞാൻ ചെയ്തത് അനാഥമായിക്കിടന്ന ആ ലേഖനത്തിന്റെ സംവാദതാൾ ആണ് നീക്കം ചെയ്തത്, നിലവിൽ സംവാദതാളിൽ വലിയ വിവരണം ഇല്ലെങ്കിൽ നീക്കം ചെയ്യാം എന്നതാണ് [[വിക്കിപീഡിയ:നീക്കം ചെയ്ത താളുകളുടെ സംവാദം|വിക്കി നയം]]. അതുപോലെ രണ്ടാമത്തെ ആരോപണവും അതൊരു സംവാദതാളാണ് ആവശ്യത്തിന് വിവരങ്ങളില്ലാത്തതിനാലാണ് അത് നീക്കം ചെയ്തത്. മുകളിൽ രൺജിത്ത് പറഞ്ഞതുപൊലെ truecopythink എന്ന സൈറ്റിൽ ലേഖനം എഴുതിയ മഹേഷ് മംഗലാട്ട് എന്ന വ്യക്തിയും [[ഉ:Mangalat|Mangalat]] എന്ന വ്യക്തിയും ഒരേ ആളാണെങ്കിൽ എന്തിന് അദ്ദേഹം വിക്കിപീഡിയയ്ക്ക് പുറത്തേക്ക് കാര്യങ്ങൾ വലിച്ചിഴച്ചു? ഇത് ഗുരുതരമായ വ്യക്തിഹത്യ/അധിക്ഷേപം എന്നു കരുതാവുന്നതാണ്. ഇവർ രണ്ട് പേരും ഒരേ വ്യക്തി ആണെങ്കിൽ, ജൂലൈ ആദ്യവാരം ഇദ്ദേഹം ഞാൻ തുടങ്ങിവച്ച ഒരു ലേഖനത്തിന്റെ [[സംവാദം:കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ കുടുംബങ്ങൾ|സംവാദതാളിൽ]] ചർച്ചയ്ക്കു വരികയും ചിലപ്പോൾ ആ സംവാദത്തിൽ നിന്നുമാകാം ഇദ്ദേഹം എനിക്കെതിരെ യാതൊരു കാരണവുമില്ലാതെ അധിക്ഷേപം നടത്തിയെതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇവർ രണ്ട് പേരും ഒരു വ്യക്തിയല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ എന്റെ ആരോപണങ്ങൾ പിൻവലിക്കുന്നു, അല്ലാത്ത പക്ഷം അദ്ദേഹം ഇതിനേപ്പറ്റി വിശദീകരിക്കേണ്ടതാണ്.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 18:31, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)

സാധാരണയായി വിക്കിക്കു പുറത്ത് മറ്റു യൂസേഴ്സിനെതിരെ [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Harassment#Off-wiki_harassment  ഓഫ്‌വികി ഹറാസ്‌മെന്റ്] നടത്തി എന്നു തെളിഞ്ഞാൽ ഇത്തരം പ്രവർത്തികൾ ചെയുന്ന യൂസേഴ്സിനെ ആജീവനാന്ത കാലത്തെക്കു ബ്ബോക്കാറാണ് പതിവ്.
അത്തരത്തിൽ ബ്ലോക് ചെയപ്പെട്ട ഒരു [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Soumyadipta.banerjee&amp;action=edit&amp;redlink=1 യൂസറും] അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തികളും ഇതാ. [https://swarajyamag.com/topic/dbigxray 1], [https://www.opindia.com/2020/03/delhi-anti-hindu-riots-wikipedia-bias-edits-dbigxray-investigation/ 2],[https://twitter.com/Soumyadipta/status/1235098631738281984?s=20 3]. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 18:52, 21 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)

ഇത്രയും ദിവസമായി [[ഉ:Mangalat|Mangalat]] പ്രതികരിക്കാത്തതുകൊണ്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ യൂസർ പേജിൽ

 മഹേഷ് മംഗലാട്ട്. മഹാത്മാഗാന്ധി ഗവൺമെന്റ് ആർട്‌സ് കോളേജിൽ മലയാളം പഠിപ്പിക്കുന്നു.

എന്ന് പറയുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഈ ലേഖനം ഇദ്ദേഹം തന്നെ എഴുതിയതാണണെന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഓഫ് വിക്കി ഹരാസ്‍മെന്റ് പ്രകാരം നടപടിയെടുക്കണം എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 17:26, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)

{{ping|Kiran Gopi}}, {{ping|Akhiljaxxn}} - {{ping|Mangalat}}എന്ന ഉപയോക്താവിന് ഒരു വാണിങ്ങ് നൽകുകയും കുറച്ചുകാലത്തേക്കെങ്കിലും തടഞ്ഞുകൊണ്ട് ഒരു നടപടി സ്വീകരിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി എന്തുപറയുന്നു. യാതൊരു നടപടിയും കൈക്കൊള്ളാതിരുന്നാൽ ഇത്തരം പ്രവർത്തികൾ തുടരുന്നതിന് കാരണമാവുകയും അവ പൊതുവിൽ വിക്കിപീഡിയക്ക് അപകീർത്തിയായി ഭവിക്കുകയും ഇവിടെ പണിയെടുക്കുന്നതിന് എതിരായി ഒരു അന്തരീക്ഷം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യും എന്നാണെനിക്ക് തോന്നുന്നത്. ഇത് നിലവിൽ വിക്കിപീഡിയയിൽ എഴുതുന്ന ആളുകളുടെ താത്പര്യത്തെയും സാരമായി ബാധിക്കുമെന്ന് വിചാരിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 14:12, 12 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
:{{ping|Ranjithsiji}} ആരോപണാ വിധേയരല്ലാത്ത ആരും പ്രതികരിച്ച് കണ്ടില്ല, മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളുടെ അഭിപ്രായത്തിനും കൂടി കാത്തിരിക്കാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു, അല്ലാത്ത പക്ഷം ഒരു ഏകപക്ഷീയമായ നടപടിയായി ഭാവിയിൽ വാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടേക്കാം. മുന്നറിയിപ്പും ചെറിയകാലത്തേക്ക് തടയലും വേണമെന്ന് തന്നെയാണ് അഭിപ്രായം.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 16:07, 12 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
::: ഇൻവോൾവ്ഡ് അല്ലാത്ത അഡ്മിൻസ് ആരെങ്കിലുമൊരാൾ നടപടി എടുക്കുന്നതാവും ഉചിതം എന്നു കരുതുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 04:19, 13 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
*ഗൗരവതരമായ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കപ്പെട്ടതിനാലും,  യാതൊരു വിശദീകരണവും നൽകാൻ തയ്യാറാകാത്തതിനാലും, നടപടിയെടുക്കാതിരിക്കുന്നത് തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടേക്കാം. അതേസമയം തന്നെ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ തുടക്കംമുതൽത്തന്നെ  [[ഉ:Mangalat|Mangalat]]  ഇവിടെയുണ്ട് എന്നത് പരിഗണിച്ചുകൊണ്ട്,  ഒരു മുന്നറിയിപ്പ് എന്ന നിലയിൽ,  വളരെക്കുറഞ്ഞ ഒരു  കാലത്തേക്ക് എഡിറ്റിംഗ് തടയുന്നതിനെ  അനുകൂലിക്കുന്നു.  [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  01:07, 24 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)

: വിഷയത്തിൽ ആരോപണവിധേയരല്ലാത്ത ഏതെങ്കിലും അ‍‍ഡ്മിൻമാർ ഇദ്ദേഹത്തെ തടയണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 11:28, 1 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)
:::ഉപയോക്താവിനെ ആറുമാസത്തേക്ക് തടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.[[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 18:43, 8 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)
:::: പട്രോൾ അവകാശങ്ങളും നീക്കിയിട്ടുണ്ട്. വിശ്വാസ്യതതെളിയിക്കുമ്പോൾ തിരിച്ചുകൊടുക്കാവുന്നതാണ്. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 01:53, 20 ഡിസംബർ 2020 (UTC)

== വിക്കിഡാറ്റയുടെ ഒൻപതാം ജന്മദിനാഘോഷവും - വിക്കിഡാറ്റകോൺ 2021 വിക്കിഡാറ്റ സമ്മേളനവും ==
സുഹൃത്തുക്കളേ,


[[വിക്കിഡാറ്റ]] ജനകീയമാക്കുന്നതിൻറെ ഭാഗമായും കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വിക്കിഡാറ്റയിലേക്ക് സംഭാവന ചെയ്യുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷന്റെ സഹായത്തോടെ കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി നമ്മൾ വിക്കിഡാറ്റയിൽ [[d:Wikidata:WikiProject_Kerala/Events/One_million_labels|മലയാളം ലേബൽ-എ-തോൺ]] നടത്തിവരുകയാണ്. ഈ പരിപാടിയുടെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം വിക്കിഡാറ്റയുടെ ഒൻപതാം ജന്മദിനത്തിന് മുന്നോടിയായി വിക്കിഡാറ്റയിൽ 10 ലക്ഷം മലയാളം ലേബലുകൾ ചേർക്കുകയും കൂടാതെ നിലവിൽ ഉള്ളവ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു. പരിപാടി ആരംഭിക്കുബോൾ 5 ലക്ഷത്തിൽ താഴെയായിരുന്നു മലയാളം ലേബളുകൾ ഏവരുടേയും സംഭാവനകളാൽ നിലവിൽ 24 ലക്ഷത്തിന് മുകളിലാണ്.

കൂടുതൽ ലേബലുകളുടെ ചേർക്കുന്ന 10 ഉപയോക്താകൾക്ക് ആമസോൺ/ഫ്ലിപ്കാർട് വൗച്ചറുകൾ മറ്റും സമ്മാനമായി ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും. കൂടാതെ 1000 ലേബലുകളുടെ കൂടുതൽ ചേർക്കുന്നവർക്കും/മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നവർക്കും സർട്ടിഫിക്കറ്റും വിക്കിഡാറ്റ സ്റ്റിക്കറുകളും ഗാഡ്ജറ്റുകളും ലഭിക്കുന്നതായിരിക്കും.

അടുത്ത മാസം ഒക്‌ടോബർ 29-ന് [[d:Wikidata:Ninth Birthday|വിക്കിഡാറ്റയുടെ ഒൻപതാം ജന്മദിനം]] ആഘോഷിക്കുകയാണ്. എല്ലാ വർഷവും വിക്കിഡാറ്റയുടെ ജന്മദിനത്തിനായി ആളുകൾ വിക്കിഡാറ്റ കമ്മ്യൂണിറ്റിക്കായി ചില സമ്മാനങ്ങൾ തയ്യാറാക്കാറുണ്ട്. ഈ ജന്മദിനത്തിന് നമ്മക്കും വിക്കിഡാറ്റക്ക് ഒരു സമ്മാനം നൽകാൻ കൂടാം. ഒരു മാസം കൂടി നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഏവരുടേയും ക്ഷണിക്കുന്നു.

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ലേബൽ-എ-തോൺ യജ്ഞത്തിന്റെ [[d:Wikidata:WikiProject_Kerala/Events/One_million_labels|ആസൂത്രണ താൾ]] സന്ദർശിക്കുയും, പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാകാൻ [[d:Wikidata:WikiProject_Kerala/Events/One_million_labels/Participants|ഇവിടെ]] താങ്കളുടെ പേര് ചേർക്കുകയും ചെയ്‌യാം.

കൂടാതെ ഒക്ടോബർ 29-31 തീയതികളിൽ '''[[d:Wikidata:WikidataCon_2021|വിക്കിഡാറ്റകോൺ 2021]]''' എന്ന പേരിൽ ഓൺലൈനിൽ വിക്കിഡാറ്റ സമ്മേളനം നടക്കുന്നുണ്ട്. ഒക്ടോബർ 10 വരെ, താങ്കൾക്ക്‌ ഇഷ്ടമുള്ള ഒന്നോ അതിലധികമോ വിക്കിഡാറ്റ പ്രോജക്റ്റുകൾ [[d:Wikidata:WikidataCon_2021/Contribute/Community_awards|വിക്കിഡാറ്റകോൺ കമ്മ്യൂണിറ്റി അവാർഡുകൾക്കായി]] നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യാനും കഴിയും. വിക്കിഡാറ്റ കോൺഫറൻസിൽ താങ്കൾക്ക് മീറ്റ്അപ്പ്, വർക്ക്ഷോപ്പ്, അവതരണങ്ങൾ മറ്റും അവതരിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ [[d:Wikidata:WikidataCon_2021/Program/Day_2_and_3_-_Community_tracks#Propose_a_session|ഇവിടെ]] കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ കാണാൻ സാധിക്കും. വിക്കിഡാറ്റ കമ്മ്യൂണിറ്റിക്കായി സംവദിക്കാനും വിക്കിഡാറ്റയെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ താൽപര്യമുള്ള ആർക്കും പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാം. ഈ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനായി [https://pretix.eu/WDCon21/WDCon21 ഈ ലിങ്കിൽ] മുൻകൂട്ടി റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.

--[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 14:08, 26 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
== കാഫിർ ==
[[കാഫിർ]] പേജ് പൂർണ്ണമായും ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്ന് പകർത്തി വിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട് - ഇപ്പോൾ, എല്ലാം പകർത്തിയിട്ടില്ല. ആരെങ്കിലും ദയവായി അത് ചെയ്യുക.-[[ഉപയോക്താവ്:BitaKarate1|BitaKarate1]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:BitaKarate1|സംവാദം]]) 20:59, 20 മേയ് 2022 (UTC)

== മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 80000 ലേഖനങ്ങൾ എന്ന നാഴികക്കല്ല്‌ ==

ഞാൻ ഇത് എഴുതുമ്പോൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 79,995 ലേഖനങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യൻ സമയം 14:04. (നവംബർ 23, 2022). മിക്കവാറും ഇന്ന് തന്നെ ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണം  80000 കടക്കും. അത് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ലല്ലേ? വല്ല ആഘോഷങ്ങളോ സ്പെഷ്യൽ താരകങ്ങളോ മറ്റോ ആരെങ്കിലും പ്ലാൻ ചെയ്യുന്നുണ്ടോ? എന്തായാലും എല്ലാവർക്കും എൻ്റെ മുൻകൂർ ആശംസകൾ. ഏതാണ്ട് 17 ഓളം വർഷങ്ങളായി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ വളർച്ച അടുത്തും അകലെയും നിന്നു കണ്ട ഒരാളെന്ന നിലയ്ക്ക് എനിക്ക് ഒരുപാട് സന്തോഷമുണ്ട്.  
ഒരുപാടുപേരെ ഓർക്കുന്നു. പലരെയും മിസ്സ് ചെയ്യുന്നു. എല്ലാവരും തിരിച്ച് വരട്ടെ. എത്രയും പെട്ടന്ന് ഒരു ലക്ഷം ലേഖനങ്ങൾ എന്ന നാഴികക്കല്ല് മലയാളം വിക്കിപീഡിയ കടക്കട്ടെ. വീണ്ടും എല്ലാവർക്കും ആശംസകളും നന്ദിയും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. സ്നേഹപൂർവ്വം
[[ഉപയോക്താവ്:Kalesh|Kalesh]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kalesh|സംവാദം]]) 08:43, 23 നവംബർ 2022 (UTC)

Update:  മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 80000 ലേഖനങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. 
[[ഉപയോക്താവ്:Kalesh|Kalesh]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kalesh|സംവാദം]]) 11:32, 23 നവംബർ 2022 (UTC)

== വിക്കിമീഡിയ മൂവ് മെൻറ് ചാർട്ടർ ചർച്ച ==

പ്രിയപ്പെട്ടവരേ...
വിക്കിമീഡിയ മൂവ് മെൻറ് ചാർട്ടർ സംബന്ധിച്ച് താങ്കൾ നേരത്തെ അറിഞ്ഞിരിക്കുമല്ലോ.വിക്കിമീഡിയയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എങ്ങിനെയെല്ലാം ആകണമെന്നാണ് താങ്കൾ കരുതുന്നത് എന്നത് സംബന്ധിച്ച സുപ്രധാനമായ ആലോചനയും ചർച്ചയും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി കഴിഞ്ഞ നാലിന് (2022 ഡിസംബർ 4ന് ) മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പ്രവർത്തകരുടെ ഒരു ഓൺലൈൻ യോഗം നടന്നിരുന്നു.
പ്രസ്തുത യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കാത്തവർക്കും വിക്കിമീഡിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ താൽപ്പര്യമുള്ള മറ്റുള്ളവർക്കെല്ലാം പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഒരു സംഗമം ഈ മാസം 16ന് നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത് സംബന്ധിച്ച താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയിക്കുമല്ലോ..
[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;അക്ബറലി&lt;/span&gt;{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 	 03:39, 10 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

== Vote for your favourite Wikimedia sound logo ==

''{{int:Please-translate}}''

''We are really sorry for posting in English''
[[പ്രമാണം:Sound_Logo_Cover_Image_-_Linkedin.png|നടുവിൽ|800x800ബിന്ദു]]
Voting in the Wikimedia sound logo contest [[c:Commons:Sound_Logo_Vote|'''has started''']]. From December 6 to 19, 2022, please play a part and help chose the sound that will identify Wikimedia content on audio devices. [[wmfblog:2022/12/06/vote-for-the-sound-of-all-human-knowledge/|Learn more on Diff]].

The sound logo team is grateful to everyone who participated in this global contest. We received 3,235 submissions from 2,094 participants in 135 countries. We are incredibly grateful to the team of [[wmfblog:2022/10/31/screening-3235-sound-submissions/|volunteer screeners]] and the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Communications/Sound_Logo/Contest_proposal#How_will_the_final_selection_happen? selection committee] who, among others, helped bring us to where we are today. It is now up to Wikimedia to choose the Sound Of All Human Knowledge.

Best wishes, [[ഉപയോക്താവ്:Arupako-WMF|Arupako-WMF]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arupako-WMF|സംവാദം]]) 10:52, 17 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

== ഫ്രീഡം ഫെസ്റ്റ് 2023 : വിക്കി സംഗമോത്സവം ==

കേരള സർക്കാർ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഫ്രീഡം ഫെസ്റ്റ് 2023 ആഗസ്റ്റ് പന്ത്രണ്ട് മുതൽ പതിനഞ്ച് വരെ തിരുവനന്തപുരത്ത് നടക്കും. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി തിരുവനന്തപുരം ടഗോർ തീയേറ്ററിൽ ഓഗസ്റ്റ് പതിമൂന്നിന് വിക്കിസംഗമോത്സവവും അനുബന്ധ പരിപാടികളും നടത്തും. ടാഗോർ തിയേറ്ററിൽ രാവിലെ 10 മുതൽ വൈകിട്ട് 5 വരെ നടക്കുന്ന വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിലും നടക്കുന്ന ഫ്രീഡം ഫെസ്റ്റിലും താങ്കൾക്ക് പങ്കെടുക്കാവുന്നതാണ്. പദ്ധതി താൾ [[വിക്കിപീഡിയ:ഫ്രീഡം ഫെസ്റ്റ് 2023|ഇവിടെ കാണാം]] [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;അക്ബറലി&lt;/span&gt;{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 	 17:30, 31 ജൂലൈ 2023 (UTC)

== വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള പ്രതിമാസ യോഗം | സെപ്റ്റംബർ 2023 ==

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വിവിധ വിക്കിമീഡിയ പ്രോജക്ടുകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിക്കിമീഡിയക്കാരുടെ കൂട്ടായിമയായ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ ഈ വരുന്ന ശനിയാഴ്ച ഒരു ഓൺലൈൻ പ്രതിമാസ യോഗം നടത്തുന്നു. 

*തീയതി: 9 സെപ്റ്റംബർ 2023
* സമയം: വൈകുനേരം 08:15 മുതൽ 09:15 വരെ

നിലയിലെ യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ അംഗങ്ങളും യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ ഭാഗമാവാൻ താല്പര്യമുള്ളവരെയും പ്രസ്തുത യോഗത്തിലേക്ക് സ്നേഹത്തോടെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

എല്ലാവരും പങ്കെടുക്കുമല്ലോ. 

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കും താങ്കളുടെ പേര് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിനും [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/September_2023|മെറ്റാ വിക്കി]] സന്ദർശിക്കുക.[1]

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/September_2023

സസ്നേഹം.-[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 15:09, 8 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)

== മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം ==

മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം 2023]] ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ അവലോകനവും പിറന്നാളാഘോഷവുമാണ് പ്രധാന അജണ്ട. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏവരേയും പ്രസ്ഥുത പരിപാടിയിലേക്ക് സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|Manoj Karingamadathil]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|Talk]]) 17:43, 13 ഡിസംബർ 2023 (UTC)

:ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഒരു സൈറ്റ് നോട്ടീസ് ഇടുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 16:05, 19 ഡിസംബർ 2023 (UTC)

== Survey about Wikifunctions: we need your input! ==
{{int:please-translate}}!

Hello all! I’m Luca/Sannita, Community Relations Specialist for [[:f:|Wikifunctions]], the newest Wikimedia project.

We are currently conducting user research to improve Wikifunctions, and we need your input! You do not need experience with Wikifunctions to participate.

Participation takes the form of an interview, conducted online, '''in English''', using Google Meet, for a duration of about 75 minutes.

To join this study, please fill out '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScBACHQEKxXmyPOPKenscb4iJ_BpSRIwGqxBVDTSVVZQCJ87g/viewform this short form]''' as soon as possible. ([[:foundation:Generic_screener_survey_privacy_statement_for_design_research|privacy policy for the survey]]).

Interviews will start on March 14th, 2024. We are pleased to offer a thank you gift to those who complete the interview. More details about the project will be provided in a follow-up email to those who qualify for this study.

Let me know if there are questions or clarifications needed. Hope you will take part to the study! [[ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sannita (WMF)|സംവാദം]]) 15:06, 11 മാർച്ച് 2024 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - February 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th February 2024, we had our second user group meeting held online at Google Meet platform this year.
** Shared updates about the ongoing [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]] by [[User:Tonynirappathu]].
** Discussed about the [[:m:Tamil-Malayalam Community Collaboration|Tamil-Malayalam Community Collaboration]] plans and invited members to join the initiate.
** Discussed the technical issues in the Malayalam Wikipedia and shared updates about the ''Wikimedians of Kerala technical group'' ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Shared updates about [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 30th Mar 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/March_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 17:30, 28 മാർച്ച് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's third newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 30th March 2024, we had our third user group monthly meeting held online at User Group's Telegram platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki campaigns.
** Discussed about [[:c:Wiki Loves Earth 2024|Wiki loves Earth]] campaign and usergroup's interest in organising it in India level.
** Discussed about WikiFunctions and members shared updates about their views. ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/March_2024|Read more at...]])

'''Eevents &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group is planning to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th Arp 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/April_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 06:18, 21 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024 - Scholarships ==
''Note:Apologies for cross-posting and sending in English.'' &lt;br&gt;
[[metawiki:3rd_Wikimedia_Technology_Summit_(WTS_2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024]] is focused on using technology to enhance inclusivity across Wikipedia and its associated projects. We aim to explore strategies for engaging underrepresented communities and languages while also strengthening the technical foundation. By fostering collaboration between developers, users, and researchers, we can unite our efforts to create, innovate, and advance the technology that drives open knowledge. &lt;br&gt;

We invite community members residing in India who are interested in attending WTS 2024 in person to apply for scholarships by July 10, 2024. The summit will be held at IIIT Hyderabad, India, in October 2024. &lt;br&gt; To apply, please fill out the application form by clicking [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeoO22CuLXrNzL10rJ2guQsxuVtgJAP82EUYuZyBI46nPAHWw/viewform this link]]. &lt;br&gt; On behalf of the WTS 2024 Scholarship Committee :  [[ഉപയോക്താവ്:Kasyap|Kasyap]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kasyap|സംവാദം]]) 08:19, 11 ജൂൺ 2024 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - April-May 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27th April, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki edit-a-thons and hack-a-thons.
** Discussed about recent happenings in Malayalam Wikipedia.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2024|'' Read more at...'']])
* On 25th May, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Discussed about India election 2024 edit-a-thon running in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about technical training for editors in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about Indic Media Wiki Developers user group [[:m:Wikimedia Hackathon Kochi - 2024|Hackathon]] happened at Tinkerspace, Kalamassery.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2024|'' Read more at...'']])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
**[[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
**[[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
**[[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group has proposed an application to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 15th June 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/June_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Rajithsiji|Rajithsiji]] &amp; [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] on 13:26, 14 ജൂൺ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26940905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കി സാങ്കേതിക പരിശീലനം 2024 ==

ചെന്നൈയിൽ ജൂൺ മാസം 22-23 തീയതിയിൽ സിഐഎസ്-എ2കെ നടത്തിയ '''വിക്കി സാങ്കേതിക പരിശീലനം 2024''' എന്ന വിക്കി പരിശീലന പരിപാടിയിൽ അവരുടെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ചു പരിശീലകനായി പോയിയിരുന്നു. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ 3 മണിക്കൂർ വിക്കിയിൽ സംഭാവന ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പെറ്റ്സ്കാൻ, ക്വിക്ക്സ്റ്റേറ്റ്മെന്റ് എന്ന ടൂളുകളും, വിക്കി പ്രചാരണപ്രവർത്തകൻ നടത്തുന്ന ഔട്ട്റീച് ഡാഷ്‌ബോർഡ്, ഇവൻ്റ് രജിസ്ട്രേഷൻ ടൂളുകൾ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഞാൻ പരിശീലനം നൽകി. അന്നേ ദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് 2 മണിക്കൂർ ഓപ്പൺറിഫൈൻ എന്ന ടൂളിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രാഥമിക പരിശീലനം നൽകി. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[:m:CIS-A2K/Events/Wiki Technical Training 2024|വിക്കി സാങ്കേതിക പരിശീലനം 2024]] എന്ന താൾ സന്ദർശിക്കുക.- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 14:53, 6 ജൂലൈ 2024 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - June 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 15th June 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the MC final draft version and voting procedure. Suggested open voting in meta to select the offical voter of the Wikimedians of Kerala UG.
** Shared updates about Technical Consultations 2024 program by Indic MediaWiki Developers UG and discussed how community members can get involved.
** Shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|Wiki Loves Onam Rapid grant]] by User:Gnoeee and discussed the focus of the event with the members. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2024|Read more at...]])
* On 29th June 2024, we had a special meeting held online at Jitsi platform to discuss with the UG members and Malayalam community about the MC voting.
** User:Ranjithsiji was selected as official voter of UG after open voting in meta and asked the community about the feedback before voting.
** Discussed about Movement Charter and members shared updates about their views. UG members invloved in translating the MC page to Malayalam. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/MC discussion June 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* Past events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been ended on June 15th and nearly [https://editathonstat.toolforge.org/ige24/index.php 87 articles] has been created/updated.
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 20th July 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 08:41, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26958227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിമാനിയ 2024==
കേരളത്തിൽ നിന്ന് വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ഞാനും ജിനോയിയും വിക്കിമാനിയ 2024ൽ പങ്കെടുക്കുന്ന വിവരം സന്തോഷപൂർവ്വം അറിയിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന [[:commons:File:Wikimedians of Kerala User Group poster for Wikimania 2024.pdf|പോസ്റ്റർ പ്രദർശനവും]] നടത്താനായി അനുമതി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ സ്ക്കൂൾവിക്കിയെ സംബന്ധിച്ച് ഒരു അവതരണവും നടത്താനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 04:42, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - July 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th July 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Akhilan presented the idea about photo documentation that aims to document a village and a photo scavenger hunt. The more details about it can been seen at [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Village Documentation - Thalavoor|Village Documentation - Thalavoor]] and [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Wikipedia Takes Kollam|Wikipedia Takes Kollam]] pages.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|''Wiki Loves Onam'']] grant proposal which got approved for in FY 2023-24 (Round 6) that aims to document videos and photos in Wikimedia platforms. Planning to share more updates in the month of August.
** Discussed about the user groups upcoming months plan. User:Ranjithsiji and User:Manojk shared plans for submitting grant proposals for organising some events in upcoming months. 
** Community members User:Irvin calicut, User:Akhilan, User:Tonynirappathu was elected for auditing the grants involving the user group.([https://etherpad.wikimedia.org/p/IN-KL_Meetup_July_2024 read more at...])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group members User:Gnoeee and User:Ranjithsiji will be travelling to Wikimania this year from Kerala and User:Mujeebcpy will be joining from Austria.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Aug 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 14:49, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27190605 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ വാർഷിക പ്രവർത്തന റിപ്പോർട്ട് ==
സുഹൃത്തുക്കളേ, 

വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് (ഒക്‌ടോബർ 2023 മുതൽ സെപ്തംബർ 2024 വരെ), വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷന് സമർപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള സമയമായിരുക്കുകയാണ്. 23-24 വാർഷിക പ്രവർത്തന റിപ്പോർട്ടിൽ വിവരങ്ങൾ സമാഹരിക്കാനുള്ള സമയമാണിത്. യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്യുന്നതിനും ഫൗണ്ടേഷനുമായുള്ള കരാർ പുതുക്കുന്നതിനും ഈ റിപ്പോർട്ട് നിർണായകമാണ്. ഈ കാലയളവിൽ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പിൻ്റെ ഭാഗമായി നമ്മൾ ഏറ്റെടുത്ത നടത്തിയ പരിപാടികളും, പ്രവർത്തനങ്ങളും പങ്കിടാൻ എല്ലാ അംഗങ്ങളോടും ഞങ്ങൾ വിനീതമായി അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ നമ്മളുടെ കൂട്ടായ പരിശ്രമങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിന് ഈ റിപ്പോർട്ട് നമ്മുക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കും. വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ ഭാഗമായി നിങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ച വിക്കിമീഡിയ ശിൽപശാലകൾ, മറ്റ് പ്രസക്തമായ നേട്ടങ്ങൾ, മറ്റ് കമ്മ്യൂണിറ്റി സഹകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് ചേർക്കാവുന്നതാണ്. വിക്കിമീഡിയ അഫിലിയേറ്റ്സ് ഡാറ്റാ പോർട്ടൽ വഴി ഇംഗ്ലീഷിൽ സമർപ്പിക്കേണ്ട ഒരു ഏകീകൃത റിപ്പോർട്ടായി ഈ വിവരങ്ങൾ സമാഹരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പിലെ അംഗമാണെങ്കിൽ ദയവായി നിങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ / സംരംഭങ്ങൾ / നേട്ടങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയുടെ ഒരു ഹ്രസ്വ സംഗ്രഹം താഴെ ഒക്ടോബർ 20ന് മുൻപ് നൽകുക. നിങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായ സംഭാവനകൾക്കും പിന്തുണയ്ക്കും നന്ദി.

റിപ്പോർട്ട് ലിങ്ക്:- [[:m:Wikimedians of Kerala/Annual Report 2023-24|Wikimedians of Kerala/Annual Report 2023-24]]
 
വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന് വേണ്ടി&lt;/br&gt;
-[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 15:40, 18 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)

==വിക്കിഡാറ്റ ജന്മദിനാഘോഷം 2024==

വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പും ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ് മാപ്പ് കേരളയും ചേർന്ന് വിക്കിഡാറ്റ ജന്മദിനാഘോഷം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ദ മാപ്പ് കേരള 2024 പരിപാടിയുടെ അനുബന്ധമായാണ് ഈ പരിപാടി സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[:meta:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|മെറ്റാ താൾ സന്ദർശിക്കുക]]. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 06:19, 2 നവംബർ 2024 (UTC)

== [[:meta:WikiConference India 2025|വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2025]] ==
സുഹൃത്തുക്കളേ,

സന്തോഷകരമായൊരു വാർത്ത... :)

വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ് 2025ലെ വിക്കിക്കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ, കൊച്ചിയിൽ വെച്ച് സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഒരു ബിഡ് സമർപ്പിച്ചിരുന്നു. കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്  ബിഡ് സമർപ്പിച്ചപ്പോൾ, സിഐസ്-എ2കെ ബെംഗളൂരുവിന് ബിഡ് സമർപ്പിച്ചു. ഏറെ ആലോചനകൾക്ക് ശേഷം, നഗര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ടീം അവരുടെ തീരുമാനമറിയിച്ചിരിക്കുകയാണ്. അടുത്ത ഇന്ത്യാ കോൺഫറൻസ് സംഘടിപ്പിക്കാൻ കൊച്ചിയെയാണ് തെരഞ്ഞെടുത്തത്. [[:meta:Talk:WikiConference India 2025/City Selecti|കൂടുതൽ വായിക്കുവാൻ..]].

ഈ ബിഡിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചവർക്കും, അതിന് പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്ത എല്ലാവർക്കും ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നന്ദി.

വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന് വേണ്ടി. 
&lt;/br&gt;-[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 07:41, 3 നവംബർ 2024 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

==വിക്കി ലൗസ് ഫോക്ലോർ 2025 - ഫോട്ടോഗ്രാഫി വർക്ക്ഷോപ്പ്==
സുഹൃത്തുക്കളെ,
15 മാർച്ച് 2025 നു കണ്ണൂരിലെ ഫോക്ലോർ അക്കാദമിയിൽ വച്ച് വിക്കിലൗസ് ഫോക്ലോർ 2025 പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫി വർക്ക്ഷോപ്പ് നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ നാടോടി കലകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും വിക്കിലൗസ് ഫോക്ലോർ 2025 പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് ലക്ഷ്യം കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|മെറ്റ താൾ സന്ദർശിക്കുക]]

--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 17:55, 12 മാർച്ച് 2025 (UTC)

==മലയാളം വിക്കിവോയേജ് വർക്ക്ഷോപ്പ് 2025==
സുഹൃത്തുക്കളെ,
23, 24  മാർച്ച് 2025 നു പാലക്കാടുള്ള ജിയുപിഎസ് ചാത്തമംഗലം സ്ക്കൂളിൽ വ്ച്ച് മലയാളം വിക്കിവോയേജിന്റെ ഒരു പരിശീലനം സംഘടിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിവോയേജിലെ എഡിറ്ററായ രംഗൻ ദത്തയാണ് പരിശീലനം നയിക്കുന്നത്. മലയാളം വിക്കിവോയേജിനെ ഇൻക്യുബേറ്ററിൽ നിന്ന് പുറത്തെത്തിക്കാനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങുകയാണ് ഈ പരിശീലന പരിപാടിയുടെ ലക്ഷ്യം കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[m:Event:WikiVoyage Workshop 2025 Palakkad|മെറ്റ താൾ സന്ദർശിക്കുക]]

--[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 18:02, 12 മാർച്ച് 2025 (UTC)

==  Phased deployment of the CampaignEvents extension across various Wikipedias  ==

Namaste!

Firstly, apologies for posting this message in a different language!

I am writing on behalf of the [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team|Campaigns product team]] who are planning a global deployment of the [[mediawikiwiki:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] to all Wikipedias, starting with a small batch in April 2025.

Malayalam Wikipedia is one of the wikis proposed for this phase! This extension is designed to help organizers plan and manage events, wikiprojects, and other on-wiki collaborations. Also making these events/wikiprojects more discoverable. You can find out more here on the [[mediawikiwiki:Help:Extension:CampaignEvents/FAQ|FAQs page]].

The three main features of this extension are:

# '''Event Registration:''' A simple way to sign up for events on the wiki.
# '''Event List:''' A calendar to show all events on your wiki. Soon, it will include WikiProjects too.
# '''Invitation Lists:''' A tool to find editors who might want to join, based on their edits.

'''Please Note:'''

This extension comes with a new user right called &quot;Event Organizer,&quot; which will be managed by the administrators of Malayalam Wikipedia, allowing the admins to decide when and how the extension tools are used on the wikis. Once released, the organizer-facing tools (Event Registration and Invitation Lists) can only be used if someone is granted the Event-Organizer right, managed by the admins.

The extension is already on some wikis,e.g Meta, Wikidata, English Wikipedia ([[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|see full list]]). Check out the [[metawiki:CampaignEvents/Deployment status|phased deployment plan]] and share your thoughts by March 31, 2025.

'''Dear Admins,''' your feedback and thoughts are especially important because this extension includes a new user right called &quot;Event Organizer,&quot; which will be managed by you. Once you take a look at the details above and on the linked pages, we suggest drafting a community policy outlining criteria for granting this right on Malayalam Wikipedia. Check out [[metawiki:Meta:Event organizers|Meta:Event_organizers]] and [[wikidata:Wikidata:Event_organizers|Wikidata:Event_organizers]] to see examples.

For further enquiries, feel free to contact us via the [[m:Talk:CampaignEvents| talkpage]], or email rasharma@wikimedia.org.

&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; [[ഉപയോക്താവ്:RASharma (WMF)|RASharma (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:RASharma (WMF)|സംവാദം]]) 10:05, 21 മാർച്ച് 2025 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കിമീഡിയ ഫോക്ലോർ വർക്ക്‌ഷോപ്പ് 2025 ==

സുഹൃത്തുക്കളെ,

ഈ വരുന്ന 22 ജൂൺ 2025-ന് കൊച്ചിയിലെ കേരള മ്യൂസിയത്തിൽ വച്ച് വിക്കിലൗസ് ഫോക്ലോർ 2025 പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി ഒരു വിക്കിമീഡിയ ഫോക്ലോർ വർക്ക്ഷോപ്പ് നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു. 

വർക്ക്‌ഷോപ്പ് വിവരങ്ങൾ:
*തീയതി: 2025 ജൂൺ 22, ശനി
*സമയം: രാവിലെ 10:00 - വൈകുന്നേരം 4:00
*വേദി: കേരള മ്യൂസിയം, മെട്രോ പില്ലർ 349, പത്തടിപ്പാലം, എടപ്പള്ളി, കൊച്ചി

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[:m:Event:Wikimedia Folklore Workshop Kochi 2025|മെറ്റ താൾ]] സന്ദർശിക്കുക. - [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 19:21, 18 ജൂൺ 2025 (UTC)

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കിമാനിയ 2025-ൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ==

സുഹൃത്തുക്കളെ,

ഈ വർഷം നടക്കുന്ന വിക്കിമാനിയിൽ, [[metawiki:Wikimedians of Kerala|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ]] അംഗമായ ഞാൻ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട്. ഓഗസ്റ്റ് 6 മുതൽ 9 വരെ കെനിയയിലെ നെയ്‌റോബിയിലാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. ഈ വർഷം ഞാനും, [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|രഞ്ജിത്ത്]] ചേട്ടനും ചേർന്ന് സമർപ്പിച്ച [[:പ്രമാണം:Wiki Loves Onam - Wikimania 2025 poster.pdf|വിക്കി ലൗവ്സ് ഓണം 2024]] എന്ന പോസ്റ്ററും, ഞാനും [[ഉപയോക്താവ്:Athulvis|അതുൽ]] ചേർന്ന് സമർപ്പിച്ച [[:പ്രമാണം:Open Data Kerala - Wikimania 2025 Poster.pdf|ഓപ്പൺ ഡാറ്റ കേരള]] എന്ന പോസ്റ്റർ പ്രദർശനം നടത്താനായി അനുമതി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് വിക്കിമാനിയിൽ പോസ്റ്റർ എക്സിബിഷനിൽ ഞങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കും. ഇത് കൂടാതെ ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, വിക്കി ഹാക്കത്തോൺ, മറ്റ് വിക്കി ബന്ധപ്പെട്ട ട്രാക്കുകളിൽ പങ്കെടുക്കാനും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:55, 22 ജൂലൈ 2025 (UTC)

കെനിയയിലെ നെയ്റോബിയിൽ നടക്കുന്ന വിക്കിമാനിയയിൽ ഞാൻ പങ്കെടുക്കുന്നു. [[:File:Wikimedians of Kerala User Group Poster 2025 for Wikimania 2025.pdf|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള പോസ്റ്റർ]], [[:File:Wiki Loves Birds India 2024 Poster for Wikimania 2025.pdf|വിക്കിലൗസ് ബേഡ്സ് ഇന്ത്യ 2024]] പോസ്റ്റർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പോസ്റ്ററുകൾ സമർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് കൂടാതെ ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, വിക്കി ഹാക്കത്തോൺ, മറ്റ് വിക്കി ബന്ധപ്പെട്ട ട്രാക്കുകളിൽ പങ്കെടുക്കാനും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 05:43, 23 ജൂലൈ 2025 (UTC)
=== വിക്കിമാനിയ 2025-ൽ  പങ്കെടുക്കുന്നവർ ===

* [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]]
* [[ഉപയോക്താവ്:Athulvis|athul]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Athulvis|സംവാദം]]) 18:07, 22 ജൂലൈ 2025 (UTC)
* [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]
* [[ഉപയോക്താവ്:Manojk|Manoj Karingamadathil]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|Talk]]) 15:23, 23 ജൂലൈ 2025 (UTC)

== വിക്കിമീഡിയ പരിശീലനം ==

വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരളയുടെയും വിക്കി നോളജ് പാർക്കിന്റെയുംസംയുക്താഭിമുഖ്യത്തിൽ ഇകോൾ ഇന്റർനാഷണൽ കൂറ്റ്യാടി എന്ന സ്ഥാപനത്തിൽ വിക്കിമീഡിയ പരിശീലന പരിപാടി സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.ജൂലൈ 31,2025 ന് ഉച്ച്ക്ക് പന്ത്രണ്ട് മുതൽഒന്നര വരെയാണ് പരിപാടി.വിശദമായ വിവരങ്ങൾ താഴെ മെറ്റ പേജിൽ നൽകുന്നു.

https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikibuilders_at_ecole

എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

[[ഉപയോക്താവ്:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kamarudheenelankur|സംവാദം]]) 16:29, 30 ജൂലൈ 2025 (UTC)

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

==മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ജന്മദിനാഘോഷവും വിക്കിമീഡിയിൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ വാർഷിക സമ്മേളനവും==
മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ 23-ാം ജന്മദിനാഘോഷവും വിക്കിമീഡിയിൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ വാർഷിക സമ്മേളനവും ഡിസംബർ മാസം നടത്താൻ തീരുമാരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള വിവിധ പരിപാടികൾക്കായി [[:meta:Community Resources and Partnerships/India Rapid Project/Wikimedians of Kerala Anniversary Programme|ഒരു ഗ്രാന്റ് ]]അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്ഥലവും തീയ്യതിയും ഉടൻ അറിയിക്കുന്നതാണ്. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 10:52, 12 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)

== Article on Ramapanivadan's Poem ==

Sorry for posting this message in English. Please help me to translate it.

In Gujarati Wikipedia, I have created an article on [[രാമപാണിവാദൻ]]'s long poem named Kansavaho- [[:gu:કંસવહો]]. This long poem is centered around the killing of Kansa by Krishna. As the author was from Kerala, you can translate it in Malayalam and make Malayalam Wikipedia more enriching.

Thank you! [[ഉപയോക്താവ്:Brihaspati|Brihaspati]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Brihaspati|സംവാദം]]) 03:46, 25 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>j8t7phb7wgoloh252q6iy3miwu5xivf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6942</id>
    <revision>
      <id>4615210</id>
      <parentid>4615204</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70520" sha1="lwkmy3h7xt9ip6smp7fb606dcgsofvw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>lwkmy3h7xt9ip6smp7fb606dcgsofvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615215</id>
      <parentid>4615210</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70521" sha1="iuun71eae5p1a9q0w1wvz164xn6nafq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്ത മാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>iuun71eae5p1a9q0w1wvz164xn6nafq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615216</id>
      <parentid>4615215</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70521" sha1="20bb14y2xplmpxy9qhfzogbpp1qpqfj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>20bb14y2xplmpxy9qhfzogbpp1qpqfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615222</id>
      <parentid>4615216</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70522" sha1="5bvb3mk8e63mpew81q0kfxulqyz9a6l" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ആ സമയത്ത് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>5bvb3mk8e63mpew81q0kfxulqyz9a6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615224</id>
      <parentid>4615222</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70531" sha1="k2ufykeb1aqcowl18q7tesigzv1llg8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>k2ufykeb1aqcowl18q7tesigzv1llg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615226</id>
      <parentid>4615224</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70531" sha1="mp2wjg0k5ryd9z4wz4p16uzt960mmsp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ഭദ്രകാളി പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത് ഈ സമയത്താണ്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>mp2wjg0k5ryd9z4wz4p16uzt960mmsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615228</id>
      <parentid>4615226</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70547" sha1="td4boowu7dvzt3bkyz8j43ajwy7r97d" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത് ഈ സമയത്താണ്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരശക്തി മൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>td4boowu7dvzt3bkyz8j43ajwy7r97d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615230</id>
      <parentid>4615228</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70556" sha1="r95hygdqvy2bab7kw9so1ccf7ycy35r" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത് ഈ സമയത്താണ്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>r95hygdqvy2bab7kw9so1ccf7ycy35r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615232</id>
      <parentid>4615230</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70562" sha1="0lu1uzfcn0rpc7pdh16oissjjwa3btw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ഈ സമയത്താണ് ഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളോടൊപ്പം ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>0lu1uzfcn0rpc7pdh16oissjjwa3btw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615234</id>
      <parentid>4615232</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70568" sha1="jjk0iq72l9d7j3mgyye2g7dmly9bsre" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ഈ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്ന ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>jjk0iq72l9d7j3mgyye2g7dmly9bsre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615236</id>
      <parentid>4615234</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70583" sha1="9595cs8r8jtqnm57lzmi683jxb2gz6i" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ഈ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>9595cs8r8jtqnm57lzmi683jxb2gz6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615237</id>
      <parentid>4615236</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70583" sha1="tiesckwvfbkb4si3a24fdnssv2wdsv6" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>tiesckwvfbkb4si3a24fdnssv2wdsv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615243</id>
      <parentid>4615237</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70614" sha1="4pyb1gzeesj9iz3h34yhp7xj0wdz00p" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയുവാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>4pyb1gzeesj9iz3h34yhp7xj0wdz00p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615244</id>
      <parentid>4615243</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70608" sha1="pipwycvyf7x216h39o626qrj66h4s6b" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നുകയാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>pipwycvyf7x216h39o626qrj66h4s6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615246</id>
      <parentid>4615244</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70614" sha1="svgbfx9c0jmxdse9m2phw89cv2go03c" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു കൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>svgbfx9c0jmxdse9m2phw89cv2go03c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615247</id>
      <parentid>4615246</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70613" sha1="e0rfn0su702dr5f6icr3jolqu0tkdfc" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്.

നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>e0rfn0su702dr5f6icr3jolqu0tkdfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615249</id>
      <parentid>4615247</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71404" sha1="l2zw426f9fbuwdg6wlvqzjv0plf3emg" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തുള്ള കൽപ്പാലത്തിനും ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി ഭൂതഗണങ്ങൾ ഒരുക്കിയതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം. ആറാട്ട് കടവിന് അപ്പുറമുള്ള
നെൽപ്പാടത്താണ് ക്ഷേത്രാവശ്യത്തിനുള്ള നെല്ല് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>l2zw426f9fbuwdg6wlvqzjv0plf3emg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615250</id>
      <parentid>4615249</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71172" sha1="qtg9y6vx62xsn8k5oyf0n8c4n8nhoti" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തുള്ള കൽപ്പാലത്തിനും ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ ഒരുക്കിയതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>qtg9y6vx62xsn8k5oyf0n8c4n8nhoti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615251</id>
      <parentid>4615250</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം */</comment>
      <origin>4615251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71191" sha1="4y3xahqmln40zwvxf7ka3zjbghisvf4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിനും ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ ഒരുക്കിയതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>4y3xahqmln40zwvxf7ka3zjbghisvf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615252</id>
      <parentid>4615251</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71197" sha1="fuepl87hvdyf07ve5e0e5dtr1sos5yx" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേസമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിനും ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>fuepl87hvdyf07ve5e0e5dtr1sos5yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615267</id>
      <parentid>4615252</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം */</comment>
      <origin>4615267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71201" sha1="aldm1eoxgfl6kapp6atzkyryu7xqt7l" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിനും ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>aldm1eoxgfl6kapp6atzkyryu7xqt7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615269</id>
      <parentid>4615267</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71198" sha1="2l0ds83d4wc7r44fg20gwby01d3c9dn" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരുകൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>2l0ds83d4wc7r44fg20gwby01d3c9dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615344</id>
      <parentid>4615269</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കളംപാട്ട് */</comment>
      <origin>4615344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71198" sha1="2qjnusn2dq73g5dgu8jmnmbvvvbfx14" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കെ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. വലുതും മനോഹരവുമായ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. എന്നാൽ ‘തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ഭദ്രകാളി ആണെങ്കിലും [[മഹാസരസ്വതി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]] തുടങ്ങിയ   ആദിപരാശക്തിയുടെ മറ്റ് രണ്ട് പ്രധാന ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്. (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നീ ഏഴ് പേരാണ് സപ്തമാതാക്കൾ.) വിഘ്നേശ്വരനായ [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്.  

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭദ്രകാളി പ്രതിഷ്ഠയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലേത്. മംഗല്യസിദ്ധിക്കും ദുരിതമോചനത്തിനും ഭക്തർ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണ് ഇത്. ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരു വിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവതി ദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, [[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], തിരുവാതിര  ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. ഇവിടത്തെ ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ട് ഭക്തകവി പൂന്താനം രചിച്ച കൃതിയാണ് ‘ഘനസംഘം‘ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം]] നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം, [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]], [[തുലാം|തുലാമാസത്തിലെ]] മുപ്പെട്ട് [[വെള്ളിയാഴ്ച]] നടക്കുന്ന മഹാമംഗല്യപൂജ, [[കന്നി]]മാസത്തിൽ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. കൂടാതെ, എല്ലാ [[ചൊവ്വാഴ്ച|ചൊവ്വ]], വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി ദിവസങ്ങളും, മലയാളം ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതിയും, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസവും ദർശനം നടത്താൻ പ്രധാനമാണ്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]], [[തിരുവാതിര]] തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളും വിശേഷം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ [[പാർവ്വതി]] അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.   [[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം   നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

തെളിനീർ ഒഴുകുന്ന അതിമനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം 
സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  
ആദിശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. 
ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു [[ശിവലിംഗം]] കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>2qjnusn2dq73g5dgu8jmnmbvvvbfx14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പാമ്പ്‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8358</id>
    <revision>
      <id>4615455</id>
      <parentid>4613803</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Given more clarity and information</comment>
      <origin>4615455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28953" sha1="imxf8ihjupzks1uwjr6ow6si90frvea" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Snake}}
{{Automatic taxobox
| name = പാമ്പുകൾ
| fossil_range = {{Fossil range|145|0|earliest=|latest=|PS=}}[[ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] – [[Holocene|സമീപസ്ഥം]]
| image = Snakes Diversity.jpg
| taxon = Serpentes
| authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| range_map = World.distribution.serpentes.1.png
| range_map_caption = &lt;small&gt;World range of snakes&lt;br /&gt;(rough range of [[sea snakes]] in blue)&lt;/small&gt;
| subdivision_ranks = [[Infraorder]]s
| subdivision = * [[Alethinophidia]] – Nopcsa, 1923
* [[Scolecophidia]] – Cope, 1864
}}

[[ഉരഗം|ഉരഗവർഗ്ഗത്തിൽ]] പെട്ട ജീവികൾ ആണ് '''പാമ്പുകൾ'''. ഇംഗ്ലീഷിൽ സ്നേക്ക് (Snake).
520 [[ജീനസ്]] കളിലായി 3900ത്തോളം [[സ്പീഷിസ്]] പാമ്പുകൾ ലോകത്ത് ഉണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?taxon=snake&amp;submit=Search|title=Search results {{!}} The Reptile Database|access-date=2021-07-22}}&lt;/ref&gt;.  കേരളത്തിൽ നൂറിലധികം ഇനങ്ങളും.ഭൂരിഭാഗവും വിഷമില്ലാത്തവയാണ്.  ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ പാമ്പ് [[റെട്ടിക്കുലേറ്റഡ് പെരുമ്പാമ്പ്]] ആണ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/70275-longest-snake|title=Longest snake|access-date=2021-07-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/longest-snake-ever-(captivity)|title=Longest snake in captivity ever|access-date=2021-07-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളമുള്ള വിഷപാമ്പ് [[രാജവെമ്പാല]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/reptiles/facts/king-cobra|title=King cobra, facts and photos|access-date=2021-07-22|date=2010-09-10|language=en}}&lt;/ref&gt;, ഏറ്റവും വിഷ വീര്യമുള്ള പാമ്പ് [[ഇൻലാൻഡ് തായ്പാൻ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/141205-snakes-venomous-cobras-animals-science-snakebites|title=Weird Animal Question of the Week: What's the Most Toxic Snake?|access-date=2021-07-22|date=2014-12-07|language=en}}&lt;/ref&gt;, ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ പാമ്പ് [[ബ്ലാക്ക് മാമ്പ]], &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/black-mamba-snake-deadly-venom-golf-course-south-africa-video|title=Watch Two of World’s Deadliest Snakes Fight on a Golf Course|access-date=2021-07-22|date=2017-05-25|language=en}}&lt;/ref&gt;ഏറ്റവും ഭാരം കൂടിയ വിഷപാമ്പ് [[ഗബൂൺ അണലി]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nationalzoo.si.edu/animals/gaboon-viper|title=Gaboon viper|access-date=2021-07-22|date=2016-04-25|language=en}}&lt;/ref&gt;ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാരം കൂടിയ പാമ്പ് [[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/reptiles/facts/green-anaconda|title=Green Anaconda {{!}} National Geographic|access-date=2021-07-22|date=2010-09-10|language=en}}&lt;/ref&gt;,ഭൂമിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നതിൽ വെച്ച് എക്കാലത്തെയും ഏറ്റവും വലിയ പാമ്പ്  [[ടൈറ്റാനോബൊവ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/titanoboa-thirteen-metres-one-tonne-largest-snake-ever|title=Titanoboa – thirteen metres, one tonne, largest snake ever.|access-date=2021-07-22|date=2009-02-04|language=en}}&lt;/ref&gt; ,ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ പാമ്പ് [[ബാർബഡോസ് ത്രെഡ്സ്നേക്ക്]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/worlds-smallest-snake-discovered-study-says|title=World's Smallest Snake Discovered, Study Says|access-date=2021-07-22|date=2008-08-03|language=en}}&lt;/ref&gt;

== '''ഭക്ഷണം''' ==
എല്ലാ പാമ്പുകളും മാംസഭുക്കുകളാണ്.തവള,എലി,ചെറുപക്ഷികൾ,മുട്ട എന്നിവയാണ് സാധാരണ ഭക്ഷണം.നാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് ഇരയുടെ ഗന്ധം മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇരയെ ഞെരിക്കി കൊന്നും വിഷം കുത്തി വെച്ച് കൊന്നും പാമ്പുകൾ ആഹാരമാക്കുന്നു.പാമ്പുകൾ പാമ്പുകളേ തന്നെ ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. കുറഞ്ഞ മെറ്റബോളിസം ഉള്ളതിനാൽ കുറേ കാലം ആഹാരം ഇല്ലാതെയും ഇവയ്ക്ക് ജീവിക്കാനാവും.

=='''ഉറയൂരൽ'''==
പാമ്പുകൾ സ്വന്തം കട്ടികൂടിയ തൊലി വർഷത്തിൽ 2-3 പ്രാവിശ്യം പൊഴിച്ചു കളയാറുണ്ട്. ഉറയൂരലിന്റെ മുൻപ്  അവർ ഉദാസീനരായിരിക്കുകയും ഭക്ഷണത്തിലൊന്നു ശ്രദ്ധിക്കാതെ ഒരു ഭാഗത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കും. ആ സമയത്ത് അവരുടെ  [[കണ്ണ്|കണ്ണുകൾ]]  മങ്ങിയും നീലനിറമായും കാണപ്പെടും. തൊലി വരണ്ടതും നിറം മങ്ങിയതുമാകും. ഉറയൂരൽ കഴിഞ്ഞാൽ അവയുടെ കണ്ണുകൾ തെളിയുകയും തൊലി തിളക്കമുള്ളതാവുകയും ചെയ്യും. കുഞ്ഞുങ്ങൾ മൂന്നിൽക്കൂടുതൽ തവണ ഉറയൂരൽ ചെയ്യാറുണ്ട്.&lt;ref name = eureka&gt; ഉറയൂരൽ-ഡോ.സപ്ന ജേക്കബ് (യുറീക്ക 2016 ജനുവരി 16)&lt;/ref&gt;

=='''സഞ്ചാരം'''==
ശൽക്കങ്ങളോടു കൂടിയ പുറംതൊലിയും ശരീരത്തിലെ കശേരുക്കളും അനുബന്ധപേശികളുമാണ് പാമ്പുകളെ സഞ്ചരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നത്. സർപ്പിള ചലനം, നേർരേഖാചലനം, വലിഞ്ഞുനീങ്ങൽ, പാർശ്വചലനം എന്നിങ്ങനെ നാലുതരം ചലനങ്ങളാണ് പാമ്പുകൾക്ക് ഉള്ളത്.&lt;ref name = eureka2&gt; കാലില്ലാത്ത യാത്രയുടെ കൌതുകങ്ങൾ-ഡോ.സപ്ന ജേക്കബ് (യൂറീക്ക 2016 ഫെബ്രുവരി 1)&lt;/ref&gt;

== '''ഇണചേരൽ''' ==
ഒരു പക്ഷെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തെറ്റിദ്ധാരണ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒരു കാര്യമാണ് പാമ്പുകളുടെ ഇണ ചേരൽ.ഒരു വർഗത്തിൽ പെട്ട പാമ്പുകൾ തമ്മിലെ ഇണ ചേരൂ.പഴയ കാലത്ത് ആയുർവേദവും പറഞ്ഞിരുന്നു.മൂർഖ വർഗത്തിൽ പെട്ടവയും രാജില വർഗത്തിൽ പെട്ടവയും ഇണ ചേർന്ന് വേന്തിരൻ എന്ന പുതിയൊരു വർഗം ഉണ്ടാകുമെന്ന്.പക്ഷെ യഥാർഥത്തിൽ അങ്ങനെ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കാറില്ല.മൂർഖൻ ആണും ചേര അതിന്റെ പെണ്ണും ആണെന്നൊക്കെ പല സ്ഥലത്തും ഉള്ള വിശ്വാസം അടിസ്ഥാന രഹിതവും അബദ്ധവും ആണ്.മൂർഖൻ മൂര്ഖനോടെ ഇണ ചേരൂ.ചേര ചെരയോടും.

നാം പലപ്പോഴും പാമ്പുകളുടെ ഇണ ചേരൽ എന്ന് പറയാറുള്ളത് അവ തമ്മിലുള്ള പ്രവിശ്യാ യുധ്ധത്തെ ആണ്.ഇണ ചേരൽ സമയത്ത് അവ തമ്മിൽ പിണഞ്ഞു തല ഉയർത്തി ബല പരീക്ഷണം നടത്താറില്ല.വളരെ ശാന്തരായി ഒരിടത്ത് കിടന്നാണ് അവർ ആ കർമ്മം നിർവഹിക്കുക.പലപ്പോഴും ചുറ്റി പിണയാതെ ചേർന്ന് കിടന്നു വാൽ ഭാഗം മാത്രം അവർ ഒന്നോ രണ്ടോ വട്ടം തമ്മിൽ ചുറ്റി ചേർത്ത് വെച്ചു ഗുദ ദ്വാരങ്ങൾ ചേർത്ത് വെക്കും.ആൺ പാമ്പ് പെൺ പാമ്പിന്റെ ശരീരത്തിനു മുകളിൽ തലയോ ശരീരമോ ഉരസി അവളെ ലൈംഗികമായി ഉണര്ത്തിയെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നെക്കാം എന്ന് മാത്രം.

ഇണ ചേരൽ കാലത്ത് പെൺ പാമ്പുകളുടെ ഗന്ധ ഗ്രന്ഥി [Musk Gland] ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഫിറോമോനിന്റെ മണം വളരെ ദൂരെ പോലും എത്തുകയും ആൺ പാമ്പുകളുടെ വോമെറോ നേസൽ അവയവത്തിലെ സ്തരം ഈ മണം തട്ടുമ്പോൾ ഉത്തെജിതമാകുകയും അങ്ങനെ ആണ്പാമ്പുകൾ പെണ്പാമ്പുകൾ ഉള്ള സ്ഥലം തിരിച്ചറിഞ്ഞു അങ്ങോട്ട്‌ എത്തുകയും ചെയ്യും.

== '''പ്രവിശ്യാ യുദ്ധം''' ==

[[പ്രമാണം:Two snakes.ogv|thumb|പ്രവിശ്യാ യുദ്ധം (വീഡീയോ)]]
ഒരു പാമ്പിനു താമസിക്കാൻ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവിശ്യ ഉണ്ടായിരിക്കും.അവിടുത്തെ ഏകാധിപതി ആയിരിക്കും അവൻ.അവന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിലേക്ക് മറ്റൊരു ആൺ പാമ്പ് കടന്നു വന്നാൽ അവർ തമ്മിൽ വഴക്കുണ്ടാകും.ഒരു പക്ഷെ നമ്മളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മാതൃകാപരം എന്നൊക്കെ വേണമെങ്കിൽ പറയാവുന്ന തരം വഴക്ക്.രണ്ടാളും ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞു തല നിലത്തു നിന്ന് ആവുന്നത്ര ഉയർത്തി പിടിക്കും.എന്നിട്ട് എതിരാളിയുടെ തല നിലത്തു മുട്ടിക്കാൻ പരസ്പരം തള്ളും.ആരുടെ തല ആദ്യം നിലത്തു മുട്ടുന്നോ അയാൾ പരാജയം സമ്മതിക്കും.എന്നിട്ട് പുതിയൊരു താമസ സ്ഥലം തേടി പോകും.പല ജീവികളിലും കാണുന്ന ഈ പ്രവിശ്യാ യുധ്ധത്തെയാണ് നാം പലപ്പോഴും പാമ്പിന്റെ ഇണ ചേരൽ എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത്.അത് കണ്ടാൽ കാണുന്നവന്റെ കണ്ണ് പൊട്ടുമെന്നും മൈലുകളോളം പിന്തുടർന്നെത്തി പാമ്പുകൾ അത് കണ്ട ആളിനെ കടിച്ചു കൊല്ലുമെന്നും ഒരു മൂഡവിശ്വാസവും നിലനിന്നിരുന്നു പണ്ട്.

== '''വിസർജ്ജനം''' ==
പാമ്പുകൾക്ക് മൂത്ര സഞ്ചിയില്ല.ദ്രാവക രൂപത്തിൽ അവ മൂത്രം ഒഴിക്കാറുമില്ല.ജല നഷ്ടം ഉണ്ടാവാതിരിക്കാനുള്ള ഒരു അനുകൂലനം ആണ് ഇത്.പരൽ രൂപത്തിലാണ് അവ യൂറിക് ആസിഡ് വിസർജ്ജിക്കുക.ഈ വിസർജ്ജ്യത്ത്തിനു ഒരു തരം രൂക്ഷ ഗന്ധമുണ്ടാകും.കപ്പ പുഴുങ്ങുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത് പോലെയോ ശീമക്കൊന്നയുടെ വാടിയ ഇലകൾക്ക് ഉള്ളത് പോലെയോ പാട വള്ളി പൂത്തത് പോലെയോ ഉള്ള ഒരു മണം.ഈ മണമാണ് ഇന്നും ചില നാട്ടിൻ പുറങ്ങളിൽ പാമ്പ് വാ പൊളിച്ചത് പോലെ എന്നൊക്കെ പറയപ്പെടുന്ന മണം.പാമ്പിന്റെ വായക്കു പ്രത്യേകിച്ചു മണം ഒന്നുമില്ല.പാമ്പുകളെ വളർത്തുകയും അടുത്ത് പരിചയപ്പെടുകയം ഒക്കെ ചെയ്തിട്ടുള്ളവർക്ക്അവയുടെ കാഷ്ടത്തിന്റെ ഈ മണം പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാം.ഒറ്റ നോട്ടത്തിൽ ഏകദേശം കോഴിക്കാഷ്ട്ടം പോലെ തന്നെയാണ് പാമ്പിൻ കാഷ്ട്ടവും കാണപ്പെടുക.

പാമ്പുകൾ ശീത രക്ത ജീവികളാണ്.അന്തരീക്ഷ താപനിലക്കനുസരിച്ച്ചു ശരീരതാപനില നിയന്ത്രിക്കാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയില്ല.അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദഹനം ശരിയായി നടക്കണമെങ്കിൽ ഒരു നിശ്ചിത ഊഷ്മാവ് അത്യാവശ്യമാണ്.അഞ്ചു ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡിൽ താഴ്ന്നാൽ ദഹനം അല്പം പോലും നടക്കില്ല. 35 ഡിഗ്രിയിൽ കൂടിയാലും ദഹന നിരക്ക് താഴും.ഏകദേശം 24-25 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് ആണ് പാമ്പുകളുടെ ദഹനം സുഗമമായി നടക്കുന്ന ഊഷ്മാവ്.ഇങ്ങനെ നന്നായി ദഹനം നടന്നാൽ ഇരയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗവും ദഹിച്ച്ചു പോകും.എങ്കിലും പലപ്പോഴും ഇരയുടെ നഖം,അസ്ധിക്കഷ്ണങ്ങൾ,രോമം തുടങ്ങിയവ പാമ്പിൻ കാഷ്ട്ടത്ത്തിൽ കാണാറുണ്ട്.

== '''വിഷമുള്ളവ''' ==

# [[രാജവെമ്പാല]] (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിഷപാമ്പ്) 
# [[ചേനത്തണ്ടൻ]]
# [[ഇന്ത്യൻ മൂർഖൻ]]  
# [[വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]
# [[ചുരുട്ടമണ്ഡലി]]
# [[മുഴമൂക്കൻ കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[ചോലമണ്ഡലി]]
# [[മുളമണ്ഡലി]]
# [[കുതിരക്കുളമ്പൻ കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[കാട്ടു കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[മഞ്ഞവരയൻ]]
# [[മോണോക്ലെഡ് കോബ്ര]]
# [[കാസ്പിയൻ കോബ്ര]]
# [[സമർ കോബ്ര]]
# [[കേപ് കോബ്ര]]
# [[ഫിലിപ്പൈൻ കോബ്ര]]
# [[ഫോറസ്റ്റ് കോബ്ര]]
# [[അസ്പ്]] (ഈജിപ്ഷ്യൻ കോബ്ര)
# [[റെഡ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[ബ്ലാക്ക് നെക്ക്ഡ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[മൊസാംബിക്ക് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[മാലി കോബ്ര]]
# [[ഇന്തോചൈനീസ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[ചൈനീസ് കോബ്ര]]
# [[ആൻഡമാൻ കോബ്ര]]
# [[സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്രകൾ]]
# [[സെറസ്റ്റസ് സെറസ്റ്റസ്]]
# [[പഫ് ആഡെർ]]
# [[ബോട്രോപ്‌സ് ആസ്പർ]]
# [[ഗബൂൺ അണലി]] (ഏറ്റവും ഭാരമുള്ള വിഷപാമ്പ് )
# [[ബ്ലാക്ക് മാമ്പ]] ( ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ പാമ്പ് ) 
# [[ഇൻലാൻഡ് തായ്പാൻ]] (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിഷവീര്യമുള്ള പാമ്പ്)
# [[കോസ്റ്റൽ തായ്പാൻ]]
# [[ഈസ്റ്റേൺ ബ്രൗൺ സ്നേക്ക്]]
# [[ടൈഗർ സ്നേക്ക്]]
# [[മഞ്ഞക്കറുപ്പൻ പാമ്പ്]]
# [[വലകടിയൻ]]
# [[നീലവരയൻ]]
# [[ഓർണേറ്റ് കടൽപ്പാമ്പ്]] 
# [[ചെറു കടൽപ്പാമ്പ്]]
# [[ലാറ്റികൗട]]
# [[ചിറ്റുളിപ്പാമ്പ്]]
# [[റാറ്റിൽസ്നേക്]]
# [[ആൻഡമാൻ വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]

== '''വിഷമില്ലാത്തവ''''''യും'''''' നേരിയ തോതിൽ വിഷമുള്ളവയും''' ==
# [[റെട്ടിക്കുലേറ്റഡ് പെരുമ്പാമ്പ്]]
# [[മലമ്പാമ്പ്]]
# [[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട]]
# [[ഇന്ത്യൻ ചേര]]
# [[ഇരട്ടത്തലയൻ]]
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]
# [[വെള്ളിവരയൻ പാമ്പ്]]
# [[കാട്ടുപാമ്പ്]]
# [[തെയ്യാൻ പാമ്പ്]]
# [[നീർക്കോലി]]
# [[ഇരുതലൻ മണ്ണൂലി]]
# [[വലിയ മണ്ണൂലി]]
# [[വിറ്റേക്കർ മണ്ണൂലി]]
# [[വില്ലൂന്നി]]
# [[പൂച്ചക്കണ്ണൻ]]
# [[എണ്ണക്കുരുടി]]
# [[വെള്ളിത്തളയൻ]]
# [[ആറ്റുവായ് പാമ്പ്]]
# [[ചെളിക്കുട്ട]]
# [[പച്ചനാഗം]]
# [[നാഗത്താൻ പാമ്പ്]]
# [[മൂവരയൻ ചുരുട്ട]]

== '''കരയിൽ ജീവിക്കുന്നവ''' ==
[[പ്രമാണം:Snake-anatomy.svg|thumb|250px|right|പാമ്പിന്റെ ശരീരഘടന &lt;br /&gt;1.അന്ന നാളം, 2.ട്രക്കിയ, 3.ട്രക്കിയൽ ശ്വാസകോശങ്ങൾ, 4.ഇടത് ശ്വാസകോശം(പ്രധാനം), 5.വലത് ശ്വാസകോശം, 6.ഹൃദയം, 7.കരൾ, 8.ഉദരം, 9.വായൂ അറകൾ, 10.കുടൽ, 11.പാൻ‌ക്രിയാസ്, 12.പ്ലീഹ, 13.വിസർജ്ജനാവയവം, 14.പ്രത്യുത്പാദനവയവങ്ങൾ, 15.വൃക്കകൾ]]
# [[രാജവെമ്പാല]]
# [[അണലി]]
# [[മൂർഖൻ]]
# [[വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]
# [[പെരുമ്പാമ്പ്]]
# [[മലമ്പാമ്പ്]]
# [[ചേര]]
# [[ഇരട്ടത്തലയൻ]]
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]/[[വില്ലോളിപാമ്പ്]]

== '''കരയിലും ശുദ്ധജലത്തിലും ജീവിക്കുന്നവ''' ==
# [[നീർക്കോലി]]

== '''കരയിലും കടലിലും ജീവിക്കുന്നവ''' ==
# [[ലാറ്റികൌട]]

== '''കടലിൽ ജീവിക്കുന്നവ''' ==
മാരകവിഷമുള്ളവയാണ് കടൽപാമ്പുകൾ. [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലും]] [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്രത്തിന്റെ ]] തീരക്കടലുകളിലുമാണ് ഇവയെ കാണുന്നത്. ലോകത്ത് 67 ഇനമുള്ളതിൽ 20ഇനത്തെ  ഭാരതത്തിലും അതിൽ 5 എണ്ണത്തിനെ കേരളത്തിലും കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
* [[വലകടിയൻ]]
* [[നീലവരയൻ]]
* [[മഞ്ഞക്കുറിശ്ശിപ്പാമ്പ്]]
* [[ഓർണേറ്റ് കടൽപ്പാമ്പ്]]
* [[ചെറു കടൽപ്പാമ്പ്]]
* [[ലാറ്റികൗട]]
* [[ചിറ്റുളിപ്പാമ്പ്]]

== '''പ്രസവിക്കുന്നവ''' ==
# [[അണലി]] ( എല്ലാ അണലി വർഗ്ഗങ്ങളും )
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]
#[[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട|അനാക്കോണ്ട]]

== '''പാമ്പിന്റെ ശത്രുക്കൾ''' ==
പാമ്പിന്റെ പ്രധാന ശത്രുക്കൾ [[കീരി]], [[പരുന്ത്]], [[മൂങ്ങ]], [[മയിൽ]], [[ടർക്കി കോഴി]] അഥവാ [[കൽക്കം]], [[ഗിനിക്കോഴി]], കുറുക്കൻ, പൂച്ച അഥവാ കാട്ടു പൂച്ച തുടങ്ങിയവയാണ്. ഇവ പാമ്പുകളെയോ മറ്റു ഇഴ ജന്തുക്കളെയോ കണ്ടാൽ കൊല്ലുകയോ ആഹാരമാക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ആക്രമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ജീവികളാണ്. അതിനാൽ ഇവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്നും പറയാറുണ്ട്.

പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും പാമ്പിനെ കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെവരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഭക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഗിനിയും ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ പാമ്പ് ശല്യം ഉള്ള ഇടങ്ങളിൽ ഇവയെ വളർത്താറുണ്ട്. 

എന്നാൽ പാമ്പിന്റെ വലിയ ശത്രു മനുഷ്യർ തന്നെ. പാമ്പുകൾക്ക് വിഷമുള്ളതിനാലും ഭയപ്പാടും മൂലം മനുഷ്യർ അവയെ കൊന്നൊടുക്കുക പതിവാണ്. പാമ്പുകളുടെ ആവാസ വ്യവസ്ഥിതിയും കാടുകളും കാവുകളും മനുഷ്യരുടെ കടന്നുകയറ്റം മൂലം ചുരുങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

=='''വിശ്വാസങ്ങളിൽ'''==
സർപ്പാരാധന മാനവ സംസ്കൃതികളിൽ സാമാന്യമായി കാണാവുന്നതാണ്. സർപ്പക്കാവുകളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് കേരളത്തിൽ സർപ്പാരാധന അധികം നടക്കുന്നത്. ഹിന്ദു സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ആരാധന. കേരളത്തിലെ പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും സർപ്പക്കാവുകൾ കാണാവുന്നതാണ്. ഇവ പ്രകൃതി ആരാധന, പ്രകൃതി സംരക്ഷണം എന്നിവയുടെ ചെറു തുരുത്തുകളായി അറിയപ്പെടുന്നു. അമ്പലങ്ങൾ പോലെ തന്നെ പ്രധാനമാണ് സർപ്പക്കാവുകളിൽ പൂജയും. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തൻ (ശേഷനാഗം), ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്നിവർ നാഗരാജാവ് എന്ന പേരിൽ ശൈവ വൈഷ്ണവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. തിരുവനന്തപുരം അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ആദിമൂലം വെട്ടിക്കൊട്ടു നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, ഹരിപ്പാട്ടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ പാമ്പുംമേയ്ക്കാട്ടു മന, എറണാകുളം തൃപ്പൂണിത്തുറയിലുള്ള ആമേട ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പെരുമ്പടവിന് സമീപമുള്ള കരിപ്പാൽ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം എന്നിവ കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ സർപ്പാരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. 

== '''ചിത്രങ്ങൾ''' ==
&lt;gallery&gt;
ചിത്രം:Snakeskin.JPG|പാമ്പിൻറെ ഉറ
പ്രമാണം:Rattlesnake.jpg|റാറ്റിൽ സ്നേക്
&lt;/gallery&gt;

== '''ഇതും കാണുക''' ==
* [[പറശ്ശിനിക്കടവ് പാമ്പുവളർത്തൽ കേന്ദ്രം]]
* [[വിഷചികിത്സ]]
* [[പാമ്പിൻ വിഷം]]
* [[കേരളത്തിലെ പാമ്പുകൾ]]
* [[കുരുടിപ്പാമ്പുകൾ]]
* [[ബിഗ് ഫോർ (പാമ്പുകൾ)]]
* [[മൂർഖൻ]]
* [[അണലി]]
* [[പ്രതിവിഷം]]
{{Animalstub}}

==അവലംബം==
{{Ref list}}

[[വർഗ്ഗം:പാമ്പുകൾ| ]]</text>
      <sha1>imxf8ihjupzks1uwjr6ow6si90frvea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615460</id>
      <parentid>4615455</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Based on current situtation of snake bites in kerala, all important information as per govt protocol given. I will add some reference this week when iam free. Thank you</comment>
      <origin>4615460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35958" sha1="fromas6hkdsq0wfn9zslsefg4zq7inw" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Snake}}
{{Automatic taxobox
| name = പാമ്പുകൾ
| fossil_range = {{Fossil range|145|0|earliest=|latest=|PS=}}[[ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] – [[Holocene|സമീപസ്ഥം]]
| image = Snakes Diversity.jpg
| taxon = Serpentes
| authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| range_map = World.distribution.serpentes.1.png
| range_map_caption = &lt;small&gt;World range of snakes&lt;br /&gt;(rough range of [[sea snakes]] in blue)&lt;/small&gt;
| subdivision_ranks = [[Infraorder]]s
| subdivision = * [[Alethinophidia]] – Nopcsa, 1923
* [[Scolecophidia]] – Cope, 1864
}}

[[ഉരഗം|ഉരഗവർഗ്ഗത്തിൽ]] പെട്ട ജീവികൾ ആണ് '''പാമ്പുകൾ'''. ഇംഗ്ലീഷിൽ സ്നേക്ക് (Snake).
520 [[ജീനസ്]] കളിലായി 3900ത്തോളം [[സ്പീഷിസ്]] പാമ്പുകൾ ലോകത്ത് ഉണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?taxon=snake&amp;submit=Search|title=Search results {{!}} The Reptile Database|access-date=2021-07-22}}&lt;/ref&gt;.  കേരളത്തിൽ നൂറിലധികം ഇനങ്ങളും.ഭൂരിഭാഗവും വിഷമില്ലാത്തവയാണ്.  ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ പാമ്പ് [[റെട്ടിക്കുലേറ്റഡ് പെരുമ്പാമ്പ്]] ആണ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/70275-longest-snake|title=Longest snake|access-date=2021-07-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/longest-snake-ever-(captivity)|title=Longest snake in captivity ever|access-date=2021-07-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളമുള്ള വിഷപാമ്പ് [[രാജവെമ്പാല]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/reptiles/facts/king-cobra|title=King cobra, facts and photos|access-date=2021-07-22|date=2010-09-10|language=en}}&lt;/ref&gt;, ഏറ്റവും വിഷ വീര്യമുള്ള പാമ്പ് [[ഇൻലാൻഡ് തായ്പാൻ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/141205-snakes-venomous-cobras-animals-science-snakebites|title=Weird Animal Question of the Week: What's the Most Toxic Snake?|access-date=2021-07-22|date=2014-12-07|language=en}}&lt;/ref&gt;, ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ പാമ്പ് [[ബ്ലാക്ക് മാമ്പ]], &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/black-mamba-snake-deadly-venom-golf-course-south-africa-video|title=Watch Two of World’s Deadliest Snakes Fight on a Golf Course|access-date=2021-07-22|date=2017-05-25|language=en}}&lt;/ref&gt;ഏറ്റവും ഭാരം കൂടിയ വിഷപാമ്പ് [[ഗബൂൺ അണലി]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nationalzoo.si.edu/animals/gaboon-viper|title=Gaboon viper|access-date=2021-07-22|date=2016-04-25|language=en}}&lt;/ref&gt;ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാരം കൂടിയ പാമ്പ് [[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/reptiles/facts/green-anaconda|title=Green Anaconda {{!}} National Geographic|access-date=2021-07-22|date=2010-09-10|language=en}}&lt;/ref&gt;,ഭൂമിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നതിൽ വെച്ച് എക്കാലത്തെയും ഏറ്റവും വലിയ പാമ്പ്  [[ടൈറ്റാനോബൊവ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/titanoboa-thirteen-metres-one-tonne-largest-snake-ever|title=Titanoboa – thirteen metres, one tonne, largest snake ever.|access-date=2021-07-22|date=2009-02-04|language=en}}&lt;/ref&gt; ,ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ പാമ്പ് [[ബാർബഡോസ് ത്രെഡ്സ്നേക്ക്]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/worlds-smallest-snake-discovered-study-says|title=World's Smallest Snake Discovered, Study Says|access-date=2021-07-22|date=2008-08-03|language=en}}&lt;/ref&gt;

== '''ഭക്ഷണം''' ==
എല്ലാ പാമ്പുകളും മാംസഭുക്കുകളാണ്.തവള,എലി,ചെറുപക്ഷികൾ,മുട്ട എന്നിവയാണ് സാധാരണ ഭക്ഷണം.നാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് ഇരയുടെ ഗന്ധം മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇരയെ ഞെരിക്കി കൊന്നും വിഷം കുത്തി വെച്ച് കൊന്നും പാമ്പുകൾ ആഹാരമാക്കുന്നു.പാമ്പുകൾ പാമ്പുകളേ തന്നെ ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. കുറഞ്ഞ മെറ്റബോളിസം ഉള്ളതിനാൽ കുറേ കാലം ആഹാരം ഇല്ലാതെയും ഇവയ്ക്ക് ജീവിക്കാനാവും.

=='''ഉറയൂരൽ'''==
പാമ്പുകൾ സ്വന്തം കട്ടികൂടിയ തൊലി വർഷത്തിൽ 2-3 പ്രാവിശ്യം പൊഴിച്ചു കളയാറുണ്ട്. ഉറയൂരലിന്റെ മുൻപ്  അവർ ഉദാസീനരായിരിക്കുകയും ഭക്ഷണത്തിലൊന്നു ശ്രദ്ധിക്കാതെ ഒരു ഭാഗത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കും. ആ സമയത്ത് അവരുടെ  [[കണ്ണ്|കണ്ണുകൾ]]  മങ്ങിയും നീലനിറമായും കാണപ്പെടും. തൊലി വരണ്ടതും നിറം മങ്ങിയതുമാകും. ഉറയൂരൽ കഴിഞ്ഞാൽ അവയുടെ കണ്ണുകൾ തെളിയുകയും തൊലി തിളക്കമുള്ളതാവുകയും ചെയ്യും. കുഞ്ഞുങ്ങൾ മൂന്നിൽക്കൂടുതൽ തവണ ഉറയൂരൽ ചെയ്യാറുണ്ട്.&lt;ref name = eureka&gt; ഉറയൂരൽ-ഡോ.സപ്ന ജേക്കബ് (യുറീക്ക 2016 ജനുവരി 16)&lt;/ref&gt;

=='''സഞ്ചാരം'''==
ശൽക്കങ്ങളോടു കൂടിയ പുറംതൊലിയും ശരീരത്തിലെ കശേരുക്കളും അനുബന്ധപേശികളുമാണ് പാമ്പുകളെ സഞ്ചരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നത്. സർപ്പിള ചലനം, നേർരേഖാചലനം, വലിഞ്ഞുനീങ്ങൽ, പാർശ്വചലനം എന്നിങ്ങനെ നാലുതരം ചലനങ്ങളാണ് പാമ്പുകൾക്ക് ഉള്ളത്.&lt;ref name = eureka2&gt; കാലില്ലാത്ത യാത്രയുടെ കൌതുകങ്ങൾ-ഡോ.സപ്ന ജേക്കബ് (യൂറീക്ക 2016 ഫെബ്രുവരി 1)&lt;/ref&gt;

== '''ഇണചേരൽ''' ==
ഒരു പക്ഷെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തെറ്റിദ്ധാരണ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒരു കാര്യമാണ് പാമ്പുകളുടെ ഇണ ചേരൽ.ഒരു വർഗത്തിൽ പെട്ട പാമ്പുകൾ തമ്മിലെ ഇണ ചേരൂ.പഴയ കാലത്ത് ആയുർവേദവും പറഞ്ഞിരുന്നു.മൂർഖ വർഗത്തിൽ പെട്ടവയും രാജില വർഗത്തിൽ പെട്ടവയും ഇണ ചേർന്ന് വേന്തിരൻ എന്ന പുതിയൊരു വർഗം ഉണ്ടാകുമെന്ന്.പക്ഷെ യഥാർഥത്തിൽ അങ്ങനെ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കാറില്ല.മൂർഖൻ ആണും ചേര അതിന്റെ പെണ്ണും ആണെന്നൊക്കെ പല സ്ഥലത്തും ഉള്ള വിശ്വാസം അടിസ്ഥാന രഹിതവും അബദ്ധവും ആണ്.മൂർഖൻ മൂര്ഖനോടെ ഇണ ചേരൂ.ചേര ചെരയോടും.

നാം പലപ്പോഴും പാമ്പുകളുടെ ഇണ ചേരൽ എന്ന് പറയാറുള്ളത് അവ തമ്മിലുള്ള പ്രവിശ്യാ യുധ്ധത്തെ ആണ്.ഇണ ചേരൽ സമയത്ത് അവ തമ്മിൽ പിണഞ്ഞു തല ഉയർത്തി ബല പരീക്ഷണം നടത്താറില്ല.വളരെ ശാന്തരായി ഒരിടത്ത് കിടന്നാണ് അവർ ആ കർമ്മം നിർവഹിക്കുക.പലപ്പോഴും ചുറ്റി പിണയാതെ ചേർന്ന് കിടന്നു വാൽ ഭാഗം മാത്രം അവർ ഒന്നോ രണ്ടോ വട്ടം തമ്മിൽ ചുറ്റി ചേർത്ത് വെച്ചു ഗുദ ദ്വാരങ്ങൾ ചേർത്ത് വെക്കും.ആൺ പാമ്പ് പെൺ പാമ്പിന്റെ ശരീരത്തിനു മുകളിൽ തലയോ ശരീരമോ ഉരസി അവളെ ലൈംഗികമായി ഉണര്ത്തിയെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നെക്കാം എന്ന് മാത്രം.

ഇണ ചേരൽ കാലത്ത് പെൺ പാമ്പുകളുടെ ഗന്ധ ഗ്രന്ഥി [Musk Gland] ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഫിറോമോനിന്റെ മണം വളരെ ദൂരെ പോലും എത്തുകയും ആൺ പാമ്പുകളുടെ വോമെറോ നേസൽ അവയവത്തിലെ സ്തരം ഈ മണം തട്ടുമ്പോൾ ഉത്തെജിതമാകുകയും അങ്ങനെ ആണ്പാമ്പുകൾ പെണ്പാമ്പുകൾ ഉള്ള സ്ഥലം തിരിച്ചറിഞ്ഞു അങ്ങോട്ട്‌ എത്തുകയും ചെയ്യും.

== '''പ്രവിശ്യാ യുദ്ധം''' ==

[[പ്രമാണം:Two snakes.ogv|thumb|പ്രവിശ്യാ യുദ്ധം (വീഡീയോ)]]
ഒരു പാമ്പിനു താമസിക്കാൻ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവിശ്യ ഉണ്ടായിരിക്കും.അവിടുത്തെ ഏകാധിപതി ആയിരിക്കും അവൻ.അവന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിലേക്ക് മറ്റൊരു ആൺ പാമ്പ് കടന്നു വന്നാൽ അവർ തമ്മിൽ വഴക്കുണ്ടാകും.ഒരു പക്ഷെ നമ്മളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മാതൃകാപരം എന്നൊക്കെ വേണമെങ്കിൽ പറയാവുന്ന തരം വഴക്ക്.രണ്ടാളും ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞു തല നിലത്തു നിന്ന് ആവുന്നത്ര ഉയർത്തി പിടിക്കും.എന്നിട്ട് എതിരാളിയുടെ തല നിലത്തു മുട്ടിക്കാൻ പരസ്പരം തള്ളും.ആരുടെ തല ആദ്യം നിലത്തു മുട്ടുന്നോ അയാൾ പരാജയം സമ്മതിക്കും.എന്നിട്ട് പുതിയൊരു താമസ സ്ഥലം തേടി പോകും.പല ജീവികളിലും കാണുന്ന ഈ പ്രവിശ്യാ യുധ്ധത്തെയാണ് നാം പലപ്പോഴും പാമ്പിന്റെ ഇണ ചേരൽ എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത്.അത് കണ്ടാൽ കാണുന്നവന്റെ കണ്ണ് പൊട്ടുമെന്നും മൈലുകളോളം പിന്തുടർന്നെത്തി പാമ്പുകൾ അത് കണ്ട ആളിനെ കടിച്ചു കൊല്ലുമെന്നും ഒരു മൂഡവിശ്വാസവും നിലനിന്നിരുന്നു പണ്ട്.

== '''വിസർജ്ജനം''' ==
പാമ്പുകൾക്ക് മൂത്ര സഞ്ചിയില്ല.ദ്രാവക രൂപത്തിൽ അവ മൂത്രം ഒഴിക്കാറുമില്ല.ജല നഷ്ടം ഉണ്ടാവാതിരിക്കാനുള്ള ഒരു അനുകൂലനം ആണ് ഇത്.പരൽ രൂപത്തിലാണ് അവ യൂറിക് ആസിഡ് വിസർജ്ജിക്കുക.ഈ വിസർജ്ജ്യത്ത്തിനു ഒരു തരം രൂക്ഷ ഗന്ധമുണ്ടാകും.കപ്പ പുഴുങ്ങുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത് പോലെയോ ശീമക്കൊന്നയുടെ വാടിയ ഇലകൾക്ക് ഉള്ളത് പോലെയോ പാട വള്ളി പൂത്തത് പോലെയോ ഉള്ള ഒരു മണം.ഈ മണമാണ് ഇന്നും ചില നാട്ടിൻ പുറങ്ങളിൽ പാമ്പ് വാ പൊളിച്ചത് പോലെ എന്നൊക്കെ പറയപ്പെടുന്ന മണം.പാമ്പിന്റെ വായക്കു പ്രത്യേകിച്ചു മണം ഒന്നുമില്ല.പാമ്പുകളെ വളർത്തുകയും അടുത്ത് പരിചയപ്പെടുകയം ഒക്കെ ചെയ്തിട്ടുള്ളവർക്ക്അവയുടെ കാഷ്ടത്തിന്റെ ഈ മണം പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാം.ഒറ്റ നോട്ടത്തിൽ ഏകദേശം കോഴിക്കാഷ്ട്ടം പോലെ തന്നെയാണ് പാമ്പിൻ കാഷ്ട്ടവും കാണപ്പെടുക.

പാമ്പുകൾ ശീത രക്ത ജീവികളാണ്.അന്തരീക്ഷ താപനിലക്കനുസരിച്ച്ചു ശരീരതാപനില നിയന്ത്രിക്കാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയില്ല.അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദഹനം ശരിയായി നടക്കണമെങ്കിൽ ഒരു നിശ്ചിത ഊഷ്മാവ് അത്യാവശ്യമാണ്.അഞ്ചു ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡിൽ താഴ്ന്നാൽ ദഹനം അല്പം പോലും നടക്കില്ല. 35 ഡിഗ്രിയിൽ കൂടിയാലും ദഹന നിരക്ക് താഴും.ഏകദേശം 24-25 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് ആണ് പാമ്പുകളുടെ ദഹനം സുഗമമായി നടക്കുന്ന ഊഷ്മാവ്.ഇങ്ങനെ നന്നായി ദഹനം നടന്നാൽ ഇരയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗവും ദഹിച്ച്ചു പോകും.എങ്കിലും പലപ്പോഴും ഇരയുടെ നഖം,അസ്ധിക്കഷ്ണങ്ങൾ,രോമം തുടങ്ങിയവ പാമ്പിൻ കാഷ്ട്ടത്ത്തിൽ കാണാറുണ്ട്.

== '''വിഷമുള്ളവ''' ==

# [[രാജവെമ്പാല]] (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിഷപാമ്പ്) 
# [[ചേനത്തണ്ടൻ]]
# [[ഇന്ത്യൻ മൂർഖൻ]]  
# [[വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]
# [[ചുരുട്ടമണ്ഡലി]]
# [[മുഴമൂക്കൻ കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[ചോലമണ്ഡലി]]
# [[മുളമണ്ഡലി]]
# [[കുതിരക്കുളമ്പൻ കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[കാട്ടു കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[മഞ്ഞവരയൻ]]
# [[മോണോക്ലെഡ് കോബ്ര]]
# [[കാസ്പിയൻ കോബ്ര]]
# [[സമർ കോബ്ര]]
# [[കേപ് കോബ്ര]]
# [[ഫിലിപ്പൈൻ കോബ്ര]]
# [[ഫോറസ്റ്റ് കോബ്ര]]
# [[അസ്പ്]] (ഈജിപ്ഷ്യൻ കോബ്ര)
# [[റെഡ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[ബ്ലാക്ക് നെക്ക്ഡ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[മൊസാംബിക്ക് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[മാലി കോബ്ര]]
# [[ഇന്തോചൈനീസ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[ചൈനീസ് കോബ്ര]]
# [[ആൻഡമാൻ കോബ്ര]]
# [[സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്രകൾ]]
# [[സെറസ്റ്റസ് സെറസ്റ്റസ്]]
# [[പഫ് ആഡെർ]]
# [[ബോട്രോപ്‌സ് ആസ്പർ]]
# [[ഗബൂൺ അണലി]] (ഏറ്റവും ഭാരമുള്ള വിഷപാമ്പ് )
# [[ബ്ലാക്ക് മാമ്പ]] ( ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ പാമ്പ് ) 
# [[ഇൻലാൻഡ് തായ്പാൻ]] (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിഷവീര്യമുള്ള പാമ്പ്)
# [[കോസ്റ്റൽ തായ്പാൻ]]
# [[ഈസ്റ്റേൺ ബ്രൗൺ സ്നേക്ക്]]
# [[ടൈഗർ സ്നേക്ക്]]
# [[മഞ്ഞക്കറുപ്പൻ പാമ്പ്]]
# [[വലകടിയൻ]]
# [[നീലവരയൻ]]
# [[ഓർണേറ്റ് കടൽപ്പാമ്പ്]] 
# [[ചെറു കടൽപ്പാമ്പ്]]
# [[ലാറ്റികൗട]]
# [[ചിറ്റുളിപ്പാമ്പ്]]
# [[റാറ്റിൽസ്നേക്]]
# [[ആൻഡമാൻ വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]

== '''വിഷമില്ലാത്തവ''''''യും'''''' നേരിയ തോതിൽ വിഷമുള്ളവയും''' ==
# [[റെട്ടിക്കുലേറ്റഡ് പെരുമ്പാമ്പ്]]
# [[മലമ്പാമ്പ്]]
# [[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട]]
# [[ഇന്ത്യൻ ചേര]]
# [[ഇരട്ടത്തലയൻ]]
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]
# [[വെള്ളിവരയൻ പാമ്പ്]]
# [[കാട്ടുപാമ്പ്]]
# [[തെയ്യാൻ പാമ്പ്]]
# [[നീർക്കോലി]]
# [[ഇരുതലൻ മണ്ണൂലി]]
# [[വലിയ മണ്ണൂലി]]
# [[വിറ്റേക്കർ മണ്ണൂലി]]
# [[വില്ലൂന്നി]]
# [[പൂച്ചക്കണ്ണൻ]]
# [[എണ്ണക്കുരുടി]]
# [[വെള്ളിത്തളയൻ]]
# [[ആറ്റുവായ് പാമ്പ്]]
# [[ചെളിക്കുട്ട]]
# [[പച്ചനാഗം]]
# [[നാഗത്താൻ പാമ്പ്]]
# [[മൂവരയൻ ചുരുട്ട]]

== '''കരയിൽ ജീവിക്കുന്നവ''' ==
[[പ്രമാണം:Snake-anatomy.svg|thumb|250px|right|പാമ്പിന്റെ ശരീരഘടന &lt;br /&gt;1.അന്ന നാളം, 2.ട്രക്കിയ, 3.ട്രക്കിയൽ ശ്വാസകോശങ്ങൾ, 4.ഇടത് ശ്വാസകോശം(പ്രധാനം), 5.വലത് ശ്വാസകോശം, 6.ഹൃദയം, 7.കരൾ, 8.ഉദരം, 9.വായൂ അറകൾ, 10.കുടൽ, 11.പാൻ‌ക്രിയാസ്, 12.പ്ലീഹ, 13.വിസർജ്ജനാവയവം, 14.പ്രത്യുത്പാദനവയവങ്ങൾ, 15.വൃക്കകൾ]]
# [[രാജവെമ്പാല]]
# [[അണലി]]
# [[മൂർഖൻ]]
# [[വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]
# [[പെരുമ്പാമ്പ്]]
# [[മലമ്പാമ്പ്]]
# [[ചേര]]
# [[ഇരട്ടത്തലയൻ]]
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]/[[വില്ലോളിപാമ്പ്]]

== '''കരയിലും ശുദ്ധജലത്തിലും ജീവിക്കുന്നവ''' ==
# [[നീർക്കോലി]]

== '''കരയിലും കടലിലും ജീവിക്കുന്നവ''' ==
# [[ലാറ്റികൌട]]

== '''കടലിൽ ജീവിക്കുന്നവ''' ==
മാരകവിഷമുള്ളവയാണ് കടൽപാമ്പുകൾ. [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലും]] [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്രത്തിന്റെ ]] തീരക്കടലുകളിലുമാണ് ഇവയെ കാണുന്നത്. ലോകത്ത് 67 ഇനമുള്ളതിൽ 20ഇനത്തെ  ഭാരതത്തിലും അതിൽ 5 എണ്ണത്തിനെ കേരളത്തിലും കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
* [[വലകടിയൻ]]
* [[നീലവരയൻ]]
* [[മഞ്ഞക്കുറിശ്ശിപ്പാമ്പ്]]
* [[ഓർണേറ്റ് കടൽപ്പാമ്പ്]]
* [[ചെറു കടൽപ്പാമ്പ്]]
* [[ലാറ്റികൗട]]
* [[ചിറ്റുളിപ്പാമ്പ്]]

== '''പ്രസവിക്കുന്നവ''' ==
# [[അണലി]] ( എല്ലാ അണലി വർഗ്ഗങ്ങളും )
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]
#[[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട|അനാക്കോണ്ട]]

== '''പാമ്പിന്റെ ശത്രുക്കൾ''' ==
പാമ്പിന്റെ പ്രധാന ശത്രുക്കൾ [[കീരി]], [[പരുന്ത്]], [[മൂങ്ങ]], [[മയിൽ]], [[ടർക്കി കോഴി]] അഥവാ [[കൽക്കം]], [[ഗിനിക്കോഴി]], കുറുക്കൻ, പൂച്ച അഥവാ കാട്ടു പൂച്ച തുടങ്ങിയവയാണ്. ഇവ പാമ്പുകളെയോ മറ്റു ഇഴ ജന്തുക്കളെയോ കണ്ടാൽ കൊല്ലുകയോ ആഹാരമാക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ആക്രമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ജീവികളാണ്. അതിനാൽ ഇവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്നും പറയാറുണ്ട്.

പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും പാമ്പിനെ കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെവരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഭക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഗിനിയും ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ പാമ്പ് ശല്യം ഉള്ള ഇടങ്ങളിൽ ഇവയെ വളർത്താറുണ്ട്. 

എന്നാൽ പാമ്പിന്റെ വലിയ ശത്രു മനുഷ്യർ തന്നെ. പാമ്പുകൾക്ക് വിഷമുള്ളതിനാലും ഭയപ്പാടും മൂലം മനുഷ്യർ അവയെ കൊന്നൊടുക്കുക പതിവാണ്. പാമ്പുകളുടെ ആവാസ വ്യവസ്ഥിതിയും കാടുകളും കാവുകളും മനുഷ്യരുടെ കടന്നുകയറ്റം മൂലം ചുരുങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

=='''വിശ്വാസങ്ങളിൽ'''==
സർപ്പാരാധന മാനവ സംസ്കൃതികളിൽ സാമാന്യമായി കാണാവുന്നതാണ്. സർപ്പക്കാവുകളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് കേരളത്തിൽ സർപ്പാരാധന അധികം നടക്കുന്നത്. ഹിന്ദു സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ആരാധന. കേരളത്തിലെ പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും സർപ്പക്കാവുകൾ കാണാവുന്നതാണ്. ഇവ പ്രകൃതി ആരാധന, പ്രകൃതി സംരക്ഷണം എന്നിവയുടെ ചെറു തുരുത്തുകളായി അറിയപ്പെടുന്നു. അമ്പലങ്ങൾ പോലെ തന്നെ പ്രധാനമാണ് സർപ്പക്കാവുകളിൽ പൂജയും. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തൻ (ശേഷനാഗം), ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്നിവർ നാഗരാജാവ് എന്ന പേരിൽ ശൈവ വൈഷ്ണവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. തിരുവനന്തപുരം അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ആദിമൂലം വെട്ടിക്കൊട്ടു നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, ഹരിപ്പാട്ടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ പാമ്പുംമേയ്ക്കാട്ടു മന, എറണാകുളം തൃപ്പൂണിത്തുറയിലുള്ള ആമേട ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പെരുമ്പടവിന് സമീപമുള്ള കരിപ്പാൽ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം എന്നിവ കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ സർപ്പാരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. 

== പാമ്പ്‌ കടിച്ചാൽ എന്ത് ചെയ്യണം?  ==
പാമ്പുകടിയേറ്റാൽ സമയബന്ധിതമായ പ്രഥമ ശുശ്രൂഷയും വിദഗ്ധ ചികിത്സയും അത്യാവശ്യമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി ശരിയായ അറിവില്ല. 

കേരളത്തിൽ പാമ്പുകടിയേറ്റാൽ 108 നമ്പരിലേക്ക് വിളിച്ചാൽ പ്രഥമ ശുശ്രൂഷയും വിദഗ്ധ ചികിത്സയും ഉറപ്പാക്കാം. 108 ആംബുലൻസ് വഴി ആന്റി സ്‌നേക്ക് വെനം ഉള്ള ആശുപത്രികളിൽ കൃത്യമായി എത്തിക്കും. കനിവ് 108 ആംബുലൻസിലുള്ള പരിചയ സമ്പന്നരായ എമർജൻസി മെഡിക്കൽ ടെക്‌നീഷ്യൻ വഴി പ്രഥമ ശുശ്രൂഷയും നിരീക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കാനാകും. നിലവിൽ ധാരാളം ആശുപത്രികളിൽ ആന്റിവെനം ലഭ്യമാണ്. രോഗ ലക്ഷണങ്ങളും ലാബ് പരിശോധനകളും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ആന്റി സ്‌നേക്ക് വെനം നൽകുന്നത് എന്ന്‌ ആരോഗ്യ വിദഗ്ദർ പറയുന്നു· 

പാമ്പ്‌ കടിയേറ്റാൽ എന്തൊക്കെ ചെയ്യണം എന്ന്‌ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

1.പാമ്പുകടിയേറ്റയാളെ ശാന്തനാക്കുക. ഭീതി ഉണ്ടാക്കിയാൽ രക്തത്തിലൂടെ വിഷം പെട്ടെന്ന് പടരും.

2.അനാവശ്യ ചലനം ഒഴിവാക്കുക. കടിയേറ്റ ഭാഗം അനക്കാതിരിക്കുക. പ്രത്യേകിച്ചും കടിയേറ്റ വ്യക്തിയെ ഓടാനോ നടക്കാനോ അനുവദിക്കാതെ എടുത്തോ, സ്ട്രച്ചറിൽ കിടത്തിയോ ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുക.

3.മുറിവ് ഒരിക്കലും അമിതമായി മുറുക്കിക്കെട്ടരുത്.

4.എത്രയും വേഗം ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുകയാണ് പ്രധാനം.

പ്രജനന കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, പാമ്പുകളുടെ വർദ്ധിച്ച സാന്നിധ്യവും ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയും അവ രാത്രികാലങ്ങളിൽ ജനവാസമേഖലകളിലേക്ക് എത്താൻ  കാരണമാകുന്നുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പാമ്പുകടി ഒഴിവാക്കാനും മരണം തടയാനും ആവശ്യമായ മുൻകരുതലുകൾ നാം സ്വീകരിക്കണം. 

വീടിനു ചുറ്റുമുള്ള പൊത്തുകൾ, എലികളെ ആകർഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങൾ, കാടുകൾ, തടിക്കൂട്ടങ്ങൾ, വീടിന് പുറത്ത് സൂക്ഷിച്ചിട്ടുള്ള ഷൂസുകൾ എന്നിവ ഒഴിവാക്കി പാമ്പുകളുടെ താവളങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുക. 

രാത്രി സഞ്ചാരത്തിന് ടോർച് പോലെയുള്ള വെളിച്ചം ഉറപ്പാക്കണം. 

ശുചിമുറികൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴും രാത്രി നിലത്ത് കിടന്നുറങ്ങുമ്പോഴും പ്രത്യേക ജാഗ്രത പാലിക്കണം.

ഏത് പാമ്പുകടിയും വിഷമുള്ളതാണെന്ന് കരുതി ചികിത്സ തേടണം. രോഗിയെ സമാശ്വസിപ്പിക്കുന്നത് പരിഭ്രമം കുറയ്ക്കാനും രക്തചംക്രമണം വേഗത്തിലാകാതിരിക്കാനും സഹായിക്കും.

രോഗിയെ എത്രയും വേഗം, കടിച്ച ഭാഗം അനക്കാതെ ആന്റിവെനം ലഭ്യമായ ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുക എന്നതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനം. 

കടിയേറ്റ ഭാഗത്ത് മുറിവുണ്ടാക്കാനോ, കെട്ടാനോ, പച്ചമരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കാനോ പാടില്ല. 

കടിച്ച പാമ്പിനെ പിടിക്കാൻ സമയം കളയരുത്; ലക്ഷണങ്ങളും രക്തപരിശോധനയും വഴിയാണ് ഡോക്ടർക്ക് ചികിത്സ നിശ്ചയിക്കുന്നത്, കടിച്ച പാമ്പിൻറെ തരം നോക്കിയിട്ടല്ല.

താലൂക്ക് ആശുപത്രി മുതൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ് വരെയുള്ള സർക്കാർ ആശുപത്രികളിൽ ആന്റിവെനം ലഭ്യമാണ്. 

വിഷത്തെ നിർവീര്യമാക്കാൻ ശാസ്ത്രീയമായ ആന്റിവെനം ചികിത്സയ്ക്ക് മാത്രമേ സാധിക്കൂ. അതിനാൽ മറ്റ് വ്യാജചികിത്സകൾ തേടി സമയം കളയുന്നത് അപകടകരമാണ്.

വനംവകുപ്പിന്റെ 'സർപ്പ' (SARPA) ആപ്പ് വഴി റെസ്ക്യൂവർമാരുടെ സേവനവും ചികിത്സാ കേന്ദ്രങ്ങളും കണ്ടെത്താം.

ശാസ്ത്രീയമായ അറിവും കൃത്യസമയത്തുള്ള ചികിത്സയും വഴി പാമ്പുകടി മരണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതെയാക്കാൻ സാധിക്കും. 

== '''ചിത്രങ്ങൾ''' ==
&lt;gallery&gt;
ചിത്രം:Snakeskin.JPG|പാമ്പിൻറെ ഉറ
പ്രമാണം:Rattlesnake.jpg|റാറ്റിൽ സ്നേക്
&lt;/gallery&gt;

== '''ഇതും കാണുക''' ==
* [[പറശ്ശിനിക്കടവ് പാമ്പുവളർത്തൽ കേന്ദ്രം]]
* [[വിഷചികിത്സ]]
* [[പാമ്പിൻ വിഷം]]
* [[കേരളത്തിലെ പാമ്പുകൾ]]
* [[കുരുടിപ്പാമ്പുകൾ]]
* [[ബിഗ് ഫോർ (പാമ്പുകൾ)]]
* [[മൂർഖൻ]]
* [[അണലി]]
* [[പ്രതിവിഷം]]
{{Animalstub}}

==അവലംബം==
{{Ref list}}

[[വർഗ്ഗം:പാമ്പുകൾ| ]]</text>
      <sha1>fromas6hkdsq0wfn9zslsefg4zq7inw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615461</id>
      <parentid>4615460</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4615461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36097" sha1="2ue4z7ji54ufp0rhzq48xmqh2wa937o" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Snake}}
{{Automatic taxobox
| name = പാമ്പുകൾ
| fossil_range = {{Fossil range|145|0|earliest=|latest=|PS=}}[[ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] – [[Holocene|സമീപസ്ഥം]]
| image = Snakes Diversity.jpg
| taxon = Serpentes
| authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| range_map = World.distribution.serpentes.1.png
| range_map_caption = &lt;small&gt;World range of snakes&lt;br /&gt;(rough range of [[sea snakes]] in blue)&lt;/small&gt;
| subdivision_ranks = [[Infraorder]]s
| subdivision = * [[Alethinophidia]] – Nopcsa, 1923
* [[Scolecophidia]] – Cope, 1864
}}

[[ഉരഗം|ഉരഗവർഗ്ഗത്തിൽ]] പെട്ട ജീവികൾ ആണ് '''പാമ്പുകൾ'''. ഇംഗ്ലീഷിൽ സ്നേക്ക് (Snake).
520 [[ജീനസ്]] കളിലായി 3900ത്തോളം [[സ്പീഷിസ്]] പാമ്പുകൾ ലോകത്ത് ഉണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?taxon=snake&amp;submit=Search|title=Search results {{!}} The Reptile Database|access-date=2021-07-22}}&lt;/ref&gt;.  കേരളത്തിൽ നൂറിലധികം ഇനങ്ങളും.ഭൂരിഭാഗവും വിഷമില്ലാത്തവയാണ്.  ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ പാമ്പ് [[റെട്ടിക്കുലേറ്റഡ് പെരുമ്പാമ്പ്]] ആണ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/70275-longest-snake|title=Longest snake|access-date=2021-07-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/longest-snake-ever-(captivity)|title=Longest snake in captivity ever|access-date=2021-07-26|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളമുള്ള വിഷപാമ്പ് [[രാജവെമ്പാല]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/reptiles/facts/king-cobra|title=King cobra, facts and photos|access-date=2021-07-22|date=2010-09-10|language=en}}&lt;/ref&gt;, ഏറ്റവും വിഷ വീര്യമുള്ള പാമ്പ് [[ഇൻലാൻഡ് തായ്പാൻ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/141205-snakes-venomous-cobras-animals-science-snakebites|title=Weird Animal Question of the Week: What's the Most Toxic Snake?|access-date=2021-07-22|date=2014-12-07|language=en}}&lt;/ref&gt;, ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ പാമ്പ് [[ബ്ലാക്ക് മാമ്പ]], &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/black-mamba-snake-deadly-venom-golf-course-south-africa-video|title=Watch Two of World’s Deadliest Snakes Fight on a Golf Course|access-date=2021-07-22|date=2017-05-25|language=en}}&lt;/ref&gt;ഏറ്റവും ഭാരം കൂടിയ വിഷപാമ്പ് [[ഗബൂൺ അണലി]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nationalzoo.si.edu/animals/gaboon-viper|title=Gaboon viper|access-date=2021-07-22|date=2016-04-25|language=en}}&lt;/ref&gt;ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാരം കൂടിയ പാമ്പ് [[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/reptiles/facts/green-anaconda|title=Green Anaconda {{!}} National Geographic|access-date=2021-07-22|date=2010-09-10|language=en}}&lt;/ref&gt;,ഭൂമിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നതിൽ വെച്ച് എക്കാലത്തെയും ഏറ്റവും വലിയ പാമ്പ്  [[ടൈറ്റാനോബൊവ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/titanoboa-thirteen-metres-one-tonne-largest-snake-ever|title=Titanoboa – thirteen metres, one tonne, largest snake ever.|access-date=2021-07-22|date=2009-02-04|language=en}}&lt;/ref&gt; ,ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ പാമ്പ് [[ബാർബഡോസ് ത്രെഡ്സ്നേക്ക്]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/worlds-smallest-snake-discovered-study-says|title=World's Smallest Snake Discovered, Study Says|access-date=2021-07-22|date=2008-08-03|language=en}}&lt;/ref&gt;

== '''ഭക്ഷണം''' ==
എല്ലാ പാമ്പുകളും മാംസഭുക്കുകളാണ്.തവള,എലി,ചെറുപക്ഷികൾ,മുട്ട എന്നിവയാണ് സാധാരണ ഭക്ഷണം.നാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് ഇരയുടെ ഗന്ധം മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇരയെ ഞെരിക്കി കൊന്നും വിഷം കുത്തി വെച്ച് കൊന്നും പാമ്പുകൾ ആഹാരമാക്കുന്നു.പാമ്പുകൾ പാമ്പുകളേ തന്നെ ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. കുറഞ്ഞ മെറ്റബോളിസം ഉള്ളതിനാൽ കുറേ കാലം ആഹാരം ഇല്ലാതെയും ഇവയ്ക്ക് ജീവിക്കാനാവും.

=='''ഉറയൂരൽ'''==
പാമ്പുകൾ സ്വന്തം കട്ടികൂടിയ തൊലി വർഷത്തിൽ 2-3 പ്രാവിശ്യം പൊഴിച്ചു കളയാറുണ്ട്. ഉറയൂരലിന്റെ മുൻപ്  അവർ ഉദാസീനരായിരിക്കുകയും ഭക്ഷണത്തിലൊന്നു ശ്രദ്ധിക്കാതെ ഒരു ഭാഗത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കും. ആ സമയത്ത് അവരുടെ  [[കണ്ണ്|കണ്ണുകൾ]]  മങ്ങിയും നീലനിറമായും കാണപ്പെടും. തൊലി വരണ്ടതും നിറം മങ്ങിയതുമാകും. ഉറയൂരൽ കഴിഞ്ഞാൽ അവയുടെ കണ്ണുകൾ തെളിയുകയും തൊലി തിളക്കമുള്ളതാവുകയും ചെയ്യും. കുഞ്ഞുങ്ങൾ മൂന്നിൽക്കൂടുതൽ തവണ ഉറയൂരൽ ചെയ്യാറുണ്ട്.&lt;ref name = eureka&gt; ഉറയൂരൽ-ഡോ.സപ്ന ജേക്കബ് (യുറീക്ക 2016 ജനുവരി 16)&lt;/ref&gt;

=='''സഞ്ചാരം'''==
ശൽക്കങ്ങളോടു കൂടിയ പുറംതൊലിയും ശരീരത്തിലെ കശേരുക്കളും അനുബന്ധപേശികളുമാണ് പാമ്പുകളെ സഞ്ചരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നത്. സർപ്പിള ചലനം, നേർരേഖാചലനം, വലിഞ്ഞുനീങ്ങൽ, പാർശ്വചലനം എന്നിങ്ങനെ നാലുതരം ചലനങ്ങളാണ് പാമ്പുകൾക്ക് ഉള്ളത്.&lt;ref name = eureka2&gt; കാലില്ലാത്ത യാത്രയുടെ കൌതുകങ്ങൾ-ഡോ.സപ്ന ജേക്കബ് (യൂറീക്ക 2016 ഫെബ്രുവരി 1)&lt;/ref&gt;

== '''ഇണചേരൽ''' ==
ഒരു പക്ഷെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തെറ്റിദ്ധാരണ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒരു കാര്യമാണ് പാമ്പുകളുടെ ഇണ ചേരൽ.ഒരു വർഗത്തിൽ പെട്ട പാമ്പുകൾ തമ്മിലെ ഇണ ചേരൂ.പഴയ കാലത്ത് ആയുർവേദവും പറഞ്ഞിരുന്നു.മൂർഖ വർഗത്തിൽ പെട്ടവയും രാജില വർഗത്തിൽ പെട്ടവയും ഇണ ചേർന്ന് വേന്തിരൻ എന്ന പുതിയൊരു വർഗം ഉണ്ടാകുമെന്ന്.പക്ഷെ യഥാർഥത്തിൽ അങ്ങനെ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കാറില്ല.മൂർഖൻ ആണും ചേര അതിന്റെ പെണ്ണും ആണെന്നൊക്കെ പല സ്ഥലത്തും ഉള്ള വിശ്വാസം അടിസ്ഥാന രഹിതവും അബദ്ധവും ആണ്.മൂർഖൻ മൂര്ഖനോടെ ഇണ ചേരൂ.ചേര ചെരയോടും.

നാം പലപ്പോഴും പാമ്പുകളുടെ ഇണ ചേരൽ എന്ന് പറയാറുള്ളത് അവ തമ്മിലുള്ള പ്രവിശ്യാ യുധ്ധത്തെ ആണ്.ഇണ ചേരൽ സമയത്ത് അവ തമ്മിൽ പിണഞ്ഞു തല ഉയർത്തി ബല പരീക്ഷണം നടത്താറില്ല.വളരെ ശാന്തരായി ഒരിടത്ത് കിടന്നാണ് അവർ ആ കർമ്മം നിർവഹിക്കുക.പലപ്പോഴും ചുറ്റി പിണയാതെ ചേർന്ന് കിടന്നു വാൽ ഭാഗം മാത്രം അവർ ഒന്നോ രണ്ടോ വട്ടം തമ്മിൽ ചുറ്റി ചേർത്ത് വെച്ചു ഗുദ ദ്വാരങ്ങൾ ചേർത്ത് വെക്കും.ആൺ പാമ്പ് പെൺ പാമ്പിന്റെ ശരീരത്തിനു മുകളിൽ തലയോ ശരീരമോ ഉരസി അവളെ ലൈംഗികമായി ഉണര്ത്തിയെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നെക്കാം എന്ന് മാത്രം.

ഇണ ചേരൽ കാലത്ത് പെൺ പാമ്പുകളുടെ ഗന്ധ ഗ്രന്ഥി [Musk Gland] ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഫിറോമോനിന്റെ മണം വളരെ ദൂരെ പോലും എത്തുകയും ആൺ പാമ്പുകളുടെ വോമെറോ നേസൽ അവയവത്തിലെ സ്തരം ഈ മണം തട്ടുമ്പോൾ ഉത്തെജിതമാകുകയും അങ്ങനെ ആണ്പാമ്പുകൾ പെണ്പാമ്പുകൾ ഉള്ള സ്ഥലം തിരിച്ചറിഞ്ഞു അങ്ങോട്ട്‌ എത്തുകയും ചെയ്യും.

== '''പ്രവിശ്യാ യുദ്ധം''' ==

[[പ്രമാണം:Two snakes.ogv|thumb|പ്രവിശ്യാ യുദ്ധം (വീഡീയോ)]]
ഒരു പാമ്പിനു താമസിക്കാൻ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവിശ്യ ഉണ്ടായിരിക്കും.അവിടുത്തെ ഏകാധിപതി ആയിരിക്കും അവൻ.അവന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിലേക്ക് മറ്റൊരു ആൺ പാമ്പ് കടന്നു വന്നാൽ അവർ തമ്മിൽ വഴക്കുണ്ടാകും.ഒരു പക്ഷെ നമ്മളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മാതൃകാപരം എന്നൊക്കെ വേണമെങ്കിൽ പറയാവുന്ന തരം വഴക്ക്.രണ്ടാളും ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞു തല നിലത്തു നിന്ന് ആവുന്നത്ര ഉയർത്തി പിടിക്കും.എന്നിട്ട് എതിരാളിയുടെ തല നിലത്തു മുട്ടിക്കാൻ പരസ്പരം തള്ളും.ആരുടെ തല ആദ്യം നിലത്തു മുട്ടുന്നോ അയാൾ പരാജയം സമ്മതിക്കും.എന്നിട്ട് പുതിയൊരു താമസ സ്ഥലം തേടി പോകും.പല ജീവികളിലും കാണുന്ന ഈ പ്രവിശ്യാ യുധ്ധത്തെയാണ് നാം പലപ്പോഴും പാമ്പിന്റെ ഇണ ചേരൽ എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത്.അത് കണ്ടാൽ കാണുന്നവന്റെ കണ്ണ് പൊട്ടുമെന്നും മൈലുകളോളം പിന്തുടർന്നെത്തി പാമ്പുകൾ അത് കണ്ട ആളിനെ കടിച്ചു കൊല്ലുമെന്നും ഒരു മൂഡവിശ്വാസവും നിലനിന്നിരുന്നു പണ്ട്.

== '''വിസർജ്ജനം''' ==
പാമ്പുകൾക്ക് മൂത്ര സഞ്ചിയില്ല.ദ്രാവക രൂപത്തിൽ അവ മൂത്രം ഒഴിക്കാറുമില്ല.ജല നഷ്ടം ഉണ്ടാവാതിരിക്കാനുള്ള ഒരു അനുകൂലനം ആണ് ഇത്.പരൽ രൂപത്തിലാണ് അവ യൂറിക് ആസിഡ് വിസർജ്ജിക്കുക.ഈ വിസർജ്ജ്യത്ത്തിനു ഒരു തരം രൂക്ഷ ഗന്ധമുണ്ടാകും.കപ്പ പുഴുങ്ങുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത് പോലെയോ ശീമക്കൊന്നയുടെ വാടിയ ഇലകൾക്ക് ഉള്ളത് പോലെയോ പാട വള്ളി പൂത്തത് പോലെയോ ഉള്ള ഒരു മണം.ഈ മണമാണ് ഇന്നും ചില നാട്ടിൻ പുറങ്ങളിൽ പാമ്പ് വാ പൊളിച്ചത് പോലെ എന്നൊക്കെ പറയപ്പെടുന്ന മണം.പാമ്പിന്റെ വായക്കു പ്രത്യേകിച്ചു മണം ഒന്നുമില്ല.പാമ്പുകളെ വളർത്തുകയും അടുത്ത് പരിചയപ്പെടുകയം ഒക്കെ ചെയ്തിട്ടുള്ളവർക്ക്അവയുടെ കാഷ്ടത്തിന്റെ ഈ മണം പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാം.ഒറ്റ നോട്ടത്തിൽ ഏകദേശം കോഴിക്കാഷ്ട്ടം പോലെ തന്നെയാണ് പാമ്പിൻ കാഷ്ട്ടവും കാണപ്പെടുക.

പാമ്പുകൾ ശീത രക്ത ജീവികളാണ്.അന്തരീക്ഷ താപനിലക്കനുസരിച്ച്ചു ശരീരതാപനില നിയന്ത്രിക്കാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയില്ല.അതുകൊണ്ട് തന്നെ ദഹനം ശരിയായി നടക്കണമെങ്കിൽ ഒരു നിശ്ചിത ഊഷ്മാവ് അത്യാവശ്യമാണ്.അഞ്ചു ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡിൽ താഴ്ന്നാൽ ദഹനം അല്പം പോലും നടക്കില്ല. 35 ഡിഗ്രിയിൽ കൂടിയാലും ദഹന നിരക്ക് താഴും.ഏകദേശം 24-25 ഡിഗ്രി സെന്റിഗ്രേഡ് ആണ് പാമ്പുകളുടെ ദഹനം സുഗമമായി നടക്കുന്ന ഊഷ്മാവ്.ഇങ്ങനെ നന്നായി ദഹനം നടന്നാൽ ഇരയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗവും ദഹിച്ച്ചു പോകും.എങ്കിലും പലപ്പോഴും ഇരയുടെ നഖം,അസ്ധിക്കഷ്ണങ്ങൾ,രോമം തുടങ്ങിയവ പാമ്പിൻ കാഷ്ട്ടത്ത്തിൽ കാണാറുണ്ട്.

== '''വിഷമുള്ളവ''' ==

# [[രാജവെമ്പാല]] (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിഷപാമ്പ്) 
# [[ചേനത്തണ്ടൻ]]
# [[ഇന്ത്യൻ മൂർഖൻ]]  
# [[വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]
# [[ചുരുട്ടമണ്ഡലി]]
# [[മുഴമൂക്കൻ കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[ചോലമണ്ഡലി]]
# [[മുളമണ്ഡലി]]
# [[കുതിരക്കുളമ്പൻ കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[കാട്ടു കുഴിമണ്ഡലി]]
# [[മഞ്ഞവരയൻ]]
# [[മോണോക്ലെഡ് കോബ്ര]]
# [[കാസ്പിയൻ കോബ്ര]]
# [[സമർ കോബ്ര]]
# [[കേപ് കോബ്ര]]
# [[ഫിലിപ്പൈൻ കോബ്ര]]
# [[ഫോറസ്റ്റ് കോബ്ര]]
# [[അസ്പ്]] (ഈജിപ്ഷ്യൻ കോബ്ര)
# [[റെഡ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[ബ്ലാക്ക് നെക്ക്ഡ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[മൊസാംബിക്ക് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[മാലി കോബ്ര]]
# [[ഇന്തോചൈനീസ് സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്ര]]
# [[ചൈനീസ് കോബ്ര]]
# [[ആൻഡമാൻ കോബ്ര]]
# [[സ്പിറ്റിങ്ങ് കോബ്രകൾ]]
# [[സെറസ്റ്റസ് സെറസ്റ്റസ്]]
# [[പഫ് ആഡെർ]]
# [[ബോട്രോപ്‌സ് ആസ്പർ]]
# [[ഗബൂൺ അണലി]] (ഏറ്റവും ഭാരമുള്ള വിഷപാമ്പ് )
# [[ബ്ലാക്ക് മാമ്പ]] ( ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗതയേറിയ പാമ്പ് ) 
# [[ഇൻലാൻഡ് തായ്പാൻ]] (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിഷവീര്യമുള്ള പാമ്പ്)
# [[കോസ്റ്റൽ തായ്പാൻ]]
# [[ഈസ്റ്റേൺ ബ്രൗൺ സ്നേക്ക്]]
# [[ടൈഗർ സ്നേക്ക്]]
# [[മഞ്ഞക്കറുപ്പൻ പാമ്പ്]]
# [[വലകടിയൻ]]
# [[നീലവരയൻ]]
# [[ഓർണേറ്റ് കടൽപ്പാമ്പ്]] 
# [[ചെറു കടൽപ്പാമ്പ്]]
# [[ലാറ്റികൗട]]
# [[ചിറ്റുളിപ്പാമ്പ്]]
# [[റാറ്റിൽസ്നേക്]]
# [[ആൻഡമാൻ വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]

== '''വിഷമില്ലാത്തവ''''''യും'''''' നേരിയ തോതിൽ വിഷമുള്ളവയും''' ==
# [[റെട്ടിക്കുലേറ്റഡ് പെരുമ്പാമ്പ്]]
# [[മലമ്പാമ്പ്]]
# [[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട]]
# [[ഇന്ത്യൻ ചേര]]
# [[ഇരട്ടത്തലയൻ]]
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]
# [[വെള്ളിവരയൻ പാമ്പ്]]
# [[കാട്ടുപാമ്പ്]]
# [[തെയ്യാൻ പാമ്പ്]]
# [[നീർക്കോലി]]
# [[ഇരുതലൻ മണ്ണൂലി]]
# [[വലിയ മണ്ണൂലി]]
# [[വിറ്റേക്കർ മണ്ണൂലി]]
# [[വില്ലൂന്നി]]
# [[പൂച്ചക്കണ്ണൻ]]
# [[എണ്ണക്കുരുടി]]
# [[വെള്ളിത്തളയൻ]]
# [[ആറ്റുവായ് പാമ്പ്]]
# [[ചെളിക്കുട്ട]]
# [[പച്ചനാഗം]]
# [[നാഗത്താൻ പാമ്പ്]]
# [[മൂവരയൻ ചുരുട്ട]]

== '''കരയിൽ ജീവിക്കുന്നവ''' ==
[[പ്രമാണം:Snake-anatomy.svg|thumb|250px|right|പാമ്പിന്റെ ശരീരഘടന &lt;br /&gt;1.അന്ന നാളം, 2.ട്രക്കിയ, 3.ട്രക്കിയൽ ശ്വാസകോശങ്ങൾ, 4.ഇടത് ശ്വാസകോശം(പ്രധാനം), 5.വലത് ശ്വാസകോശം, 6.ഹൃദയം, 7.കരൾ, 8.ഉദരം, 9.വായൂ അറകൾ, 10.കുടൽ, 11.പാൻ‌ക്രിയാസ്, 12.പ്ലീഹ, 13.വിസർജ്ജനാവയവം, 14.പ്രത്യുത്പാദനവയവങ്ങൾ, 15.വൃക്കകൾ]]
# [[രാജവെമ്പാല]]
# [[അണലി]]
# [[മൂർഖൻ]]
# [[വെള്ളിക്കെട്ടൻ]]
# [[പെരുമ്പാമ്പ്]]
# [[മലമ്പാമ്പ്]]
# [[ചേര]]
# [[ഇരട്ടത്തലയൻ]]
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]/[[വില്ലോളിപാമ്പ്]]

== '''കരയിലും ശുദ്ധജലത്തിലും ജീവിക്കുന്നവ''' ==
# [[നീർക്കോലി]]

== '''കരയിലും കടലിലും ജീവിക്കുന്നവ''' ==
# [[ലാറ്റികൌട]]

== '''കടലിൽ ജീവിക്കുന്നവ''' ==
മാരകവിഷമുള്ളവയാണ് കടൽപാമ്പുകൾ. [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലും]] [[ശാന്തസമുദ്രം|ശാന്തസമുദ്രത്തിന്റെ ]] തീരക്കടലുകളിലുമാണ് ഇവയെ കാണുന്നത്. ലോകത്ത് 67 ഇനമുള്ളതിൽ 20ഇനത്തെ  ഭാരതത്തിലും അതിൽ 5 എണ്ണത്തിനെ കേരളത്തിലും കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
* [[വലകടിയൻ]]
* [[നീലവരയൻ]]
* [[മഞ്ഞക്കുറിശ്ശിപ്പാമ്പ്]]
* [[ഓർണേറ്റ് കടൽപ്പാമ്പ്]]
* [[ചെറു കടൽപ്പാമ്പ്]]
* [[ലാറ്റികൗട]]
* [[ചിറ്റുളിപ്പാമ്പ്]]

== '''പ്രസവിക്കുന്നവ''' ==
# [[അണലി]] ( എല്ലാ അണലി വർഗ്ഗങ്ങളും )
# [[പച്ചിലപാമ്പ്‌]]
#[[ഗ്രീൻ അനാക്കോണ്ട|അനാക്കോണ്ട]]

== '''പാമ്പിന്റെ ശത്രുക്കൾ''' ==
പാമ്പിന്റെ പ്രധാന ശത്രുക്കൾ [[കീരി]], [[പരുന്ത്]], [[മൂങ്ങ]], [[മയിൽ]], [[ടർക്കി കോഴി]] അഥവാ [[കൽക്കം]], [[ഗിനിക്കോഴി]], കുറുക്കൻ, പൂച്ച അഥവാ കാട്ടു പൂച്ച തുടങ്ങിയവയാണ്. ഇവ പാമ്പുകളെയോ മറ്റു ഇഴ ജന്തുക്കളെയോ കണ്ടാൽ കൊല്ലുകയോ ആഹാരമാക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ആക്രമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ജീവികളാണ്. അതിനാൽ ഇവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്നും പറയാറുണ്ട്.

പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും പാമ്പിനെ കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെവരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഭക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഗിനിയും ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ പാമ്പ് ശല്യം ഉള്ള ഇടങ്ങളിൽ ഇവയെ വളർത്താറുണ്ട്. 

എന്നാൽ പാമ്പിന്റെ വലിയ ശത്രു മനുഷ്യർ തന്നെ. പാമ്പുകൾക്ക് വിഷമുള്ളതിനാലും ഭയപ്പാടും മൂലം മനുഷ്യർ അവയെ കൊന്നൊടുക്കുക പതിവാണ്. പാമ്പുകളുടെ ആവാസ വ്യവസ്ഥിതിയും കാടുകളും കാവുകളും മനുഷ്യരുടെ കടന്നുകയറ്റം മൂലം ചുരുങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

=='''വിശ്വാസങ്ങളിൽ'''==
സർപ്പാരാധന മാനവ സംസ്കൃതികളിൽ സാമാന്യമായി കാണാവുന്നതാണ്. സർപ്പക്കാവുകളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് കേരളത്തിൽ സർപ്പാരാധന അധികം നടക്കുന്നത്. ഹിന്ദു സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ആരാധന. കേരളത്തിലെ പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും സർപ്പക്കാവുകൾ കാണാവുന്നതാണ്. ഇവ പ്രകൃതി ആരാധന, പ്രകൃതി സംരക്ഷണം എന്നിവയുടെ ചെറു തുരുത്തുകളായി അറിയപ്പെടുന്നു. അമ്പലങ്ങൾ പോലെ തന്നെ പ്രധാനമാണ് സർപ്പക്കാവുകളിൽ പൂജയും. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തൻ (ശേഷനാഗം), ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്നിവർ നാഗരാജാവ് എന്ന പേരിൽ ശൈവ വൈഷ്ണവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. തിരുവനന്തപുരം അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ആദിമൂലം വെട്ടിക്കൊട്ടു നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, ഹരിപ്പാട്ടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ പാമ്പുംമേയ്ക്കാട്ടു മന, എറണാകുളം തൃപ്പൂണിത്തുറയിലുള്ള ആമേട ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പെരുമ്പടവിന് സമീപമുള്ള കരിപ്പാൽ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം എന്നിവ കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ സർപ്പാരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. 

== '''പാമ്പ്‌ കടിയേറ്റാൽ എന്ത് ചെയ്യണം?'''  ==
പാമ്പുകടിയേറ്റാൽ സമയബന്ധിതമായ പ്രഥമ ശുശ്രൂഷയും വിദഗ്ധ ചികിത്സയും അത്യാവശ്യമാണ്. എന്നാൽ പലർക്കും ഇതേപറ്റി ശരിയായ അറിവില്ല. 

കേരളത്തിൽ പാമ്പുകടിയേറ്റാൽ 108 നമ്പരിലേക്ക് വിളിച്ചാൽ പ്രഥമ ശുശ്രൂഷയും വിദഗ്ധ ചികിത്സയും ഉറപ്പാക്കാം അല്ലെങ്കിൽ അടുത്തുള്ള ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കാം. 108 ആംബുലൻസ് വഴി ആന്റി സ്‌നേക്ക് വെനം ഉള്ള ആശുപത്രികളിൽ കൃത്യമായി എത്തിക്കും. കനിവ് 108 ആംബുലൻസിലുള്ള പരിചയ സമ്പന്നരായ എമർജൻസി മെഡിക്കൽ ടെക്‌നീഷ്യൻ വഴി പ്രഥമ ശുശ്രൂഷയും നിരീക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കാനാകും. നിലവിൽ ധാരാളം ആശുപത്രികളിൽ ആന്റിവെനം ലഭ്യമാണ്. രോഗ ലക്ഷണങ്ങളും ലാബ് പരിശോധനകളും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ആന്റി സ്‌നേക്ക് വെനം നൽകുന്നത് എന്ന്‌ ആരോഗ്യ വിദഗ്ദർ പറയുന്നു· 

പാമ്പ്‌ കടിയേറ്റാൽ എന്തൊക്കെ ചെയ്യണം എന്ന്‌ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. 

1.പാമ്പുകടിയേറ്റയാളെ ശാന്തനാക്കുക. ഭീതി ഉണ്ടാക്കിയാൽ രക്തത്തിലൂടെ വിഷം പെട്ടെന്ന് പടരും.

2.അനാവശ്യ ചലനം ഒഴിവാക്കുക. കടിയേറ്റ ഭാഗം അനക്കാതിരിക്കുക. പ്രത്യേകിച്ചും കടിയേറ്റ വ്യക്തിയെ ഓടാനോ നടക്കാനോ അനുവദിക്കാതെ എടുത്തോ, സ്ട്രച്ചറിൽ കിടത്തിയോ ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുക.

3.മുറിവ് ഒരിക്കലും അമിതമായി മുറുക്കിക്കെട്ടരുത്.

4.എത്രയും വേഗം ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുകയാണ് പ്രധാനം.

പ്രജനന കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, പാമ്പുകളുടെ വർദ്ധിച്ച സാന്നിധ്യവും ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയും അവ രാത്രികാലങ്ങളിൽ ജനവാസമേഖലകളിലേക്ക് എത്താൻ  കാരണമാകുന്നുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പാമ്പുകടി ഒഴിവാക്കാനും മരണം തടയാനും ആവശ്യമായ മുൻകരുതലുകൾ നാം സ്വീകരിക്കണം. 

വീടിനു ചുറ്റുമുള്ള പൊത്തുകൾ, എലികളെ ആകർഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങൾ, കാടുകൾ, തടിക്കൂട്ടങ്ങൾ, വീടിന് പുറത്ത് സൂക്ഷിച്ചിട്ടുള്ള ഷൂസുകൾ എന്നിവ ഒഴിവാക്കി പാമ്പുകളുടെ താവളങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുക. 

രാത്രി സഞ്ചാരത്തിന് ടോർച് പോലെയുള്ള വെളിച്ചം ഉറപ്പാക്കണം. 

ശുചിമുറികൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴും രാത്രി നിലത്ത് കിടന്നുറങ്ങുമ്പോഴും പ്രത്യേക ജാഗ്രത പാലിക്കണം.

ഏത് പാമ്പുകടിയും വിഷമുള്ളതാണെന്ന് കരുതി ചികിത്സ തേടണം. രോഗിയെ സമാശ്വസിപ്പിക്കുന്നത് പരിഭ്രമം കുറയ്ക്കാനും രക്തചംക്രമണം വേഗത്തിലാകാതിരിക്കാനും സഹായിക്കും.

രോഗിയെ എത്രയും വേഗം, കടിച്ച ഭാഗം അനക്കാതെ ആന്റിവെനം ലഭ്യമായ ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുക എന്നതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനം. 

കടിയേറ്റ ഭാഗത്ത് മുറിവുണ്ടാക്കാനോ, കെട്ടാനോ, പച്ചമരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കാനോ പാടില്ല. 

കടിച്ച പാമ്പിനെ പിടിക്കാൻ സമയം കളയരുത്; ലക്ഷണങ്ങളും രക്തപരിശോധനയും വഴിയാണ് ഡോക്ടർക്ക് ചികിത്സ നിശ്ചയിക്കുന്നത്, കടിച്ച പാമ്പിൻറെ തരം നോക്കിയിട്ടല്ല.

താലൂക്ക് ആശുപത്രി മുതൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ് വരെയുള്ള സർക്കാർ ആശുപത്രികളിൽ ആന്റിവെനം ലഭ്യമാണ്. 

വിഷത്തെ നിർവീര്യമാക്കാൻ ശാസ്ത്രീയമായ ആന്റിവെനം ചികിത്സയ്ക്ക് മാത്രമേ സാധിക്കൂ. അതിനാൽ മറ്റ് വ്യാജചികിത്സകൾ തേടി സമയം കളയുന്നത് അപകടകരമാണ്.

വനംവകുപ്പിന്റെ 'സർപ്പ' (SARPA) ആപ്പ് വഴി റെസ്ക്യൂവർമാരുടെ സേവനവും ചികിത്സാ കേന്ദ്രങ്ങളും കണ്ടെത്താം.

ശാസ്ത്രീയമായ അറിവും കൃത്യസമയത്തുള്ള ചികിത്സയും വഴി പാമ്പുകടി മരണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതെയാക്കാൻ സാധിക്കും. 

== '''ചിത്രങ്ങൾ''' ==
&lt;gallery&gt;
ചിത്രം:Snakeskin.JPG|പാമ്പിൻറെ ഉറ
പ്രമാണം:Rattlesnake.jpg|റാറ്റിൽ സ്നേക്
&lt;/gallery&gt;

== '''ഇതും കാണുക''' ==
* [[പറശ്ശിനിക്കടവ് പാമ്പുവളർത്തൽ കേന്ദ്രം]]
* [[വിഷചികിത്സ]]
* [[പാമ്പിൻ വിഷം]]
* [[കേരളത്തിലെ പാമ്പുകൾ]]
* [[കുരുടിപ്പാമ്പുകൾ]]
* [[ബിഗ് ഫോർ (പാമ്പുകൾ)]]
* [[മൂർഖൻ]]
* [[അണലി]]
* [[പ്രതിവിഷം]]
{{Animalstub}}

==അവലംബം==
{{Ref list}}

[[വർഗ്ഗം:പാമ്പുകൾ| ]]</text>
      <sha1>2ue4z7ji54ufp0rhzq48xmqh2wa937o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8922</id>
    <revision>
      <id>4615485</id>
      <parentid>4572043</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123787" sha1="tccm0gkrszzhjc3p314t93b85nrf0rc" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Rashtriya Swayamsevak Sangh}} 
{{നാനാർത്ഥം|ആർ.എസ്.എസ്.}}
{{Infobox Non-profit
| Non-profit_name = രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം
| Non-profit_logo = [[File:RSS-flag.png|200px|RSS Flag]]
| Non-profit_type = ഹിന്ദു ദേശീയ വാദി സംഘടന
| founded_date = {{birth date and age|1925|09|27|df=yes}}
| founder = [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|ഡോ:കേശവ ബലറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]]
| location = നാഗപൂർ,​ മഹാരാഷ്ട്ര
| leader = [[മോഹൻ ഭാഗവത്]]
| num_members = ഉദ്ദേശം 10-12 ദശലക്ഷം&lt;ref name=&quot;Bhatt113&quot;/&gt;
| homepage = [http://www.rss.org/ Rss.org]
| footnotes =
}}

ഒരു വലതുപക്ഷ ഹിന്ദു ദേശീയവാദ, സംഘടനയാണ്  '''ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌.''' എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലറിയപ്പെടുന്ന '''രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം''' ({{lang-hi|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ}}, {{lang-en|National Volunteers' Union}}),&lt;ref name=Horowitz&gt;{{cite book|last=Horowitz|first=Donald L.|title=The Deadly Ethnic Riot|url=https://archive.org/details/deadlyethnicriot00horo|year=2001|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0520224476|page=[https://archive.org/details/deadlyethnicriot00horo/page/244 244]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McLeod2002&quot;&gt;{{cite book|last=McLeod|first=John|title=The history of India|url=https://books.google.com/books?id=DAwmUphO6eAC&amp;pg=PA209|accessdate=11 June 2010|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31459-9|pages=209–}}&lt;/ref&gt;.[[1925|1925ലെ ]][[വിജയദശമി]] ദിവസത്തിൽ [[നാഗ്പൂർ|നാഗ്പൂരിലെ]] [[മോഹിദെവാഡ]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്‌. [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|കേശവ ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]] എന്ന [[നാഗ്പൂർ]] സ്വദേശിയായ ഡോക്ടറാണ്‌ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ സ്ഥാപകൻ. [[ഭാരതം|ഭാരതമൊട്ടുക്ക്‌]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ സംഘടന നിലവിലെ ഇന്ത്യൻ ഭരണകക്ഷിയായ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ]] മാതൃ സംഘടനയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Haynes2003&quot;&gt;{{cite book|author=Jeff Haynes|title=Democracy and Political Change in the Third World|url=https://books.google.com/books?id=YdWAAgAAQBAJ&amp;pg=PA168|date=2 September 2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-54184-3|pages=168–}}&lt;/ref&gt; [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ]] ഒരു തവണയും സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയിൽ മൂന്ന് തവണയും (ഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ട 
അവസരത്തിലും അടിയന്തിരാവസ്ഥയിലും, ബാബരി മസ്ജിദ് തകർക്കപ്പെട്ട സമയത്തും) ആർ.എസ് .എസ് നിരോധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=b8k4rEPvq_8C&amp;pg=PA264&amp;hl=en#v=onepage&amp;q&amp;f=false എൻസൈക്ലോപ്പീഡിയ ഓഫ് മോഡേൺ വേൾഡ് വൈഡ് എക്സ്ട്രീമിസ്റ്റ്സ് ആൻഡ് എക്സ്ട്രീമിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പ്സ്- സ്റ്റീഫൻ ഇ ആറ്റ്കിൻസ്]&lt;/ref&gt;ആർ.എസ്.എസ്. ഒരു അർദ്ധ സൈനിക സംഘടനായണെന്ന ആരോപണവുമുണ്ട്.&lt;ref&gt;https://books.google.co.in/books?id=DAwmUphO6eAC&amp;pg=PA209&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;

[[ഹിന്ദു സ്വയംസേവക സംഘം]] എന്ന പേരിൽ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംഘടന ആർ.എസ്.എസ്സിന്റെ ആദർശങ്ങളിൽ പ്രഭാവിതരായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര സംഘടനയാണ്.&lt;ref name=&quot;hssus-ക&quot;&gt;{{cite web|title=Is there any relationship between HSS &amp; RSS?|url=https://www.hssus.org/content/view/19/111/|work=ഹിന്ദു സ്വയംസേവക് സംഘ്|publisher=hssus.org|accessdate=29 സെപ്റ്റംബർ 2014|language=en|format=FAQ|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305064047/https://www.hssus.org/content/view/19/111/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; സംഘത്തിൻറെ രാജ്യാന്തര പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കാൻ രൂപം നൽകിയ സംഘടനയാണിത്.{{തെളിവ്}}

== ചരിത്രം ==
[[ചിത്രം:Dr. Hedgevar.jpg|thumb|left|150px|[[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ]] ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ സ്ഥാപകൻ]]
[[1925|1925ൽ]] [[നാഗ്പൂർ|നാഗ്പൂരിലാണ്‌]] ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്‌. [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]] എന്ന [[നാഗ്പൂർ]] സ്വദേശിയായ [[ഭിഷ്വഗരൻ|ഡോക്ടറാണ്‌]] ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ സ്ഥാപകൻ. മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥിയായിരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ]]&lt;nowiki/&gt;ഭാഗമായി [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ]] പങ്കെടുത്തിരുന്നു. 1921 ൽ ഒരു വർഷക്കാലം [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റ്]] അദ്ദേഹത്തെ ജയിലിൽ അടച്ചു. [[നാഗ്പൂർ|നാഗ്പൂരിൽ]] തിരിച്ചെത്തിയതിനു ശേഷം 1925 ൽ ആർ.എസ്.എസ്സിന്റെ രൂപവത്കരണം വരെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] ഒരു സജീവ പ്രവർത്തകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. എന്നാൽ സംഘടനാരൂപവത്കരണത്തിനു ശേഷം [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|ഹെഡ്ഗേവാറും]] കൂട്ടരും [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ]] പങ്കെടുത്തുപോന്നെങ്കിലും ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിനെ അതിൽനിന്നും അകറ്റി നിർത്തി. 1931 ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണ]]ത്തിനെതിരായുള്ള ഒരു പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടതിനു രണ്ടാം തവണയും അദ്ദേഹം ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെട്ടു.

ഭാരതത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സംസ്ക്കാരവും സംരക്ഷിക്കാൻ [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കൾ]] ഒന്നിക്കണമെന്ന് [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|കെ.ബി. ഹെഗ്ഡേഗേവാർ]] ആഹ്വാനം ചെയ്തു. 1927 ലെ [[നാഗ്പൂർ കലാപം‌‌‌‌‌‌]] കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമാണ് ആർ.എസ്.എസ്സിന് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വൻ പ്രചാരം ലഭിച്ചത്.
[[ചിത്രം:RSS meeting 1939.jpg|thumb|right|300px|1939-ലെ ആർ.എസ്.എസിന്റെ സമ്മേളനത്തിൽ എടുത്ത ചിത്രം.]] 

[[1947]]-ൽ നടന്ന [[ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം|ഭാരത വിഭജനം]] ലക്ഷക്കണക്കിന്‌ [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളും]] [[മുസ്‌ലിം|മുസ്ലീങ്ങളും]] [[സിഖ്|സിഖുകാരും]] കലാപത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപെടാൻ വേണ്ടി കഷ്ട്ടപ്പെട്ടിരുന്ന കലാപങ്ങളും അക്രമങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Users.erols.com. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;{{dl}} പുതുതായി രൂപംകൊണ്ട ഭാരതത്തിലെ, [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]] ഭരണത്തെ മറിച്ചിടാനുള്ള ശ്രമം തടഞ്ഞ{{cn}} ആർ.എസ്.എസിനെ, അറിയപ്പെടുന്ന ഗാന്ധിയനും ഇന്ത്യയിലെ ഉയർന്ന സിവിലിയൻ അവാർഡ് ജേതാവുമായിരുന്ന ഡോക്ടർ ഭഗവാൻദാസ് &quot;വളരെ ഉത്സാഹത്തോടെ സ്വയം ത്യജിക്കുന്ന കുട്ടികൾ&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;Anthony Elenjimittam, Philosophy and action of the R. S. S for the Hind Swaraj, Published by Laxmi Publications, 1951, page 172&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Om Prakash Ralhan, Encyclopedia of political parties, Published by Anmol Publications PVT. LTD., 2002 ISBN 81-7488-865-9, page 224&lt;/ref&gt;

=== ലക്ഷ്യങ്ങൾ ===
[[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തെയും]] അതിലെ ജനങ്ങളേയും ദേവീരൂപത്തിൽ ([[ഭാരതാംബ]]) കണ്ട്‌ സേവനം ചെയ്യുകയും ഭാരതത്തിന്റെ [[ആത്മീയത|ആത്മീയ]], [[ധർമ്മം|ധാർമ്മിക]] മൂല്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഭാരതത്തിലെ [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളുടെ]] താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുകയുമാണ് ഈ സംഘടനയുടെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യം.&lt;ref name=&quot;aim&quot;/&gt; 'വസുധൈവ കുടുംബകം 'ലോകമേ തറവാട്' എന്ന ഹൈന്ദവ സംസ്കാരിക മൂല്യം വഴി ഭാരതത്തെ, മറ്റു രാജ്യങ്ങൾ മാതൃകയാക്കുന്ന രീതിയിൽ, ഒരു ശക്തമായ രാജ്യമാക്കി പുന:പ്രതിഷ്ടിക്കുകയെന്നതാണ് സംഘടനയുടെ പ്രഖ്യാപിത ലക്‌ഷ്യം.&lt;ref name=&quot;aim&quot;/&gt; സാമൂഹിക പരിവർത്തനം, [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളുടെ]] ഉന്നമനം  എന്നിവയാണ് മറ്റു ലക്ഷ്യങ്ങൾ. ആർ.എസ്സ്.എസ്സിന്റെ [[തത്ത്വശാസ്ത്രം|തത്ത്വ ശാസ്ത്രപരമായ]] വീക്ഷണഗതികൾ, [[സാംസ്കാരിക ദേശീയത|സാംസ്കാരിക ദേശീയതയും]](Cultural nationalism) [[ഇന്റഗ്രൽ ഹ്യുമാനിസം|എകാത്മാ മാനവ ദർശനവുമാണ്]](Integral Humanism). ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ അഭിപ്രായമനുസരിച്ച്‌ ഒരു [[ഹിന്ദു]] എന്നത്‌ [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ]] താമസിക്കുന്ന ഏതൊരു കുലത്തിൽ പിറന്ന വ്യക്തിയുമാവാം&lt;ref name=&quot;aim&quot;/&gt; എന്നാണ് ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ നിർവ്വചനം നിലകൊള്ളുന്നത്‌{{തെളിവ്}}. ഹൈന്ദവം എന്നത്‌ ഒരു മതമല്ല മറിച്ച്‌ ഒരു ജീവിതരീതിയാണ്‌ എന്ന് ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ വിശ്വസിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;aim&quot;/&gt;

===ഗാന്ധിവധവും നിരോധനവും===
{{main| മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ കൊലപാതകം}}
1948-ൽ ഗാന്ധിജിയെ, മുൻ ആർ.എസ്.എസ് അംഗവും ഹിന്ദു മഹാസഭ  പ്രവർത്തകനുമായ [[നാഥുറാം ഗോഡ്സെ]] (1932 വരെ RSS ൽ അംഗത്വം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് സംഘടന തന്നെ സമ്മതിക്കുന്നുണ്ട്) കൊലപ്പെടുത്തി. കൊലയാളി RSS അംഗത്വം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഗോഡ്സെയുടെ ബന്ധുക്കൾ പറയുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;et&quot;&gt;{{cite news|last1=Venugopal|first1=Vasudha|title=Nathuram Godse never left RSS, says his family|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nathuram-godse-never-left-rss-says-his-family/articleshow/54159375.cms|accessdate=4 July 2017|publisher=Economic times|date=8 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/655722.stm Analysis: RSS aims for a Hindu nation, BBC, 2003-03-10|title=RSS aims for a Hindu nation|accessdate=2016-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Atkins, Stephen E. (2004). Encyclopedia of modern worldwide extremists and extremist groups. Greenwood Publishing Group. p. 264. ISBN 9780313324857. Retrieved 26 May 2010.&lt;/ref&gt; വധിച്ചതിനുശേഷം നിരവധി പ്രമുഖ ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും 1948 ഫെബ്രുവരി 4-ൽ ആർ.എസ്.എസിനെ നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തു&lt;ref name=&quot;PLJ100&quot;&gt;{{cite book |last1=Panicker |first1=P L John |title=Gandhian approach to communalism in contemporary India |page=100 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/7178/9/09_chapter%202.pdf#page=79 |accessdate=06 നവംബർ 2019 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[ഗാന്ധിവധം|ഗാന്ധിവധത്തിൽ]] ഉണ്ടായിട്ടുള്ള ഗൂഢാലോചനയെക്കുറിച്ച്‌ അന്വേഷിച്ച ജസ്റ്റിസ്‌ [[കപൂർ കമ്മീഷൻ]]&lt;ref name=&quot;കപൂർ കമ്മീഷൻ&quot;/&gt; ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിച്ചു:

{{cquote| &quot;ആർ.എസ്.എസ് ഒരു സംഘടന എന്ന നിലക്ക് ബോംബേറിന്റെയോ [[മഹാത്മാഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] വധത്തിന്റെയോ ഉത്തരവാദികൾ അല്ല. വധത്തിന്റെ ഉത്തരവാദികൾ ആർ.എസ്.എസ് നിയന്ത്രണത്തിലുമായിരുന്നില്ല. ഉത്തരവാദികൾ ആയിട്ടുള്ളവർ [[വി.ഡി. സാവർക്കർ|സവർക്കറിന്റെ]] ഹിന്ദുമഹാസഭയിൽ അംഗങ്ങളാണ്, ആർ.എസ്.എസിന്റെ അംഗങ്ങൾ ആണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, പരേഡ്, റാലി, കായികപരിശീലനം, ഷൂട്ടിങ് പരിശീലനം എന്നിവയിലുപരി അവർ വളരെ അക്രമപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരായിരുന്നു.&quot; 
{{right|– '''കാപ്പുർ കമ്മീഷൻ റിപ്പോർട്ട്‌, പതിപ്പ്. 1, Page 165'''}}&lt;ref name=&quot;കപൂർ കമ്മീഷൻ&quot;&gt;{{cite web|title=Report of Commission of Inquiry in to Conspiracy to Murder Mahatma Gandhi (1969)|url=https://archive.org/details/6026201-1969-Report-of-Jeevan-Lal-Kapur-Commission-of/page/n174/mode/1up|accessdate=2015-09-06}}&lt;/ref&gt;.}}
====ഗാന്ധിവധത്തിൽ സന്തോഷപ്രകടനം====
ഗാന്ധിജിയുടെ വധത്തെ ആർ.എസ്സ്.എസ്സ് ന്യായീകരിക്കുകയും, വധത്തിൽ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മധുരവിതരണം നടത്തുകയുമുണ്ടായി എന്ന്  സെപ്റ്റംബർ 11, 1948 ന് [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവൽക്കറിന്]] എഴുതിയ മറുപടി കത്തിൽ , [[വല്ലഭായി പട്ടേൽ|സർദ്ദാർ വല്ലഭായി പട്ടേൽ]] ആരോപിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=TH/&gt;&lt;ref name=&quot;ഔട്ട്ലുക്ക്&quot;&gt;{{cite journal |title=Sardar Patel And Mahatma Gandhi On The RSS |journal=Outlook Magazine |date=27 ഏപ്രിൽ 1998 |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/sardar-patel-and-mahatma-gandhi-on-the-rss/205427 |accessdate=26 സെപ്റ്റംബർ 2019 |quote=All their (RSS) leaders' speeches were full of communal poison. As a final result of the poi-son...an atmosphere was created in which such a ghastly tragedy (Gandhi's assassination) became possible...RSS men expressed joy and distributed sweets after Gandhiji's death.}}&lt;/ref&gt;.

ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയും ഉപപ്രധാനമന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[സർദാർ വല്ലഭായി പട്ടേൽ|സർദാർ വല്ലഭായിപട്ടേൽ]] ഗാന്ധിവധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്  ഇങ്ങനെ എഴുതി
:{{ഉദ്ധരണി|ആർ.എസ്.എസിന്റെ എല്ലാ നേതാക്കളുടേയും പ്രസംഗങ്ങൾ മുഴുവൻ വർഗീയ വിഷം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ വിഷമയമായ ഒരു അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ച ഭീകരമായ അവസ്ഥയുടെ അന്തിമ ഫലമാണ്‌ ഗാന്ധിവധം. ഗാന്ധിയുടെ മരണശേഷം ആർ.എസ്.എസുകാർ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മധുരവിതരണം നടത്തുകയും ചെയ്തു|||ഗോൾ‌വാൾക്കറിനും ശ്യാമപ്രസാദ് മുഖർജിക്കും സർ‌ദാർ പട്ടേൽ അയച്ച കത്തുകളിൽ നിന്ന്-ഔട്ട്‌ലുക് വാരിക 27 ഏപ്രിൽ 1998 &lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=Fn7GhTpJ4esC&amp;pg=PA83&amp;dq=the+RSS+men+expressed+joy+and+distributed+sweets+after+Gandhiji's+death&amp;cd=2#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Communal politics:Facts versus myths]-by Ram Puniyani&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TH&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/patel-thought-rss-had-no-role-in-gandhi-killing/article7834582.ece ദ ഹിന്ദു, 2015 നവംബർ 03]&lt;/ref&gt;}}

[[ഗാന്ധിവധം|ഗാന്ധിവധത്തിന്റെ]] ഗൂഢാലോചനാ ആരോപണത്തിൽ നിന്നും സുപ്രീം കോടതി ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കളെ കുറ്റവിമുക്തരാക്കുകയും കോടതി നിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന്, ആർ.എസ്.എസിന് ലിഖിത ഭരണഘടന ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്ന ആവശ്യത്തിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ സംഘടനക്കുണ്ടായിരുന്ന നിരോധനം പിൻവലിക്കാൻ സന്നദ്ധത പ്രകടിപ്പിച്ചു. രണ്ടാം സർസംഘചാലകായിരുന്ന [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവർക്കർ]] ഭരണഘടന രൂപീകരിക്കുകയും സർക്കാരിന് സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന്, സർക്കാർ ആർ.എസ്.എസിനുണ്ടായിരുന്ന നിരോധനം പിൻവലിച്ചു&lt;ref&gt;Curran, Jean A. Jr. The RSS: Militant Hinduism Far Eastern Survey, Vol. 19, No. 10. (May 17, 1950), pp. 93–98.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PLJ100&quot;/&gt;

=== ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയോടുള്ള സമീപനം ===
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയിൽ മനുസ്മൃതിയിലെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പരിഗണിച്ചിട്ടില്ല എന്ന കാരണത്താൽ സംഘടന ഇതിനെ എതിർത്തുവന്നിരുന്നു.

===ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി, ഗോവ എന്നിവയുടെ വിമോചനം===

ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ദാദ്രയും നാഗർഹവേലിയും [[പോർച്ചുഗീസ്]] അധിനിവേശത്തിൽ നിന്നും അടർത്തിയെടുക്കാൻ ആർ.എസ്.എസ് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംഘടനകൾ പ്രേരണ ചെലുത്തിയിരുന്നു. 1954-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ദാദ്രയുടെയും നാഗർ ഹവേലിയുടെയും പ്രത്യേകത പഠിക്കാനും വിമോചനത്തിനായി സമരം ചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളികളെ അടുത്തറിയാനുമായി ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരായ രാജ വകന്കരും നാനാ കജ്രെക്കരും നിരവധി തവണ അവിടങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. 1954 ഏപ്രിലിൽ ദാദ്രയുടെയും നാഗർഹവേലിയുടെയും വിമോചനത്തിനായി നാഷണൽ മൂവ്മെന്റ് ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ(NMLO), ആസാദ് ഗോമന്ടക് ദൾ(AGD) എന്നീ സംഘടനകളുമായി സഖ്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Purushottam Shripad Lele, Dadra and Nagar Haveli: past and present, Published by Usha P. Lele,1987&lt;/ref&gt; 1954 ജൂലൈ 21 രാത്രിയിൽ ഈ സഖ്യത്തിന് വെളിയിലുള്ള ഒരു വിമോചനസംഘം ദാദ്രയിലെ [[പോർച്ചുഗീസ്]] പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ പിടിച്ചെടുത്തു ദാദ്ര സ്വതന്ത്രമായി എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന്, ജൂലൈ 28 ആർ.എസ്.എസിന്റെയും ആസാദ് ഗോമന്ടക് ദളിന്റെയും സഖ്യം നരോലിയും ഫിപാരിയയും അവസാനം സിൽവാസയുടെ തലസ്ഥാനവും പിടിച്ചെടുത്തു. [[പോർച്ചുഗീസ്]] ശക്തികൾ നാഗർഹവേലി വഴി രക്ഷപെടുകയും പിന്നീട് 1954 ഓഗസ്റ്റ്‌ 11-ന് ഇന്ത്യൻ പോലീസിനോട് കീഴടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഒരു സ്വദേശഭരണ സംവിധാനം ശേഷം നിലവിൽ വന്നു.

ദാദ്രയും നാഗർഹവേലിയും വിമോചനം നേടിയത് [[ഗോവ|ഗോവയിലെ]] [[പോർച്ചുഗീസ്]] ഭരണത്തിനെതിരായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾക്ക് ശക്തി പകർന്നു. 1955-ൽ ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കൾ ഗോവയിലെ [[പോർച്ചുഗീസ്]] ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഇന്ത്യയിൽ [[ഗോവ|ഗോവയെ]] ചേർക്കാനും ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചു. ഒരു സൈനിക നടപടിക്ക് പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]] വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ ആർ.എസ്.എസ് നേതാവായിരുന്ന റാവു ജോഷി, [[ഗോവ|ഗോവയിലേക്ക്]] സത്യാഗ്രഹ പ്രക്ഷോഭം നയിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെയും അനുയായികളെയും [[പോർച്ചുഗീസ്]] പോലീസ് ജയിലിലാക്കുകയും ചെയ്തു. സമാധാനപരമായ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ തുടർന്നെങ്കിലും കടുത്ത അടിച്ചമർത്തലാണ് നേരിടേണ്ടി വന്നത്. 1955 ഓഗസ്റ്റ്‌ 15-ന് സത്യാഗ്രഹം നടത്തിയിരുന്നവർക്ക് നേരെ [[പോർച്ചുഗീസ്]] പോലീസ് വെടിവക്കുകയും 30-നടുത്ത് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Christophe Jaffrelot, The Hindu Nationalist Movement in India, Published by Columbia University Press, 1998&lt;/ref&gt;

===അടിയന്തരാവസ്ഥക്കെതിരെ===

[[1975]]-ൽ [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി]] ഭാരതത്തിൽ [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|അടിയന്തരാവസ്ഥ]] കൊണ്ടുവരികയും പൗരാവകാശങ്ങൾക്കും മാധ്യമങ്ങൾക്കും നിയന്ത്രണമേർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Emma Tarlo, Unsettling Memories: Narratives of India's &quot;emergency&quot;, Published by Orient Blackswan, 2003, ISBN 81-7824-066-1, 9788178240664&lt;/ref&gt; [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതി]], [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി|ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ]] പാർലമെന്റിലേക്കുള്ള തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൃത്രിമം നടത്തിയതായി കണ്ട് കോടതി അസാധുവാക്കിയതാണ് ഇത്തരത്തിൽ ഒരു കടുത്ത തീരുമാനത്തിലേക്ക് വഴിവെച്ചത്. തുടർന്ന്, ഗാന്ധിയനായ [[ജയപ്രകാശ് നാരായണൻ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളെയും മറ്റു ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെയും രാജ്യവ്യാപകമായി ജയിലിൽ അടക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Martha Craven Nussbaum, The Clash Within: Democracy, Religious Violence, and India's Future, Published by Harvard University Press, 2007 ISBN 0-674-02482-6, 9780674024823&lt;/ref&gt;.  ആർ.എസ്.എസ് അടക്കമുള്ള നിരവധി സംഘടനകളെ നിരോധിച്ചു.&lt;ref&gt;Jaffrelot Christophe, Hindu Nationalism, 1987, 297, Princeton University Press, ISBN 0-691-13098-1, ISBN 978-0-691-13098-9&lt;/ref&gt; പോലീസ് ആയിരക്കണക്കിന് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരെ ജയിലിൽ അടച്ചു.&lt;ref&gt;Chitkara M G, Hindutva, Published by APH Publishing, 1997 ISBN 81-7024-798-5, 9788170247982&lt;/ref&gt;

ഈ നിരോധനത്തിനെ മറികടന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് സ്വയം സേവകർ [[അടിയന്തരാവസ്ഥ|അടിയന്തരാവസ്ഥക്കെതിരെയും]] മൌലിക അവകാശങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനെതിരെയും [[സത്യാഗ്രഹം]] നടത്തുകയും [[ജനാധിപത്യം]] തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാനായി രഹസ്യമായി പ്രവർത്തിച്ചു. മാധ്യമപ്രവർത്തനം നിയന്ത്രണവിധേയമായിരുന്നതിനാൽ ലേഖനങ്ങൾ രഹസ്യമായി പ്രചരിപ്പിക്കുകയും പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കായി പണം സ്വരൂപിക്കുകയും ചെയ്തു. മറ്റു ജനാധിപത്യ പാർട്ടികളുടെ നേതാക്കളുമായി ജയിലിലും വെളിയിലുമായി [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യത്തിനായി]] ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.&lt;ref&gt;Post Independence India, Encyclopedia of Political Parties, 2002, published by Anmol Publications PVT. LTD, ISBN 81-7488-865-9, 9788174888655&lt;/ref&gt; ഈ പ്രക്ഷോഭം പതിനായിരക്കണക്കിന് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നതായും ദിവസവും കൂടുതൽ കൂടുതൽ യുവാക്കളെ പ്രക്ഷോഭത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നതായി വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ലക്‌ഷ്യം &quot;[[ജനാധിപത്യം]] തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരിക എന്നത് മാത്രമാണ്&quot; എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;page 238, Encyclopedia of Political parties, Volumes 33–50 http://books.google.co.in/books?id=QCh_yd357iIC&amp;pg=PA238 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024114318/http://books.google.co.in/books?id=QCh_yd357iIC&amp;pg=PA238 |date=2012-10-24 }}&lt;/ref&gt; ലണ്ടനിലെ 'ദി എക്കണോമിസ്റ്റ്‌' ആർ.എസ്.എസിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്‌ 'ലോകത്തിലെ ഏക [[ഇടതുപക്ഷം|ഇടതുപക്ഷമല്ലാത്ത]] വിപ്ലവശക്തി' എന്നാണ്{{cn}}. 1977-ൽ [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|നിരോധനാജ്ഞ]] പിൻവലിച്ചപ്പോൾ ആർ.എസ്.എസിന്റെയും നിരോധനം പിൻവലിച്ചു.

===ഭൂപരിഷ്ക്കരണത്തിലെ പങ്ക്===

[[ഗാന്ധിയൻ]] നേതാവായിരുന്ന [[വിനോബാ ഭാവേ]] സംഘടിപ്പിച്ച ഭൂമിദാന പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് പങ്കെടുത്തു. [[1951]] നവംബറിൽ [[വിനോബാ ഭാവേ]] ആർ.എസ്.എസ് നേതാവ് [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|എം.എസ്. ഗോൾവർക്കറുമായി]] കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവർക്കർ]], ഭൂപരിഷ്ക്കരണത്തിന് ആർ.എസ്.എസിന്റെ സഹായം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Suresh Ramabhai, Vinoba and his mission, Published by Akhil Bharat Sarv Seva Sangh, 1954&lt;/ref&gt; തുടർന്ന്, [[നാനാജി ദേശ്മുഖ്|നാനാജി ദേശ്‌മുഖിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;Andersen, Walter K. 1987 p. 111&quot;&gt;Andersen, Walter K.; Shridhar D. Damle (1987). The Brotherhood in Saffron: The Rashtriya Swayamsevak Sangh and Hindu Revivalism. Boulder: Westview ress. p. 111. ISBN 0813373581.&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവർക്കർ]] ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ [[ഇടതുപക്ഷം|കമ്യൂണിസ്റ്റ്]] ശൈലിയിൽ വിമർശകൻ കൂടിയായിരുന്നു. ഈ പ്രക്ഷോഭം ജനങ്ങളിൽ [[ഇടതുപക്ഷം|കമ്യൂണിസ്റ്റ്]] ശൈലിയിയെക്കാൾ ഉയർന്നുള്ള വിശ്വാസം ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കണം എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;aim&quot;/&gt;

==സംഘടന==
ആർ.എസ്.എസിന് പ്രവർത്തകരുടെ റിക്കോർഡ് സൂക്ഷിക്കുന്ന പതിവില്ലെങ്കിലും ഏകദേശം 7 കോടി മുതൽ 10 കോടി പ്രവർത്തകർ ഉള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
===സർസംഘചാലക് പദവി&lt;ref name=&quot;Bhatt113&quot;&gt;Bhatt, Chetan (2001). Hindu Nationalism: Origins, Ideologies and Modern Myths. New York: Berg Publishers. p. 113. ISBN 1-85973-348-4.&lt;/ref&gt; === 
{{പ്രലേ|സർസംഘചാലക്}}
സർസംഘചാലക് പദവി ആണ് ആർ.എസ്.എസിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പദവി. ഈ സ്ഥാനം നിശ്ചയിക്കുന്നത് മുൻഗാമി ആയിരിക്കും. സർസംഘചാലക് പദവിയിൽ വന്നിട്ടുള്ളവർ:
*[[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|ഡോ. കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]] (സ്ഥാപകൻ), ഡോക്ടർജി എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1925-1930 &amp; 1931-1940)
*[[ലക്ഷ്മൺ വാമൻ പരഞ്ജ്പേ|ഡോ. ലക്ഷ്മൺ വാമൻ പരഞ്ജ്പേ]] (1930-1931) (ഡോ. ഹെഡ്ഗേവാർ സത്യാഗ്രഹം നടത്തി ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന കാലത്ത്)
*[[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ശ്രീ. മാധവ് സദാശിവ് ഗോൾവർക്കർ]], ഗുരുജി എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1940-1973)
*[[മധുകർ ദത്താത്രയ ദേവറസ്|ശ്രീ. മധുകർ ദത്താത്രേയ ദേവറസ്]], ബാലാസാഹെബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1973-1993) 
*[[രാജേന്ദ്ര സിംഗ്|പ്രൊഫ. രാജേന്ദ്ര സിംഗ്]], രാജുഭയ്യ എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1993-2000)
*[[കെ.എസ്. സുദർശൻ|കുപ്പഹള്ളി സിതാരാമയ്യ സുദർശൻ]] (2000-2009)
*[[മോഹൻ മധുകർ ഭാഗവത്|ഡോ. മോഹൻ മധുകർ ഭാഗവത്]] (21 മാർച്ച്‌ 2009 മുതൽ ഇന്നുവരെ)

===ശാഖ===
ശാഖ എന്നത് ശിഖരം (branch) എന്ന അർഥം വരുന്ന ഹിന്ദി പദമാണ്. ആർ.എസ്.എസിന്റെ സംഘടനാപരമായ പ്രവൃത്തികൾ നടത്തുന്നത് സംഘശാഖകൾ മുഖേനയാണ്. പൊതു സ്ഥലത്ത് ഒരു മണിക്കൂർ നിത്യേന നിയമേന നടത്തപ്പെടുന്ന കൂടിച്ചേരലാണ് [[സംഘശാഖ]]. സംഘശാഖയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന വ്യക്തികളെ സ്വയംസേവകർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. 2004-ൽ 60,000 ശാഖകൾ ഇന്ത്യയിൽ ഒട്ടുക്ക് നടന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;RSS might get trendy uniform next year Rediff – July 23, 2004&lt;/ref&gt; അതേസമയം [[2004]]-ലെ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]] കേന്ദ്ര സർക്കാർ വീണതിന് ശേഷം ശാഖകൾ 10,000 ആയി ചുരുങ്ങി. [[2010]] ജനുവരിയിലെ [[ഡൽഹി|ഡൽഹിയിലെ]] ആർ.എസ്.എസ് മാധ്യമവിഭാഗത്തിന്റെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ശാഖകളുടെ എണ്ണം 39,823 എന്നാണ്.&lt;ref&gt;KAUSHIK, NARENDRA (June 5, 2010). &quot;RSS shakhas fight for survival - India - The Times of India&quot;. Indiatimes (The Times of India). Retrieved 11 June 2010.&lt;/ref&gt; [[ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടി|ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടിയുടെയും]] [[സമാജ് വാദി പാർട്ടി|സമാജ് വാദി പാർട്ടിയുടെയും]] ജാതിരാഷ്ട്രീയമാണ് ഇതിനു കാരണമായി ആർ.എസ്.എസ് കാണുന്നത്.{{തെളിവ്}} ലോകത്ത് 33 രാജ്യങ്ങളിലായി ശാഖകൾ നടക്കുന്നുണ്ട് .

[[യോഗ]], വ്യായാമങ്ങൾ, കളികൾ തുടങ്ങിയ കായികപരമായ പരിപാടികളും, [[സുഭാഷിതം]], ദേശഭക്തിഗാനങ്ങൾ, അമൃതവചനം, കഥകൾ, പ്രാർത്ഥന  തുടങ്ങിയവ കൂടിച്ചേർന്നതാണ് ശാഖ. സാമൂഹികസേവനം, സാമൂഹികാവബോധം വളർത്തൽ, ദേശസ്നേഹം വളർത്തൽ തുടങ്ങിയവും മറ്റു പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്.&lt;ref&gt;K. R. Malkani, The RSS story, Published by Impex India, 1980&lt;/ref&gt; പ്രവർത്തകർ പ്രാഥമിക ശുശ്രൂഷ, ദുരിതാശ്വസ പ്രവർത്തനം പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവയിൽ പരിചയം നേടുകയും ഗ്രാമങ്ങളിലെ അടിസ്ഥാനാവശ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികൾ ആകുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;M. G. Chitkara, Rashtriya Swayamsevak Sangh: national upsurge, Published by APH Publishing, 2004, ISBN 81-7648-465-2, 9788176484657&lt;/ref&gt;

===ഗണവേഷം===

കറുത്ത പദവേഷം ([[ഷൂസ്]]), സോക്സ്‌ ( ബ്രൗൺ),&amp;nbsp;പാൻറ് (വുഡ് ബ്രൗൺ), ബെൽറ്റ്‌ (തവിട്ടുനിറം), ഷർട്ട്‌ (വെള്ള), തൊപ്പി (കറുപ്പ്) ഇവയാണ് സംഘത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വേഷം.  കാക്കി നിക്കറായിരുന്നു മുൻപത്തെ വേഷം.  അത് മാറ്റി പാന്റാക്കുന്നത് 2016 മാർച്ച് 12 ന് ചേർന്ന് അഖിലേന്ത്യാ പ്രതിനിധി സഭയുടെ തീരുമാനപ്രകാരമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/new-rss-uniform-khaki-shorts-make-way-for-khaki-pants/|title=ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്‌പ്രസ്സ്|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

===ഐറ്റി മിലൻ===

[[വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ|വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശാഖയെ ആണ് ഐ.റ്റി(Information Technology) മിലൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്‌. ശാഖയിൽ നിന്നും വത്യസ്തമായി ആഴ്ച തോറുമാണ് ഐ.റ്റി. മിലൻ കൂടിച്ചേരൽ നടത്തുന്നത്. [[മുംബൈ]], [[പൂനെ]], [[ബെംഗലൂരു]], [[ചെന്നൈ]], [[എറണാകുളം ]], [[ഡൽഹി]] തുടങ്ങിയ പട്ടണങ്ങളിൽ ഐ.റ്റി മിലൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

60 മിനിട്ട്  നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഇത്തരത്തിലുള്ള കൂടിച്ചേരലിൽ പ്രാർഥന, [[സൂര്യനമസ്ക്കാരം]], [[യോഗ]], കളികൾ മുതലായവ ഉണ്ടായിരിക്കും. പൊതുവേ ഇംഗ്ലീഷിൽ കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഐ.റ്റി മിലനിൽ വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കായി തയ്യാറാക്കപ്പെട്ട വ്യായാമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. അവരുടെ മാനസിക ഉല്ലാസത്തിനായിയുള്ള കളികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു. ദേശീയ-സാർവദേശീയ വിഷയങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;&quot;Sangh’s e-Sevaks&quot;. openthemagazine.com. 27 February 2010. Retrieved 27 January 2011.&lt;/ref&gt;

=== [[RSSപ്രചാരകന്റെ യോഗ്യതകൾ|പ്രചാരകൻ]] ===
പ്രതിഫലം കൂടാതെ മുഴുവൻ സമയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവർത്തകന്മാരാണ്  പ്രചാരകർ. ഒരു വർഷത്തിൽ കുറഞ്ഞ കാലയളവിൽ ഉള്ളവരെ വിസ്താരകർ എന്നും പറയുന്നു. മറ്റു സംഘപരിവാർ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പ്രചാരകന്മാരെ അയക്കുന്ന പതിവുണ്ട് ഉദാ :- [[ബി എം എസ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]],[[സേവാ ഭാരതി]], മുതലായവ.

=== പരിവാർ സംഘടനകൾ ===
{{പ്രലേ|സംഘ് പരിവാർ}}
* ''രാഷ്ട്രീയ സേവികാ സമിതി'' (വനിതാ വിഭാഗം)
* [[അഖില ഭാരതീയ വിദ്യാർത്ഥി പരിഷത്ത്]] (വിദ്യാർത്ഥി വിഭാഗം)
* ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത്‌ )
* ഭാരതീയ മസ്ദൂർ ''സംഘം (തൊഴിലാളി  രംഗത്ത്‌)''
*  ''ഭാരതീയ കിസാൻ സംഘം'' (കർഷകരുടെ സംഘടന)
* ''ഭാരതീയ അഭിഭാഷക പരിഷത്ത്'' (അഭിഭാഷകരുടെ സംഘടന)
* ''ഭാരതീയ അദ്ധ്യാപക പരിഷത്ത്'' (അദ്ധ്യാപകരുടെ സംഘടന)
* ''[[മുസ്ലീം രാഷ്ട്രീയ മഞ്ച്]]'' (മുസ്‌ളിം വിഭാഗം)
* ഭാരതീയ ഇതിഹാസ് സങ്ങലൻ യോജന .
* വിശ്വ ഹിന്ദുപരിഷത്ത് 
* സക്ഷമ (ഭിന്നശേഷിക്കാർക്കായ് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ദേശീയ സംഘടന )
* സഹകാർ ഭാരതി 
* [[ഭാരതീയ വിചാര കേന്ദ്രം]]
* വിദ്യാ ഭാരതി ( ഭാരതീയ വിദ്യാനികേതൻ )
* സംസ്കൃത ഭാരതി 
* വിശ്വ സംവാദ കേന്ദ്രം
* [[ബാലഗോകുലം]]
* സ്വദേശി ശാസ്ത്ര പ്രസ്ഥാനം
* തപസ്യ 
* [[സേവാഭാരതി]]
* വിവേകാനന്ദകേന്ദ്രം
* ഹിന്ദു ഐക്യ വേദി 
* ക്രീഡ ഭാരതി (കേരള കായിക വേദി )
* വനവാസി കല്യാൺ  ആശ്രമം 
* പൂർവ സൈനിക പരിഷദ് 
* ആരോഗ്യ ഭാരതി 
* വിവേകാനന്ദ മെഡിക്കൽ മിഷൻ 
* കേരള ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി 
* കേസരി   
* തന്ത്ര വിദ്യ പീഠം
*ഹിന്ദു ഐക്യേവേദി
*ഐ ടി മിലൻ
*അയ്യപ്പേ സേവാസമിതി
*

==ലക്ഷ്യം==
ആർ.എസ്.എസിന്റെ ലക്ഷ്യമായി വിവരിക്കുന്നത് ഹിന്ദുത്വ മൂല്യങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ  ഇന്ത്യ 2025 ഓട് കൂടി ഇന്ത്യയെ പൂർണമായും ഹൈന്ദവ രാഷ്ട്രമാകുക എന്നതാണ്.

രൂപീകരണ സമയത്ത് തന്നെ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ അതിന്റെ തീവ്ര ഹിന്ദുത്വ ആശയം പ്രകടമാക്കിയതാണ്.   .&lt;ref name=&quot;aim&quot; /&gt;.&lt;ref&gt;H. V. Seshadri, Hindu renaissance under way, Published in 1984, Jagarana Prakashana, Distributors, Rashtrotthana Sahitya (Bangalore)&lt;/ref&gt;

വിചാരധാരയിൽ ({{lang-en|Bunch of Thoughts}}), [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|എം.എസ്. ഗോൾവർക്കർ]] ആർ.എസ്.എസിന്റെ ലക്ഷ്യം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്‌ ഇങ്ങനെയാണ്:&lt;ref name=&quot;aim&quot;&gt;M S Golwalkar, Bunch of Thoughts, Publishers: Sahitya Sindhu Prakashana&lt;/ref&gt;

{{cquote| രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളുടെ]] സമീപനം മനസ്സിലാക്കി, ആർ.എസ്.എസ് അവരിൽ രാജ്യത്തിനോട് ആത്മാർപ്പണത്തിന്റെ ശീലം വളർത്തിയെടുക്കുകയും അവരിൽ സ്നേഹത്തിന്റെയും പാരസ്പര്യത്തിന്റെയും സഹകരണത്തിന്റെയും സ്വഭാവരൂപീകരണം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്ത്, രാജ്യത്തോടുള്ള കടമക്ക് വേണ്ടി വിശ്വാസത്തിനും [[ജാതി|ജാതിക്കും]] [[ഭാഷ|ഭാഷക്കും]] രണ്ടാം പരിഗണന മാത്രം കൊടുത്ത്, അതിലൂടെ യഥാർത്ഥ മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെയും അച്ചടക്കത്തിന്റെയും സ്വഭാവരൂപീകരണം നടത്തി, ശക്തരാകാനും സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വന്തം ചുമലിൽ ഏറ്റെടുത്ത് എല്ലാ രീതിയിലുമുള്ള അനുശാസന ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലയിലും എല്ലാവരും ഉണ്ടാക്കിയെടുത്ത് [[ഹിമാലയം]] മുതൽ [[കന്യാകുമാരി]] വരെ പരസ്പര സാഹോദര്യത്തോടെയുള്ള ഒരു രാജ്യത്തിനെ ഉണ്ടാക്കുക }}

==സംഘപരിവാർ==
{{പ്രലേ|സംഘ് പരിവാർ}}
ആർ.എസ്.എസ് ആദർശങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച സംഘടനകളെ പൊതുവിൽ [[സംഘപരിവാർ]] (സംഘകുടുംബം എന്നർഥം വരുന്നു) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മിക്ക ഇത്തരം സംഘടനകളും മുഴുവൻ സമയ സംഘ പ്രചാരകന്മാർ തുടങ്ങുന്നതോ സഹകരിക്കുന്നതോ ആണ്. [[വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷദ്  ]], [[വനബന്ധു പരിഷത്ത്]], [[രാഷ്ട്രീയ സേവികാ സമിതി]], [[അഖില ഭാരതീയ വിദ്യാർത്ഥി പരിഷത്ത്]](ABVP), [[വനവാസി കല്യാൺ ആശ്രമം]], [[ഭാരതീയ മസ്ദൂർ സംഘം ]], [[വിദ്യാഭാരതി]], [[സേവാഭാരതി]] തുടങ്ങി നിരവധി സംഘടനകൾ സമൂഹത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

ആർ.എസ്.എസ് ഒരിക്കലും തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നേരിട്ട് പങ്കെടുത്തിട്ടില്ലെങ്കിലും, സമാന ചിന്തകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന [[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികളെ]] പിന്താങ്ങുന്നുണ്ട്. [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപ്പിയെ]] പിന്താങ്ങുന്നത് ആർ.എസ്.എസ് ആണെങ്കിലും ആ പാർട്ടിയുമായി അഭിപ്രായവത്യാസം വരുമ്പോൾ പിന്തുണക്കാൻ വിമുഖതയും കാട്ടിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ആർ.എസ്.എസിനോട് ആഭിമുഖ്യം കാണിക്കുന്ന മറ്റു പാർട്ടികളെ പരസ്യമായി പിന്താങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;&quot;RSS unhappy with infighting in Guj BJP ~&quot;. Infoahmedabad.com. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Toe swadeshi line or lose support, RSS warns BJP&quot;. Indianexpress.com. 1998-12-15. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;

ആർ.എസ്.എസിന്റെ പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ [[ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പ്രധാനമന്ത്രിയും]] [[ഉപരാഷ്ട്രപതി|ഉപരാഷ്ട്രപതിയും]] [[ആഭ്യന്തരമന്ത്രി|ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയും]] മറ്റു മന്ത്രിമാരും ആയും വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ, [[മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രിമാരും]] മറ്റു മന്ത്രിമാരുമായും കൂടാതെ [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിലെ]] [[അംബാസിഡർ]] ആയും വിവിധ രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;&quot;I will always be a swayamsevak: PM&quot;. Rediff.com. 2000-09-10. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Shekhawat a non-partisan candidate, says Vajpayee&quot;. Hinduonnet.com. 2007-06-27. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Haniffa, Aziz, Agnihotri's appointment aimed at boosting US ties, India Abroad, 08-31-2001&lt;/ref&gt;

==സാമൂഹികപ്രവർത്തനങ്ങൾ==
{{peacock}}
പൂജാരികളായി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ മാത്രം നിയമിച്ചിരുന്ന മുൻപുണ്ടായിരുന്ന രീതിക്ക് വിപരീതമായി ദളിതരെയും മറ്റു പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പൂജാരിമാരായി സംഘം നിയമിച്ചു.&lt;ref&gt;RSS for Dalit head priests in temples,Times of India&lt;/ref&gt; ഹൈന്ദവ ദർശനങ്ങളെ ശരിയായ വിധത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാത്തതുകൊണ്ടാണ്‌ ജാതീയത സമൂഹത്തിൽ വന്നതെന്നും അതിനാൽ എല്ലാത്തരം ജനങ്ങളിലേയ്ക്കും ജാതി മാറ്റിവച്ച് ഇറങ്ങി ചെല്ലുന്നതിലൂടെ ഈ വ്യവസ്ഥിതിയെ മറികടക്കാം എന്നും ആർ.എസ്.എസ് വാദിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദളിതർക്ക് കടന്നു ചെന്ന് പ്രാർഥിക്കാൻ ഉയർന്ന ജാതിക്കാർ വിലക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ദൈവം പോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവയായിരിക്കും എന്നും സമർഥിക്കുന്നു.ദളിതരെ ക്ഷേത്രങ്ങളില് പൂജരിയാക്കണം എന്ന് ആവശ്യപെട്ട പ്രസ്ഥാനം ആണ് സംഘം. ദളിതരുടെ ഉന്നമനത്തിനായി ആർ എസ് എസ്സിനു അനുസുചിത് ജാതി ജാമാതി അരക്ഷൺ ബചാവോ പരിഷദ്  എന്നൊരു പരിവാര് സംഘടന തന്നെ ഉണ്ട്
&lt;ref&gt;RSS rips into ban on Dalits entering temples Times of India – January 9, 2007&lt;/ref&gt;

ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കളുടെ പശ്ചാത്തലം വ്യക്തമല്ലെങ്കിലും അവരിലെ ബ്രാഹ്മണ ജാതിയിൽ പെട്ടവർ കാരണം മറ്റു പിന്നാക്ക ജാതിയിൽ പെട്ടവരെ ആകർഷിക്കാൻ ആർ.എസ്.എസിന് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന് ക്രിസ്റൊഫെർ ജെഫ്രോട്ട് നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാതരത്തിലും പെട്ട ജനങ്ങളെ ആർ.എസ്.എസ് സ്വാഗതം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്നും പ്രവർത്തകരിൽ ഒരു രീതിയിലുമുള്ള സമത്വക്കുറവും സംഘടനയിൽ ഇല്ലെന്നും നിരീക്ഷകരായ ആണ്ടേഴ്സണും ദംലെയും വാദിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Andersen, Walter K. 1987 p. 111&quot;/&gt;

1934-ൽ മഹാത്മാഗാന്ധി, മഹാദേവ് ദേശായിയുടെയും മീരാബെഹന്റെയും കൂടെ വർധയിലെ ആർ.എസ്.എസ് കേന്ദ്രം സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ പ്രവർത്തകരുടെ അച്ചടക്കവും തൊട്ടുകൂടായിമയുടെ പ്രതിഫലനം ഇല്ലാതെയുമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ ആശ്ചര്യപ്പെടുകയും ഇങ്ങനെ പറയുകയും ചെയ്തു.
{{cquote|'' ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കേന്ദ്രം സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ അച്ചടക്കവും തോട്ടുകൂടായിമ ഇല്ലാത്തതും കണ്ട് വളരെയധികം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.''}}
മഹാത്മാ ഗാന്ധി കേന്ദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന സ്വയം സേവകരോട് നേരിട്ട് കൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുടെ ജാതിയെക്കുറിച്ച് ആരായുകയും അവർ ജാതി എന്തെന്ന് അന്യോഷിക്കാതെ ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷിക്കുകയും താമസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതും മനസ്സിലാക്കി.&lt;ref&gt;K S Bharati, Encyclopedia of Eminent Thinkers, Volume 7, 1998&lt;/ref&gt;

കേശവ് സൃഷ്ടി – സംഘ സ്ഥാപകനായ ഡോ.കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാറിന്റെ സ്മരണാര്ത്ഥം തുടങ്ങിയ പ്രൊജക്ട്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഉപ്പുപാടം നിറഞ്ഞ ഒരു ഗ്രാമം പൂര്ണ്ണമായും ഏറ്റെടുത്തുകൊണ്ട് തുടങ്ങിയ മഹാ പ്രസ്ഥാനം. കൃഷി, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗോ സംരക്ഷണം, ആയുര്വേദം തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളില് മികച്ച നിലയില് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keshavsrushti.com/index.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222113657/http://www.keshavsrushti.com/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ദീന് ദയാല് റിസര്ച്ച് ഇന്സ്റ്റിറ്റൂട്ട് – ചിത്രകൂട് പ്രൊജക്ട് സംഘപ്രചാരകനായിരുന്ന നാനാജി ദേശ് മുഖ് തുടങ്ങിയ പദ്ധതി . ജനസംഘ സ്ഥാപകന് പണ്ഡിറ്റ് ദീന് ദയാല് ഉപാദ്ധ്യായയുടെ സ്മരണാര്ത്ഥമുള്ള പ്രൊജക്ട്. ഒട്ടേറെ ഗ്രാമങ്ങളെ ദത്തെടുത്ത് ഗ്രാമവികാസം, കൃഷി, വിദ്യാഭ്യാസം, സാക്ഷരത, ആരോഗ്യം തുടങ്ങി നിരവധി മേഖലകളില് മാതൃകാപരമായ പ്രവര്ത്തനം. കേന്ദ്ര സര്ക്കാര് മുതല് യു.എന് വരെ ദേശീയ അന്തര്ദേശീയ പ്രശംസ നേടിയ പദ്ധതി. നാനാജി ദേശ് മുഖിന്റെ മരണാനന്തരം ആ പ്രദേശത്തെ ഇരുപത്തയ്യായിരത്തോളം ഗ്രാമീണര് തല മുണ്ഡനം ചെയ്ത് പരമ്പരാഗത രീതിയില് അടിയന്തര ക്രിയകള് അനുഷ്ഠിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനപ്രിയതക്ക് ആധാരം.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chitrakoot.org/html/index.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306005711/http://www.chitrakoot.org/html/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രം കന്യാകുമാരി – കന്യാകുമാരിയിലെ വിവേകാനന്ദപ്പാറയിലെ സ്മാരക മന്ദിരവും പുറത്ത് നൂറേക്കറിലധികം വരുന്ന ക്യാമ്പസുള്ള വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രവും ആര്.എസ്.എസ് പ്രചാരകനായിരുന്ന ഏകനാഥ് റാനഡെ സ്ഥാപിച്ചു. നിരവധിയായ സേവന പ്രവര്ത്തനങ്ങള്, യോഗ ശിബിരങ്ങള്, മെഡിക്കല് മിഷനുകള്, സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങള് തുടങ്ങി ആയിരക്കണക്കിന് സേവാ പ്രവര്ത്തനങ്ങള്ക്ക് വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രം നേതൃത്വം നല്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vkendra.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204155924/http://vkendra.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

ഏകാധ്യാപക വിദ്യാലയങ്ങള് നടത്തുന്ന, സാക്ഷരതാ യജ്ഞപ്രവർത്തനമാണ് ഏകല് പ്രൊജക്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=CzMSBhLPO2Q]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ekal.org/]&lt;/ref&gt;

വിദ്യാഭാരതി നാല്പതിനായിരത്തിലധികം വിദ്യാലയങ്ങള് നടത്തുന്നു. ഇവയിൽ അഞ്ഞൂറോളം വിദ്യാലയങ്ങൾ കേരളത്തിലാണ്. പാലക്കാട് നഗരത്തില് ഇരുപത്തിയഞ്ച് ഏക്കര് ക്യാമ്പസിൽ കല്ലേക്കാട് വ്യാസവിദ്യാ പീഠം  ബി.എഡ്. സെന്റർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിദ്യാഭാരതിയുടെ കേരളാ ചാപ്റ്റര് ഭാരതീയ വിദ്യാനികേതന്റെ വെബ് സൈറ്റ് &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bvnkerala.edu.in/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2016-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109173111/http://bvnkerala.edu.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിൽ നഗരങ്ങളിൽ ആംബുലന്സ് സര്വ്വീസുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. വയനാട്ടിലും അട്ടപ്പാടിയിലും ആശുപത്രി. ആദിവാസി വിഭാഗത്തിന് സൌജന്യ ചികിത്സയും മരുന്നും.

വയനാട്ടിലെ മുട്ടിലില് ആര്.എസ്.എസ് നടത്തുന്ന ആതുരാലയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വാമി വിവേകാനന്ദ മെഡിക്കല് മിഷന് ആശുപത്രിയുണ്ട് {{തെളിവ്}}. ചികിത്സിപ്പിക്കാന് താല്പ്പര്യം കാണിക്കാത്ത വനവാസി വിഭാഗങ്ങളെ വനാനന്തരത്തില് പോയി ചികിത്സിക്കുന്ന രീതിയും ഇവിടെയുണ്ട്. വനാന്തര്ഭാഗത്തുള്ള വനവാസി കോളനികളിലെ പകര്ച്ചവ്യാധികളും പട്ടിണിയും തടഞ്ഞ് എത്രയോ പേരെ മരണത്തില് നിന്നും ഇവര് രക്ഷപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു  {{തെളിവ്}}. സംഘസ്വയം സേവകരായ ഡോക്റ്റര്മാര് ഇവിടെ സേവനം ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.svmm.org/]&lt;/ref&gt;

ഡോക്ടർ ബി.ആർ.അംബേദ്ക്കർ 1939-ൽ പൂനയിലെ ആർ.എസ്.എസ് കേന്ദ്രം സന്ദർശിച്ചു എന്ന് സംഘം അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ട്&lt;ref&gt;Om Prakash Ralhan, Encyclopedia of Political Parties,1998&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. G. Chitkara, Rashtriya Swayamsevak Sangh&quot; national upsurge, 2004&lt;/ref&gt;.

ആർ.എസ്.എസ് രാജ്യത്തിലെ വികസനം കടന്നു ചെല്ലാത്ത മേഖലകളിലും പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന-പട്ടിണി നിലനിൽക്കുന്ന മേഖലകളിലും വിദ്യാഭ്യാസവും മറ്റു ശ്രദ്ധേയമായ പ്രവർത്തനങ്ങളും നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.indianexpress.com/news/rethinking-rural-education/599729/0&lt;/ref&gt;

== ദുരന്താനന്തര/പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ == 
===പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ===
[[ചിത്രം:Tsunami relief by rss volunteers.JPG|thumb|right|250px|2004 ലെ [[സുനാമി]] രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌. പ്രവർത്തകർ]]
ആർ.എസ്.എസ് നിരവധി ദുരന്തങ്ങളിൽ ആശ്വാസ പ്രവർത്തങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 

2001-ലെ ഗുജറാത്ത് ഭൂമികുലുക്കത്തിൽ വ്യാപകമായി ദുരിതാശ്വാസ-പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി. അവർ ഗ്രാമങ്ങൾ പുനർനിർമിച്ചു.&lt;ref&gt;Goa rebuilds quake-hit Gujarat village Times of India – June 19, 2002&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/2001/02/18/stories/13180012.htm Ensuring transparency], The Hindu – February 18, 2001&lt;/ref&gt;

1971-ലെ ഒറിസ്സാ ചുഴലിക്കാറ്റ് ദുരന്തത്തിലും 1997-ലെ ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌ ചുഴലിക്കാറ്റ് ദുരന്തത്തിലും ആർ.എസ്.എസ് ആശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആർ.എസ്.എസ് ബന്ധമുള്ള സേവാ ഭാരതി എന്ന എൻ.ജി.ഒ സംഘടന ഭീകരപ്രവർത്തനം ശക്തമായ ജമ്മു-കാശ്മീരിൽ നിന്നും 57 കുട്ടികളെ(38 മുസ്ലീങ്ങളും 19 ഹിന്ദുക്കളും) പഠന സഹായത്തിനായി ദത്തെടുത്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;&quot;[http://ibnlive.in.com/videos/14093/jammu-kids-get-home-away-from-guns.html Jammu kids get home away from guns]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, IBN live, Wed, Jun 28, 2006&quot;. Ibnlive.in.com. 2010-02-03. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.oneindia.com/2006/06/25/jk-rss-adopts-militancy-hit-muslim-children.html JK: RSS adopts militancy hit Muslim children]&quot;, 25 ജൂൺ 2006, oneindia.com&lt;/ref&gt; 1999 കാർഗിൽ യുദ്ധബാധിതരിൽ നിരവധി പേരെ ആർ.എസ്.എസ് സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/edit-page/TIMES-SAMVADBRFund-of-Controversy/articleshow/31202404.cms? Fund of Controversy], Times of India – December 14, 2002&lt;/ref&gt;

സേവാഭാരതി 2004-ലെ ഇന്ത്യാ മഹാ സമുദ്രത്തിലെ ഭൂമികുലുക്കത്തിലെയും 2004-ലെ തന്നെയുണ്ടായ സുമാത്ര-ആന്തമാൻ സുനാമിയിലും പെട്ടവരെ രക്ഷിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയും താമസം, ആഹാരം, വസ്ത്രം, വൈദ്യ സഹായം തുടങ്ങിയവ നൽകി സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/2004/12/27/stories/2004122713750300.htm Relief missions from Delhi], The Hindu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/news/2004/dec/29tn3.htm Tsunami toll in TN, Pondy touches 7,000], Rediff – December 29, 2004&lt;/ref&gt;

2006-ൽ ഗുജറാത്തിലെ സൂറത്തിൽ ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലെ ദുരിതബാധിതർക്ക് ആഹാരം, വെള്ളം, പാൽ തുടങ്ങിയ അവശ്യ സഹായങ്ങൾ നൽകി ആശ്വാസ പ്രവർത്തനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.&lt;ref&gt;[http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modulesa9ed.html?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=145&amp;page=30 RSS joins relief operation in flood-hit Surat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125065907/http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modulesa9ed.html?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=145&amp;page=30 |date=2014-11-25 }}, Organiser.org&lt;/ref&gt; വടക്കൻ കർണാടകത്തിലും ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ചില ജില്ലകളിലും ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർ വലിയ രീതിയിൽ ദുരിതാശ്വാസ-പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article136398.ece RSS volunteers fan out to do relief work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125064200/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article136398.ece |date=2014-11-25 }}&quot;. The New Indian Express.&lt;/ref&gt;

===1984 ലെ സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപത്തിലെ പങ്കാളിത്തം സംബന്ധിച്ച വിവാദങ്ങൾ===

1984-ലെ [[സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപം (1984)|സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപത്തിൽ]] ആർ.എസ്.എസ് പങ്കുവഹിച്ചു എന്നും, അവർക്ക് സംരക്ഷണം നൽകി എന്നും വ്യത്യസ്ഥ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ട്. 

==== അക്രമങ്ങളിലെ പങ്കാളിത്തം സംബന്ധിച്ച ആരോപണങ്ങൾ ====
1984 -ലെ സിഖ്‌ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്ക് ശേഷം ഡൽഹി സിറ്റി പോലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത 14  എഫ്ഐആറുകളിലായി ആർ.എസ്.എസിലെ  49 അംഗങ്ങൾക്കെതിരെ കൊല, കൊള്ളിവെപ്പ്, കലാപം തുടങ്ങിയ കേസുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://caravanmagazine.in/politics/rss-bjp-sangh-sikh-appeasement-1984|title=The BJP and the Sangh’s Sikh appeasement is electoral hypocrisy|access-date=2025-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;.

ഹരി നഗർ, ആശ്രമം, ഭഗവാൻ നഗർ, സൺലൈറ്റ് കോളനി എന്നിവിടങ്ങളിൽ കൊലപാതകം, തീവെപ്പ്, കലാപം എന്നീ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തി നിരവധി ബിജെപി, സംഘ് നേതാക്കൾക്കെതിരെ കേസെടുത്തിട്ടുണ്ട്. 1980 ലെ ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അടൽ ബിഹാരി വാജ്‌പേയിയുടെ വോട്ടെടുപ്പ് ഏജന്റ് ആയിരുന്ന രാം കുമാർ ജെയിൻ എഫ്‌ഐആറുകളിൽ പേരുള്ളവരിൽ ഒരാളാണ്&lt;ref name=&quot;caravanmagazine-ക&quot;&gt;{{cite_news
|url=https://caravanmagazine.in/amp/politics/rss-bjp-sangh-sikh-appeasement-1984
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210425085449/https://caravanmagazine.in/amp/politics/rss-bjp-sangh-sikh-appeasement-1984
|archivedate=2021-04-25
|title=The BJP and the Sangh’s Sikh appeasement is electoral hypocrisy
|author=SHIV INDER SINGH
|work=caravanmagazine.in
|date=2019-07-05
|accessdate=2021-10-04
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;.

==== കലാപത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നൽകിയെന്ന വാദങ്ങൾ ====
സിഖ് വംശജരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ വഹിച്ച പങ്കിനെക്കുറിച്ച്‌ സിഖുകാരനും 'A History of the Sikhs' എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ലേഖകനും സ്വതേ ആർ.എസ്.എസ് വിമർശകനുമായ [[ഖുശ്‌വന്ത് സിങ്|ഖുശ്വന്ത്‌ സിംഗ്]] രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്&lt;ref&gt;Kushwant Singh: “Congress (I) is the Most Communal Party”, Publik Asia, 16-11-1989. quoted in Elst Koenraad, Who is a Hindu?, chapter 8.1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;outlookindia-ക&quot;&gt;{{cite_news
|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/victory-to-the-mob/228338
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200309072510/https://www.outlookindia.com/magazine/story/victory-to-the-mob/228338
|archivedate=2020-03-09
|title=1984 Anti-Sikh Riots: Victory To The Mob
|author=Khushwant Singh
|publisher=ഔട്ട്ലുക്ക്
|work=outlookindia.com
|date=2005-08-22
|accessdate=2021-09-29
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;issuu-ക&quot;&gt;{{cite_news
|url=https://issuu.com/sikhdigitallibrary/docs/the_forum_gazette_vol._4_no._21_nov
|title=Congress (I) is the Most Communal Party
|author=Khushwant Singh
|publisher=Sikh Digital Library
|work=The Forum Gazette Vol. 4 No. 21 November 16-30, 1989
|date=1989-11-30
|accessdate=2021-09-29
|archive-date=2021-09-29
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929121311/https://issuu.com/sikhdigitallibrary/docs/the_forum_gazette_vol._4_no._21_nov
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; എന്ന് സംഘപരിവാർ പ്രചരിപ്പിച്ചു വരാറുണ്ട്.

==സ്വയം സേവകർക്കെതിരെയുള്ള വിവേചനങ്ങൾ==

ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം ആർ.എസ്.എസ് ആദർശങ്ങളോട് ആഭിമുഖ്യമുള്ളവരോട് സർക്കാരുകൾ വിവേചനം കാണിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് നിരവധി റിപ്പോർട്ടുകൾ വന്നിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;RSS 1983&quot;&gt;High Courts on RSS, Sahitya Sindhu publishers, 1983, ISBN 818659518X&lt;/ref&gt; ആർ.എസ്.എസുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു എന്നാരോപിച്ച് സർവീസിൽ നിന്നും പിരിച്ചു വിടപ്പെട്ട ഒരു അധ്യാപകന്റെ കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി സർക്കാരിനെ &quot;അവകാശങ്ങളോടുള്ള എതിർപ്പായി&quot; കണ്ട് നിശിതമായി വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;Supreme Court of India. Civil Appellate Jurisdiction, The State of Madhya Pradesh Vs Ramshanker Raghuvanshi, case no 4679, 1980, High Courts on RSS, Sahitya Sindhu publishers, 1983, ISBN 818659518X&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Supreme Court Millennium Digest, V. R. Manohar, Chitaley W. W., 2000 Published by All India Reporter, 2000, Published by All India Reporter, page 842&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. G. Noorani, Political past of Public Servants, Economic and Political Weekly, Vol. 18, No. 29 (Jul. 16, 1983), p. 1265&lt;/ref&gt;

1974-ലെ മധ്യപ്രദേശ്‌ കോൺഗ്രസ്സ് സർക്കാർ രാംശങ്കേർ രഘുവന്ഷി എന്ന അധ്യാപകനെയാണ് ആർ.എസ്.എസിൽ പങ്കെടുത്തു എന്നതിനാൽ സർവീസിൽ തുടരാൻ യോഗ്യതയില്ല എന്നാരോപിച്ച് പിരിച്ചു വിട്ടത്. എന്നാൽ ഈ വാദത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതി]], സർക്കാർ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ തത്ത്വങ്ങൾ പാലിച്ചില്ല എന്ന് കണ്ടെത്തി. &quot;ഇന്ത്യ ഒരു പോലീസ് രാജ്യം&quot; അല്ല എന്ന് വിമർശിച്ച ജസ്റ്റിസ്‌ സയെദ് മുർതുസാ ഫസലാലിയും ജസ്റ്റിസ്‌ ചിന്നപ്പ റെഡിയും അടങ്ങുന്ന സുപ്രീം കോടതി ബഞ്ച് &quot;അവകാശങ്ങൾ, രാജ്യത്തിലെ ഭരണഘടന എല്ലാവർക്കും ഉറപ്പു നൽകുന്നു എന്നത് മറക്കപ്പെടാൻ പാടില്ലാത്ത ചരിത്രമാണ്&quot; വിലയിരുത്തി. വളരെ പ്രാധാന്യം കൽപ്പിക്കുന്ന വിധിയിലൂടെ &quot;ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിൽ പോലീസ് റിപ്പോർട്ട് ആവശ്യപ്പെടുന്നത് തന്നെ അയാളുടെ അവകാശങ്ങളുടെ മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണ്&quot; എന്ന് നിരീക്ഷിച്ച സുപ്രീം കോടതി  ബഞ്ച്, അധ്യാപകനെ തിരിച്ചെടുക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു.&lt;ref&gt;Indian Factories &amp; Labour Reports, By India Supreme Court, Published by Law Publishing House, 1988,Item notes: v. 57, page 27&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Labour Law Journal, By India Courts, India Supreme Court, Published by R. Krishnaswami, 1983, page 301&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;R. Venkataramani, Judgements by O. Chinnappa Reddy, a Humanist, 1989, page 8&lt;/ref&gt;

സമാനമായ നിരവധി നിരീക്ഷണങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഹൈക്കോടതികളിൽ ഇത്തരത്തിൽ വന്ന കേസുകളിൽ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;RSS 1983&quot;/&gt; അത്തരത്തിൽ ഒന്നാണ് രംഗനാഥചാര്യ അഗ്നിഹോത്രി എന്ന മുൻസിഫിന്റെ കേസിലും ആർ.എസ്.എസ് ബന്ധം ആരോപിച്ച് സർവീസിൽ എടുക്കാൻ സർക്കാർ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടായത്. മൈസൂരിലെ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ച അഗ്നിഹോത്രിക്ക് നീതി ലഭിച്ചുകൊണ്ട് നടത്തിയ വിധിയിൽ കോടതി ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിച്ചു:

{{cquote|പ്രാഥമിക നിരീക്ഷണത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ്, അഹിന്ദുക്കളോട് വെറുപ്പോ വിദ്വേഷമോ ഇല്ലാത്ത ഒരു രാഷ്ട്രീയേതര സാംസ്കാരിക സംഘടനയാണ്. രാജ്യത്തിലെ നിരവധി പ്രമുഖരായ, ആദരണീയരായ വ്യക്തികൾ ആർ.എസ്.എസിനെ പ്രകീർത്തിക്കാൻ വിമുഖത കാട്ടാതിരിക്കുകയും പ്രവർത്തനങ്ങളെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. നമ്മുടേത്‌ പോലൊരു ജനാധിപത്യം സ്വീകരിച്ച രാജ്യത്ത് ഒരു സംഘടനയുടെ സാദാ അംഗത്വമോ അക്ക്രമരഹിത പ്രവർത്തനമോ ഒരു വ്യക്തിക്ക് മുൻസിഫ്‌ പോലൊരു ജോലിക്ക് എടുക്കാതിരിക്കാൻ കാരണമല്ല.|||– മൈസൂർ ഹൈക്കോടതി, കർണാടക സർക്കാർ - രംഗനാഥചാര്യ അഗ്നിഹോത്രി, റിട്ട്. 588/1966
}}
രാജ്യത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം നിരോധിച്ചപ്പോൾ എല്ലാം അന്നത്തെ സർക്കാരുകൾ ആർ.എസ്.എസ് രാജ്യത്തിന് ആപത്താണ് എന്ന് ആരോപിച്ചിരുന്നു. 1948-ൽ മഹാത്മാഗാന്ധി വധത്തിനു ശേഷവും അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലഘട്ടത്തിലും (1975-77) ബാബറിപള്ളി (1992) തകർക്കലിനുശേഷവും ആർ.എസ്.എസിനെ നിരോധിച്ചതെങ്കിലും ഗാന്ധിജി വധത്തിൽ കുറ്റവിമുക്തമാക്കിയതിനാൽ 1949-ലും അടിയന്തരാവസ്ഥ പിൻവലിച്ചതിനാൽ 1977-ലും നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തെളിവില്ലാത്തതിനാൽ 1993-ലും നിരോധനം പിൻവലിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;Noorani, A.G. (2000). The RSS and the BJP: A Division of Labor. New Delhi.&lt;/ref&gt;

==സ്വീകരണങ്ങൾ==

ഫീൽഡ് മാർഷൽ കരിയപ്പ, ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരോടായി നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ പറഞ്ഞു: {{cquote| &quot;ആർ.എസ്.എസ് എന്നത് ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രവൃത്തിയാണ്‌. പ്രിയ യുവാക്കളെ, താൽപ്പരകക്ഷികളിൽ നിന്നുള്ള അപ്രിയമായ അഭിപ്രായപ്രകടനങ്ങളിൽ അസ്വസ്തമാകരുത്. മുന്നോട്ടു നോക്കൂ! മുന്നോട്ടു പോകൂ! രാജ്യം നിങ്ങളുടെ സേവനം ആവശ്യപ്പെടുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;Damle, Shridhar D (1987). The Brotherhood in Saffron. The Rashtriya Swayamsevak Sangh and Hindu Revivalism. New Delhi: Vistaar Publications. p. 56. ISBN 0813373581.&lt;/ref&gt;
}}

മുൻ രാഷ്ട്രപതിയായിരുന്ന ഡോ.സക്കീർ ഹുസൈൻ 1949, നവംബർ 20-ന് മിലാദ് മെഹ്ഫില്ലിനോട് ഇങ്ങനെ പറയുകയുണ്ടായി: {{cquote|  &quot; ആർ.എസ്.എസിനെതിരെയുള്ള ആക്രമണത്തിന്റെയും മുസ്ലീം വിരോധത്തിന്റെയും ആരോപണങ്ങൾ മുഴുവൻ തെറ്റാണ്. മുസ്ലീങ്ങൾ ആർ.എസ്.എസിനെ സ്നേഹിക്കാനും സഹകരിക്കാനും പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.&quot;&lt;ref&gt;^ Post-independence India. Books.google.co.in. 1998. ISBN 9788174888655. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Rediff On The NeT: Varsha Bhosle on the controversy surrounding Netaji and the RSS&quot;. Rediff.com. 1947-09-14. Retrieved 2011-01-26.&lt;/ref&gt;
}}

ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട ഗാന്ധിയനും ആർ.എസ്.എസിനെതിരെ ശബ്ദമുയര്ത്തിയിട്ടുള്ളയാളും സർവോദയ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ നേതാവുമായിരുന്ന ജയപ്രകാശ് നാരായണൻ 1977-ൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:

{{cquote| &quot; ആർ.എസ്.എസ് ഒരു വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനമാണ്. രാജ്യത്തിലെ മറ്റ് ഏതെങ്കിലും സംഘടനകൾ അതിനടുത്തുപോലും വരില്ല. ഈ സംഘടനയ്ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് സമൂഹത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ട്ടിക്കാൻ കഴിയും, ജാതീയത അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിയും, ദരിദ്രരുടെ കണ്ണുനീർ തുടച്ചു മാറ്റാൻ കഴിയും. ഒരു പുതിയ രാജ്യം കെട്ടിപ്പെടുക്കുന്നതിൽ ഈ സംഘടനയിൽ എനിക്ക് വലിയ പ്രതീക്ഷയാണുള്ളത്‌.&lt;ref&gt;Jaffrelot, Christophe (1987). Hindu Nationalism. Princeton University Press, ISBN 0-691-13098-1, 9780691130989. p. 297. ISBN 0691130973.&lt;/ref&gt;
}}

== വിമർശനങ്ങൾ ==
രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ, മതേതര ബുദ്ധിജീവികൾ, ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങൾ, ബഹുമതസഹവർതിത്വം പുലർത്തുന്നവരുൾപ്പടെവലിയ ഒരു ഭാരതീയ സമൂഹം ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ &quot;ഹിന്ദു മേധാവിത്വ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിനെയും&quot; മറ്റു മതങ്ങൾക്കെതിരേയുള്ള പ്രചരണങ്ങളേയും നിശിതമായി വിമർശിക്കുന്നുണ്ട്‌. കൂടാതെ ചില നിരീക്ഷകർ{{തെളിവ്}} ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിനെ &quot;ഫാസിസ്റ്റ്‌ പ്രവണതകളുള്ള ഹിന്ദു മതഭ്രാന്തന്മാരുടെ പ്രതികരണ സംഘം&quot; എന്നാണ്‌ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്‌. വിമർശകർക്കെതിരേ മുസ്ലീം അടിസ്ഥാനവാദികളുമായും, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരുമായും(അവരേയും ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ എതിർക്കുന്നു), മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ഹിന്ദു വിരുദ്ധവാദികളുമായും ഉള്ള ബാന്ധവം ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ പ്രത്യാരോപണമായി ഉന്നയിക്കാറുണ്ട്‌.

* ഡേവ്‌ റെന്റൺ തന്റെ ഫാസിസം ''തിയറി ആൻഡ് പ്രാക്ടീസ്'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ 1990കളിൽ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ വർഗ്ഗീയ കലാപങ്ങൾ സർക്കാരിനെതിരേയുള്ള രാഷ്ട്രീയ ആയുധമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്‌ എന്ന് പരാമർശിക്കുന്നു. ഫാസിസ്റ്റ്‌ ആശയങ്ങളുടെ ഏതാനും ചില ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമേ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളൂവെന്നും അവരെ പൂർണ്ണമായും രാഷ്ട്രവിരുദ്ധരായ ഫാസിസ്റ്റുകൾ എന്ന് മുദ്രകുത്താനാവില്ല എന്നും റെന്റൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു
* മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ഘാതകനായ [[നഥൂറാം വിനായക് ഗോഡ്‌സെ|നാഥുറാം ഗോഡ്സേ]] ഒരു പഴയ ആർ.എസ്സ്.എസ്സ് പ്രവർത്തകനായിരുന്നതിനാൽ  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.doccentre.org/docsweb/Communalism/Savarkar/gandhi_murder.html |title=Savarkar and Hindutva |access-date=2018-01-07 |archive-date=2004-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040903111031/http://doccentre.org/docsweb/Communalism/Savarkar/gandhi_murder.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആർ.എസ്സ്.എസ്സ് എന്ന സംഘടനയ്ക്ക് ഗാന്ധി വധവുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന് പലരും ആരോപിയ്ക്കുന്നു. പക്ഷേ ഗാന്ധി വധത്തെപ്പറ്റിയുള്ള അന്വേഷണങ്ങൾ നടത്തിയ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഇതിനെ സാധൂകരിയ്ക്കാനായി തെളിവുകളൊന്നും ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
*മറ്റു മതവിശ്വാസികൾക്കെതിരെ ആർ.എസ്‌.എസിന്റെ സമീപനം സഹിഷ്ണുതാപരമല്ല എന്നതിനു സംഘ്‌ മുഖപത്രമായ കേസരി വാരിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ വരികൾ ഉദ്ധരിക്കാറുണ്ട്‌: 
{{ഉദ്ധരണി|വൈദേശിക മതങ്ങളും അവയെ താങ്ങി നടക്കുന്ന വൈതാളികൻമാരും മൂടുതാങ്ങികളുമാണു ഇന്ന്‌ ഭാരതാംബയുടെ കണ്ണിലെ കരടുകളായിത്തീർന്നിട്ടുള്ളത്‌. ആ കരടുകൾ നീക്കം ചെയ്യാത്തിടത്തോളം കാലം ഭാരതാംബയുടെ കണ്ണുകൾ കലങ്ങിത്തന്നെയിരിക്കും.&lt;ref&gt;(കേസരി വാരിക 1987 ജൂലൈ 27 ലക്കം)&lt;/ref&gt;}}
*ജർമ്മനിയിലെ നാസി പ്രസ്ഥാനത്തോടും അതിന്റെ നേതാവയിരുന്ന ഹിറ്റ്‌ലറോടും രാഷ്ട്റീയ സ്വയംസേവക്‌ സംഘത്തിന് കൂറുണ്ടായിരുന്നു എന്നതിനു ആർ.എസ്.എസ് നേതാവായിരുന്ന മാധവ്‌ സദാശിവ്‌ ഗോൾവാൾകറുടെ &quot;നമ്മൾ അല്ലെങ്കിൽ നമ്മുടെ ദേശീയത നിർവ്വചിക്കപ്പെടുന്നു' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലെ താഴെകൊടുത്ത വരികൾ വിമർശകർ എടുത്തുദ്ധരിക്കുന്നു.:
{{ഉദ്ധരണി|വംശത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും വിശുദ്ധി കാത്തുരക്ഷിക്കാൻ ജർമ്മനി അവിടുത്തെ സെമിറ്റിക്‌ വംശജരെ(ജൂതൻമാരെ) ഉൻമൂലനം ചെയ്തുകൊണ്ട്‌ ലോകത്തെ അമ്പരപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. വംശാഭിമാനത്തിന്റെ ഉന്നതമായ മാതൃക അവിടെ പ്രകടമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കൂന്നു. ഹിന്ദുസ്ഥാനിൽ നമുക്ക്‌ പഠിക്കാനും നേട്ടമുണ്ടാക്കാനും പറ്റിയ നല്ല ഒരു പാഠമാണിത്‌.&lt;ref&gt;(We or Our Nationhood Defined ,1938 page: 37)&lt;/ref&gt;}}
*നേരെ വിപരീതമായി ഇന്ത്യയിലും മറ്റു മധ്യപൌരസ്ത്യ നാടുകളിലും ഏറ്റവുമധികം വിമർശിക്കപ്പെട്ട സിയോണിസത്ത്തെയും ഇസ്രയേൽ രൂപവത്കരണത്തെയും സ്വാഗതം ചെയ്തു{{അവലംബം}}.
*മാട്ടിറച്ചി സൂക്ഷിച്ചു എന്ന് അരോപിക്കപ്പെട്ട് ഉത്തർപ്രദേശിലെ ദാദ്രിയിൽ അഖ്ലാഖ് എന്നയാൾ കൊലചെയ്യപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ ആർ.എസ്‌.എസ്‌ വാരികയായ പഞ്ചജന്യ 2015 ഒക്ടോബർ 25 ന്റെ പതിപ്പിൽ  പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ലേഖനം വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. ഗോവധം നടത്തുന്നവരെ കൊലചെയ്യണമെന്ന് വേദങ്ങൾ പറയുന്നുണ്ട് എന്ന് ഈ ലേഖനത്തിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു&lt;ref name=&quot;timesofindia-ക&quot;&gt;{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/india/RSS-mouthpiece-says-Vedas-ordered-killing-of-cow-killers/articleshow/49437196.cms?utm_source=facebook.com&amp;utm_medium=referral&amp;utm_campaign=TOI|title=RSS mouthpiece says Vedas ordered killing of cow killers|author=|publisher=റ്റൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=18 ഒക്ടോബർ 2015|archivedate=2015-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151020084007/http://timesofindia.indiatimes.com/india/RSS-mouthpiece-says-Vedas-ordered-killing-of-cow-killers/articleshow/49437196.cms?utm_source=facebook.com&amp;utm_medium=referral&amp;utm_campaign=TOI&amp;from=mdr|8=|access-date=2015-10-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.panchjanya.com/epaper.aspx?lang=5&amp;spage=Mpage&amp;NB=2015-10-17#Mpage_11|title=इस उत्पात के उस पार|access-date=2016-12-26|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2016-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226214930/http://epaper.panchjanya.com/epaper.aspx?lang=5&amp;spage=Mpage&amp;NB=2015-10-17#Mpage_11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കൾ പലപ്പോഴും മതവിദ്വേഷവും സമുദായങ്ങൾ തമ്മിൽ വെറുപ്പും സൃഷിടിക്കുന്ന പ്രസംഗങ്ങൾ നടത്തുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹിന്ദുക്കൾ  അവരുടെ കയ്യിൽ വാൾ കരുതണമെന്ന് കർണാടകയിലെ മുതിർന്ന ആർ.എസ്.എസ് നേതാവായ പ്രഭാകർ ഭട്ട് കല്ലട്ക്ക, കാസർഗോഡ് നടത്തിയ ഒരു പ്രഭാഷണത്തൽ ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;https://www.news18.com/india/citing-pahalgam-attack-rss-leader-urges-hindus-to-carry-swords-knives-for-self-defence-ws-l-9318744.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/04/30/rss-leader-calls-for-hindus-to-carry-weapons.html&lt;/ref&gt;

*ആർ.എസ്.എസ് നേതാവും കേസരി പത്രാധിപരുമായ എൻ.ആർ.മധു 2025 മെയ് 13 ന് കൊല്ലം കിഴക്കേക്കല്ലട പുതിയിടത്ത് ശ്രീപാർവതി ദേവീക്ഷേത്രത്തിലെ വേദിയിൽ നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിലെ ഭക്ഷണത്തെ മതവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ള പരാമർശവും റാപ്പർ വേടനെതിരെ നടത്തിയ ആരോപണവും ഒരു സ്വകാര്യ ചാനലിന് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ &quot;അഞ്ചുനേരം മൈക്ക് കെട്ടി നമസ്കരിക്കുന്നത് പരമത വിദ്വേഷമാണെന്നുമുള്ള&quot; പ്രസ്താവനകളും വലിയ വിവാദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി.&lt;ref&gt;https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2025/May/13/rss-leader-nr-madhu-with-hate-speech-on-shwarma&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/nr-madhu-makes-hateful-remarks-again-1410830&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://malayalam.news18.com/news/kerala/hindus-are-the-ones-who-die-eating-shawarma-says-nr-madhu-rv-ws-l-723817.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; വേടനെതിരെ നടത്തിയ പ്രസംഗം കലാപഹ്വാനമാണെന്ന് കാണിച്ചുള്ള പരാതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ കേസെടുക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;https://www.asianetnews.com/kerala-news/hate-speech-against-rapper-vedan-case-filed-against-kesari-editor-in-chief-nr-madhu-swd65l&lt;/ref&gt;

&quot;അഞ്ചുനേരം മൈക്ക് കെട്ടി നമസ്കരിക്കുന്നത് പരമത വിദ്വേഷമാണെന്നും അല്ലാഹുവിൽ വിശ്വസിക്കാത്തവനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നിടത്ത് വെച്ച് കൊന്നു കളഞ്ഞാൽ സ്വർഗം ലഭിക്കുമെന്ന് ഖുർആനിൽ താൻ വായിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നുമാണ് 2025 മെയ് 20 ന് റിപ്പോർട്ടർ ടിവി പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത് വിഎസ് രഞ്ജിത്തുമായുള്ള അഭിമുഖത്തിൽ എൻ ആർ മധു പറഞ്ഞത്.

'കഴിക്കുന്നത് 'വർമയാണ്', കഴിക്കുന്നത് 'ശവമാണ്'. 'ശവവർമ' കഴിച്ച്‌ കേരളത്തിൽ അനേകം പേർ മരിച്ചു. അതിൽ ഒരു മുഹമ്മദ് ഇല്ല, ഒരു ആയിശ ഇല്ല, ഒരു തോമസ് ഇല്ല. പക്ഷേ അതിൽ വർമയുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഒരു പക്ഷേ ഇത് ശവർമയായത്. ആക്രാന്തം മൂത്ത് പണ്ടാരമടങ്ങാൻ ഇത് പോയി തിന്ന് ചാവുന്നവന്റെ പേര് ഹിന്ദുവെന്നാണ്' ഇതായിരുന്നു ഭക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എൻ ആർ മധുവിന്റെ പ്രസ്താവന.

*കോട്ടയം ജില്ലയിലെ തമ്പലക്കാട് സ്വദേശിയായ അനന്ദു അജി എന്ന 26 വയസ്സുള്ള സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എൻജിനിയർ തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ തമ്പാനൂരുള്ള ഒരു ലോഡ്ജിൽ 2025 ഒക്ടോബർ 10 ന് ആത്മഹത്യ ചെയ്തതായി കാണപ്പെടുകയുണ്ടായി. ചെറുപ്പം മുതൽ  ആർ.എസ് .എസ് പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് തനിക്ക് ഏൽക്കേണ്ടി വന്ന ലൈംഗികാതിക്രമങ്ങൾ തന്നെ മാനസികമായി തകർത്തുവെന്ന് അനന്ദു അജി തന്റെ ഇൻസ്റ്റ അക്കൗണ്ടിലെ ഷെഡ്യൂൾ ചെയ്ത പോസ്റ്റിൽ വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇൻസ്റ്റയിലെ പോസ്റ്റിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു:
ഞാൻ ആർ.എസ്.എസ് ക്യാമ്പുകളിൽ ലൈംഗിക പീഡനത്തിനിരയായിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ പേരുകൾ എനിക്ക് ഓർമ്മയില്ല, പക്ഷേ ഐ.ടി.സി.യും ഒ.ടി.സി.യും ക്യാമ്പുകളിലാണ് എന്നെ പീഡിപ്പിച്ചത്. അതുപോലെ തന്നെ ശാരീരിക പീഡനത്തിനും ഞാൻ ഇരയായിട്ടുണ്ട്. യാതൊരു കാരണവുമില്ലാതെ അവർ ലാത്തികളാൽ എന്നെ അടിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Oct/11/kerala-it-professional-found-dead-final-insta-post-alleges-sexual-abuse-by-multiple-rss-members&lt;/ref&gt;


===വർഗീയ കലാപങ്ങളിലെ പങ്ക്===
* ഇന്ത്യയിൽ നടന്ന നിരവധി വർഗീയ കലാപങ്ങളിൽ ആർ.എസ്.എസിന് പങ്കുള്ളതായി ഈ കലാപങ്ങളുടെ അന്വേഷണത്തിന്‌ നിയമിക്കപ്പെട്ട കമ്മീഷണുകൾ തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടുകളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയത് ആറ് റിപ്പോർട്ടുകളിലെങ്കിലും ആർ.എസ്.എസ്സിനേയും സംഘ്പരിവാറിനേയും പേരെടുത്ത് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്&lt;ref&gt;[http://www.frontline.in/static/html/fl2321/stories/20061103001508600.htm ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ Volume 23 - Issue 21 :: Oct. 21-Nov. 03, 2006]&lt;/ref&gt;. 1979 ൽ ബീഹാറിലെ ജംഷഡ്പൂരിൽ നടന്ന വർഗീയകലാപത്തെ കുറിച്ചന്വേഷിച്ച ജസ്റ്റീസ് ജിതേന്ദ്ര നാരായൺ കമ്മീഷൺ റിപ്പോർട്ടിൽ ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു:
{{ഉദ്ധരണി|രേഖപ്പെടുത്തിയ എല്ലാവിവരങ്ങളും ഗൗരവപൂർ‌വ്വമായും സൂക്ഷ്മമായും പഠിച്ചശേഷം കമ്മീഷൺ എത്തിച്ചേർന്ന നിഗമനം ഇതാണ്‌:ജാംഷഡ്പൂരിൽ വിപുലമായ സംഘടനാ സം‌വിധാനവും ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടി,ഭാരതീയ മസ്‌ദൂർ സംഘ് എന്നിവയുമായി അടുത്ത ബന്ധവുമുള്ള ആർ.എസ്.എസിന്‌ സാമുദായിക കുഴപ്പങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടാൻ പാകത്തിലുള്ള അനുകൂല സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ കാര്യമായ പങ്കുണ്ടായിരുന്നു.

ഒന്നാമതായി രാംനവമി ആഘോഷത്തിന്റെ അഞ്ച് ദിവസം മുമ്പ് ദേവറസ് ചെയ്‌ത പ്രസംഗം, റോഡ് നമ്പർ 14  നോട് ബന്ധപ്പെട്ട ആവശ്യങ്ങളിൽ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത നിലപാടെടുക്കാൻ ഹിന്ദു തീവ്രവാദികൾക്ക് പ്രചോദനമേകി. രണ്ടാമതായി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസംഗം ഒരു വർഗീയ പ്രചരണമായി പരിണമിച്ചു. മൂന്നാമതായി, ഡിവിഷണൽ സമ്മേളനത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട ശാഖകളും ക്ലാസുകളും ഹിന്ദുക്കൾക്ക് സമരോത്സുകതയുടെ അന്തരീക്ഷം പ്രദാനം ചെയ്തു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ 1979 ഏപ്രിൽ 11-ന് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട കലാപങ്ങൾക്ക് അന്തരീക്ഷമൊരുക്കിയതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആർ.എസ്.എസ്സിനുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടാതിരിക്കാൻ കമ്മീഷന്‌ നിവൃത്തിയില്ല.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=yB5NM0o3I9QC&amp;pg=PA95&amp;lpg=PA95&amp;dq=After+giving+careful+and+serious+consideration+to+all+the+materials+that+are+on+record,the&amp;source=bl&amp;ots=CeNfFalvjM&amp;sig=9M7ajGgBkcbONFLYZNPg-Yb_7zs&amp;hl=en&amp;ei=iUtTS-2cI43e7APdreTdAg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=After%20giving%20careful%20and%20serious%20consideration%20to%20all%20the%20materials%20that%20are%20on%20record%2Cthe&amp;f=false ഉദ്ധരണം:Communal Riots in Post-Independence India-Sangam Books 1984, 1991, 1997-അസ്ഗറലി എൻഞ്ചിനിയർ]&lt;/ref&gt;}}
* 1971 ലെ തലശ്ശേരി കലാപത്തെ കുറിച്ചന്വേഷിച്ച് ജസിറ്റീസ് വിതയത്തിൽ കമ്മീഷൺ തന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയത് ഇപ്രകാരമാണ്‌: {{ഉദ്ധരണി|തലശ്ശേരിയിലെ ഹിന്ദുക്കളിൽ മുസ്ലിം വിരുദ്ധവികാരം വളർത്തിയതിലും അസ്വസ്ഥയുണ്ടാവുന്നതിനുള്ള സാഹചര്യമൊരുക്കുന്നതിലും ആർ.എസ്.എസ്. സജീവ പങ്കാളിത്തമാണ്‌ വഹിച്ചത് എന്ന കാര്യത്തിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല. സമാനമായ കാര്യം തന്നെയാണ് ജനസംഘത്തിന്റെ കാര്യത്തിലുമുള്ളത്. ജനസ്ംഘിനും ആർ.എസ്.എസിനും തമ്മിൽ ഔദ്യോഗികമായി ബന്ധമില്ലായിരിക്കാമെങ്കിലും ജനസംഘിന്റെ സൈനിക വിഭാഗമായിട്ടാണ്‌ ആർ.എസ്.എസിനെ കണക്കാക്കിവരുന്നത്. ജനസംഘമാവട്ടെ ആർ.എസ്.എസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗവും.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=6PnBFW7cdtsC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=The+RSS+and+the+BJP:+a+division+of+labour&amp;source=bl&amp;ots=BJpQl66aGS&amp;sig=FSUY0VjsOU4XLyF9VC9F-xU5EK4&amp;hl=en&amp;ei=IJRgS9TLN4qg6gOgp-DDDA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CAcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=&amp;f=false The RSS and The BJP:A division of labour-by A.G Noorani]&lt;/ref&gt;}}


===ബാബരിമസ്ജിദ് തകർത്തതിലെ പങ്ക്===
[[രാമജന്മഭൂമി]]-[[ബാബരി മസ്ജിദ്‌]] തർക്കമന്ദിര ധ്വംസനവും അയോധ്യാകലാപവും അന്വേഷണം നടത്തിയ ജസ്റ്റീസ് [[ലിബർഹാൻ കമ്മീഷൺ|ലിബറാൻ കമ്മീഷൻ]] റിപ്പോർട്ട് , ആർ.എസ്.എസിന്‌ മസ്ജിദ്-മന്ദിർ തർക്കമന്ദിരം തകർത്തതിലുള്ള പങ്കിനെ വ്യക്തമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304109&amp;tabId=11&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@ |title=മനോരമ ഓൺലൈൻ |access-date=2009-11-29 |archive-date=2009-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091127163518/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304109&amp;tabId=11&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. തർക്ക കെട്ടിടം തകർക്കാനുള്ള  പദ്ധതിക്ക് ചുക്കാൻ പിടിച്ചത് ആർ.എസ്.എസ് ആണെന്നും റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു &lt;ref&gt;[http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304588&amp;tabId=11&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@ മനോരമ ഓൺലൈൻ 24/11/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127174551/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304588&amp;tabId=11&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@ |date=2009-11-27 }}&quot; തിരക്കഥ പോലെ അവർക്കറിയാമായിരുന്നു&quot;&lt;/ref&gt;. വ്യക്തമായി മുൻകൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്തത പദ്ധതിയനുസരിച്ചാണ്‌ സംഘ്പരിവാർ സംഘടനകൾ കെട്ടിടം തകർത്തത് എന്ന് റിപ്പോർട്ടിലുണ്ട്.&lt;ref name=mat/&gt;&lt;ref name=mat2&gt;{{cite news
| title = ലിബർഹാൻ റിപ്പോർട്ടിന്റെ ഭാഗം ചോർന്നു
| url = http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=67534
| format = 
| work = 
| publisher = [[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം]]
| date = 2009-11-24
| accessdate = 2009-11-29
| language = മലയാളം
| archive-date = 2009-11-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20091127053533/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=67534
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; തർക്കകെട്ടിടം തകർത്ത 68 നേതാക്കളുടെ പേര്‌ പരാമർശിക്കുന്ന റിപ്പോർട്ടിലെ പട്ടികയിൽ, നിലവിലെ നേതാക്കളും മുൻ‌നേതാക്കളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ആർ.എസ്.എസ്. വ്യക്തികൾ ഉൾകൊള്ളുന്നു.   ബാബരി മസ്ജിദ് ധ്വംസനം നടക്കുന്ന കാലത്ത് ഉത്തർപ്രദേശിൽ ആർ.എസ്.എസ്. സമാന്തര ഭരണകൂടം പോലെ പ്രവർത്തിച്ചു എന്നും റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു&lt;ref name=mat&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=68151 |title=മാതൃഭൂമി: ലിബർഹാൻ റിപ്പോർട്ടും രാഷ്ട്രീയവും 27/11/2009 |access-date=2009-11-29 |archive-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122160127/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=68151 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. . രാമ ജന്മഭൂമി പ്രക്ഷോഭം മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നതിന് ബി.ജെ.പി.യും ആർ.എസ്.എസ്സും വി.എച്ച്.പി.യും സമയാസമയങ്ങളിൽ പണം സമാഹരിച്ചു.  വിവിധ സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്ന് ധാരാളം പണം ഒഴുകി. അവയിൽ തിരിച്ചറിയാത്ത സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ളവയും ഉണ്ടെന്നും റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു&lt;ref name=mat/&gt;.

===അജ്മീർ സ്ഫോടാനം===
2007 ൽ അജ്മീർ ദർഗയിൽ നടന്ന ബോംബ് സ്ഫോടനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിധിയിൽ, ദേവേന്ദ്ര ഗുപ്ത, ഭവേഷ് പട്ടേൽ എന്നീ രണ്ട് മുൻ ആർ.എസ്. എസ് പ്രചാരകർക്ക് കോടതി ശിക്ഷവിധിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/india/ajmer-blast-case-two-rss-pracharaks-sentenced-life-imprisonment-4580944/&lt;/ref&gt;

== പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ==
സ്വന്തമായി പ്രസിദ്ധീകരണം എന്ന തീരുമാനത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് എത്തുന്നത് 1947-ലാണ്. '''രാഷ്ട്രധർമ പ്രകാശൻ''' എന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധീകരണശാല 1947 ആഗസ്ത് 15-ന് ലഖ്നൗ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ആർ.എസ്.എസ് തുടങ്ങി. ഇതിൽ നിന്നും ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് '''രാഷ്ട്രധർമ'''യെന്ന മാസികയാണ്. ഹിന്ദി വാരികയായ '''പാഞ്ചജന്യ''' 1948 ജനുവരി മുതൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു തുടങ്ങി. വാജ്പേയിയായിരുന്നു ഇതിന്റെ സ്ഥാപക എഡിറ്റർ. ആംഗലേയത്തിൽ '''ഓർഗനൈസറും''' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു തുടങ്ങി. ജലന്ധറിൽനിന്ന് ആകാശവാണി, വാരാണസിയിൽനിന്ന് ചേതന തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും ആർഎസ്എസിന്റേതായി ഈ കാലയളവിൽ പുറത്തുവന്നിരുന്നു. 1977-ൽ രാഷ്ട്രധർമ പ്രകാശൻ എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണശാല ഭാരത് പ്രകാശനായി പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അന്നു മുതൽ മുതൽ പാഞ്ചജന്യയും ഓർഗനൈസറും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത് ഡൽഹിയിൽനിന്ന്, '''ഭാരത് പ്രകാശൻ, ഡൽഹി ലിമിറ്റഡ്''' എന്ന സ്ഥാപനമാണ്.&lt;ref name=&quot;deshabhimani-ക&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.deshabhimani.com/news-special-all-latest_news-510567.html|title=ആർഎസ്എസ് വാദം കള്ളം: വാരിക ഔദ്യോഗികം|publisher=ദേശാഭിമാനി|author=എം പ്രശാന്ത്|date=21 ഒക്ടോബർ 2015|archivedate=2015-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021084746/http://www.deshabhimani.com/news-special-all-latest_news-510567.html|access-date=2015-10-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

; ഇന്റർനെറ്റിൽ 
*[http://www.organiser.org/ ഓർഗനൈസർ]
*[http://www.panchjanya.com/ പാഞ്ചജന്യ]
*[http://kesariweekly.com/ കേസരി]

=== ആശയസംഹിത ===
*{{cite book |title= [http://www.golwalkarguruji.org/shri-guruji/thoughts/bunch-of-thoughts-book Bunch of Thoughts(വിചാരധാര)] |year= 1966|publisher= സാഹിത്യ സിന്ധു പ്രകാശനം|location= ബാംഗ്ലൂർ, ഇന്ത്യ.|id= ISBN 81-86595-19-8}} - ഗോൾവൽക്കറുടെ പ്രസംഗങ്ങളുടെ സമാഹാരം.

== പുസ്തകങ്ങൾ ==
*{{cite book |last=ആൻഡേഴ്സൺ|first=വാൾട്ടർ കെ.. |coauthors=ഡേമിൽ, ശ്രീധർ ഡി. |title=The Brotherhood in Saffron |year=1987 |publisher=വിസ്താർ പബ്ലീഷേഴ്സ് |location=ഡെൽഹി, ഇന്ത്യ}}

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}

== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.rss.org/ രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.rediff.com/news/2002/may/02arvind.htm Accusations gone rancid, without remorse]- Criticism of smear campaigns against RSS
* [http://www.janmabhumidaily.com/news229478 ഹിന്ദുരാജ്യവും ഹിന്ദുരാഷ്ട്രവും ആർഎസ്എസും] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008115452/http://www.janmabhumidaily.com/news229478 |date=2014-10-08 }}, കാ.ഭാ. സുരേന്ദ്രൻ , ജന്മഭൂമി, ഒക്ടോബർ 8, 2014

{{Sangh Parivar}}

[[വർഗ്ഗം:സംഘ പരിവാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദുത്വം]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംഘടനകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1925-ൽ ഇന്ത്യയിൽ ആരംഭിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രിയ സ്വയം സേവക സംഘം| ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേശീയവാദം]]</text>
      <sha1>tccm0gkrszzhjc3p314t93b85nrf0rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സുബ്രഹ്മണ്യൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10114</id>
    <revision>
      <id>4615423</id>
      <parentid>4614182</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39936" sha1="s6dv0hoy8gwviyz5t4sqar4jj2qvccr" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖങ്ങളോടുകൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മ വരച്ച ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്ത്രൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളിൽ നിന്നും ആറു മുഖങ്ങളോടെ സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരയ ആറു ദേവിമാർ സുബ്രഹ്മണ്യനെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ കാർത്തികേയൻ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്. പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായ് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്തൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ. ദേവസേന ഷഷ്ടി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ സ്‌കന്ദമാതാ എന്ന പേരിൽ ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>s6dv0hoy8gwviyz5t4sqar4jj2qvccr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615424</id>
      <parentid>4615423</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39909" sha1="jongzw7xvp515kmk8e7bmz3521843rg" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖനായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മ വരച്ച ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്ത്രൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളിൽ നിന്നും ആറു മുഖങ്ങളോടെ സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരയ ആറു ദേവിമാർ സുബ്രഹ്മണ്യനെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ കാർത്തികേയൻ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്. പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായ് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്തൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ. ദേവസേന ഷഷ്ടി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ സ്‌കന്ദമാതാ എന്ന പേരിൽ ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jongzw7xvp515kmk8e7bmz3521843rg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615425</id>
      <parentid>4615424</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39915" sha1="encxmmk597e5xpmr1t0i2ka2ct5srx4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖമുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മ വരച്ച ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്ത്രൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളിൽ നിന്നും ആറു മുഖങ്ങളോടെ സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരയ ആറു ദേവിമാർ സുബ്രഹ്മണ്യനെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ കാർത്തികേയൻ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്. പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായ് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്തൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ. ദേവസേന ഷഷ്ടി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ സ്‌കന്ദമാതാ എന്ന പേരിൽ ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>encxmmk597e5xpmr1t0i2ka2ct5srx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615426</id>
      <parentid>4615425</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39924" sha1="q0k7atx21gpghta4rv8c2c280idpelh" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖങ്ങളുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മ വരച്ച ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്ത്രൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളിൽ നിന്നും ആറു മുഖങ്ങളോടെ സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരയ ആറു ദേവിമാർ സുബ്രഹ്മണ്യനെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ കാർത്തികേയൻ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്. പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായ് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്തൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ. ദേവസേന ഷഷ്ടി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ സ്‌കന്ദമാതാ എന്ന പേരിൽ ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>q0k7atx21gpghta4rv8c2c280idpelh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615427</id>
      <parentid>4615426</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39920" sha1="9d230vbypnf9d45fi6ljplug6j8cue9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖങ്ങളുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്ത്രൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളിൽ നിന്നും ആറു മുഖങ്ങളോടെ സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരയ ആറു ദേവിമാർ സുബ്രഹ്മണ്യനെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ കാർത്തികേയൻ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്. പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായ് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്തൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ. ദേവസേന ഷഷ്ടി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ സ്‌കന്ദമാതാ എന്ന പേരിൽ ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>9d230vbypnf9d45fi6ljplug6j8cue9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615428</id>
      <parentid>4615427</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39930" sha1="sxjdb9c5ite201k6wfieklrg7bgsjtl" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്ത്രൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളിൽ നിന്നും ആറു മുഖങ്ങളോടെ സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരയ ആറു ദേവിമാർ സുബ്രഹ്മണ്യനെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ കാർത്തികേയൻ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്. പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായ് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്തൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ. ദേവസേന ഷഷ്ടി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ സ്‌കന്ദമാതാ എന്ന പേരിൽ ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>sxjdb9c5ite201k6wfieklrg7bgsjtl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615431</id>
      <parentid>4615428</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40316" sha1="p7ic65cdmm59ds2cf09tnpvbbiv6rsz" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണതോടെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും വാത്സല്യത്തോടെ ചേർത്ത് പിടിച്ച


നിന്നും ആറു മുഖങ്ങളോടെ സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു.  അതിനാൽ കാർത്തികേയൻ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്. പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായ് അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹവക്തൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ. ദേവസേന ഷഷ്ടി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ സ്‌കന്ദമാതാ എന്ന പേരിൽ ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>p7ic65cdmm59ds2cf09tnpvbbiv6rsz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615433</id>
      <parentid>4615431</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40672" sha1="3oge52wrdu2pl9ramkhqxpzlpx8gfpl" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണതോടെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തി. ശ്രീപാർവ്വതി  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായി ത്തീർന്നു!

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി തീർന്ന സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് പത്നിമാർ.  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ രൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3oge52wrdu2pl9ramkhqxpzlpx8gfpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615434</id>
      <parentid>4615433</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40714" sha1="rr0buglwq581rwodoxa5r1o7b80mxtx" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വളരെ കാലമായിട്ടും ശിവപുത്രൻ അവതരിച്ചില്ല. തുടർന്നു ഭഗവാൻ പഞ്ചമുഖരൂപം കൈക്കൊള്ളുകയും ഭഗവാന്റെ അഞ്ചു മുഖങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളും പർവതീദേവിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സും ഉണ്ടാവുകയും  ചെയ്തു. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ച ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണതോടെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തി. ശ്രീപാർവ്വതി  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായി ത്തീർന്നു!

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rr0buglwq581rwodoxa5r1o7b80mxtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615436</id>
      <parentid>4615434</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40549" sha1="jm8orsbgtd2igxxcubdq1dz6bjotsm7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തി. ശ്രീപാർവ്വതി  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായി ത്തീർന്നു!

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jm8orsbgtd2igxxcubdq1dz6bjotsm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615437</id>
      <parentid>4615436</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40581" sha1="r0h213c0jepmlutzi69x1dbzp9z81jo" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ മുല കൊടുത്ത് വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും ശ്രീപാർവ്വതി  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>r0h213c0jepmlutzi69x1dbzp9z81jo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615438</id>
      <parentid>4615437</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40571" sha1="gbrcnfmqybw84bc3bnrgljls38ror1z" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക ദിവസം മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gbrcnfmqybw84bc3bnrgljls38ror1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615439</id>
      <parentid>4615438</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40564" sha1="4hq2loplg6755vaydmmfr1kkptqyp3l" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4hq2loplg6755vaydmmfr1kkptqyp3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615440</id>
      <parentid>4615439</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40535" sha1="dmrnu93wt7l5ent570bvx5gktrhbrw1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>dmrnu93wt7l5ent570bvx5gktrhbrw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615442</id>
      <parentid>4615440</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40551" sha1="arsxqok1l8qe65ot1gorwq0k865ajir" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>arsxqok1l8qe65ot1gorwq0k865ajir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615443</id>
      <parentid>4615442</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40552" sha1="d245ws7c55dcabm27w8qesj6bjck9t7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായ് രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും പാർവതി സ്വാഹാസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>d245ws7c55dcabm27w8qesj6bjck9t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615445</id>
      <parentid>4615443</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40563" sha1="q8u39hrtnrg2zx86ft682jvbpfde6qx" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹാദേവി ശക്തി സ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>q8u39hrtnrg2zx86ft682jvbpfde6qx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615446</id>
      <parentid>4615445</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40547" sha1="na2cd282dam5b22ljzu85eufov9t248" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകാസുരൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>na2cd282dam5b22ljzu85eufov9t248</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615447</id>
      <parentid>4615446</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40535" sha1="ldgg36r4qbm3i9bhursxbhainb3thuh" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയത്ത് തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ldgg36r4qbm3i9bhursxbhainb3thuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615448</id>
      <parentid>4615447</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40526" sha1="kuaaz7g8bofuaipcphy135h0syjkyvi" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിൽ  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kuaaz7g8bofuaipcphy135h0syjkyvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615449</id>
      <parentid>4615448</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40563" sha1="7vz021dmx4hpcfy9q17chk89q2k8m8k" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയുടെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചുവരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7vz021dmx4hpcfy9q17chk89q2k8m8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615451</id>
      <parentid>4615449</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40563" sha1="qw3khb6f61qpwwnwr3j7cx0uf885eug" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചുവരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qw3khb6f61qpwwnwr3j7cx0uf885eug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615452</id>
      <parentid>4615451</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40565" sha1="55sifoamp3v7yg539o1jrcbv6d7fu8l" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. 

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിച്ചുവരുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>55sifoamp3v7yg539o1jrcbv6d7fu8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615453</id>
      <parentid>4615452</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40556" sha1="2n7tym4eu0l9i9pssm3pnzwdnmqrkwp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. 

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിൽ പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>2n7tym4eu0l9i9pssm3pnzwdnmqrkwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615456</id>
      <parentid>4615453</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40568" sha1="asm7ataux2spv3tqago00vkiwdwq9wo" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ആറ് ശിശുക്കളെയും ശ്രീപാർവ്വതി ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. 

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>asm7ataux2spv3tqago00vkiwdwq9wo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615458</id>
      <parentid>4615456</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40569" sha1="of7h5fpuviedyprtqsqp1bkf4hw68dd" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിദേവിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. 

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>of7h5fpuviedyprtqsqp1bkf4hw68dd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615459</id>
      <parentid>4615458</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40557" sha1="r3c0cwq4qt303rglxsoy75nwbxzhgat" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു. 

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>r3c0cwq4qt303rglxsoy75nwbxzhgat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615464</id>
      <parentid>4615459</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41002" sha1="ipd8mtti74ex8tvvm8mw5odkgro21lq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. വേടരുടെ രാജാവായ നമ്പിരാജൻ്റെ വളർത്തുമകളാണ് വള്ളി.
ഇന്ദ്രപുത്രിയായ ദേവസേന ഗജരാജനായ ഐരാവതത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് ദേവയാനി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി . കൂടാതെ  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും അവൾ അറിയപ്പെടുന്നു.

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ipd8mtti74ex8tvvm8mw5odkgro21lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615465</id>
      <parentid>4615464</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41011" sha1="mk2b787ti7muwb1z1m5dpfe7fmv9ztk" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. വേടരുടെ രാജാവായ നമ്പിരാജൻ്റെ വളർത്തുമകളാണ് വള്ളി.
ഇന്ദ്രപുത്രിയായ ദേവസേന ഗജരാജനായ ഐരാവതത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് ദേവയാനി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി . കൂടാതെ  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നു.

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>mk2b787ti7muwb1z1m5dpfe7fmv9ztk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615466</id>
      <parentid>4615465</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41023" sha1="g6ztwh1cw0ivm1k9tim92039tg2rjlb" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തികനാൾ മുരുകന് വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. വേടരുടെ രാജാവായ നമ്പിരാജൻ്റെ വളർത്തുമകളാണ് വള്ളി.
ഇന്ദ്രപുത്രിയായ ദേവസേന ഗജരാജനായ ഐരാവതത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് ദേവയാനി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി . കൂടാതെ  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>g6ztwh1cw0ivm1k9tim92039tg2rjlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615467</id>
      <parentid>4615466</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41003" sha1="kbbjohc20frokvigp0k2ywx0w0kwxxl" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു. ആ ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തി. അതിനാൽ
തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക നാൾ മുരുകന് ഏറെ വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. വേടരുടെ രാജാവായ നമ്പിരാജൻ്റെ വളർത്തുമകളാണ് വള്ളി.
ഇന്ദ്രപുത്രിയായ ദേവസേന ഗജരാജനായ ഐരാവതത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് ദേവയാനി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി . കൂടാതെ  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kbbjohc20frokvigp0k2ywx0w0kwxxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615468</id>
      <parentid>4615467</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുരാണം, ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40955" sha1="tsnq2wa6jppjanemzsqs79jv5oj08zp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു.  ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ അവ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തി. അതിനാൽ
തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക നാൾ മുരുകന് ഏറെ വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപദ്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. വേടരുടെ രാജാവായ നമ്പിരാജൻ്റെ വളർത്തുമകളാണ് വള്ളി.
ഇന്ദ്രപുത്രിയായ ദേവസേന ഗജരാജനായ ഐരാവതത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് ദേവയാനി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി . കൂടാതെ  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tsnq2wa6jppjanemzsqs79jv5oj08zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615469</id>
      <parentid>4615468</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41644" sha1="pvnk7i7nsgo7bicrit5ralkacly4hw3" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപത്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു.  ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ അവ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തി. അതിനാൽ
തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക നാൾ മുരുകന് ഏറെ വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശൂരപത്മൻ താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

തൻ്റെ അന്ത്യം അടുത്തു എന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ശൂരപത്മൻ ഒരു ഭീമാകാരവൃക്ഷമായി മാറി.
മുരുകൻ തൻ്റെ വേലിനാൽ അതിനെ രണ്ടായി പിളർത്തി.

ഒരു പകുതിയിൽ നിന്ന് മയിലും മറ്റേ പകുതിയിൽ നിന്ന് പൂവൻ കോഴിയും ഉണ്ടായി. മയിലിനെ വാഹനമാക്കിയ മുരുകൻ തൻ്റെ കൊടി അടയാളമാക്കി പൂവനെ മാറ്റി. 

ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. വേടരുടെ രാജാവായ നമ്പിരാജൻ്റെ വളർത്തുമകളാണ് വള്ളി.
ഇന്ദ്രപുത്രിയായ ദേവസേന ഗജരാജനായ ഐരാവതത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് ദേവയാനി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി . കൂടാതെ  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>pvnk7i7nsgo7bicrit5ralkacly4hw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615470</id>
      <parentid>4615469</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41619" sha1="tkix5vr619snteg127g4ibnme0o3na1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Murugan}} 
{{Redirect|കാർത്തികേയൻ}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
  Image                    = Murugan by Raja Ravi Varma.jpg
| Caption                  = ആറുമുഖത്തോട് കൂടിയ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഇരുഭാര്യമാരോടൊപ്പം - രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രം
| Name                     = സുബ്രഹ്മണ്യൻ
| Devanagari               = सुब्रह्मण्यः
| Sanskrit_Transliteration = Kārttikeya
| Pali_Transliteration     =
| Tamil_script             = முருகன்
| Script_name              = &lt;!--Enter name of local script used--&gt;
| Script                   = &lt;!--Enter the name of the deity in the local script used --&gt;
| Affiliation              = 
| God_of                   = [[യുദ്ധം]]
| Abode                    = 
| Mantra                   = 
| Weapon                   = വേൽ
| Consort                  = ദേവസേനയും (ദേവയാനി), വള്ളിദേവിയും 
| Mount                    = [[മയിൽ]]
| Planet                   = [[ചൊവ്വ]]
|ആഘോഷങ്ങൾ=[[ഷഷ്ഠിവ്രതം]], [[തൈപ്പൂയം]], [[വൈകാശി വിശാഖം]], [[തൃക്കാർത്തിക]]}}
[[ഹൈന്ദവം|ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം]] [[ശിവൻ|പരമശിവന്റേയും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതി ദേവിയുടേയും]]  പുത്രനാണ് '''സുബ്രഹ്മണ്യൻ'''. '''കാർത്തികേയൻ''', '''മുരുകൻ''', '''കുമാരൻ, സ്കന്ദൻ, ഷണ്മുഖൻ, വേലായുധൻ, ആണ്ടവൻ, ശരവണൻ''' എന്നീ പേരുകളിലും സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. കൗമാര മതത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തിയാണ് പരമാത്മാവായ സുബ്രഹ്മണ്യൻ. പ്രാചീന സിദ്ധ വൈദ്യന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയും മുരുകൻ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും തമിഴ് വംശജരുടെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തിയായി മുരുകനെ കാണാം.  പഴനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുരുകന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമിഴ് നാട്ടിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. 'സ്കന്ദ ബോധിസത്വൻ' എന്ന പേരിൽ ബൗദ്ധർ മുരുകനെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. ''തമിഴ് കടവുൾ'' (തമിഴരുടെ ദൈവം) എന്നൊരു വിശേഷണവും സുബ്രഹ്മണ്യന് ഉണ്ട്. വിശ്വാസികൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ അറിവിന്റെ മൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ &quot;ജ്ഞാനപ്പഴം&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭാരതീയ [[ജ്യോതിഷം]] രചിച്ചത് സുബ്രമണ്യനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[മയിൽ|മയിലാണ്]] [[വാഹനം]], [[കൊടിയടയാളം]] [[കോഴി]]. [[വേൽ]] [[ആയുധം|ആയുധവും]]. [[പഴന്തമിഴ് കാവ്യങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന [[ചേയോൻ]] മുരുകനാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദേവസേനയും വള്ളിയുമാണ് പത്നിമാർ. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ മുരുകനെ പ്രധാന ദൈവമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.  

തമിഴ് ജനത വസിക്കുന്ന ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ  കാണാൻ സാധിക്കും. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, കാനഡ, യുകെ, യൂറോപ്പ്, ഓസ്ട്രേലിയ, [[ശ്രീലങ്ക]], [[Mauritius|മൗറീഷ്യസ്]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]], [[Malaysia|മലേഷ്യ]], [[Singapore|സിംഗപ്പൂർ]], [[South Africa|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Réunion|റീയൂണിയൻ ദ്വീപുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്.  തമിഴ്നാട്ടിലും മുരുകന്റെ പ്രശസ്തമായ ധാരാളം കോവിലുകൾ ഉണ്ട്. പഴനി ദണ്ഡായുധപാണി ക്ഷേത്രമാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ദക്ഷിണേന്ത്യ കൂടാതെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ശിവ കുടുംബത്തോടൊപ്പം മുരുകനെ ആരാധിക്കുന്നു.{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=655-656}}

== മറ്റു നാമങ്ങൾ ==

* സ്കന്ദൻ
* ഗുഹൻ
* ഷണ്മുഖൻ
* വേലൻ
* വേലായുധൻ
* കാർത്തികേയൻ
* ആറുമുഖൻ
* കുമരൻ
* മയൂരവാഹനൻ
* സുബ്രഹ്മണ്യൻ
* മുരുകൻ
* ശരവണൻ
* വടിവേലൻ
* വള്ളിമണാളൻ
* ബാഹുലേയൻ

==തൈപ്പൂയം==
{{main|തൈപ്പൂയം}}
[[പ്രമാണം:Thaipusam idols.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|311x311ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലെ തൈപൂയ മഹോത്സവം]]
മകരമാസത്തിലെ പൂയം.സുബ്രഹ്മണ്യൻ ജനിച്ച നാളായി കരുതപെടുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കാവടി|കാവടിയാട്ടവും]] ആഘോഷങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്‌ .
===മൂലമന്ത്രം===
ഓം ശരവണ ഭവായ നമഃ

==ധ്യാനശ്ലോകം==
&lt;poem&gt;
'''സ്ഫുരൻമകുടപത്ര കുണ്ഡല വിഭൂഷിതം ചമ്പക- 
'''സ്രജാകലിതകന്ധരം കരയുഗീന ശക്തിം പവിം'''
'''ദധാനമഥവാ''' '''കടീകലിതവാമഹസ്തേഷ്ടദം''' 
'''ഗുഹം ഘുസൃണഭാസുരം സമരതു''' '''പീതവാസോവസം'''.
&lt;/poem&gt;
അർത്ഥം:- ശോഭിച്ചിരിക്കുന്ന മകുടങ്ങളെകൊണ്ടും പത്രകുണ്ഡലങളെകൊണ്ടും ഭൂഷിതനും, ചമ്പകമാലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപെട്ടിരിക്കുന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയവനും രണ്ടു കൈകളെകൊണ്ട്  വേലും വജ്രവും ധരിക്കുന്നവനും സിന്ദൂരവർണം പോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവനുമായ സുബ്രഹ്മണ്യനെ ധ്യാനിക്കുന്നു

==സ്കന്ദപുരാണം==
[[പ്രമാണം:Ellai_Amman_Karuppu_swamy_Temple_in_Palany.jpg|ലഘുചിത്രം|കറുപ്പു സ്വാമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സ്കന്ദൻ അഥവാ മുരുകൻ, പളനി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം. ]]
പുരാണങ്ങളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് എറ്റവും വലുതാണ് സ്കന്ദപുരാണം. ഇതിൽ മുരുകന്റെ മാഹാത്മ്യങ്ങൾ ആണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്.  80000 ൽ പരം ശ്ലൊകങ്ങൾ ആണ് സ്കന്ദപുരാണത്തിലുള്ളത്. ഇതിൽ മുരുകനെ ഈശ്വരനായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദപുരാണം മുരുകനെ പരമാത്മാവായി കണക്കാക്കുന്നു. കേദാരഘണ്ഡം, തുടങ്ങി പലഘണ്ഡങ്ങളായി ഭാരതത്തിലെ വിവിധ തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നദികളെക്കുറിച്ചും എല്ലാം ഇതിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ കഥയും പലപ്പൊഴായി പറയുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;Ganesh Vasudeo Tagare (1996). Studies in Skanda Purāṇa. Published by Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1260-3&lt;/ref&gt;. 2016 ദിസംബർ 1 മുതൽ 31 വരെ [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിൽ [[മഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യ - ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ]]വച്ച് നടന്ന സ്കന്ദപുരാണമഹായജ്ഞത്തിൽ ഇദം പ്രഥമമായി ഇത് മുഴുവൻ പാരായണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-01-16 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231011310/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/1048210/Malappuram/DECEMBER-25,-2016#page/3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;കാവൽ ദൈവമായി മലകളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ കറുപ്പു സ്വാമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു

==പുരാണം, ഐതിഹ്യം==
സ്കന്ദപുരാണപ്രകാരം സുബ്രഹ്മണ്യൻ സർവേശ്വരനായ ഭഗവാനാണ്. ശൂക്രാചാര്യരുടെ ശിഷ്യയായ മായ എന്ന അസുരസ്ത്രീക്ക് കശ്യപമഹർഷിയിൽ ജനിച്ച ശൂരപത്മൻ, താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നീ അസുരന്മാരെ വധിക്കാനാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിച്ചത്. ശിവപുത്രനു മാത്രമെ തങ്ങളെ വധിക്കാനാകാവൂ എന്ന് വരം നേടിയ ഇവർ ത്രിലോകങ്ങളും അടക്കിഭരിച്ചു. 

ദേവന്മാരുടെ അഭ്യർഥന പ്രകാരം ശിവൻ പാർവതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.  തുടർന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ച മുഖങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകൾ പുറപ്പെട്ടു.  അതേ സമയം തന്നെ പാർവതിയുടെ  മുഖത്ത് നിന്നും ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്സുണ്ടായി. ആ ആറ് ദിവ്യജ്യോതിസ്സുകളെ അഗ്നിദേവനും, വായൂദേവനും ചേർന്ന് ഗംഗയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു. ഗംഗ അവയെ ശരവണ പൊയ്കയിൽ എത്തിച്ചു.  ആറ് താമരപ്പൂക്കളിൽ വീണയുടനെ അവ ആറ് ദിവ്യ ശിശുക്കളായി മാറി. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ അധിദേവതമാരായ ആറു ദേവിമാർ ആ ശിശുക്കളെ പാലൂട്ടി വളർത്തി. അതിനാൽ
തന്നെ വൃശ്ചിക മാസത്തിലെ തൃക്കാർത്തിക നാൾ മുരുകന് ഏറെ വിശേഷമാണ്.

പിന്നീട് ശിവപാർവ്വതിമാർ അവിടെ എത്തുകയും  അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ  ശ്രീപാർവ്വതി ആറ് ശിശുക്കളെയും  ചേർത്ത് പിടിച്ചപ്പോൾ ആറുപേരും ഒന്നുച്ചേർന്ന് ഷൺമുഖനായിത്തീരുകയും
ചെയ്തു.

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. &quot;പാർവതിയ്ക്ക് ഇവൻ സ്‌കന്ദൻ, ഗംഗയ്ക്ക് കുമാരൻ, അഗ്നിയ്ക്ക് മഹാസേനൻ, കൃത്തികമാർക്ക് കാർത്തികേയൻ, ശരവണ പൊയ്കയിൽ പിറന്നതിനാൽ ശരവണൻ, എനിക്ക് ഗുഹൻ.&quot;

പിന്നീട് ദേവസേനാപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സുബ്രഹ്മണ്യൻ താരകൻ, സിംഹമുഖൻ എന്നിവരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അമ്മ നൽകിയ ശക്തിവേലിനാൽ അവരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

തൻ്റെ അന്ത്യം അടുത്തു എന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ശൂരപത്മൻ ഒരു ഭീമാകാരവൃക്ഷമായി മാറി.
മുരുകൻ തൻ്റെ വേലിനാൽ അതിനെ രണ്ടായി പിളർത്തി.

ഒരു പകുതിയിൽ നിന്ന് മയിലും മറ്റേ പകുതിയിൽ നിന്ന് പൂവൻ കോഴിയും ഉണ്ടായി. മയിലിനെ വാഹനമാക്കിയ മുരുകൻ തൻ്റെ കൊടി അടയാളമാക്കി പൂവനെ മാറ്റി. 

ദേവസേന, വള്ളി എന്നിവരാണ് മുരുകൻ്റെ പത്നിമാർ. വേടരുടെ രാജാവായ നമ്പിരാജൻ്റെ വളർത്തുമകളാണ് വള്ളി.
ഇന്ദ്രപുത്രിയായ ദേവസേന ഗജരാജനായ ഐരാവതത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് ദേവയാനി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി . കൂടാതെ  ഷഷ്ഠി, മനസാദേവി എന്നി പേരുകളിലും ദേവസേന അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

നവരാത്രിയിലെ അഞ്ചാം ദിവസം  ബാലമുരുകനെ മടിയിലിരുത്തിയ സ്‌കന്ദമാതയുടെ സ്വരൂപത്തിലാണ് പാർവതി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്.  

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം [[അഗ്നിദേവൻ]] [[സപ്തർഷികൾ|സപ്തർഷിമാരുടെ]] പത്നിമാരിൽ മോഹിതനാകുകയും തുടർന്നു അഗ്നിയുടെ പത്നിയായ സ്വാഹ സപ്തർഷി പത്നിമാരിൽ [[അരുന്ധതി]] ഒഴികെയുള്ളവരുടെ രൂപത്തിൽ അഗ്നിയുമായി രമിക്കുകയും സുബ്രഹ്മണ്യൻ അവതരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി ശിവസ്വരൂപനും  സ്വാഹ ശക്തിസ്വരൂപിണിയും ആയതിനാൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ശിവപാർവതിമാരുടെ പുത്രനാണെന്ന് മഹാഭാരതം പറയുന്നു.

==പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ==
[[പ്രമാണം:Palani Hill Temple1.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|പഴനിയിലെ ആണ്ടവൻ ക്ഷേത്രം]]
[[പ്രമാണം:Lord Muruga Batu Caves.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ ബാതു ക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിലുള്ള സുബ്രഹ്മണ്യ പ്രതിമ]]
[[പ്രമാണം:Waterfalltemple.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മലേഷ്യയിലെ പെനാങ്ങിലുള്ള ബാലദണ്ഡായുധസ്വാമി ക്ഷേത്രം|കണ്ണി=Special:FilePath/Waterfalltemple.png]]
[[പ്രമാണം:Haripad Subrahmanya swami Temple.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ആലപ്പുഴയിലെ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]

തമിഴ്നാട്ടിലും മറ്റു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി മുരുക ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. തമിഴ് നാട്ടിലെ ''[[ആറുപടൈവീടുകൾ]]'' (ആറു വീടുകൾ) എന്നറിയപ്പെടൂന്ന 6 ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ പ്രധാൻ ക്ഷേത്രങ്ങളായി കരുതുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lordmurugan.com/|title=Welcome To LordMurugan.com Home Page|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906004743/http://www.lordmurugan.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nriol.com/indianparents/lord-muruga.asp|title=Lord Muruga Names - 108 names of Lord Muruga with meanings|publisher=}}&lt;/ref&gt; കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ അരിമ്പ്ര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം ശ്രി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഒരു പുണ്യ ക്ഷേത്രമാണ്. 

സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമിയുടെ ഈ ദിവ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[Sangam literature|സംഘകാല സാഹിത്യത്തിലും]], പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://murugan.org/texts/murukatruppadai.htm|title=திருமுருகாற்றுப்படை|last=நக்கீரதேவநாயனார்|first=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaumaram.com/thiru/thiru.html|title=முருகன் Murugan Devotees - Lord Muruga - அடியார்கள் - முருகபக்தர்|last=gmail.com|first=kaumaram @|publisher=|access-date=2017-06-08|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705133845/http://kaumaram.com/thiru/thiru.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''അറുപടൈ വീടുകൾ'''&lt;ref&gt;Fred Clothey (1972), [http://www.jstor.org/stable/1461919 Pilgrimage Centers in the Tamil Cultus of Murukan], Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, Vol. 40, No. 1 (Mar., 1972), pp. 79-95&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:200pt;&quot; |'''സ്ഥാനം''' 
'''(വടക്കുനിന്ന് തെക്കോട്ട്)'''
|-
|[[സ്വാമിമലൈ സ്വാമിനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
|[[സ്വാമിമലൈ]], [[കുംഭകോണം]]
|-
|[[പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴനി]]
|-
|[[തിരുച്ചെന്തൂർ  മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുചെന്തൂർ]]
|-
|[[തിരുപ്പറങ്കുൻറം മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുപ്പറംകുന്രം]], [[മദുരൈ]]
|-
| [[തിരുത്തണി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]] 
|[[തിരുത്തണി]]
|-
|[[പഴമുതിർസോലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം]]
|[[പഴമുതിർചോലൈ]], [[മദുരൈ]]
|}

=== കേരളത്തിലെ പ്രധാന സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ===
വിഡാങ്ങര സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരമറ്റം, എറണാകുളം.
* ബാലമുരുകൻ കോവിൽ, വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* പെരുന്ന മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം , കണ്ണൂർ
* ശ്രീ.സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുഴൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
* ബന്തടുക്ക ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ  സ്വാമി ക്ഷേത്രം ബന്തടുക്ക ,കാസർഗോഡ്  ജില്ല
* ആനാകോട് തിരുവളന്തൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം കാട്ടാക്കട, തിരുവനന്തപുരം
* പയ്യൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം 
* കന്നാരത്തൊട്ടി  ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോതമംഗലം
* മയിലാടുംകുന്ന് ശ്രീ മുരുകൻകോവിൽ ഏരൂർ, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം
* വഞ്ചിക്കോവിൽ ശ്രീശരവണ ക്ഷേത്രം ഇരവിപുരം കൊല്ലം.

*പുത്തൻപുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം,പിണയ്ക്കൽ,തട്ടാമല, കൊല്ലം
*കിഴക്കൻ പഴനി-തമ്പുരാൻ കുന്ന്
ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, നരിക്കുഴി, വടശ്ശേരിക്കര, പത്തനംതിട്ട {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220914145553/https://www.thampurankunnu.com/ |date=2022-09-14 }}
*മേതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം അലനല്ലൂർ,പാലക്കാട് 
* [[ഉള്ളൂർ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം മെഡിക്കൽ കോളേജ് 
* [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ 
* തിരുവഞ്ചൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം 
* തലവടി മഞ്ച് മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ 
*പന്മന ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം (തെക്കൻ പഴനി)
* [[നീണ്ടൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി.
* മേൽ പഴനി മുരുകൻ ക്ഷേത്രം, വെള്ളിപ്പറമ്പ, കോഴിക്കോട് 
*വാഗമൺ മുരുകമല ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
*ചീർക്കയം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ 
* മൂന്നാർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി
* [[കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട]]
* [[വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, വെളിയം കൊല്ലം|വെളിയം ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം]] ജില്ല 
* [[കണ്ണംകോട് ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം
* [[നേടിയവിള ശ്രി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* [[പൂജപ്പുര ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], ഇടവട്ടം, കൊല്ലം
* ആനപ്പാട് ഭജനമഠം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* [[കുഴൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം|ചെറിയനാട് ശ്രീബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ]]
* [[തഴക്കര സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]]
* [[കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം|കരിക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,]] മഞ്ചേരി, മലപ്പുറം ജില്ല 
* [[കൊണ്ടയൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]
* [[കാരക്കാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]] കവളപ്പാറ, ഷൊർണൂർ, പാലക്കാട് ജില്ല 
*കൊടുമ്പ് സുബ്രമണ്യ ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട് ജില്ല.
* ചീർക്കയം സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ
* [[പാഞ്ഞാൾ പുരാതന സുബ്രഹ്മണ്യൻ കോവിൽ]]
*നടരാജഗിരി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം,  പാർളിക്കാട് തൃശൂർ
*കരിയന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂർ തൃശൂർ
*ഉമയനെല്ലൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം 
*വിലങ്ങറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
*പാലക്കര ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം തെൻമല വെസ്റ്റ് കൊല്ലം
* [[ഉദയനാപുരം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം 
* [[കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം
* [[പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി
* [[ആർപ്പുക്കര സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]]
* [[മേലൂർ പൂലാനി ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം]]
* [[തെക്കനാര്യാടു തെക്കൻ പഴനി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]]
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേതം തിരുവനന്തപുരം|ചെമ്മണ്ട ശ്രീ സുബ്രമണ്യ സ്വാമീ ക്ഷേത്രം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട, തൃശൂർ
* [[പെരുമണ്ണശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പെരുമണ്ണശ്ശേരി ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി മഹാക്ഷേത്രം, പുല്ലിപ്പറമ്പ്, ചേലേമ്പ്ര, മലപ്പുറം]]
* [[പരിഹാരപുരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], രാമനാട്ടുകര, കോഴിക്കോട്
* [[പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
* [[പുത്തനമ്പലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|ചെറുവാരണം ശ്രീ നാരായണപുരം പുത്തനമ്പലം]] (ചേർത്തലകരയുടെ പഴനി മല)
* [[പെരുമ്പടപ്പ് സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കൊച്ചി, എറണാകുളം 
* [[വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളനാതുരുത്ത് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[ആലപ്പാട് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], കരുനാഗപ്പള്ളി
* [[വെണ്ടാർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം]], കൊട്ടാരക്കര, കൊല്ലം 
* [[മേൽക്കുളങ്ങര ശ്രീ കാർത്തികേയമംഗലം ക്ഷേത്രം]], വാളകം, കൊട്ടാരക്കര
* [[മുളയങ്കാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ കോവിൽ]], മുളയങ്കാവ്, പാലക്കാട്‌
* [[അവണാകുഴി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], തിരുവനന്തപുരം
* കൊടകര കുന്നതൃക്കോവിൽ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, തൃശൂർ ജില്ല.
* കിഴക്കേ കോടാലി ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി  ക്ഷേത്രം, കോടാലി, തൃശൂർ ജില്ല.
* പടിഞ്ഞാറഭിമുഖ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട് തെക്ക്, എറണാകുളം ജില്ല .
* [[തിരുവണ്ണൂർ]] ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, [[കോഴിക്കോട്]] ([[കേരളം|കേരള]] [[തിരുച്ചെന്തൂർ]])
* മണമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം
* ആലത്തുകാവ് ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിളിമാനൂർ, തിരുവനന്തപുരം
* ശ്രീ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കുമാരപുരം, തിരുവനന്തപുരം
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]]
* [[ഇരവിമംഗലം സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല|ഇരവിമംഗലം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[നടത്തറ]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]
*അയിരൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
*ജ്ഞാനോദയം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം മരട്, എറണാകുളം
* ശ്രീ മയൂരേശ്വരപുരം സുബ്രമണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, തൃശൂർ ജില്ല
*ശ്രീ കുമാരമംഗലം ക്ഷേത്രം (തമ്മണ്ടിൽ), തെക്കുംഭാഗം, തൃപ്പൂണിത്തുറ, എറണാകുളം.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കീഴാറ്റിങ്ങൽ, ആറ്റിങ്ങൽ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം (തേവരുനട) കടയ്ക്കാവൂർ, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.      
*എരുത്താവൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ബാലരാമപുരം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല.
*അരിമ്പൂർ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, അരിമ്പൂർ, തൃശൂർ ജില്ല.
*ഉറവപ്പാറ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കി 
*വൈറ്റില ശിവ-സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം
* പട്ടത്താനം ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമീ ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം.
* കൗക്കാനപ്പെട്ടി സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട്,തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* കുമരംകോട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, വടക്കേക്കാട് , തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, അഞ്ഞൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കക്കാട്, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല 
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം, കല്ലഴിക്കുന്ന്, ചൊവ്വന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
* സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം , പയ്യൂർ , കൂനംമൂച്ചി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, 

* കീഴുവായ്‌പ്പൂർ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം - പത്തനംതിട്ട.                                                                 •മട്ടന്നൂർ പരിയാരം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യ സ്വാമി ക്ഷേത്രം  കണ്ണൂർ     

കൂടാതെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവത കൂടിയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കൂടുതലും ശിവന്റെയും ദേവിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ടാകാറുള്ളത്. [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]], [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം]], [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീ മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം]], [[ചൊവ്വല്ലൂർ ശിവക്ഷേത്രം]] , തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം, വിയ്യൂർ മണലാർക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം, തായങ്കാവ് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, മൂക്കുതല കീഴേക്കാവ് തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ഉപദേവതയായി വരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. 


സുബ്രഹ്മണ്യൻ പരദേവതയായിട്ടുള്ള തറവാടുകൾ
* കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വടക്കേക്കാട് ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധ നമ്പൂതിരി തറവാടാണ് [[കൊളത്താപ്പള്ളി മന]]. കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ പരദേവതയാണ് സുബ്രഹ്മണ്യൻ.  

* കണ്ണമംഗലം മന ( പൂരാടം മന )

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
തൈപ്പൂയം, ഷഷ്ടി വ്രതം, വൃശ്ചിക തൃക്കാർത്തിക വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. ചൊവ്വാഴ്ചയും ദിവസം. 
== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വാഴ്ച, ഞായറാഴ്ച എന്നിവ പ്രധാനം. പൊതുവേ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് മുരുകന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് പ്രധാന ദിവസം. ജ്ഞാനപ്പഴമെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മുരുകൻ അറിവു പകരുന്ന ദിവസമെന്ന നിലയ്ക്ക് ഞായറാഴ്ചയും മുരുകന് പ്രധാനമാണ്.

==അവലംബം== 
ക്ഷേത്ര ചൈതന്യ രഹസ്യം ( മാധവജി ,ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി )
{{മഹാഭാരതം}}
{{Commons category|Murugan}}

{{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}}
{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tkix5vr619snteg127g4ibnme0o3na1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വാസുകി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12989</id>
    <revision>
      <id>4615488</id>
      <parentid>4586230</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12531" sha1="rrqvle9xnth582h51o4du7ijztamdwb" xml:space="preserve">{{prettyurl|Vasuki}}
[[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|''
വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]]
ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്.

അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു.  

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു.

ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി.

നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. 

ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗപതി യുടെ മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന
മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു.  മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. 

പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു.
മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി.

ശിവന്റെ നിസ്വാർത്ഥതയിലും വേദനയിലും ആകൃഷ്ടയായ വാസുകി, എന്നേയ്ക്കും ഭഗവാനെ സേവിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവൻ്റെ കണ്ഠാഭരണമായി അദ്ദേഹത്തിന് ശക്തിയും സംരക്ഷണവും നൽകി. 

വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ
ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.

വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. 

വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.

ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം
അകന്നു.

ഹിന്ദു പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ത്രിപുര ദഹനത്തിന് വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകി.

താരകാസുരൻ്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി, കമലാക്ഷൻ എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷനാക്കി. ബ്രഹ്മാവിൻ്റെ നിദ്ദേശ പ്രകാരം അസുര ശില്പിയായ മയൻ അവർക്ക് അതിശക്തമായ മൂന്ന് കോട്ടകൾ നിർമ്മിച്ച് നൽകി.

ആദ്യത്തെ കോട്ട സ്വർഗത്തിൽ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്, രണ്ടാമത്തേത് ആകാശത്ത് വെള്ളി കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്, മൂന്നാമത്തേത് ഭൂമിയിൽ ഇരുമ്പ് കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്. അവ ത്രിപുരങ്ങൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. 

സഞ്ചരിക്കുന്ന ത്രിപുരങ്ങൾ ആയിരം വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രം നേർരേഖയിൽ വരും. ആ നിമിഷം ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് മാത്രമേ അവയെ തകർക്കാൻ കഴിയൂ.

വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായി തീർന്ന അസുരന്മാർ ദേവന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങി. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാദേവൻ
ദിവ്യരഥത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭാഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹാ യുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു.

മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി.

അതുപോലെ, ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്.

ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി.

ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.

== ബുദ്ധമതത്തിൽ ==
[[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
{{Commonscat|Vasuki}}
*[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola
*[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }}
*[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas]
*[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }}
*[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors]
*[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser

{{HinduMythology}}


{{Hindu-myth-stub}}
[[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rrqvle9xnth582h51o4du7ijztamdwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615530</id>
      <parentid>4615488</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12531" sha1="gxocy9weav114inpckd7g07p94ff8om" xml:space="preserve">{{prettyurl|Vasuki}}
[[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|''
വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]]
ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്.

അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു.  

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു.

ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി.

നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. 

ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗരാജൻ്റെ  മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന
മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു.  മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. 

പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു.
മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി.

ശിവന്റെ നിസ്വാർത്ഥതയിലും വേദനയിലും ആകൃഷ്ടയായ വാസുകി, എന്നേയ്ക്കും ഭഗവാനെ സേവിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവൻ്റെ കണ്ഠാഭരണമായി അദ്ദേഹത്തിന് ശക്തിയും സംരക്ഷണവും നൽകി. 

വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ
ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.

വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. 

വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.

ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം
അകന്നു.

ഹിന്ദു പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ത്രിപുര ദഹനത്തിന് വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകി.

താരകാസുരൻ്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി, കമലാക്ഷൻ എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷനാക്കി. ബ്രഹ്മാവിൻ്റെ നിദ്ദേശ പ്രകാരം അസുര ശില്പിയായ മയൻ അവർക്ക് അതിശക്തമായ മൂന്ന് കോട്ടകൾ നിർമ്മിച്ച് നൽകി.

ആദ്യത്തെ കോട്ട സ്വർഗത്തിൽ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്, രണ്ടാമത്തേത് ആകാശത്ത് വെള്ളി കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്, മൂന്നാമത്തേത് ഭൂമിയിൽ ഇരുമ്പ് കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്. അവ ത്രിപുരങ്ങൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. 

സഞ്ചരിക്കുന്ന ത്രിപുരങ്ങൾ ആയിരം വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രം നേർരേഖയിൽ വരും. ആ നിമിഷം ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് മാത്രമേ അവയെ തകർക്കാൻ കഴിയൂ.

വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായി തീർന്ന അസുരന്മാർ ദേവന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങി. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാദേവൻ
ദിവ്യരഥത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭാഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹാ യുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു.

മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി.

അതുപോലെ, ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്.

ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി.

ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.

== ബുദ്ധമതത്തിൽ ==
[[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
{{Commonscat|Vasuki}}
*[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola
*[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }}
*[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas]
*[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }}
*[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors]
*[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser

{{HinduMythology}}


{{Hindu-myth-stub}}
[[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gxocy9weav114inpckd7g07p94ff8om</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615531</id>
      <parentid>4615530</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12540" sha1="su91s3ditvgq47m71oyootu73jjkwz5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Vasuki}}
[[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|''
വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]]
ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്.

അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു.  

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു.

ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി.

നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. 

ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗരാജൻ്റെ  മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന
മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു.  മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. 

പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു.
മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി.

ശിവന്റെ നിസ്വാർത്ഥതയിലും വേദനയിലും ആകൃഷ്ടയായ വാസുകി, എന്നേയ്ക്കും ഭഗവാനെ സേവിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവൻ്റെ കണ്ഠാഭരണമായി അദ്ദേഹത്തിന് ശക്തിയും സംരക്ഷണവും നൽകി. 

വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ
ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.

വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. 

വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.

ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം
അകന്നു.

ഹിന്ദു പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ത്രിപുര ദഹനത്തിന് വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകി.

താരകാസുരൻ്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി, കമലാക്ഷൻ എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷനാക്കി. ബ്രഹ്മാവിൻ്റെ നിദ്ദേശ പ്രകാരം അസുര ശില്പിയായ മയൻ അവർക്ക് അതിശക്തമായ മൂന്ന് കോട്ടകൾ നിർമ്മിച്ച് നൽകി.

ആദ്യത്തെ കോട്ട സ്വർഗത്തിൽ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്, രണ്ടാമത്തേത് ആകാശത്ത് വെള്ളി കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്, മൂന്നാമത്തേത് ഭൂമിയിൽ ഇരുമ്പ് കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചത്. അവ ത്രിപുരങ്ങൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. 

സഞ്ചരിക്കുന്ന ത്രിപുരങ്ങൾ ആയിരം വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രം നേർരേഖയിൽ വരും. ആ നിമിഷം ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് മാത്രമേ അവയെ തകർക്കാൻ കഴിയൂ.

വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായി തീർന്ന ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങി. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാദേവൻ
ദിവ്യരഥത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭാഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹാ യുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു.

മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി.

അതുപോലെ, ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്.

ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി.

ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.

== ബുദ്ധമതത്തിൽ ==
[[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
{{Commonscat|Vasuki}}
*[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola
*[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }}
*[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas]
*[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }}
*[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors]
*[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser

{{HinduMythology}}


{{Hindu-myth-stub}}
[[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>su91s3ditvgq47m71oyootu73jjkwz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാതളനാരകം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26471</id>
    <revision>
      <id>4615266</id>
      <parentid>4579124</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21042" sha1="nswg50215vzw6ah5ek8uaq5dvh3vnqt" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Pomegranate}}
{{ToDisambig|വാക്ക്=നാരകം}}
{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = മാതളനാരകം
| image = Pomegranate DSW.JPG
| image_caption = മാതള നാരങ്ങ
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| subclassis = [[Rosidae]]
| ordo = [[Myrtales]]
| familia = [[Lythraceae]]
| genus = ''[[Punica]]''
| species = '''''P. granatum'''''
| binomial = ''Punica granatum''
| binomial_authority = [[കാരോളസ് ലിന്നേയസ്|ലിൻ]]
|synonyms = 
*Punica florida Salisb.
*Punica grandiflora hort. ex Steud. 
*Punica nana L. 
*Punica spinosa Lam
}}
'''ഉറുമാൻപഴം''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന '''മാതളനാരകം''' ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ പഴമുണ്ടാകുന്ന ഒരു ചെടിയാണ്.{{ശാനാ|Punica granatum}}. ''റുമാൻ പഴം'' എന്നും പേരുണ്ട്. (ഉറു-മാമ്പഴം) [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലും]]  [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലും]] ഉത്തർപ്രദേശിലും ഇത് വാണിജ്യവിളയായി കൃഷി ചെയ്തു വരുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] മാതളം വർഷം മുഴുവനും പൂക്കാറുണ്ടെങ്കിലും സാധാരണ വർഷകാലത്താണ് കൂടുതൽ പൂക്കുന്നത്. മറ്റു പഴങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെക്കാലം കേടുകൂടാതിരിക്കുന്ന ഒന്നാണ് മാതളം. [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃതത്തിൽ]] ഡാഡിമം എന്നും [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയിൽ]] ''അനാർ'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[അഫ്‌ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[പാകിസ്താൻ]], [[ഇറാൻ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മേഖലയാണ്‌ മാതളത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലം. പൂണികേഷ്യേ എന്ന കുടുംബപ്പേര്‌  പൂണികർ അഥവാ ഫിനീഷ്യരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതഅണ്‌.

== ചരിത്രം ==
മാതള നാരകം ഉത്ഭവിച്ചത് ഹിമാലയത്തിനും ഈജിപ്തിനും ഇടയിലുള്ള പ്രദേശത്താണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;http://maderachamber.com/pf/?page_id=67{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ഇറാഖിലെ ഉറ് എന്ന പ്രാചീന നഗരത്തിൽ നിന്ന് വന്നതെന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഉറു മാമ്പഴം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അറബിയിൽ ഇത് റുമാൻ പഴമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=പി.എം. |first=ജോസഫ്|authorlink= ഡോ.പി.എം.ജോസഫ്|coauthors= |title= മലയാളത്തിലെ പരകീയ പദങ്ങൾ|year=1995 |publisher=[[കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] |location=തിരുവനന്തപുരം |isbn=}}&lt;/ref&gt;
[[അക്‌ബർ|അക്‌ബർ ചക്രവർത്തി]] തൻറെ നൃത്തസദസ്സിൽ  ഒരു നാടോടി നർത്തകിയെ കാണുകയും അവളെ “അനാർകലി” എന്നു വിളിക്കുകയും ചെയ്‌തു. ഹിന്ദിയിൽ അനാർകലി എന്ന പദത്തിന്  മാതളപ്പൂമൊട്ട് എന്നാണർഥം. അക്കാലങ്ങളിൽ കാബൂളിൽ നിന്നും മാതളം വ്യാപാരത്തിനായി [[ദില്ലി|ദില്ലിയിലേക്ക്]] കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു.

=== ഖുർആനിൽ ===
[[ഖുർ ആൻ|ഖുർആനിൽ]] സ്വർഗ്ഗത്തെ കുറിച്ചും, അല്ലാഹുവിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളെകുറിച്ചും പരാമർശിക്കുന്നിടത്തെല്ലാം  റുമാമ്പഴം കടന്നു വരുന്നുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിനു 55:68, 6:99, 6:141 സൂക്തങ്ങൾ

== രൂപവിവരണം ==
[[പ്രമാണം:Flower of Pomegranate.jpg|thumb|മാതളനാരകത്തിന്റെ പൂവ്]]
അഞ്ച് മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഈ ചെടി വളരുന്നു. താഴെ നിന്നുതന്നെ ശിഖരങ്ങൾ പൊട്ടുന്ന സ്വഭാവം ഇതിനുണ്ട്. ഇലകളുടെ ഉപരിതലം മിനുസവും തിളക്കവും ഉള്ളതാണ്. ചെറുശാഖകളുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് ഒന്നു മുതൽ അഞ്ചു വരെ പൂക്കൾ കാണപ്പെടുന്നു. പൂക്കൾ വലുതും ആകർഷണീയവുമാണ്. ഫലങ്ങൾ തവിട്ടു കലർന്ന ചുവന്ന നിറത്തിലായിരിക്കും. മാതളപ്പഴത്തിനു തുകൽ പോലെ കട്ടിയുള്ള തൊലിയാണുള്ളത്. ഫലത്തിനുള്ളിൽ വിത്തുകൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വിത്തുകൾ രസകരമായ പൾപ്പുകൊണ്ട് മൂടിയിരിക്കുകയും ചെയ്യും. ഈ പൾപ്പാണ് ആഹാരയോഗ്യമായ ഭാഗം.

== വിവിധ ഇനങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Unripened pomegranate.jpg|thumb|മാതളനാരകം]]
ഇന്ത്യയിൽ സാധാരണ കാണാറുള്ളത് രണ്ടിനങ്ങളാണ്-വെളുത്തതും ചുവന്നതും. വെളുത്ത ഇനത്തിൻറെ കുരുവിന് കടുപ്പം കുറയും. നീരിനു കൂടുതൽ മധുരവും. പുളിപ്പ് കൂടുതലുള്ള ഒരു ഇനം മാതളം ഹിമവൽ സാനുക്കളിൽ വളരുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ കുരു ഉണക്കി പുളിക്ക് പകരം ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നു.&lt;ref&gt;ബി. ഗോപിനാഥൻ രചിച്ച “വീട്ടുവളപ്പിലെ അലങ്കാര ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;

== നടീൽ ==
പതിവച്ചും കമ്പ് നട്ടും ചെടി വളർത്താം.&lt;ref name=&quot;book4&quot;&gt;അലങ്കാര വൃക്ഷങ്ങൾ- ജി.എസ്‌. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ നായർ, കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്‌&lt;/ref&gt;
==രസാദി ഗുണങ്ങൾ==
[[File:മാതളനാരകത്തിന്റെഇളംകായ.JPG|thumb|മാതളനാരകത്തിന്റെ ഇളംകായ]]
രസം			:മധുരം, കഷായം, അമ്ലം

ഗുണം		:ലഘു, സ്നിഗ്ദ്ധം

വീര്യം			:ഉഷ്ണം

വിപാകം		:മധുരം
&lt;ref name=&quot;vns1&quot;&gt;ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ, ഡോ. നേശമണി, കേരള ഭാഷ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്&lt;/ref&gt;

==ഔഷധയോഗ്യ ഭാഗം==
തൊലി, കായ്, ഇല, പൂവ് &lt;ref name=&quot; vns1&quot;/&gt;

== ഔഷധഗുണം ==
തൊലി, കായ്, ഇല, പൂവ് എല്ലാം തന്നെ ഔഷധയോഗ്യഭാഗങ്ങളാണ്. ഉദരവിര ശമിപ്പിക്കുകയും ദഹനശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തളർച്ചയും വെള്ളദ്ദാഹവും ശമിപ്പി
ക്കും. ശുക്ലവർദ്ധനകരമാണ്.

ഡാഡിമാഷ്ടക ചൂർണ്ണം ഉണ്ടാക്കുന്നതിനു് ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;ഔഷധ സസ്യങ്ങളുടെ അത്ഭുത പ്രപഞ്ചം- ശ്രീ. മാത്യു മടുക്കക്കുഴി- കറന്റു ബുക്സ്.&lt;/ref&gt;

യുനാനിയിൽ ആമാശയവീക്കവും ഹൃദയവേദനയും മാറ്റുന്നതാണെന്നു് പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;book3&quot;&gt;കേരളത്തിലെ ഫല സസ്യങ്ങൽ - ജി.എസ്‌. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ നായർ, കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്‌&lt;/ref&gt;

== പോഷകമൂല്യം ==
{{nutritionalvalue | name=Pomegranate, aril only | kJ=285 | protein=0.95 g | fat=0.3 g | carbs=17.17 g | fiber=0.6 g | | sugars=16.57 g | iron_mg=0.30 | calcium_mg=3 | magnesium_mg=3 | phosphorus_mg=8 | potassium_mg=259 | zinc_mg=0.12 | vitC_mg=6.1 | pantothenic_mg=0.596 | vitB6_mg=0.105 | folate_ug=6 | thiamin_mg=0.030 | riboflavin_mg=0.063 | niacin_mg=0.300 | right=1 | source_usda=1 }}

ഔഷധ സമൃദ്ധവും പോഷക സമ്പുഷ്ടവുമായ ഒരു ഫലമാണ്‌ മാതളം അഥവാ [[ഉറുമാമ്പഴം]]. പുരാതന ഭാരതത്തിലെ ആയുർവേദാചാര്യൻമാർ മാതളത്തെ ഹൃദയത്തെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന ഫലമായി വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. [[യൂനാനി]] വൈദ്യത്തിൽ ഇത്‌ ആമാശയവീക്കവും ഹൃദയസംബന്ധമായ വേദനയും മാറ്റാൻ ഉപയോഗിച്ചു പോന്നിട്ടുണ്ട്‌.

[[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലെ]] '[[റംബാൻ മെഡിക്കൽ സെന്ററിൽ]]' അടുത്ത കാലത്ത്‌{{തെളിവ്}} നടന്ന പഠനത്തിൽ മാതളച്ചാർ ദിവസവും കുടിച്ചപ്പോൾ രക്‌തധമനികളിൽ [[കൊളസ്ട്രോൾ]] അടിയുന്ന അവസ്ഥ 90 ശതമാനം കണ്ട്‌ കുറഞ്ഞതായി കണ്ടൂ. ഫലങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ പെട്ടെന്ന്‌ ദഹിക്കുന്ന ഒന്നാണ്‌ മാതളം. ഇത്‌ വിശപ്പ്‌ കൂട്ടുകയും ദഹനക്കേടും രുചിയില്ലായ്മയും വയറുപെരുക്കവും മാറ്റുകയും ചെയ്യും പിത്തരസം ശരീരത്തിൽ അധികമായി ഉണ്ടാകുന്നതുമൂലമുള്ള ശർദിൽ, നെഞ്ചരിച്ചിൽ, വയറുവേദന എന്നിവ മറ്റാൻ ഒരു സ്പൂൺ മാതളച്ചാറും സമം തേനും കലർത്തി സേവിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതിസാരത്തിനു വയറുകടിക്കും മാതളം നല്ലൊരു ഔഷധമാണ്‌. ഈ അവസ്ഥകളിൽ മാതളച്ചാർ കുടിക്കാൻ നൽകിയാൽ വയറിളക്കം കുറയുകയും ശരീരക്ഷീണം കുറയുകയും ചെയ്യും.

മാതളത്തോടോ പൂമൊട്ടോ ശർക്കര ചേർത്ത്‌ കഴിക്കുന്നതും അതിസാരരോഗങ്ങൾക്കെതിരെ ഫലവത്താണ്‌.മാതളത്തിന്റെ തണ്ടിന്റെയും വേരിന്റെയും തൊലി വിരനാശക ഔഷധമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ' [[പ്യൂണിസിൻ]]' എന്ന ആൽകലോയ്ഡിന്റെ സാന്നിധ്യമാണ്‌ ഇതിനു നിദാനം. വേരിന്റെ തൊലിയിലാണ്‌ പ്യൂണിസിൻ അധികം അടങ്ങിയിട്ടുള്ളതെന്നതിനാൽ ഇതാണ്‌ കൂടുതൽ ഫലപ്രദം. ഇത്‌ കഷായം വെച്ച്‌ സേവിച്ച ശേഷം വയറിളക്കു വഴി നാടവിരകളെയും മറ്റും നശിപ്പിച്ച്‌ പുറന്തള്ളാം. മാതളത്തിന്റെ കുരുന്നില ഉണക്കിപ്പൊടിച്ച്‌ കഴിക്കുന്നത്‌ ഉരുളൻ വിരകളെ നശിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കും. മാതളപ്പഴത്തിന്റെ ചാറ്‌ ജ്വരവും മറ്റുമുണ്ടാകുമ്പോൾ ദാഹം മാറാൻ സേവിച്ച്‌ പോരുന്നു. ഇതുപയോഗിച്ച്‌ ഉണ്ടാക്കുന്ന സർബത്ത്‌ മൂത്ര തടസ്സം, മൂത്രാശയ വീക്കം, ദഹനസംബന്ധമായും ആസ്തമയോടും അനുബന്ധിച്ചുണ്ടാകുന്ന പനി എന്നിവ മാറാൻ കുടിക്കുന്നുണ്ട്‌.

ശരീരത്തെ മാതളം നന്നായി തണുപ്പിക്കും. കൃമിശല്യം കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന ചൊറിച്ചിൽ മാറാൻ മാതളത്തോട്‌ കറുപ്പ്‌ നിറമാകുന്നതു വരെ വറുത്ത ശേഷം പൊടിച്ച്‌ എണ്ണയിൽ കുഴച്ച്‌ പുരട്ടുന്നത്‌ ഫലപ്രദമാണ്‌. മാതളം കഴിക്കുന്നതിലൂടെ ഗർഭിണികളിലെ ശർദിലും വിളർച്ചയും ഒരു പരിധി വരെ മാറ്റാം.മാതളത്തിന്റെ കുരുക്കൾ പാലിൽ അരച്ച്‌ കുഴമ്പാക്കി സേവിക്കുന്നത്‌ കിഡ്നിയിലും മൂത്രാശയത്തിലുമുണ്ടാകുന്ന കല്ലുകളെ ലയിപ്പിച്ച്‌ കളയാൻ സഹായിക്കുമെന്ന്‌ കരുതപ്പെടുന്നു. മാതളത്തിലുള്ള നീരോക്സീകാരികൾ കോശങ്ങളുടെ നശീകരണം തടയുകയും രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ക്ഷയരോഗത്തിനെതിരെ പ്രതിരോധം പകരാൻ ഇതിനുള്ള കഴിവ്‌ തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. മാതളമൊട്ട്‌ അരച്ച്‌ തേനിൽ സേവിക്കുന്നത്‌ കഫത്തിനും ചുമക്കുമെതിരെ ഫലവത്താണ്‌. മാതളത്തിന്റെ തോട്‌ നന്നായി ഉണക്കിപ്പൊടിച്ച്‌ കുരുമുളകു പൊടിയും ഉപ്പും ചേർത്ത്‌ പല്ല്‌ തേക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത്‌ ദന്തക്ഷയം തടയാനും മോണയിലെ [[രക്‌തസ്രാവം]] നിർത്താനും മോണയെ ബലപ്പെടുത്താനുമൊക്കെ സഹായകരമാണ്‌. വേരിന്റെ തൊലി ഉപയോഗിച്ചുണ്ടാകുന്ന കഷായം വായിൽ കൊള്ളുക വഴി തൊണ്ടയിലെ അസ്വാസ്ഥ്യം അകറ്റാം.

== പ്രധാന ശത്രുക്കൾ ==
കായ് തുരപ്പൻ, തണ്ടു തുരപ്പൻ എന്നിവയാൺ മാതളത്തിൻറെ പ്രധാന ശത്രുക്കൾ. കടലാസു  സഞ്ചികൾ ഉണ്ടാക്കി നേരത്തെ കായ്കളെ പൊതിഞ്ഞു കെട്ടിയാൽ കായ് തുരപ്പൻറെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയും.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery caption=&quot;മാതളനാരകത്തിൻറെ ചിത്രങ്ങൾ&quot; widths=&quot;110px&quot; heights=&quot;110px&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം_03.JPG|മാതളനാരങ്ങയുടെ അല്ലി
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം_02.JPG|മാതളനാരങ്ങ
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം_04.JPG|മാതളനാരകത്തിൻറെ പൂവ്
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം_01.JPG|മാതളനാരകം
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം_06.JPG|മാതളനാരങ്ങ  
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം-2.JPG|മാതളനാരകത്തിൻറെയില
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം-3.JPG|മാതളനാരങ്ങ
File:Pomegranate_-_മാതളനാരകം_08.JPG|പൂമൊട്ടുകൾ
File:Pomegranate-flowerbud.JPG|പൂമൊട്ട്
File:മാതളപ്പൂ.jpg|മാതളപ്പൂ
File:മാതളമൊട്ടുകൾ.JPG|മാതളമൊട്ടുകൾ
File:മാതളങ്ങൾ.JPG|മാതളങ്ങൾ
Image:Pomseeds2.jpg|അല്ലികൾ
Image:Asheanar.jpg|അഷേ-അനാർ എന്ന പേർഷ്യൻ സൂപ്പ്
File:Maathala_naarakam.jpg
File:Madala alli.jpg
File:Punica granatum11.JPG|at Thrissur, Kerala
&lt;/gallery&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons|Punica granatum}}
*[http://www.wildflowers.co.il/english/plant.asp?ID=434 Pomegranate]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in &quot;Wildflowers of Israel&quot;
*[http://www.crfg.org/pubs/ff/pomegranate.html Pomegranate Fruit Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619172009/http://www.crfg.org/pubs/ff/pomegranate.html |date=2012-06-19 }}
*[http://altmedicine.about.com/od/druginteractions/a/pom_interaction.htm  Potential Pomegranate Drug Interactions]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/392.html Pomegranate - Trusted Health Information (MedlinePlus)]
*[http://www.pomegranates.org Pomegranate Council (California, US) - Recipes, News, and Info]
*[http://www.jewishgiftplace.com/Symbolism-Of-Pomegranate.html Jewish Symbolism of the Pomegranate]
*{{Cite EB1911|wstitle=Pomegranate}}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}

[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വിഷസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{Fruit-stub}}</text>
      <sha1>nswg50215vzw6ah5ek8uaq5dvh3vnqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:Embassy</title>
    <ns>4</ns>
    <id>29139</id>
    <revision>
      <id>4615478</id>
      <parentid>4611446</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for comment (global AI policy) */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161233" sha1="lywgklwsvqyyfai6zo2jn936qpnlvyd" xml:space="preserve">{{prettyurl|WP:Embassy}}
''This is the local embassy on the Malayalam Wikipedia. More embassies in other languages may be found at [[meta:Wikimedia Embassy]].''
{{EmbassyHead}}
{{BoxTop|Embassy}}
{{Embassy Office}}
{{Requests}}
{{General Help}}
{{BoxBottom}}
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; font-family: arial; padding:5px; font-size: 110%; margin: 1em auto &quot;
|'''Welcome''' to the embassy of the Malayalam-language Wikipedia! This page is for discussing Wikipedia-related multilingual coordination. If you have any announcements or questions regarding international issues or the Malayalam Wikipedia, you are invited to post them here .&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''[{{fullurl:Wikipedia:Embassy|action=edit&amp;section=new}} Message the embassy]'''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;You can also contact an administrator ([https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%B8%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5_%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%BE?username=&amp;groups%5B%5D=sysop&amp;wpFormIdentifier=specialactiveusers find an active one]) on their talk page. &lt;/center&gt;
&lt;center&gt;To learn how to install fonts to read Malayalam text, please see [[സഹായം:To Read in Malayalam|To Read in Malayalam]]&lt;/center&gt;
|}
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| '''Old discussions'''
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|Archives]]&lt;br/&gt;
|-
|
* [[വിക്കിപീഡിയ:Embassy/Archive 1|Archive 1]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:Embassy/Archive 2|Archive 2]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:Embassy/Archive 3|Archive 3]]
|}


== Your wiki will be in read only soon ==

&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|മറ്റൊരു ഭാഷയിൽ ഈ സന്ദേശം വായിക്കുക]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷൻ]] അവരുടെ ദ്വിതീയ ഡാറ്റാ സെന്റർ പരീക്ഷിക്കുന്നതായിരിക്കും. ഒരു ദുരന്തം സംഭവിച്ചാൽ വിക്കിപീഡിയക്കും അനുബന്ധ വിക്കികൾക്കും ഓൺലൈനിൽ തുടരുവാൻ സാധിക്കും എന്നത് ഉറപ്പുവരുത്താൻ വേണ്ടിയാണ് ഈ പരീക്ഷണം നടത്തുന്നത്. എല്ലാം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ, വിക്കിമീഡിയ ടെക്നോളജി വിഭാഗത്തിന് ആസൂത്രിതമായ ഒരു പരിശോധന നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു ഡാറ്റാ സെന്ററിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് വിശ്വസനീയമായി മാറാൻ കഴിയുമോ എന്ന് ഈ പരിശോധന തെളിയിക്കും. പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്നതിനും അപ്രതീക്ഷിതമായി എന്തെങ്കിലും പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായാൽ പരിഹരിക്കുന്നതിനും നിരവധി ടീമുകൾ ആവശ്യമാണ്. 

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;'''{{#time:j xg|2023-03-01|ml}}''' അവർ എല്ലാ ട്രാഫിക്കും ദ്വിതീയ ഡാറ്റാ സെന്ററിലേക്ക് മാറ്റും.&lt;/span&gt; പരീക്ഷണം '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]''' (7:30 PM IST) ന് ആരംഭിക്കും

നിർഭാഗ്യവശാൽ, [[mw:Manual:What is MediaWiki?|മീഡിയവിക്കി]]യിലുള്ള ചില പരിമിതികൾ മൂലം, എല്ലാ തിരുത്തലുകളും ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ സമയത്ത് നിർത്തേണ്ടതാണ്. ഈ തടസ്സത്തിന് ഞങ്ങൾ ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു, ഭാവിയിൽ ഇത് കുറയ്ക്കുന്നതിന് ഞങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കും. 

'''നിങ്ങൾക്ക് ഈ സമയത്ത് എല്ലാ വിക്കികളും വായിക്കാൻ കഴിയും, പക്ഷേ എഡിറ്റുചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.'''

*{{#time:l j xg Y|2023-03-01|ml}} നിങ്ങൾക്ക് ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേക്ക് എഡിറ്റുചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
*ഈ സമയങ്ങളിൽ നിങ്ങൾ എഡിറ്റുചെയ്യാനോ മറ്റോ ശ്രമിക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്ക് ഒരു പിശക് സന്ദേശം കാണാം. ഈ മിനിറ്റുകളിൽ ഒരു എഡിറ്റുകളും നഷ്‌ടപ്പെടില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഞങ്ങൾക്ക് ഇത് ഉറപ്പ് നൽകാൻ കഴിയില്ല. നിങ്ങൾക്ക്‌ പിഴവ് സന്ദേശം ലഭിച്ചാൽ എല്ലാം പഴയത് പോലാകുന്നത് വരെ കാത്തിരിക്കുക. അതിനു ശേഷം നിങ്ങളുടെ എഡിറ്റുകൾ സേവ് ചെയ്യുവാൻ കഴിയും. പക്ഷേ, നിങ്ങളുടെ മാറ്റങ്ങളുടെ ഒരു പകർപ്പ് ആദ്യം നിർമ്മിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.

''മറ്റു ഫലങ്ങൾ'':

*പശ്ചാത്തല പ്രവർത്തനങ്ങൾ മന്ദഗതിയിലാകും, ചിലത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടാം. ചുവന്ന ലിങ്കുകൾ സാധാരണപോലെ അപ്‌ഡേറ്റ് ചെയ്യപ്പെടില്ല. നിങ്ങൾ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ഇതിനകം ലിങ്ക് ചെയ്തിട്ടുള്ള ഒരു ലേഖനം സൃഷ്ടിക്കുകയാണെങ്കിൽ, സാധാരണയുള്ളതിനേക്കാളും നേരം ആ കണ്ണി ചുവന്നുകിടക്കും. ദീർഘകാലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചില സ്ക്രിപ്റ്റുകൾ നിർത്തേണ്ടിവരും.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.&lt;/span&gt;

ആവശ്യമെങ്കിൽ ഈ പ്രോജക്റ്റ് മാറ്റിവച്ചേക്കാം.  ഇതിന്റെ ഷെഡ്യൂൾ [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org]]ൽ ലഭ്യമാണ്. എന്തെങ്കിലും മാറ്റമുണ്ടെങ്കിൽ ഷെഡ്യൂളിൽ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതായിരിക്കും. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഇനിയും അറിയിപ്പുകൾ ഉണ്ടാവും. ഈ പ്രവർത്തനം നടക്കുന്നതിന് 30 മിനിറ്റ് മുമ്പ് എല്ലാ വിക്കികളിലും ഒരു ബാനർ പ്രദർശിപ്പിക്കും. '''ദയവു ചെയ്തു ഈ വിവരം നിങ്ങളുടെ സമൂഹത്തെ അറിയിക്കുക.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 21:20, 27 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=24390465 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge &quot;'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge!
&lt;/div&gt;
[[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=23942484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;wikimania-program-submissions&quot;/&gt;[[File:Wikimedia_Singapore_Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.&lt;section end=&quot;wikimania-program-submissions&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=24390465 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:CKoerner (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt; 
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''

Hello,

As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are:

* Community members in good standing
* Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects
* Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type
* Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023
* Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations
* Confidently able to communicate in English

The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff.

The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''.

Best regards,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 19:00, 26 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=24941045 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Xeno (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Selection of the U4C Building Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The next stage in the Universal Code of Conduct process is establishing a Building Committee to create the charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). The Building Committee has been selected. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read about the members and the work ahead on Meta-wiki]].&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 04:20, 27 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25018085 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== A new entry point available in Malayalam Wikipedia ==

{{int:Hello}} Malayalam Wikipedians!

Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language.

The WMF Language team has introduced a new entry point called &quot;Contribute&quot; to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other Product teams on [[mw:Edit_Discovery|Edit discovery]]. The Product teams evaluated different paths people took to contribute to the Wikimedia project and located a persistent and constant place where contributors (both old and new) could discover and understand how to contribute and improve any content in Wikipedia. So, you can access the Content and Section translation tool from a desktop or mobile device with ease, without a link from your Wikipedia account.

To access the new entry point, just login into your account, click on the User drop-down menu and choose the Contribute icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to “view contributions” is also available to access the list of your contributions.
[[പ്രമാണം:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|പകരം=Mobile contribute menu (detailed)|വലത്ത്‌|670x670ബിന്ദു]]
[[പ്രമാണം:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]]

This entry point is designed to be a central point to discover contribution tools. Currently, a limited number of options are provided, but different MediaWiki extensions can add more options to expand the list. This is also a new infrastructure, so there may be some issues to fix (such as [[phab:T336838|issues on mobile]] and [[phab:T337366|with some skins]]) and other ideas to improve. Since this is a new feature in active development, issues are expected to be resolved soon.   

We have made this feature available in your Wikipedia and four others (Albanian, Bangla, Mongolian, Tagalog) because we want your community to use this entry point and [[mw:Talk:Edit_Discovery|provide feedback]] to help us improve its discoverability and iterate in other Wikipedias. We [[mw:Content_translation/Section_translation#Boost_initiative:_communities_with_potential_to_grow_with_translation|chose your Wikipedia]] to be the first to have it because of your valuable contributions to bridging the knowledge gap using the Content and Section translation tool and your previous involvement in testing some of our tools.

We look forward to your valuable feedback soon.

Thank you!

[[ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:UOzurumba (WMF)|സംവാദം]]) 15:34, 30 മേയ് 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language team.

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Announcing the new Elections Committee members&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt; 
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Hello there, 

We are glad to announce [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|the new members and advisors of the Elections Committee]]. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] assists with the design and implementation of the process to select Community- and Affiliate-Selected trustees for the Wikimedia Foundation Board of Trustees. After an open nomination process, the strongest candidates spoke with the Board and four candidates were asked to join the Elections Committee. Four other candidates were asked to participate as advisors. 

Thank you to all the community members who submitted their names for consideration. We look forward to working with the Elections Committee in the near future.

On behalf of the Wikimedia Foundation Board of Trustees,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:00, 28 ജൂൺ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25018085 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== MinT Machine Translation added to your Wikipedia ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}}!
 
Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language.

The WMF Language team has added another machine translation (MT) system for [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Content Translation] in your Wikipedia called MinT; you can use [https://www.mediawiki.org/wiki/Content_translation/Machine_Translation/MinT MinT machine translation] when translating Wikipedia articles using the Content and Section Translation tool.
 
The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [https://en.wikipedia.org/wiki/Neural_machine_translation neural machine translation] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200], [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT] and [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2 IndicTrans2] which is the model MinT is using in your Wikipedia.  This MT is set as optional in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting &quot;Start with empty paragraph&quot; from the &quot;Initial Translation&quot; dropdown menu.
 
Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT Machine translation and the models on [https://www.mediawiki.org/wiki/Content%20translation/Machine%20Translation/MinT this page].
 
Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to:
*use it to improve the quality of the Machine Translation service
*[https://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Content_translation provide feedback] about the service and its quality, and the service you prefer as default for your Wikipedia.
 
We trust that introducing this MT is a good support to the Content Translation tool.
 
Thank you!
&lt;/div&gt;

[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|സംവാദം]]) 08:05, 3 ജൂലൈ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=UOzurumba_(WMF)/sandbox_MinT_announcement_list_1&amp;oldid=25253951 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Review the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt; 
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Hello all,

I am pleased to share the next step in the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] work. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) draft charter]] is now ready for your review. 

The [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] require a [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4.5_U4C_Building_Committee|Building Committee]] form to draft a charter that outlines procedures and details for a global committee to be called the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Over the past few months, the U4C Building Committee worked together as a group to discuss and draft the U4C charter. The U4C Building Committee welcomes feedback about the draft charter now through 22 September 2023. After that date, the U4C Building Committee will revise the charter as needed and a community vote will open shortly afterward.

Join the conversation during the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|conversation hours]] or on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Meta-wiki]].

Best,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 15:35, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25392152 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;== Opportunities open for the Affiliations Committee, Ombuds commission, and the Case Review Committee  ==&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;div style=&quot;margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;&quot;&gt;
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']]

''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/span&gt;''&lt;/div&gt;

Hi everyone! The [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]] (AffCom), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission]] (OC), and the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Case Review Committee]] (CRC) are looking for new members. These volunteer groups provide important structural and oversight support for the community and movement. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to apply. There is more information about the roles of the groups, the skills needed, and the opportunity to apply on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|'''Meta-wiki page''']]. 

On behalf of the Committee Support team,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 9 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25570445 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Review and comment on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Dear all, 

Please review and comment on the Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package from now until 29 October 2023. The selection rules package was based on older versions by the Elections Committee and will be used in the 2024 Board of Trustees selection. Providing your comments now will help them provide a smoother, better Board selection process. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|More on the Meta-wiki page]].

Best,

Katie Chan &lt;br&gt;
Chair of the Elections Committee&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

01:13, 17 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25570445 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Coming soon: Reference Previews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;ReferencePreviewsDefault&quot;/&gt;
[[File:Example_of_a_Reference_Preview.png|right|300px]]
A new feature is coming to your wiki soon: Reference Previews are popups for references. Such popups have existed on wikis as local gadgets for many years.  Now there is a central solution, available on all wikis, and consistent with the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]].

Reference Previews will be visible to everyone, including readers. If you don’t want to see them, [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|you can opt out]]. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews unless you disable the gadget.

Reference Previews have been a beta feature on many wikis since 2019, and a default feature on some since 2021. Deployment is planned for November 22. 

* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Help page]] 
* [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Project page with more information (in English)]]. 
* Feedback is welcome [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|on this talk page]]. 
-- For [[m:WMDE Technical Wishes|Wikimedia Deutschland’s Technical Wishes]] team,&lt;section end=&quot;ReferencePreviewsDefault&quot;/&gt;&lt;/div&gt;

[[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 13:11, 15 നവംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25866958 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;(New) Feature on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]]: Adding geopoints via QID&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Body&quot;/&gt;Since September 2022, it is possible to create geopoints using a QID. Many wiki contributors have asked for this feature, but it is not being used much. Therefore, we would like to remind you about it. More information can be found on the [[M:WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|project page]]. If you have any comments, please let us know on the [[M:Talk:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|talk page]]. – Best regards, the team of Technical Wishes at Wikimedia Deutschland
&lt;section end=&quot;Body&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[M:User:Thereza Mengs (WMDE)|Thereza Mengs (WMDE)]] 12:31, 13 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25955829 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia== 

{{int:Hello}} Malayalam Wikipedians!

Apologies as this message is not in your native language, {{int:please-translate}}.
 
The [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Language%20engineering WMF Language team] wants to make [https://www.mediawiki.org/wiki/MinT MinT] the default machine translation support in Malayalam Wikipedia [https://www.mediawiki.org/wiki/Content%20translation Content Translation]. MinT uses the [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2/ IndicTrans2] machine translation model, which recently has a new version.
 
Our proposal to set MinT as the default machine translation service in this Wikipedia will expose contributors to open source service by default and allow them to switch to other services if they prefer those services. Contributors can decide to switch to another translation service that is not default if they prefer the service, which will be helpful in analysing user preferences in the future. 
 
The WMF Language team is requesting feedback from members of this community in this thread if making the MinT the default translation service is okay in Malayalam Wikipedia. If there are no objections to the above proposal. In that case, MinT will become the default machine translation in this Wikipedia by the end of January 2024.

Thank you for your feedback.

[[ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:UOzurumba (WMF)|സംവാദം]]) 21:51, 9 ജനുവരി 2024 (UTC) On behalf of the WMF Language team.

== Reusing references: Can we look over your shoulder? ==

''Apologies for writing in English.''

The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references.

* The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here].
* Interviews can be conducted in English, German or Dutch.
* [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]].
* Sessions will be held in January and February.
* [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.]
* Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment.

We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]]
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25956752 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Looking for your Input: Invitation to interview on using Wikidata in other projects ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''

Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.&lt;br&gt; 
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''

The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.

For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.&lt;br&gt;We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&amp;oldid=26048136 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Feminism and Folklore 2024 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 07:26, 18 ജനുവരി 2024 (UTC)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''

-- [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 07:26, 18 ജനുവരി 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=23942484 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Global ban proposal for Slowking4 ==

Hello. This is to notify the community that there is an ongoing global ban proposal for [[User:Slowking4]] who has been active on this wiki. You are invited to participate at [[m:Requests for comment/Global ban for Slowking4 (2)]]. [[ഉപയോക്താവ്:Seawolf35|Seawolf35]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Seawolf35|സംവാദം]]) 13:02, 15 മാർച്ച് 2024 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:21, 25 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;Hello all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page].

This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource.

Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]].

We look forward to your participation!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:22, 14 മേയ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:SSethi (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]

Dear community members,

The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. 

You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. 

You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language.

On behalf of the CAC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:25, 22 മേയ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello,

The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. 

We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term:

* North America (USA and Canada)
** –
* Northern and Western Europe
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* Latin America and Caribbean
** –
* Central and East Europe (CEE)
** —
* Sub-Saharan Africa
** –
* Middle East and North Africa
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* East, South East Asia and Pacific (ESEAP)
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* South Asia
** –

The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term:

* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –

Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.

Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hi everyone,

The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading.

'''What is the Wikimedia Movement Charter?'''

The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.

'''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”'''

Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote.

'''Movement Charter ratification vote'''

Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta.

If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].

On behalf of the MCDC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:44, 11 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.

The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading.

Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]].

After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further.

If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].

On behalf of the CEC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:51, 25 ജൂൺ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''.

If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. 

On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:45, 8 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;U4C Special Election - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.

The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].

In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.

Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikimedia Movement Charter ratification voting results&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.  

As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.

The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: 

'''Individual vote:'''

Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).

'''Affiliates vote:'''

Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).

'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''

The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].  

With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.

We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.

The Charter Electoral Commission,

[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:52, 18 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote now to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:47, 27 ജൂലൈ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.

'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:30, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].

'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:

* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. 
* [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.

Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
&lt;section end=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=27309345 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==

Hi all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].

This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.

Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 23:19, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:SSethi (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].

I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:

* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz

The following seats were not filled during this special election:

* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats

Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.

Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].

On behalf of the U4C and the Elections Committee,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:06, 2 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board.

Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]].

When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].

Best regards,

The Elections Committee and Board Selection Working Group&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:14, 3 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;i&gt;Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.&lt;/i&gt;{{tracked|T66315}}

Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''General''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''In Other Projects''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section.

We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the   [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;We welcome your feedback and questions.&lt;br&gt; [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:58, 27 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27524260 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted.

The following four candidates were the most voted:

# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]

While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]]

Best regards,

The Elections Committee and Board Selection Working Group

&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:MPossoupe (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:08, 16 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27601062 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==

Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:29, 22 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27535421 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==

Hello everyone,

The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone &lt;https://zonestamp.toolforge.org/1732896000&gt;). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: &lt;https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024&gt;.

This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.

Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 നവംബർ 2024 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:SSethi (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

{{int:Hello}} Wikipedians,

Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations!

The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody!

For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month.

If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: &lt;code&gt;Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org&lt;/code&gt; in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page.

Thank you!

On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]].
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 22:14, 21 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&amp;oldid=28153450 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 02:36, 29 ജനുവരി 2025 (UTC)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 02:36, 29 ജനുവരി 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 08:29, 22 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:SSethi (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 മാർച്ച് 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:56, 13 മാർച്ച് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata and Sister Projects: An online community event ==

''(Apologies for posting in English)''

Hello everyone, I am excited to share news of an upcoming online event called '''[[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]]''' celebrating the different ways Wikidata can be used to support or enhance with another Wikimedia project. The event takes place over 4 days between '''May 29 - June 1st, 2025'''.

We would like to invite speakers to present at this community event, to hear success stories, challenges, showcase tools or projects you may be working on, where Wikidata has been involved in Wikipedia, Commons, WikiSource and all other WM projects.

If you are interested in attending, please [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register here]].
If you would like to speak at the event, please fill out this Session Proposal template on the [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|event talk page]], where you can also ask any questions you may have. 

I hope to see you at the event, in the audience or as a speaker, - [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 09:18, 11 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Send_List&amp;oldid=28525705 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

16:11, 16 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Hide on Rosé@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 15:03, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johannes Richter (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|സംവാദം]])&lt;/bdi&gt; 22:07, 15 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 03:07, 28 മേയ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:44, 17 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 ജൂൺ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Johan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Quiddity (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 02:38, 13 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DreamRimmer@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 04:48, 9 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikifunctions will be deployed on your wiki on 2025-11-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wikifunctions deployment|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Abstract Wikipedia/Wikifunctions deployment}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hi all, we want to let you know that [[:f:|Wikifunctions]] is coming to your project soon! When enabled, you will be able to call functions from your project, and integrate them in your articles.

A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output. Think of adding up two numbers, or converting miles into metres, or calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. This is usually done with templates that are complicated to create or to import. With Wikifunctions, you will be able to do this with just a couple of clicks!

Please check out [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|these tutorials]] for more details. You’re also invited to [[:f:Special:CreateObject|create functions]] that you find useful, or [[:f:Wikifunctions:Suggest a function|ask for help from the Wikifunctions community]].

We would like to invite you to contribute to Wikifunctions, by translating the existing functions labels into your language, so that more users in your community can more easily reuse them on the project. You can also translate the messages for the Wikifunctions interface on TranslateWiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-wikilambda-ve&amp;filter=%21translated&amp;action=translate here for VisualEditor messages], and [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-wikilambda-user&amp;filter=%21translated&amp;action=translate here for the Wikifunctions interface proper]).

Of course, we are happy to help in case there are questions or difficulties, and we are ready to listen to your feedback. Please ping me directly in case of necessity or reach out to me [[User talk:Sannita (WMF)|on my talk page]].
&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

--[[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 12:22, 29 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=29517140 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
:Hi all, unfortunately due to a technical problem we couldn't deploy Wikifunctions on your project. We will keep you updated about the next date of deployment. Thanks for your comprehension! [[ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sannita (WMF)|സംവാദം]]) 13:59, 6 നവംബർ 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:MKaur (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 നവംബർ 2025 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:21, 18 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 ജനുവരി 2026 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 00:58, 26 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Codename Noreste@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>lywgklwsvqyyfai6zo2jn936qpnlvyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇലഞ്ഞി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29779</id>
    <revision>
      <id>4615566</id>
      <parentid>4612135</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T07:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25469-07</username>
        <id>216964</id>
      </contributor>
      <comment>Irrelevant information. By providing this information, wikipideia promoting tsudo sienece</comment>
      <origin>4615566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10005" sha1="cshrci5c8z2n1k1nx2k1lnbqehw0dqu" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mimusops elengi}}
{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = ഇലഞ്ഞി
| image = Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Ebenales]]
|familia = [[Sapotaceae]]
|genus = ''[[Mimusops]]''
|species = '''''M. elengi'''''
|binomial = ''Mimusops elengi''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| synonyms = കബികി, ബൌള, Spanish cherry
*Imbricaria perroudii Montrouz. 
*Kaukenia elengi (L.) Kuntze 
*Kaukenia javensis (Burck) Kuntze 
*Kaukenia timorensis (Burck) Kuntze 
*Magnolia xerophila P.Parm. 
*Manilkara parvifolia (R.Br.) Dubard 
*Mimusops elengi var. parvifolia (R.Br.) H.J.Lam 
*Mimusops erythroxylon Llanos ex Fern.-Vill. [Illegitimate] 
*Mimusops javensis Burck 
*Mimusops latericia Elmer 
*Mimusops lucida Poir. 
*Mimusops parvifolia R.Br. 
*Mimusops timorensis Burck 
}}
[[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ]] ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്ന ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഒരു നിത്യഹരിത വൃക്ഷമാണ്‌ '''ഇലഞ്ഞി''' {{ശാസ്ത്രീയനാമം|Mimosops elengi}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ayurvedicmedicinalplants.com/plants/1244.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-12-26 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207230913/http://ayurvedicmedicinalplants.com/plants/1244.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലയിൽ]] കാണപ്പെടുന്ന ഇലഞ്ഞി 20 മീറ്ററിലധികം ഉയരത്തിൽ പടർന്ന ശിഖരങ്ങളോടുകൂടിയ വൃക്ഷമാണ്. ഇതിന്റെ തടി വിലപ്പെട്ടതും പഴം ഭക്ഷ്യയോഗ്യമാണ്. വിത്ത്‌ പാകിയും, കമ്പ് കുത്തി പിടിപ്പിച്ചും, വായുവിൽ പതി വെച്ചും പുതിയ തൈകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ പൂവ് തായ്‌ലൻഡിലെ യാല പ്രവിശ്യയിലെ പ്രവിശ്യാ പുഷ്പവും മലേഷ്യയിലെ സെലങ്കോറിലെ അംപാങ് ജയയിലെ നഗര പുഷ്പവുമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.h2th.com/index.php?lite=article&amp;qid=351295|title=ประวัติ จังหวัด ยะลา-Yala Province|access-date=2013-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109183326/http://www.h2th.com/index.php?lite=article&amp;qid=351295|archive-date=2013-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mpaj.gov.my/ms/mpaj/profil/logo/page/0/1|title=BUNGA RASMI MPAJ|access-date=15 November 2019|date=12 August 2015|website=Portal Rasmi MAJLIS PERBANDARAN AMPANG JAYA}}&lt;/ref&gt;

==വിവരണം==
മരങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ തണൽ നൽകുകയും പൂക്കൾ സുഗന്ധം പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ, ഇത് പൂന്തോട്ടങ്ങൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട വൃക്ഷമാണ്. പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഇത് ഒരു അലങ്കാര വൃക്ഷമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു പൂക്കൾക്ക് ഇളം മഞ്ഞ നിറവും, പ്രത്യേക ഗന്ധവുമുണ്ട്, കായ്കൾ 2 സെ. മി നീളവും 1 സെ.മി വീതിയുമുള്ളതാണ്. പൂക്കൾ പ്രകൃതിദത്ത സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കാം. പഴുത്തുകഴിഞ്ഞാൽ മഞ്ഞയോ ചുവപ്പോ നിറത്തിൽ കാണുന്നു. പഴുത്ത ഇലഞ്ഞി കായകൾക്ക് ചവർപ്പു കലർന്ന മധുരമാണ്. പൂക്കൾ കുലകളായാണ്‌ ഉണ്ടാകുന്നതു്.&lt;ref&gt;അലങ്കാര വൃക്ഷങ്ങൾ- ജി.എസ്. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ നായർ, കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്&lt;/ref&gt; വീട്ടുവളപ്പിൽ നടാവുന്ന പൂമരമാണെന്ന് [[വരാഹമിഹിരൻ]] [[ബ്രഹ്മസംഹിത]]യിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;ഔഷധസസ്യങ്ങളൂടെ അത്ഭുതപ്രപഞ്ചം- മാത്യു മടുക്കക്കുഴി, കറ്ന്റ് ബുക്സ്&lt;/ref&gt; ഇതിന്റെ ഫലം മൂപ്പെത്താൻ 6 മുതൽ 8 മാസം വരെയെടുക്കും.

==ഔഷധ ഉപയോഗങ്ങൾ==

[[ആയുർവ്വേദം|ആയുർവ്വേദത്തിൽ]] ഇലഞ്ഞിയുടെ തൊലിയിൽ നിന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന [[കഷായം]] മുഖരോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സയ്ക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇലയും തോലും ചെറിയ കൊമ്പുകളും ദന്തശുചീകരണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;flowersofindia.net&quot;&gt;http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Maulsari.html&lt;/ref&gt;. ദന്തരോഗത്തിനും വായ്‌നാറ്റത്തിനും ഇലഞ്ഞി നല്ല ഔഷധമാണ്&lt;ref name=&quot;flowersofindia.net&quot;/&gt;. ഇലഞ്ഞി കായ്കളിൽ നിന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി വേർതിരിച്ചെടുത്ത 2,3-dihyro-3,3’4’5,7-pentahydroxy flavone C15H10O7 ഉം 3,3’,4’,5,7-pentahydroxy flavone C15H12O7 എന്ന ഫ്ലേവോൺ [[തന്മാത്ര|തന്മാത്രകൾക്ക്]] [[ബാക്റ്റീരിയ|ബാക്റ്റീരിയകളെയും]] [[വൈറസ്|വൈറസ്സുകളെയും]] ചെറുക്കുവാനുള്ള കഴിവുണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.academicjournals.org/AJB/PDF/pdf2007/18Jun/Hazra%20et%20al.pdf&lt;/ref&gt;. വിത്തിൽ നിന്നും കിട്ടുന്ന എണ്ണ പണ്ട് ആഹാരം പാകം ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

==മറ്റു  പേരുകൾ==
എരിഞ്ഞി, ബകുളം, ഇലന്നി, മുകുര.

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Bullet_Wood_-_ഇലഞ്ഞി.jpg|ഇലഞ്ഞി
പ്രമാണം:ഇലഞ്ഞി.jpg|thumb|ഇലഞ്ഞി
പ്രമാണം:ഇലഞ്ഞിപ്പൂക്കൾ.jpg|ഇലഞ്ഞിപ്പൂക്കൾ
പ്രമാണം:ഇലഞ്ഞിപ്പൂവ്‌.JPG|ഇലഞ്ഞിപ്പൂവ്‌
File:Bullet_Wood_-_ഇലഞ്ഞി_01.JPG|ഇലഞ്ഞിയില
File:Bullet_Wood_-_ഇലഞ്ഞി_02.JPG|ഇലഞ്ഞി
File:Bullet_Wood_-_ഇലഞ്ഞി_03.JPG|ഇലഞ്ഞി കായ
File:Bullet_Wood_-_ഇലഞ്ഞി_04.JPG|ഇലഞ്ഞി കായ
File:Mimusops elengi seeds.jpg|thumb|ഇലഞ്ഞി വിത്ത്
File:Mimusops elengi 11.JPG|ഇലഞ്ഞി, തൃശ്ശൂരിൽ
File:Mimusops elengi 12.JPG|ഇലഞ്ഞി -
File:Mimusops elengi 13.JPG|ഇലഞ്ഞിമരം
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MIMUS# യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് കൃഷി വകുപ്പ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://indiabiodiversity.org/species/show/15876 കൂടുതൽ വിവരവും കാണുന്ന ഇടങ്ങളും] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831185730/https://indiabiodiversity.org/species/show/15876 |date=2021-08-31 }}
* http://www.biotik.org/india/species/m/mimuelen/mimuelen_en.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126104301/http://www.biotik.org/india/species/m/mimuelen/mimuelen_en.html |date=2013-01-26 }}

{{കേരളത്തിലെ മരങ്ങൾ}}
[[വിഭാഗം: ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ]]

[[വർഗ്ഗം:വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ കായ്കൾ ഉള്ള സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പഴങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നീലിയാർകോട്ടത്തെ സസ്യജാലം]]
[[വർഗ്ഗം:സപ്പോട്ടേസീ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കൂസിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]</text>
      <sha1>cshrci5c8z2n1k1nx2k1lnbqehw0dqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>യൂറോപ്പിന്റെയും ജർമ്മനിയുടെയും ട്രൂ ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാസനം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42281</id>
    <revision>
      <id>4615476</id>
      <parentid>3818538</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11772" sha1="aj8wxjs0omhqytog4iqpauk9d9o46n3" xml:space="preserve">[[File:Metropolit Mor Severius Moses.jpg|thumb|right|200px| സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ് വേഷഭൂഷാദികളിൽ
]][[File:Seine Eminenz, Metropolit und Erzbischof Moses.jpg|thumb|200px|ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ് ആചാരവേഷങ്ങളിൽ]]
[[തുർക്കി]], [[ഇറാഖ്‌]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലെ]] കുടിയേറിയ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് വിശ്വാസികളുടെ ഇടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ പൗരസ്ത്യ ക്രൈസ്തവ സഭയാണ് '''യൂറോപ്പിന്റെയും ജർമ്മനിയുടെയും ട്രൂ ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാസനം'''. ഈ സഭ മുമ്പ് സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് യൂറോപ്യൻ മെത്രാപ്പോലീത്താസനം എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയാണ് ഈ സഭയുടെ തലവൻ. [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ നിന്നും വിട്ടുപോയ ഏതാനം വൈദികർ ചേർന്നാണ് ഈ സഭയ്ക്ക് രൂപം കൊടുത്തത്. സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്നും ഭിന്നിച്ച ഇന്ത്യയിലെ [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]]&lt;nowiki/&gt;യുടെ സഹായവും അംഗീകാരവും ഈ സഭയ്ക്ക് ആദ്യം ലഭിച്ചു. സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്നും മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയിലേക്ക് മാറി എത്തിയ [[തോമസ് മാർ അത്താനാസിയോസ് (മൂവാറ്റുപുഴ മെത്രാപ്പോലീത്ത)|തോമസ് അത്തനാസിയോസ്]], [[യൂഹാനോൻ മിലിത്തിയോസ്]] എന്നീ മെത്രാന്മാരാണ് ഗോർഗാനെ മെത്രാനായി വാഴിച്ചത്. തുടർന്ന് മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭാധ്യക്ഷൻ [[ബസേലിയോസ് മാർത്തോമ്മാ ദിദിമോസ് പ്രഥമൻ]] ഗോർഗാനെ യൂറോപ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://genuinorthodox.com/index-Dateien/metropolit_1.html|title=Erzbischof|access-date=2022-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയുമായി ഗോർഗാൻ തർക്കത്തിലായി. അങ്ങനെ ലഭിച്ച അംഗീകാരം നഷ്ടമായി. തുടർന്ന് ഗോർഗാനും സഭയും യൂറോപ്പിന്റെയും ജർമ്മനിയുടെയും ട്രൂ ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാസനം എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ച് ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ് പാരമ്പര്യം അവകാശപ്പെടാൻ ആരംഭിച്ചു. നിലവിൽ സഭ [[പൗരസ്ത്യ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]&lt;nowiki/&gt;യുടെയും [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ|ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകളുടെയും]] സങ്കര സ്വഭാവം പുലർത്തുന്നു. എങ്കിലും ഇരു സഭാ കുടുംബങ്ങളും ഈ സഭയെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ocpsociety.org/church-2/independent-orthodox-churches/|title=Independent Orthodox Churches|access-date=2022-10-12|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://syrorthodoxchurch.com/english-Dateien/homepage.html|title=Homepage|access-date=2022-10-31|date=2012-03-14|archive-date=2012-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314035937/http://syrorthodoxchurch.com/english-Dateien/homepage.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== പട്ടത്വം ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് ==

[[ജർ‍മനി|ജർ‍മനിയിലെ]] സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ മോശ ഗോർഗുൻ റമ്പാനെ [[മാർ സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ]] എന്ന പേരി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടതോടെ 2007 നവംബർ 21-നു് യൂറോപ്പിന്റെയും ജർമ്മനിയുടെയും ട്രൂ ഓർത്തഡോക്സ് മെത്രാസനം നിലവിൽ‍ വന്നു. 

2007 ഓഗസ്റ്റിൽ ചേർന്ന മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയുടെ എപ്പിസ്കോപ്പൽ സുന്നഹദോസാണു് യൂറോപ്പിൽ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്ന് വിഘടിച്ചു നിൽക്കുന്ന വിശ്വാസികൾ‍‍‍ക്ക് മെത്രാപ്പോലീത്തയെ വാഴിച്ച് നല്കാനുള്ള തീരുമാനമെടുത്തത്. ഇത് നടപ്പിലാക്കുന്നതിനായി മെത്രാപ്പോലീത്തമാരുടെ അഞ്ചംഗ ഉപസമിതിയെ നിശ്ചയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. കണ്ടനാട് -കിഴക്കിന്റെ തോമസ്  അത്താനാസിയോസും തൃശൂരിന്റെ യൂഹാനോൻ മിലിത്തോസും ക്യാനഡ-യു.കെയുടെ തോമസ് മക്കാറിയോസും നിയുക്ത കാതോലിക്കയും സുന്നഹദോസ് സെക്രട്ടറിയും അടങ്ങിയതായിരുന്നു അഞ്ചംഗ ഉപസമിതി. നിയുക്ത കാതോലിക്കയ്ക്കും സുന്നഹദോസ് സെക്രട്ടറിയ്ക്കും മെത്രാഭിഷേകശുശ്രൂഷയിൽ പക്ഷേ പങ്കെടുത്തില്ല. [[ഡോ.തോമസ് മാർ മക്കാറിയോസ്|തോമസ് മക്കാറിയോസിന്റെ]] പിന്തുണയോടുകൂടി [[ഡോ.തോമസ് മാർ അത്താനാസിയോസ്|തോമസ് അത്താനാസിയോസിന്റെയും]] [[യൂഹാനോൻ മാർ മിലിത്തോസ്|യൂഹാനോൻ മിലിത്തോസിന്റെയും]] കാർമ്മികത്വത്തിൽ റമ്പാന്മാരുടെയും വൈദികരുടെയും സഹകരണത്തോടെ 2007 നവംബർ 21 ബുധനാഴ്ച [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശ്ശൂർ]] ‍ഭദ്രാസന ആസ്ഥാന അരമനപ്പള്ളിയിൽ വച്ച് സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുന്റെ മെത്രാഭിഷേക ശുശ്രൂഷ നടന്നു.

സ്വയംഭരണാവകാശമുള്ള സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് യൂറോപ്യൻ ആർച്ച് ഡയോസിസ് അംഗീകരിച്ച് മെത്രാപ്പോലീത്തയെ വാഴിച്ചതിനെ 2007 ഡിസംബർ‍ 6-ന് ചേർന്ന എപ്പിസ്കോപ്പൽ‍ സുന്നഹദോസ് ശരിവച്ചു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/12/07/stories/2007120756490300.htm |title=സുന്നഹദോസ് അംഗീകരിച്ചു- ദ ഹിന്ദു |access-date=2010-08-08 |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107053535/http://www.hindu.com/2007/12/07/stories/2007120756490300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭയുടെ അപ്പോസ്തലിക ദൗത്യ നിർ‍വഹണത്തിന്റെ ഭാഗമായി സഹോദരീസഭയ്ക്കുവേണ്ടി നടത്തിയ മെത്രാഭിഷേക ശുശ്രൂഷയാണിതെന്നാണ് കണ്ടനാട് (കിഴക്ക്) ഭദ്രാസന ചാൻ‍സലർ‍ അബ്രാഹം കാരാമേൽ‍‍ വിശദീകരിച്ചത്. 

[[മാർ സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ|സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയ്ക്ക് [[അമേരിക്കയിലെ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|അമേരിക്കയിലെ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ]] ആഭിമുഖ്യത്തിൽ 2008 മാർച്ച് ആദ്യവാരം കാലിഫോർണിയയിൽ സ്വീകരണം ലഭിച്ചു.

== പുറമേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
*[http://www.morseverius.org/index.htm ഔദ്യോഗിക വലത്തളം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108221940/http://www.morseverius.org/index.htm |date=2010-01-08 }}
*[http://kandanad.blogspot.com/2007/12/blog-post_06.html മാർ സേവേറിയോസ് മൂശ ഗോർഗുൻ യൂറോപ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത]
*[http://kandanad.blogspot.com/2008/02/blog-post.html മാർ സേവേറിയോസ് മോശ ഗോർഗുൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ അഭിഷേകം (വീഡിയോ)]
*[http://malankaraorthodoxchurch.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=215&amp;Itemid=185 Holy Episcopal Synod of the Malankara Orthodox Syrian Church Special Session, December 6, 2007]

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
{{Christianity-stub}}


[[Category:ക്രൈസ്തവസഭകൾ]]</text>
      <sha1>aj8wxjs0omhqytog4iqpauk9d9o46n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റഷ്യൻ ഭാഷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47343</id>
    <revision>
      <id>4615490</id>
      <parentid>3807978</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11894" sha1="6wpalgrb3vksfeb8k5q8que3klpgt4a" xml:space="preserve">{{prettyurl|Russian language}}
{{Infobox Language
|name=Russian
|nativename={{lang|ru|русский язык}} ''{{transl|ru|ALA|russkiy yazyk}}''
| pronunciation=[ˈruskʲɪj]
|states=[[Commonwealth of Independent States]], [[Uruguay]] ([[San Javier, Uruguay|San Javier]]), [[Israel]], [[Romania]] ([[Tulcea County]]), [[People's Republic of China|China]] and the [[Baltic States]].no
Good 
|speakers=primary language: about 164 million &lt;br /&gt;secondary language: 114 million (2006)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eng.expert.ru/printissues/countries/2006/09/russkiy_yazyk_v_blizhayshem_zarubezhe/|title=How do you say that in Russian?|publisher=[[Expert (Russian magazine)|Expert]]|year=2006|accessdate=2008-02-26|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225132334/http://expert.ru/printissues/countries/2006/09/russkiy_yazyk_v_blizhayshem_zarubezhe/%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;total: 300 - 350 million
|rank=8 (native)
|familycolor=Indo-European
|fam1        = [[Indo-European languages|Indo-European]]
|fam2        = [[Satem languages|Satem]]
|fam3        = [[Balto-Slavic languages|Balto-Slavic]]
|fam4        = [[Slavic languages|Slavic]]
|fam5        = [[East slavic languages|East Slavic]]
|script=[[Cyrillic alphabet|Cyrillic]] ([[Russian alphabet|Russian variant]])
|nation={{flag|Belarus}}&lt;br /&gt;{{flag|Commonwealth of Independent States}} &lt;small&gt;(''working'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Georgia}} &lt;small&gt;([[Abkhazia]] and [[South Ossetia]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[പ്രമാണം:Flag of IAEA.svg|22px|border]] [[International Atomic Energy Agency]]&lt;br /&gt;{{flag|Kazakhstan}}&lt;br /&gt;{{Flag|Kyrgyzstan}}&lt;br /&gt;{{flag|Moldova}} &lt;small&gt;([[Gagauzia]] and [[Transnistria]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Romania}} &lt;small&gt; ([[Tulcea County]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Russia}}&lt;br /&gt;{{flag|Turkmenistan}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Ukraine}} [[Crimea]], [[Ukraine]] &lt;small&gt;(''[[de facto]]'')&lt;br /&gt;{{UNO}}
|agency=[[Russian Language Institute]]&lt;ref&gt;[http://www.ruslang.ru/ Russian Language Institute]&lt;/ref&gt; at the [[Russian Academy of Sciences]]
|iso1=ru|iso2=rus|iso3=rus|map=[[പ്രമാണം:Russian_language_status_and_proficiency_in_the_World.svg|center|250px]]&lt;center&gt;&lt;small&gt;Countries of the world where Russian is spoken.
}}

[[യൂറേഷ്യ|യൂറേഷ്യയിൽ]] ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഏറ്റവുമധികം വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്ന ഭാഷയാണ് '''റഷ്യൻ'''. [[സ്ലാവിക് ഭാഷ|സ്ലാവിക് ഭാഷകളിൽ]] ഏറ്റവുമധികം സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഭാഷ റഷ്യനാണ്. യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവുമധികം പേരുടെ മാതൃഭാഷയും ഇതു തന്നെ. [[ഇൻഡോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷ|ഇൻഡോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാ]] കുടുംബത്തിലാണ് റഷ്യൻ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇന്ന് സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന മൂന്ന് കിഴക്കൻ സ്ലാവിക് ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണിത്. [[ബെലറഷ്യൻ]], [[ഉക്രേനിയൻ]] എന്നിവയാണ് മറ്റുള്ളവ.

ഇന്ന് റഷ്യക്ക് പുറത്തും റഷ്യൻ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. വിജ്ഞാനത്തിന്റെ രേഖപ്പെടുത്തലിനും സൂക്ഷിക്കലിനും റഷ്യൻ ഭാഷ ഒരു മാദ്ധ്യമമാണ്. ലോകത്തിലെ 60–70% വിവരങ്ങളും റഷ്യനിലും ഇംഗ്ലീഷിലുമായാണ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ ശാസ്ത്രീയ സാഹിത്യങ്ങളിൽ കാൽ ഭാഗത്തിലധികവും റഷ്യനിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ റഷ്യ ലോകശക്തികളിൽ ഒന്നായിരുന്നതിനാൽ റഷ്യൻ ഭാഷക്ക് വൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിലൊന്നാണ് റഷ്യൻ.

==വർഗ്ഗീകരണം==

==സ്റ്റാൻഡേഡ് റഷ്യൻ==

==ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിതരണം==

===ഔദ്യോഗികസ്ഥാനം===

===റഷ്യൻ അന്താരാഷ്ട്രഭാഷ എന്ന നിലയിൽ===

===ഭാഷാഭേദങ്ങൾ===

===നിഷ്പന്നഭാഷകൾ===

==ആൽഫാബെറ്റ്==

===ട്രാൻസ്‌ലിറ്ററേഷൻ===

===കമ്പ്യൂട്ടിംഗ്===

===ഓർത്തോഗ്രാഫി===

===വ്യഞ്ജനങ്ങൾ===

==വ്യാകരണം==

=പദസഞ്ചയം=
[[File:Karion Istomin's alphabet P.jpg|thumb|1694-ൽ മോസ്കോയിൽ അച്ചടിച്ച ഈ &quot;എ.ബി.സി.&quot; പുസ്തകത്തിൽ '''[[П]]''' എന്ന അക്ഷരം കാണാം.]]

===റഷ്യൻ ഭാഷയിലെ വാക്കുകളുടെ എണ്ണം===

===ചൊല്ലുകൾ===

==ചരിത്രവും ഉദാഹരണങ്ങളും==

==ഇതും കാണുക==
{{Portal|Russia|Language}}
* [[Computer Russification]]
* [[List of English words of Russian origin]]
* [[List of Russian language topics]]
* [[Non-native pronunciations of English#Russian|Non-native pronunciations of English]]
* [[Russian humour]]
* [[Slavic Voice of America]]
* [[Volapuk encoding]]

==കുറിപ്പുകളും അവലംബങ്ങളും==
{{Reflist|2}}

== ഗ്രന്ഥസൂചിക ==

===ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ===
* {{Cite book|author=[[Comrie, Bernard]], Gerald Stone, Maria Polinsky|title=The Russian Language in the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/russianlanguagei00comr|edition=2nd|location=Oxford|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1996|isbn=0-19-824066-X}}
* {{Cite book|title= Introduction to the Phonological History of the Slavic Languages|author=Carleton, T.R.|year=1991|publisher=Slavica Press|location= Columbus, Ohio}}
* {{Cite book|author=Cubberley, P.|title=Russian: A Linguistic Introduction|edition=1st|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=0-521-79641-5}}
* {{cite book
| last = Sussex
| first = Roland
| authorlink = Roland Sussex
| coauthors = Cubberley, Paul
| title = The Slavic languages
| publisher = [[Cambridge University Press]]
| year = 2006
| location = [[Cambridge]]
| isbn =978-0-521-22315-7
| ref=harv
}}
* {{cite book
|last=Timberlake
|first=Alan
|authorlink =
|title=A Reference Grammar of Russian
|location=New York
|publisher=[[Cambridge University Press]]
|year=2004
|isbn=978-0-521-77292-1
|ref=harv
|postscript=&lt;!--None--&gt;
|url=http://www.cambridge.org/gb/knowledge/isbn/item1166093
}}
* {{cite book
| last = Timberlake
| first = Alan
| chapter = Russian
| title = The Slavonic languages
| publisher = Routledge
| editor1-last= Comrie
| editor1-first = Bernard
| editor2-last= Corbett
| editor2-first = Greville G
| year = 1993
| location = London, New York
| pages = 827–886
| isbn = 0-415-04755-2
| ref = harv
}}
* {{Cite book|last=Wade|first=Terence|editor1-last=Holman
|editor-first=Michael|title=A Comprehensive Russian Grammar|edition=2nd|location=Oxford|publisher=[[Blackwell Publishing]]|year=2000|isbn=0-631-20757-0}}

===റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ===
* [http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0251/tema05.php журнал «Демоскоп Weekly» № 251 - 252 19 июня - 20 августа 2006. А. Арефьев. Тема номера. Сколько людей говорят и будут говорить по-русски?]
* [http://demoscope.ru/weekly/2008/0329/tema04.php журнал «Демоскоп Weekly» № 329 - 330 14 - 27 апреля 2008. К. Гаврилов. Е. Козиевская. Е. Яценко. Тема номера. Русский язык на постсоветских просторах]
* [http://www.civisbook.ru/files/File/russkij_yazyk.pdf Русский язык на рубеже XX-ХХI веков] — М.: Центр социального прогнозирования и маркетинга, 2012. — 482 стр.
* Жуковская Л. П. (отв. ред.) Древнерусский литературный язык и его отношение к старославянскому. — М.: «Наука», 1987.
* Иванов В. В. Историческая грамматика русского языка. — М.: «Просвещение», 1990.
* Новиков Л. А. Современный русский язык: для высшей школы. -— М.: Лань, 2003.
* Филин Ф. П. [http://www.philology.ru/linguistics2/filin-82.htm О словарном составе языка Великорусского народа.] // Вопросы языкознания. — М., 1982, № 5. — С. 18—28

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Sister project links|Russian language|Russian derivation}}
{{InterWiki|code=ru}}
*{{Wiktionary-inline|Appendix:Russian Swadesh list}}
*{{Wiktionary-inline|Category:Russian language}}
* [http://www.russian4everyone.wordpress.com Training materials, tables, text, links for self-education - www.russian4everyone.wordpress.com]
* [http://polyglot-chat.com/directory/russian.html Russian language web resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311212552/http://polyglot-chat.com/directory/russian.html |date=2016-03-11 }}

===അമേരിക്കയിലെ റഷ്യൻ മാദ്ധ്യമങ്ങൾ===
*[http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Russian USA Foreign Service Institute Russian basic course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140916025437/http://fsi-language-courses.org/Content.php?page=Russian |date=2014-09-16 }}
*[http://www.ruslang.ru/ Russian Language Institute] Language regulator of the Russian language (Russian)
*{{dmoz|Science/Social_Sciences/Linguistics/Languages/Natural/Indo-European/Slavic/Russian|Russian Language}}	
*[http://wikitranslate.org/wiki/Russian Free online Russian language video course]
*[http://www.russianforfree.com/lessons-russian-language-01.php Basic Russian (with audio)] Comprehensive basic Russian course
*[http://shininghappypeople.net/rwotd/blog4.php Russian word of the day - English-language blog about the Russian language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527151734/http://shininghappypeople.net/rwotd/blog4.php |date=2012-05-27 }}
*[http://www.ruscorpora.ru/ Национальный корпус русского языка] (National Corpus of the Russian Language)
*[http://forum.lingvo.ru/actualtopics.aspx?bid=18 Russian-English translation forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728173417/http://forum.lingvo.ru/actualtopics.aspx?bid=18 |date=2013-07-28 }}
{{Russian language |state=collapsed}}
{{Official UN languages |state=collapsed}}
{{Russian dialects |state=collapsed}}
{{Slavic languages |state=collapsed}}
{{Languages of Russia |state=collapsed}}
{{Russia topics |state=collapsed}}

[[വർഗ്ഗം:റഷ്യൻ ഭാഷ]]
{{Official UN languages}}</text>
      <sha1>6wpalgrb3vksfeb8k5q8que3klpgt4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റെഡ് ജിഞ്ചർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64809</id>
    <revision>
      <id>4615543</id>
      <parentid>4564789</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5655" sha1="be6p11i9mo73ye7thqtywn7mb0fj09l" xml:space="preserve">{{prettyurl|Red Ginger}}
{{taxobox
|name = റെഡ് ജിഞ്ചർ
|image = Red Ginger.jpg
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Zingiberales]]
|familia = [[Zingiberaceae]]
|subfamilia = [[Alpinioideae]]
|tribus = [[Alpinieae]]
|genus = ''[[Alpinia]]''
|species = '''''A. purpurata'''''
|binomial = ''Alpinia purpurata''
|binomial_authority = [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]
|}}

''സിഞ്ചിബെറേസി'' സസ്യ കുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു അലങ്കാര പുഷ്പസസ്യമാണ്‌ '''റെഡ് ജിഞ്ചർ'''.  ശാസ്ത്രനമം ''അല്പിനിയ പർപ്യൂറേറ്റ.'' അലങ്കാരത്തിനും ആദായത്തിനും ഈ സസ്യം വളർത്തുന്നു.

==സവിശേഷതകൾ==
ചട്ടിയിലും മണ്ണിലും വളർത്താൻ കഴിയുന്ന ഒരു സസ്യമാണിത്. തെങ്ങ്, കവുങ്ങ് തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് ഇടവിളയായും ഇതിനെ വളർത്താം. ഏകദേശം ഒരടി മുതൽ പത്ത് അടി വരെ പൊക്കത്തിൽ വളരുന്ന ഇനങ്ങൾ ഈ കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. 10 മുതൽ 20 ദിവസങ്ങൾ വരെ ഇവയുടെ പൂങ്കുലകൾ വാടാതെനിൽക്കും.  ചുവപ്പ്, വെള്ള, പിങ്ക്, റോസ് എന്നീ നിറങ്ങളിൽ പതിനെട്ടോളം ഇനങ്ങൾ കണ്ടുവരുന്നു.  വർഷം മുഴുവൻ പുഷ്പിക്കുന്ന പൂച്ചെടിയാണിത്. മലേഷ്യയാണ്‌ ഇതിന്റെ ജന്മദേശം&lt;ref name=&quot;mat1&quot;&gt;മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം,കാർഷിക രംഗം,ഫെബ്രുവരി 10,2008&lt;/ref&gt;.

==നടീൽവസ്തു==
ഭൂകാണ്ഡങ്ങളിൽ നിന്നും ചിനപ്പുകളിൽ നിന്നും ഇവ വളർത്തിയെടുക്കാം.  കൂടാതെ പൂർണ വളർച്ചയെത്തിയ പൂങ്കുലകളിൽനിന്നും പൊട്ടിവളരുന്ന കൊച്ചുതൈകൾ (ബൾബിലുകൾ) വേർപെടുത്തിയും ഇവ നട്ടു വളർത്താം.  ചെടികൾക്ക് പൂർണവളർച്ചയെത്തുവാൻ ഒന്നരവർഷമെടുക്കുന്നു.  ഭാഗികമായി തണൽ ലഭിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളാണ് ഇവക്ക് ഏറ്റവും യോജിച്ചത്.&lt;ref&gt;മലയാള മനോരമ കാർഷികരംഗം 17 03 09: മനോരമ പബ്ലിക്കേഷൻസ്, കോട്ടയം&lt;/ref&gt; രണ്ട് പ്രധാന ഇനങ്ങളിൽ റെഡ് ജിഞ്ചർ കാണപ്പെടുന്നു. പുവന്ന പൂങ്കുല വിടർത്തുന്ന ജംഗിൾ കിങ് എന്ന ഇനവും പിങ്ക് നിറത്തിൽ പൂങ്കുലയുണ്ടാകുന്ന ജംഗിൾ ക്വീൻ എന്ന ഇനവും.&lt;ref name=&quot;mat1&quot;/&gt;

==കൃഷിരീതി==
കളകൾ പൂർണ്ണമായും നീക്കം ചെയ്തതും ചോല ഇല്ലാത്തതുമായ പ്രദേശങ്ങൾ ആണ് റെഡ് ജിഞ്ചർ നടാൻ യോജിച്ച സ്ഥലം.

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery caption=&quot;ചിത്രങ്ങൾ&quot; widths=&quot;110px&quot; heights=&quot;110px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Red_Ginger_-_റെഡ്_ജിഞ്ചർ_01.JPG|റെഡ് ജിഞ്ചർ
File:Red_Ginger_-_റെഡ്_ജിഞ്ചർ_02.JPG|റെഡ് ജിഞ്ചർ
File:Red_Ginger_-_റെഡ്_ജിഞ്ചർ_03.JPG|റെഡ് ജിഞ്ചർ
File:Alpinia purpurata.jpg
Image:Pink Ginger.JPG
Image:Red_ginger_flowerhead.JPG
Image:റഡ് ജിഞ്ചർ.JPG|റഡ് ജിഞ്ചർ
ചിത്രം:റഡ് ജിൻചർ.JPG|റെഡ് ജിഞ്ചർ
&lt;/gallery&gt;

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALPU4 USDA profile from the PLANTS Database]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.hear.org/starr/hiplants/images/thumbnails/html/alpinia_purpurata.htm Images of Red Ginger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080715150918/http://www.hear.org/starr/hiplants/images/thumbnails/html/alpinia_purpurata.htm |date=2008-07-15 }}
* [http://www.um.es/eubacteria/Alpinia_purpurata.jpg   Alpinia purpurata fotografiada Honolulu, Hawaii]   [http://www.um.es/eubacteria/plantae.html Galeria de Plantas del Mundo] Oficina Verde de la Universidad de Murcia

== അവലംബം ==
{{reflist}}
{{Commons|Alpina purpurata purpurata}}

[[വർഗ്ഗം:പുഷ്പങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]


{{plant-stub}}</text>
      <sha1>be6p11i9mo73ye7thqtywn7mb0fj09l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലാബ്രഡോർ റിട്രീവർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80083</id>
    <revision>
      <id>4615569</id>
      <parentid>3799750</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12497" sha1="19p93wsx08ua1mty2ct7awmbuekqwu8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Labrador Retriever}} 
{{Infobox dog breed
| akcgroup = Sporting
| akcstd = http://www.akc.org/breeds/labrador_retriever/index.cfm
| ankcgroup = Group 3 (Gun dogs)
| ankcstd = http://www.ankc.org.au/home/breeds_details.asp?bid=18
| ckcgroup = Group 1 — Sporting Dogs
| ckcstd = http://www.canadasguidetodogs.com/labrador/labarticle2.htm
| country = Originated NewFoundland;&lt;br/&gt;developed as a breed in the UK
| fcigroup = 8
| fcisection = 1
| fcinum = 122
| fcistd = http://web.archive.org/web/20030801042336/http://www.fci.be/uploaded_files/122gb99_en.doc
| image = Yellow labrador retr.JPG
| image_caption = ലാബ്രഡോർ റിട്രീവർ| kcukgroup = Gun dog 
| kcukstd = http://www.thekennelclub.org.uk/item/109
| name = ലാബ്രഡോർ റിട്രീവർ
| nickname = ലാബ്&lt;br&gt;ലാബ്രഡോർ 
| nzkcgroup = Gun dog
| nzkcstd = http://www.nzkc.org.nz/br324.html
| ukcgroup = Gun Dog
| ukcstd = http://www.ukcdogs.com/WebSite.nsf/Breeds/LabradorRetriever
| maleweight = {{convert|27|-|60|kg|lb|abbr=on}}
| femaleweight = {{convert|25|-|42|kg|lb|abbr=on}}
| maleheight = {{convert|56|-|63|cm|in|abbr=on}}
| femaleheight = {{convert|54|-|60|cm|in|abbr=on}}
| coat = Smooth, short and dense straight hair
| colour = Black, chocolate, or yellow (cream or gold)
| litter_size = 7–12 pups
| life_span = 10–12 years &lt;ref name=&quot;Fogle, Bruce 2000&quot;/&gt; 
|}}

റിട്രീവർ ഇനങ്ങളിൽ പെടുന്ന ഒരു വേട്ടനായയാണ് ലാബ്രഡോർ റിട്രീവർ. (ഇവയ്ക്ക് ലാബ്രഡോർ, എന്നും ലാബ് എന്നും വിളിപ്പേരുണ്ട് ‍) റിട്രീവർ എന്നാൽ 'കണ്ടെത്തുന്ന' എന്ന അർത്ഥം ഈ [[നായ|നായകൾ]] അന്വർത്ഥമാക്കുന്നു. [[കാനഡ|കാനഡയിൽ]] നിന്നുള്ള നായയാണ് ഈ ഇനം. ഏറ്റവും കൂടുതാലായി വളർത്തുന്ന നായ എന്ന ഖ്യാതിയും ഈ നായകൾക്കുണ്ട്. ([[കാനഡ|കാനഡയിലും]] [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിലും]] രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരിക്കുന്ന കണക്കു പ്രകാരം &lt;ref&gt;http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511200854/http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm |date=2012-05-11 }} AKC നായ രെജിസ്ടേഷൻ കണക്കുകൾ&lt;/ref&gt;) [[യു. കെ]] യിലും ഈ ഇനം തന്നെയാണ് മുന്നിൽ &lt;ref&gt;http://www.thekennelclub.org.uk/item/887 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130707004232/http://www.thekennelclub.org.uk/item/887 |date=2013-07-07 }} ദി കെന്നൽ ക്ലബിൽ രെജിസ്ടർ ചെയ്ത, 2006 ലെ മുന്തിയ 20 ജാതികൾ&lt;/ref&gt; . സഹായിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന നായകൾ എന്നും ഈ ഇനത്തിന് വിശേഷണമുണ്ട്. ഈ പ്രത്യേക സവിശേഷതകൾ ഉള്ളതുകൊണ്ട് [[പോലീസ്|പോലീസും]] മറ്റ് ബോബ് സ്ക്വാഡുകളും ഈ നായകളുടെ സേവനം തേടുന്നു. ഈ നായകൾ നീന്തുവാനും കളിക്കുവാനും ഫ്രിസ്ബി പിടിച്ചു കളിക്കുവാനും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. കുട്ടികളുമായി വളരെ ഇണങ്ങുന്ന ഇനമാണ് ഇത്. ചർമ്മബന്ധിതമായ വിരലുകളോടുകൂടിയ പാദങ്ങൾ ഇവയെ ജലത്തിൽ അനായാസം നീന്താൻ സഹായിക്കുന്നു.

== ചരിത്രം ==
[[File:Black_Labrador_puppy.jpg|thumb|left|ഒരു ലാബ്രഡോർ പട്ടിക്കുട്ടി.]]
ഈ തലമുറയിലെ ലാബുകളുടെ പൂർവികർ [[ന്യൂഫൌണ്ട്‌ലാണ്ട്]] എന്ന [[ദ്വീപ്|ദ്വീപിലാണുണ്ടായത്]], ഇപ്പോൾ ഈ സ്ഥലം ന്യൂഫൌണ്ട്‌ലാണ്ട് ലാബ്രഡോർ, കാനഡയിലാണ്. &lt;ref name=&quot;labhistory&quot;&gt;{{cite web
  | last =ബർമോർ
  | first =ലൂറ
  | title =(ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ലാബ്)History of the Lab
  | url =http://alllabs.com/cgi-local/SoftCart.exe/labrador_retriever_history.htm?E+scstore
  | accessdate =2007-09-12
  | archive-date =2017-01-12
  | archive-url =https://web.archive.org/web/20170112151235/http://www.alllabs.com/cgi-local/SoftCart.exe/labrador_retriever_history.htm?E+scstore
  | url-status =dead
  }}&lt;/ref&gt;. 16 ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ അവസാന പാദത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വംശീയരുടെ നായക്കളായ  സെയിന്റ്. ജോൺസ് ജല നായ (St. John's Water Dog) ന്യൂഫൌണ്ട്‌ലാണ്ട് പട്ടികളുടെയും കാലാന്തരത്തിലുണ്ടായ വംശമാണ് ഇത് &lt;ref name=&quot;labhistory&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. 1400 കളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന [[പോർച്ചുഗീസ്|പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ]] പട്ടികളായ സെയിന്റ്. ഹൂബെർട്ട്സ് ഹുണ്ട് (St. Hubert's hound) മായുള്ള സങ്കരജാതിയാണ് ഈ സെയിന്റ്. ജോൺസ് ജല നായ ഇവ ന്യൂഫൌണ്ട്‌ലാണ്ട് പട്ടികളുമായുള്ള കൂടിച്ചേരലിന്റെ ഭലമായി ഉണ്ടായവയാണ് പുതിയ തലമുറക്കർ &lt;ref name=&quot;labhistory&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.
=== പുരാതന ലിഖിതങ്ങൾ ===
ദേശപര്യവേഷകനായിരുന്ന [[കോർമാക്ക്]] (W.E. Cormack) കാൽനടയായി ന്യൂഫൌണ്ട്‌ലാണ്ട് - ൽ ചെല്ലുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിഖിതത്തിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതുകയും ചെയ്തു. &lt;blockquote&gt;
സ്തുത്യർഹമായി നായകളെ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി (കൊണ്ടുവരുന്നതിന്) പരിശീലിക്കുകയും, വീണ്ടും ഉപയോഗപരമായി...... മ്യദുലമായതും രോമാവ്യതമായതും ആയ ഈ നായകൾ തണുത്തകാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യരുമാണ്. (&quot;The dogs are admirably trained as retrievers in fowling, and are otherwise useful.....The smooth or short haired dog is preferred because in frosty weather the long haired kind become encumbered with ice on coming out of the water.&quot;) &lt;ref name=&quot;grandane&quot;&gt;{{cite web 
| title=ലാബ്രഡോർ റിട്രീവർ ചരിത്രം(Labrador Retriever History)
| publisher=''grandane.com'' Guide to Nova Scotia Kennels
| year=2007
| url=http://www.grandane.com/NS.Kennels/Labhistory.html
| accessdate=2007-12-09 }}&lt;/ref&gt;  
&lt;/blockquote&gt;.

== വിവരണം ==
ഇവ പൊതുവെ വലിപ്പമുള്ളവയും, ആൺ പട്ടികൾ 29 മുതൽ  41 കിലോ വരെയും പെൺപട്ടികൾ 25 മുതൽ 32 കിലോ തൂക്കത്തിൽ കണ്ടുവരുന്നു. 12 മുതൽ 16 വർഷം ജീവകാലമുള്ള നായകളാണിവ.
=== ചർമം ===
ചെറുതും ഘനമുള്ളതും ഇടതൂർന്നതുമായ രോമങ്ങളാണ് പക്ഷെ ഇവ ചുരുണ്ടാതായിരിക്കുകയില്ല. ഇവയുടെ [[ചർമം]] ഉണങ്ങിയതും [[എണ്ണ]] മയമുള്ളതുമാണ്. അതിനാൽ [[ജലം|ജലത്തിൽ]] നിന്നും തണുപ്പിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുന്നു. ഇവ പൊതുവെ [[കറുപ്പ്]], [[മഞ്ഞ]] ( ഐവറി മുതൽ കുറുക്കന്റെ ചുവപ്പ് നിറം വരെ), [[ചോക്ലേറ്റ്]] എന്നീ നിറങ്ങളിൽ കാണുന്നു.

=== ശരീരം ===
തല വലിപ്പമുള്ളതും, ബലമേറിയ പേശികളോടുകൂടിയ താടിയും ഉറച്ച വടിവൊത്ത ശരീരവും ഇവയ്ക്കുണ്ട്. വാലുകളും തലയുമാണ്  മറ്റിനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തരാക്കുന്നത് &lt;ref name=&quot;akc&quot;&gt;{{cite web
  | title = ലാബ്രഡോർ റിട്രീവർ ബ്രീഡ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് (Labrador Retriever Breed Standard)
  | publisher =[[അമേരിക്കൻ കെന്നൽ ക്ലേബ്ബ്]]
  | date =[[1994-03-31]]
  | url =http://www.akc.org/breeds/labrador_retriever/index.cfm
  | accessdate = 2007-09-13}}&lt;/ref&gt;. 

== ജോലി നായകളായി ==
വളരെ ബുദ്ധിയുള്ള നായകളാണിവ. കൂടിയ മനോവൃത്തി ഉള്ള ഇവ നിർദ്ധിഷ്ട ജോലിയിൽ തല്പരരായി ഇരിക്കുന്നു ( അമേരിക്കൻ മനോവൃത്തി പരീക്ഷയിൽ 91.5% മനോവൃത്തി പരീക്ഷണത്തിൽ വിജയിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;{{cite web
  | title =ATTS Breed Statistics as of December 2006
  | publisher =American Temperament Test Society, Inc.
  | url =http://www.atts.org/stats5.html
  | accessdate =2007-09-13
  | archive-date =2010-10-25
  | archive-url =https://web.archive.org/web/20101025211807/http://atts.org/stats5.html
  | url-status =dead
  }}&lt;/ref&gt;)) .  
* വേട്ടപ്പട്ടികളായി
*മണം പിടിക്കുന്ന പട്ടികളായി
*വഴികാട്ടികളായി (60-70 % &lt;ref name=&quot;moore_service_dog_info&quot;&gt;{{cite web
  | last =Moore
  | first =Cindy Tittle
  | title =Service Dogs
  | url =http://www.faqs.org/faqs/dogs-faq/service/
  | accessdate = 2007-09-13 }}&lt;/ref&gt;)
* ബുദ്ധിയുള്ള ഈ ഇനം നായ 2001-ൽ മയങ്ങിക്കിടന്ന എൻഡാൽ (Endal) എന്ന ആളിന്റെ രക്ഷിക്കാനായി, പരിശീലനം ഒന്നും തന്നെ ഇല്ലാതെ കാറിന്റെ അടിയിൽ നിന്ന് [[മൊബൈൽ ഫോൺ]] കണ്ടെടുക്കുകയും, കമ്പിളികൊണ്ട് പുതപ്പിക്കുകയും സഹായത്തിനായി കുരക്കുകയും, പിന്നെ അടുത്തുള്ള ഹോട്ടലിലേക്ക് സഹായത്തിനായി ഓടുകയും ചെയ്തു &lt;ref&gt;{{cite news
  | last =Blystone
  | first =Richard
  | coauthors =Mallary Gelb
  | title =Assistance dogs are trained as partners for the disabled
  | publisher =CNN.com
  | url =http://archives.cnn.com/2000/HEALTH/08/10/super.dog/index.html
  | accessdate =2007-09-13
  | archive-date =2013-05-17
  | archive-url =https://web.archive.org/web/20130517024250/http://archives.cnn.com/2000/HEALTH/08/10/super.dog/index.html
  | url-status =dead
  }}&lt;/ref&gt; .

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;


[[വർഗ്ഗം:നായ ജനുസ്സുകൾ]]
{{Gundogs}}
{{dog-stub|labrador Retriever}}</text>
      <sha1>19p93wsx08ua1mty2ct7awmbuekqwu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉംറ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88836</id>
    <revision>
      <id>4615291</id>
      <parentid>4576242</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25111-38</username>
        <id>216944</id>
      </contributor>
      <origin>4615291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4169" sha1="ts9ekuthz9o2p3u5bwg6c3vrg9zyfd8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Umrah}} 
{{Infobox settlement|official_name = ഉംറ (umrah)
|image_skyline =Kaaba.jpg 
|image_caption = ഉംറ ചടങ്ങുകളിൽ ഒന്നായ കഅബ  പ്രദക്ഷിണം 
}}
മുസ്ലികൾക്ക് [[ഹജ്ജ്]] പോലെ തന്നെപണം കൊണ്ടും ആരോഗ്യം കൊണ്ടും കഴിവുള്ളവർക്ക് ജീവിതത്തിൽ ഒരു തവണ നിർബന്ധമുള്ള കാര്യമാണ് [[മക്ക|മക്കയിൽ]] ചെന്ന് '''ഉംറ''' ({{lang-ar|عمرة‎}}) അനുഷ്ഠിക്കൽ‍ നിർവഹിക്കാവുന്നതാണ്. പലതവണ ആവർ‍ത്തിക്കൽ പുണ്യമുള്ള ഉംറ ഒരു യാത്രയിൽ തന്നെ നിരവധി തവണ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. ഒരു തവണ ഉംറ നിർവ്വഹിച്ച ഒരാൾ പിന്നീടൊരിക്കൽക്കൂടി ഉംറ നിർവ്വഹിച്ചാൽ അത് ആ രണ്ട് ഉംറകൾക്കിടയിലുള്ള പാപങ്ങൾക്ക് പരിഹാരമാണ് എന്ന് സഹീഹ് മുസ്ലിമിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;
http://www.searchtruth.com/searchHadith.php?keyword=umra%20between&amp;book=&amp;translator=2&amp;search=1&amp;search_word=all&amp;start=20&amp;records_display=30
&lt;/ref&gt; എന്നാൽ [[മുഹമ്മദ്|പ്രവാചകൻ]] ഒരു യാത്രയിൽ ഒരു ഉംറയെ നിർവഹിച്ചിട്ടുളളു എന്നതിനാൽ ഒരു യാത്രയിൽ ഒരു ഉംറ ചെയ്യലാണ് ഉത്തമം എന്ന അഭിപ്രായമുണ്ട്.

== അനുഷ്ഠാന രീതി ==
[[ചിത്രം:Umra_Piligrimage.jpg|thumb|250px|left|ഉംറ തീർത്ഥാടകർ-ഇഹ്റാം വേഷത്തിൽ]]
മക്കയിലെ ഉംറക്ക് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന അതിർത്തിക്കപ്പുറത്തു നിന്നും ഉംറ [[നിയ്യത്ത്|നിയ്യത്തോട്]] കൂടി  പ്രത്യേകമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച് മക്കയിലെ കഅബയുടെ ചുറ്റും ഏഴു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയും തുടർന്ന് സഫാ-മർവാ കുന്നുകൾക്കിടയിലൂടെ ഏഴു പ്രാവശ്യത്തെ നടത്തത്തിനു ശേഷം പിന്നെ മുടി കളയുകയോ വെട്ടുകയോ ചെയ്ത് ഇഹ്റാമിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാവുന്നതാണ്. (പുരുഷന്മാർ മുടികളയലാണ് ഉത്തമം; വെട്ടുകയാണങ്കിൽ തലയുടെ എല്ലാ ഭാഗത്ത് നിന്നും മുടി വെട്ടേണ്ടതാണ്. അല്ലാതെ രണ്ടോ മൂന്നോ മുടിയുടെ അറ്റം മാത്രം വെട്ടുന്ന രീതി പ്രമാണങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. സ്ത്രീകൾ ഏതാനും വിരൽതുമ്പ് നീളത്തിൽ മുടിയുടെ അറ്റം വെട്ടിയാൽ മതി). ഇതോട ഉംറ പൂർത്തിയായി.&lt;ref&gt;http://www.hajinformation.com/main/e20.htm&lt;/ref&gt;

== അ[[മീകാത്ത്|മീഖാത്]]) ==

* ഖര്നൽ മനാസിൽ : നജ്ടുകാരുടെയും അത് വഴി കടന്നു വരുന്നവരുടെയും അതിർത്തി.

== അവലംബം ==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]]</text>
      <sha1>ts9ekuthz9o2p3u5bwg6c3vrg9zyfd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>90403</id>
    <revision>
      <id>4615262</id>
      <parentid>4614364</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135152" sha1="idx49ym2gfnlub28l0plp4x8dl6hyer" xml:space="preserve">*[[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan/മുൻകാല സംവാദങ്ങൾ]]
*[[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan/മുൻകാല സംവാദങ്ങൾ 1]]

== ഫലകം പുനഃപരിശോധിക്കണം ==

താങ്കൾ [[ഇന്ത്യയിലെ തർക്ക ബാധിത മേഖലകൾ]] എന്ന താളിൽ ചേർത്ത ഫലകം ദയവായി പുനഃപരിശോധിക്കുക. ആ താളിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന വ്യക്തികളുമായി എന്താ ബന്ധം? [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 10:54, 27 മേയ് 2020 (UTC)

പിഴവു പറ്റിയതാണ്. ഇപ്പോ ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ടല്ലോ?--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 14:37, 27 മേയ് 2020 (UTC)
== താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! ==
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Administrator Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''കാര്യനിർവാഹകർക്കുള്ള താരകം'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | വിക്കിപീഡിയ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള താങ്കളുടെ വിലയേറിയ സംഭാവനകൾക്കാണ് ഇത്.  താങ്കളെപ്പോലെയുള്ളവരാണ് വിക്കിപീഡിയയുടെ സമ്പത്ത്. നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Path slopu|Path slopu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Path slopu|സംവാദം]]) 06:00, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
|}
* Thank You Pathu--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 10:15, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)

==[[:വർഗ്ഗം:മലയാള പുസ്തക പ്രസാധകർ]] നീക്കം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു==

&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:വർഗ്ഗം:മലയാള പുസ്തക പ്രസാധകർ]]''' ഒഴിവാക്കാൻ, ലയിപ്പിക്കാൻ, അഥവാ പുനഃനാമകരണം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. [[Wikipedia:Categorization|വർഗ്ഗീകരണ]] നയങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണോ ഈ നിർദ്ദേശം സൃഷ്ടിച്ചത് എന്നതറിയുവാൻ ഒരു ചർച്ച നടക്കുന്നുണ്ട്. താങ്കൾക്ക് ഈ നിർദ്ദേശത്തെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം അറിയിക്കുന്നതിനായി ദയവായി [[Wikipedia:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ|ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ]] എന്ന താളിൽ '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ#വർഗ്ഗം:മലയാള പുസ്തക പ്രസാധകർ|വർഗ്ഗത്തിന്റെ വിവരണത്തിൽ]]''' താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുക.&lt;!-- Template:Cfd-notify--&gt; നന്ദി. '''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 02:59, 22 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
== കണ്ണന്തോടത്ത് ജനാർദ്ദനൻ നായർ ==

[[കണ്ണന്തോടത്ത് ജനാർദ്ദനൻ നായർ]] ഈ താളിലെ ജനന തീയതി ഒന്ന് പരിശോധിക്കാമോ? അതു പോലെ ശ്രീമൂലം അസംബ്ലിയാണോ പ്രജാസഭയാണോ എന്ന കാര്യത്തിലും സംശയമുണ്ട്. അസംബ്ലി എന്ന് തിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 21:39, 5 നവംബർ 2020 (UTC)
::[http://klaproceedings.niyamasabha.org/pdf/TSMA-002-00014-00001.pdf ശ്രീമൂലം അസംബ്ലി] തന്നെ. ജനനത്തീയതി പരിശോധിക്കാം.--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 08:38, 8 നവംബർ 2020 (UTC

== [[:വർഗ്ഗം:ഗോണ്ട് ചിത്ര കല]] ==

ഈ ചിത്രവും കലയും രണ്ടാണോ, അതോ ഒന്നോ? കുറേ കാലമായി എന്നെറിയാം, എന്തേലും ഓർമ്മവരുന്നുണ്ടോ?--&lt;small&gt;:- എന്ന് - &lt;/small&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|&lt;span style=&quot;font-size:30px&quot;&gt;✆&lt;/span&gt;]] 11:21, 8 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
:: ഗോണ്ട് ചിത്രകലാ ശൈലി എന്നാണ് ഉദ്ദേശിച്ചത്
--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 15:27, 9 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2023 12 18|Read the full report]]''' · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai  (WMDE)]] 17:15, 18 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=25974255 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:40, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}
 
== Wikimedians of Kerala - March 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's third newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 30th March 2024, we had our third user group monthly meeting held online at User Group's Telegram platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki campaigns.
** Discussed about [[:c:Wiki Loves Earth 2024|Wiki loves Earth]] campaign and usergroup's interest in organising it in India level.
** Discussed about WikiFunctions and members shared updates about their views. ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/March_2024|Read more at...]])

'''Eevents &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group is planning to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th Arp 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/April_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 06:18, 21 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;


== ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 ==

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

താങ്കളുടെ  പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്.

പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78

മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്.

ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി!

സസ്നേഹം,
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) 
ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&amp;oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #644 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt; week leading up to 2024-09-02. Please help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translate]]. Missed the previous one?&lt;br&gt; See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#643]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/أمين|أمين]] - RfP scheduled to end 9 September 2024 11:18 (UTC).

''' [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Events]] '''
* Next: (pt) [[:pt:Wikipédia:Edit-a-thon/Atividades_em_português/Oficina_Projeto_Saúde_Auditiva_Editatona_Wikipédia_e_Wikidata|Auditive Health Project – Workshop Wikipedia and Wikidata]] 10 September - Expand and contribute to articles and items on Audiology, this event will be held in 3 participating Universities in Brazil. [https://etherpad.wikimedia.org/p/Oficina_Projeto_Sa%C3%BAde_Auditiva_2024 Register on Etherpad].
* Upcoming: The [[m:Celtic Knot Conference 2024/Program|program for the Celtic Knot Conference 2024]] is now available to view! Whether you're interested in language preservation, digital tools for minority languages, or simply connecting with like-minded individuals, there's something for everyone. The conference will take place in Waterford City from September 25-27, 2024

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
**(de) [https://blog.tib.eu/2024/09/04/das-tib-projekt-wikiremembrance-einladung-zur-abschlussveranstaltung/ TIB Blog:The TIB project WikiRemembrance] - The aim of the project was to develop a handout on digital culture of remembrance in a collaborative and participatory process. The project will be ending soon and you can [https://www.wikiremembrance.de/registrierung/ register] for the closing event (9 Oct 2024).
** [https://blog.anj.ai/2024/09/outdated-knowledge.html Correcting outdated facts in Wikidata] - Anj Simmons takes us through an example of finding an outdated or inaccurate fact and correcting it with supporting references.
** [https://chem-bla-ics.linkedchemistry.info/2024/09/07/wikidata-citations.html Adding citations between existing articles in Wikidata] - About a command line tool written in Groovy to enrich Wikidata with citations between journal articles and other research output with DOIs
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=eQ9fIqry7kE Wikidata Quality Toolkit:] Empowering Wikidata editors and content.  Albert Meroño introduces a suite of tools to assist editors by recommending items to edit, detect poorly-supported item references and generating EntitySchemas to find items missing information.
**(ar) [https://www.youtube.com/watch?v=3ukwbX__wWQ Arabic Wikidata Days 2024 - Session 3: SPARQL Query] - Houcemeddine Turki introduces how to forumlate and build SPARQL queries in the Wikidata Query Service.

''' Tool of the week '''
* [[d:User:Teester/CheckShex.js|User:Teester/CheckShex.js]] - a Userscript that adds an input box to a Wikidata page wherein you can enter an EntitySchema (such as E10).  When you click &quot;Check&quot;, it uses pyshexy to validate the entity against the schema and displays whether the entity passes or fails.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* 🔥 Big changes are coming to the #WikidataQueryService. If you query for scholarly articles, please take a look at [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|this announcement]]!
* Is Shakespeare in German something for you? A digital version of the Schlegel/Tieck edition (Aufbau-Verlag 1975) was released with Wikidata connections. ([https://wikis.world/@umblaetterer@chaos.social/113033900869878738 source])

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes
**[[:d:Property:P12949|denomination]] (&lt;nowiki&gt;value of a currency or type of currency&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12956|exponent of base unit]] (&lt;nowiki&gt;a qualifier of derived from base unit (P12571) used to describe the exponent of the unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12969|game designer]] (&lt;nowiki&gt;person(s) who devised and developed this game&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12981|Handwriting exaple]] (&lt;nowiki&gt;Sample image of the person's handwriting.&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P12935|Illinois Center for the Book author ID]], [[:d:Property:P12936|Slekt og Data grave ID]], [[:d:Property:P12937|‎FolkWiki ID]], [[:d:Property:P12938|iasj article ID]], [[:d:Property:P12939|365scores football team ID]], [[:d:Property:P12940|speedrun.com series ID]], [[:d:Property:P12941|All Musicals lyrics ID]], [[:d:Property:P12942|MobyGames critic ID]], [[:d:Property:P12943|Polygon game ID]], [[:d:Property:P12944|Madain Project ID]], [[:d:Property:P12945|365scores basketball player ID]], [[:d:Property:P12946|FOLDOC ID]], [[:d:Property:P12947|GameFAQs genre ID]], [[:d:Property:P12948|Retromags game ID]], [[:d:Property:P12950|Nomes e Voces ID]], [[:d:Property:P12951|Altar of Gaming company ID]], [[:d:Property:P12952|Altar of Gaming franchise ID]], [[:d:Property:P12953|Altar of Gaming game ID]], [[:d:Property:P12954|Altar of Gaming person ID]], [[:d:Property:P12955|Ciel d'oc ID]], [[:d:Property:P12957|VideoGameGeek genre ID]], [[:d:Property:P12958|GameSpot genre ID]], [[:d:Property:P12959|FranceTerme identifier]], [[:d:Property:P12960|DOS Game Modding Wiki article ID]], [[:d:Property:P12961|monument ID in the archive of Linz]], [[:d:Property:P12963|‎Altar of Gaming character ID]], [[:d:Property:P12964|WikiYeshiva article ID]], [[:d:Property:P12965|Yediot Books book ID]], [[:d:Property:P12966|Mapcarta ID]], [[:d:Property:P12967|VIRIN]], [[:d:Property:P12968|cnkgraph person ID]], [[:d:Property:P12970|Tabletopia game ID]], [[:d:Property:P12971|cnkgraph book ID]], [[:d:Property:P12973|cnkgraph poem ID]], [[:d:Property:P12975|Lexikon der Mathematik entry ID]], [[:d:Property:P12976|‎CNES ID]], [[:d:Property:P12977|‎Tretyakov Gallery artist ID]], [[:d:Property:P12978|‎TV Maze character ID]], [[:d:Property:P12979|Say Who ID]], [[:d:Property:P12980|‎Finnish Business ID]], [[:d:Property:P12983|Prosocour person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Larval host plant|Larval host plant]] (&lt;nowiki&gt;Larval host plant - used only for insects - subclass of P1034&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/has reading|has reading]] (&lt;nowiki&gt;phonetic reading or pronunciation of the sinogram&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/agent of action &amp; agent class of action &amp; agents of action have role|agent of action &amp; agent class of action &amp; agents of action have role]] (&lt;nowiki&gt;particular item that initiates this action or class of actions&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/formula weight|formula weight]] (&lt;nowiki&gt;molar mass of an empirical forumula unit of a chemical compound, element or isotope&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/mode of reproduction|mode of reproduction]] (&lt;nowiki&gt;ways for living organisms to propagate or produce their offsprings&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/initialism|initialism]] (&lt;nowiki&gt;abbreviation containing only first letters of an expression (regardless if pronounced as letters or as a word)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/health points|health points]] (&lt;nowiki&gt;health or armor points of this video game, board game or role-playing game character&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/damage|damage]] (&lt;nowiki&gt;damage value of this video game weapon, ability or character&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/magazine capacity|magazine capacity]] (&lt;nowiki&gt;magazine capacity or clip size of this firearm or weapon (real or fictional)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/male mean age|male mean age]] (&lt;nowiki&gt;male mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/female mean age|female mean age]] (&lt;nowiki&gt;female mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Mummy of a person|Mummy of a person]] (&lt;nowiki&gt;mummy of a person&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/ACUM IDs|ACUM IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Brno History literature ID|Encyclopedia of Brno History literature ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Board Game Arena ID|Board Game Arena ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BoardGaming.com game ID|BoardGaming.com game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/case id (mainland China)|case id (mainland China)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans l'annuaire de l'École des chartes|Identifiant dans l'annuaire de l'École des chartes]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Trakt episode ID|Trakt episode ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Indian Express Topic ID|The Indian Express Topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NWIS site ID|NWIS site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hindustan Times Topic ID|Hindustan Times Topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biblioteka Nauki IDs|Biblioteka Nauki IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stadtwiki Karlsruhe ID|Stadtwiki Karlsruhe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/culture.ru organization ID|culture.ru organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Encyclopédie des femmes tunisiennes|identifiant Encyclopédie des femmes tunisiennes]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LMFDB knowl ID|LMFDB knowl ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Athletics New Zealand athlete ID|Athletics New Zealand athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MinDat Feature ID|MinDat Feature ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BoardGameGeek game mechanic ID|BoardGameGeek game mechanic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Linked Open Vocabularies (LOV)|Linked Open Vocabularies (LOV)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ontobee id|Ontobee id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/newgrounds.com game ID|newgrounds.com game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/B8to Emergency number by country size]
** [https://w.wiki/B8tp Countries with most UNESCO World Heritage Sites]
** [https://w.wiki/B8tq People with songs named after them]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Lexicographical data/Ideas of queries/list of sense properties|Lexicographical data/Ideas of queries/list of sense properties]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q7066|atheism (Q7066)]] - absence of belief in the existence of deities; the opposite of theism
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1347328|𒆠𒅅𒂵𒉘 (L1347328)]] -  Sumerian verb, means 'to love'

''' Development '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/HWKBCPKPL5D4HN6TPJQ6PRCGAFHY7WFE/ (BREAKING CHANGE ANNOUNCEMENT) Wikidata Query Service graph split available in production; scholarly entity queries require migration by March 2025]
* We ported many WikibaseLexeme browser tests from WebdriverIO to Cypress ([[phab:T355934]])
* We’re working on improving the MUL support in the mobile termbox ([[phab:T373088]])
* We’re updating the “label in language” constraint for MUL ([[phab:T370293]])
[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Canada|Canada]]
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Read the full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Help translate]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] ([[User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]]) · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:45, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=27407185 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #645 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''  Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2024-09-16. Please help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translate]]. Missed the previous one?&lt;br&gt; See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#644]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Framabot 5|Framabot 5]] - Task: update a typography error in the French description of homonym pages, seen on [https://github.com/MisterSynergy/deltabot-scripts/commit/afd4c82e04ab338b54229aeec3273dd83d6cbe47 1]. 
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Additional rights for bureaucrats|Additional rights for bureaucrats]] - The proposal suggests allowing Wikidata bureaucrats to remove admin rights, which they currently cannot do, to streamline processes, reduce reliance on stewards, and align with practices of other wikis.
* Proposal: [[d:Wikidata_talk:WikiProject_Names#Mul_labels_-_proposal_of_massive_addition|Mul labels - proposal of massive addition]] - The proposal suggests massively adding &quot;mul&quot; labels to Wikidata items for given and family names, using a bot to streamline the process and reduce redundant labels.

''' [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Events]] '''
* Next Linked Data for Libraries [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 17 September, 2024: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, 17 September, 2024 at 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET ([https://zonestamp.toolforge.org/1726588800 Time zone converter]). Christa Strickler will be our first Project Series lead with her joint project with the Wikidata Religion &amp; Theology Community of Practice to contribute biographical data to Wikidata from the IRFA database using the Mix’n’Match tool.  We are excited to learn more about this project, provide a forum for discussion and shared learning, and lend a hand while building new skills. Event page: [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Affinity_Group_Calls/First_Project_Series#Session_2_(September_17)_-_Working_session_using_Mix%E2%80%98n%E2%80%99Match_to_add_Wikidata_items|Session 2 (September 17) - Working session using Mix‘n’Match to add Wikidata items]]
* [[w:Wikipedia:Meetup/Seattle/Wikidata Day 2024|Wikidata Day 2024 (Seattle)]] - Agenda: Wikidata Twelfth Birthday, Training and Edit-a-thon. When: Saturday, October 26, from 12:30–4:30pm PDT

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2024/Contents/New Zealand report|Looking for Aotearoa's next roving Wikipedian, a Wikidata Te Papa research expeditions publication &amp; the Wikidata WikiProject IBC follow-up workshop]] - The Aotearoa Wikipedian at Large worked with multiple institutions in 2024, contributing to Wikidata by improving museum exhibition models, creating articles, and collaborating on various projects, including biological field trips and entomology, while also engaging with the local Christchurch editing community.
** [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2024/Contents/India report|Wikimedians-in-residence assigned to add lexicographical data of 5 endangered languages of West Bengal]] - The West Bengal Wikimedians User Group, in collaboration with Jadavpur University, has appointed five linguistics students as Wikimedians-in-residence to add lexicographical data for five endangered languages of West Bengal to Wikidata, contributing to their preservation and digital accessibility.
** [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2024/Contents/Czech Republic report|Cooperation between National Library and Wikimedia CR was presented at Wikimania 2024]] - Wikimedia Czech Republic presented their long-standing collaboration with the National Library at Wikimania 2024, highlighting joint educational and community initiatives, along with additional sessions on media education and successful campaigns during the event.
** [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2024/Contents/Aruba report|Vacancy Wikimedian in Residence for Wikipedia on Aruba - Aruba on Wikipedia project]] - Wikimedia Nederland is seeking a Wikimedian in Residence for the &quot;Wikipedia on Aruba&quot; project, which aims to make Aruban and Dutch Caribbean culture and heritage accessible on Wikimedia platforms, with applications open until 16 September 2024.
* Presentations: [https://tiago.bio.br/phd%20defense/ The knowledge graph of Wikidata in the context of the Human Cell Atlas] - presentation by  [[d:Q90076935|Tiago Lubiana (Q90076935)]]  around their PhD defense
* Essay: [[d:User:ASarabadani (WMF)/Growth of databases of Wikidata|User:ASarabadani (WMF)/Growth of databases of Wikidata]]

''' Tool of the week '''
* [[d:User:Lagewi/references.js|User:Lagewi/references.js]] - &quot;Sometimes, the data on Wikidata does not answer all your questions. Some types of information are difficult to encode in statements, or simply has not been encoded on Wikidata yet. In such cases, it might be useful to go through the references attached to claims of the entity, for additional information. To simplify this process, this user script lists all unique references based on [[d:Property:P248|stated in (P248)]] and [[d:Property:P854|reference URL (P854)]]. The references are listed in a collapsible list below the table of labels and descriptions, collapsed by default to not be obtrusive.&quot;  To enable it, include the following line in your [[d:Special:MyPage/common.js|common.js]]: &lt;code&gt;mw.loader.load('//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Lagewi/references.js&amp;oldid=2039248554&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript');&lt;/code&gt;

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
* Newest General datatypes
**[[:d:Property:P12949|denomination]] (&lt;nowiki&gt;value of a currency or type of currency&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12956|exponent of base unit]] (&lt;nowiki&gt;a qualifier of derived from base unit (P12571) used to describe the exponent of the unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12969|game designer]] (&lt;nowiki&gt;person(s) who devised and developed this game&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12981|handwriting example]] (&lt;nowiki&gt;sample image of the person's handwriting&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12992|objects of occurrence have role]] (&lt;nowiki&gt;role that objects of this occurrence take on in the context of this occurrence. (For selectional restrictions, use &quot;object class of occurrence&quot; (P12913) instead.)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12993|agents of action have role]] (&lt;nowiki&gt;role that agents of this action take on in the context of this action. (For selectional restrictions, use &quot;agent class of action&quot; (P12994) instead. )&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12994|agent class of action]] (&lt;nowiki&gt;class of items that may initiate this action or class of actions (For roles filled by agents of an action, use &quot;agents of action have role&quot; (P12993) instead)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P12995|agent of action]] (&lt;nowiki&gt;particular item that initiates this action or class of actions&lt;/nowiki&gt;)
** Newest External identifiers: [[:d:Property:P12935|Illinois Center for the Book author ID]], [[:d:Property:P12936|Slekt og Data grave ID]], [[:d:Property:P12937|‎FolkWiki ID]], [[:d:Property:P12938|iasj article ID]], [[:d:Property:P12939|365scores football team ID]], [[:d:Property:P12940|speedrun.com series ID]], [[:d:Property:P12941|All Musicals lyrics ID]], [[:d:Property:P12942|MobyGames critic ID]], [[:d:Property:P12943|Polygon game ID]], [[:d:Property:P12944|Madain Project ID]], [[:d:Property:P12945|365scores basketball player ID]], [[:d:Property:P12946|FOLDOC ID]], [[:d:Property:P12947|GameFAQs genre ID]], [[:d:Property:P12948|Retromags game ID]], [[:d:Property:P12950|Nomes e Voces ID]], [[:d:Property:P12951|Altar of Gaming company ID]], [[:d:Property:P12952|Altar of Gaming franchise ID]], [[:d:Property:P12953|Altar of Gaming game ID]], [[:d:Property:P12954|Altar of Gaming person ID]], [[:d:Property:P12955|Ciel d'oc ID]], [[:d:Property:P12957|VideoGameGeek genre ID]], [[:d:Property:P12958|GameSpot genre ID]], [[:d:Property:P12959|FranceTerme identifier]], [[:d:Property:P12960|DOS Game Modding Wiki article ID]], [[:d:Property:P12961|monument ID in the archive of Linz]], [[:d:Property:P12963|‎Altar of Gaming character ID]], [[:d:Property:P12964|WikiYeshiva article ID]], [[:d:Property:P12965|Yediot Books book ID]], [[:d:Property:P12966|Mapcarta ID]], [[:d:Property:P12967|VIRIN]], [[:d:Property:P12968|cnkgraph person ID]], [[:d:Property:P12970|Tabletopia game ID]], [[:d:Property:P12971|cnkgraph book ID]], [[:d:Property:P12973|cnkgraph poem ID]], [[:d:Property:P12975|Lexikon der Mathematik entry ID]], [[:d:Property:P12976|‎CNES ID]], [[:d:Property:P12977|‎Tretyakov Gallery artist ID]], [[:d:Property:P12978|‎TV Maze character ID]], [[:d:Property:P12979|Say Who ID]], [[:d:Property:P12980|‎Finnish Business ID]], [[:d:Property:P12983|Prosocour person ID]], [[:d:Property:P12984|Stadtwiki Karlsruhe ID]], [[:d:Property:P12985|Athletics New Zealand athlete ID]], [[:d:Property:P12986|Encyclopedia of Tunisian Women person ID]], [[:d:Property:P12987|‎LMFDB knowl ID]], [[:d:Property:P12988|ACUM performer ID]], [[:d:Property:P12989|ACUM creator/publisher ID]], [[:d:Property:P12990|ACUM Work ID]], [[:d:Property:P12991|ACUM album ID]], [[:d:Property:P12996|culture.ru organization ID]], [[:d:Property:P12997|‎Hindustan Times topic ID]], [[:d:Property:P12998|Newgrounds submission ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Larval host plant|Larval host plant]] (&lt;nowiki&gt;Larval host plant - used only for insects - subclass of P1034&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/has reading|has reading]] (&lt;nowiki&gt;phonetic reading or pronunciation of the kanji&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/formula weight|formula weight]] (&lt;nowiki&gt;molar mass of an empirical forumula unit of a chemical compound, element or isotope&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/mode of reproduction|mode of reproduction]] (&lt;nowiki&gt;ways for living organisms to propagate or produce their offsprings&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/initialism|initialism]] (&lt;nowiki&gt;abbreviation containing only first letters of an expression (regardless if pronounced as letters or as a word)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/health points|health points]] (&lt;nowiki&gt;health or armor points of this video game, board game or role-playing game character&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/damage|damage]] (&lt;nowiki&gt;damage value of this video game weapon, ability or character&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/magazine capacity|magazine capacity]] (&lt;nowiki&gt;magazine capacity or clip size of this firearm or weapon (real or fictional)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/male mean age|male mean age]] (&lt;nowiki&gt;male mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/female mean age|female mean age]] (&lt;nowiki&gt;female mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Mummy of a person|Mummy of a person]] (&lt;nowiki&gt;mummy of a person&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/publication type of scholarly article|publication type of scholarly article]] (&lt;nowiki&gt;Publication type of scholarly article&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/characteristic of|characteristic of]] (&lt;nowiki&gt;(qualifier only) statement value is a characteristic, quality, property, or state of this item&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Political foundation|Political foundation]] (&lt;nowiki&gt;The property allows a link between a political party (usually) and its related political foundation, as is common in Germany, in the Netherlands or at the European level. The reverse property (&quot;political party&quot; or &quot;political party affiliation&quot;, still different from P102 which is for individual membership) would be useful too.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Medietilsynets filmdatabase|Medietilsynets filmdatabase]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Brno History literature ID|Encyclopedia of Brno History literature ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Board Game Arena ID|Board Game Arena ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BoardGaming.com game ID|BoardGaming.com game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/case id (mainland China)|case id (mainland China)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans l'annuaire de l'École des chartes|Identifiant dans l'annuaire de l'École des chartes]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Trakt episode ID|Trakt episode ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Indian Express Topic ID|The Indian Express Topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NWIS site ID|NWIS site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biblioteka Nauki IDs|Biblioteka Nauki IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MinDat Feature ID|MinDat Feature ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BoardGameGeek game mechanic ID|BoardGameGeek game mechanic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Linked Open Vocabularies (LOV)|Linked Open Vocabularies (LOV)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ontobee id|Ontobee id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/typeset.io journal ID|typeset.io journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LWW journal ID|LWW journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BioMed Central journal ID|BioMed Central journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Storia della civiltà europea ID|Storia della civiltà europea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NooSFere editorial collection ID|NooSFere editorial collection ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/e-LIS ID|e-LIS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dictionnaire des guérilleros et résistants antifranquistes ID|Dictionnaire des guérilleros et résistants antifranquistes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Historical Encyclopedia of Siberia ID|Historical Encyclopedia of Siberia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/pomniky.npmk.cz ID|pomniky.npmk.cz ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FightTime fighters ID|FightTime fighters ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** Map of [https://w.wiki/tb9 Karens] / [https://w.wiki/thW Johns] per million according to Wikidata
** [https://query-chest.toolforge.org/redirect/mmMBW6mGYYim4w6i082q8wUOwIe04oEkqGeeI0kcsQK People with a connection to Dresden who have an anniversary today] ([[d:User:Stefan_Kühn/Dresden#Personen_mit_Bezug_zu_Dresden,_die_heute_ein_Jubiläum_haben|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject Wikibooks pages|Wikibooks pages]] - The goal is to add Wikidata items for every Wikibooks page.
** [[d:Wikidata:WikiProject Couchdb|Couchdb]] - This project has the purpose to investigate how having Wikidata on CouchDb could work.
** [[d:Wikidata:WikiProject temporärhaus|Temporärhaus]] - This project is intended to document the activities in the [[d:Q27945856|temporaerhaus (Q27945856)]] with reference to Wikidata.
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject Ontology/Cleaning Task Force/Changes|Ontology/Cleaning Task Force/Changes]] - Significant actual and proposed changes to the Wikidata ontology that have come out of the cleaning task force efforts. 
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://w.wiki/BD4F Wikidata Statements that use a retracted article as reference]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q96417649|Among Us (Q96417649)]] - 2018 video game developed by InnerSloth
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L45436|ਕਰਨ (L45436)]] - Punjabi verb &quot;to do&quot;

''' Development '''
* The development team attended the annual WMDE Software Department retreat, so there wasn't much development activity this week.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Read the full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Help translate]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] ([[User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]]) · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:42, 16 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=27450551 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata Weekly Summary #647 ==

&lt;languages/&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' &lt;translate&gt; Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2024-09-30. Please help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translate]]. Missed the previous one?&lt;br&gt; See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#646]]&lt;/translate&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''&lt;translate&gt;Discussions&lt;/translate&gt;'''
&lt;translate&gt;* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Andrei_Stroe|Andrei Stroe]] - Success! Welcome [[d:User:Andrei_Stroe|User:Andrei Stroe]] as Wikidata's latest Admin.
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/QichwaBot|QichwaBot]] - Task(s): Creating wikidata lexemes for the Quechua languages.
* Closed request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Do_we_want_automatic_inverse_statement_creation_and_if_so,_how_should_they_happen%3F|Do we want automatic inverse statement creation and if so, how should they happen?]] - Closed due to lack of comments for longer than five years. Despite multiple suggestions, there is no clear consensus to move forward.&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;[[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Events]]&lt;/translate&gt;'''
&lt;translate&gt;* [[d:Wikidata:Twelfth Birthday|Wikidata's 12th birthday]] is coming up on October 29th. Have a look at the birthday parties and more planned around the world.
* Next Linked Data for Libraries [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 1 October, 2024: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, 1 October, 2024 at 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET ([https://zonestamp.toolforge.org/1727798400 Time zone converter]). Christa Strickler will be our first Project Series lead with her joint project with the Wikidata Religion &amp; Theology Community of Practice to contribute biographical data to Wikidata from the [https://irfa.paris/en/en-learn-about-a-missionary/ IRFA database] using the Mix’n’Match tool. We are excited to learn more about this project, provide a forum for discussion and shared learning, and lend a hand while building new skills. [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Affinity_Group_Calls/First_Project_Series#Session_3_(October_1)_-_Working_session_using_a_data_model_and_the_UseAsRef_user_script_to_enhance_items|Event page]].&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Press, articles, blog posts, videos&lt;/translate&gt;'''
&lt;translate&gt;* Papers
** [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-72440-4_4 A Systematic Review of Wikidata in GLAM Institutions: a Labs Approach] - Presents a systematic review of Wikidata use in GLAM institutions within the context of the work of the International GLAM Labs Community (glamlabs.io). The results summarise academic literature on Wikidata projects. By G. Candela et al.
** (es) [https://diff.wikimedia.org/es/2024/09/26/curso-de-wikidata-en-espanol-datos-para-el-conocimiento-colaborativo/ Wikidata course in Spanish: Data for collaborative knowledge] - Throughout October, the WikiLearn platform is hosting a course on Wikidata aimed especially at Latin Americans. [https://learn.wiki/courses/course-v1:WikimediaChile+WMC000+2024/about Enroll here].
** [https://arxiv.org/html/2408.14849v2 Project SHADOW: Symbolic Higher-order Associative Deductive reasoning On Wikidata using LM probing] - SHADOW is a fine-tuned language model trained on an intermediate task using associative deductive reasoning, its performance is measured on a knowledge base construction task using Wikidata triple completion. By Hanna Abi Akl.
** [https://easychair.org/publications/preprint/MZrm Using Wikidata for Managing Cultural Heritage Information] - The present study uses model wikidata elements as a basis and explores its dynamic formation into a cultural heritage information management tool within a museum. By D. Kyriaki-Manessi and S. Vazaiou.
** [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-72437-4_23 Enriching Archival Linked Data Descriptions with Information from Wikidata and DBpedia] - This paper investigates the potential to use information in archival records in a larger context for ArchOnto and aims to leverage classes and properties sourced from repositories deemed informal due to their crowd-sourcing nature. By I. Koch et al.
** [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024144799 A framework for integrating biomedical knowledge in Wikidata with open biological and biomedical ontologies and MeSH keywords] - This paper utilizes primary data sources of OBO ontologies and MeSH keywords classified using SPARQL queries for RDF knowledge graphs, to contribute to the robustness and accuracy of collaborative biomedical knowledge graphs. By H. Turki et al.
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=OF-kq8-rO_o&amp;t=3038s Serbian Novels on Wikidata: Project wikiELTeC &amp; Tesla] Part of Wikimedia CEE Meeting 2024 in İstanbul, this session presented by Filip Maljković charts progress on contributing Serbian literature to Wikidata.
* Dataviz
** [https://tjukanovt.github.io/notable-people Find your most famous neighbour], a world map of notable people based on Wikipedia and Wikidata.&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Tool of the week&lt;/translate&gt;'''
&lt;translate&gt;* [https://larsgw.blogspot.com/2023/12/three-new-userscripts-for-wikidata.html Three new Userscripts for Wikidata] - [[d:User:Lagewi|User:Lagewi]] has written 3 scripts to simplify reading references, explore property-value pairs in use for a statement or attaching a full bibliography to the end of the item page.&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Other Noteworthy Stuff&lt;/translate&gt;'''
&lt;translate&gt;* [https://www.opensanctions.org/datasets/wd_categories/ OpenSactions:Wikidata Persons in Relevant Categories] - Using [https://petscan.wmcloud.org/ PETScan], generates a list of profiles of politically exposed persons by querying specific categories on Wikidata and extracting the entities.&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review&lt;/translate&gt;'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* &lt;translate&gt;Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:&lt;/translate&gt;
** &lt;translate&gt;General datatypes: &lt;/translate&gt;
***[[:d:Property:P12969|game designer]] (&lt;nowiki&gt;person(s) who devised and developed this game&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12981|handwriting example]] (&lt;nowiki&gt;sample image of the person's handwriting&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12992|objects of occurrence have role]] (&lt;nowiki&gt;role that objects of this occurrence take on in the context of this occurrence. (For selectional restrictions, use &quot;object class of occurrence&quot; (P12913) instead.)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12993|agents of action have role]] (&lt;nowiki&gt;role that agents of this action take on in the context of this action. (For selectional restrictions, use &quot;agent class of action&quot; (P12994) instead. )&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12994|agent class of action]] (&lt;nowiki&gt;class of items that may initiate this action or class of actions (For roles filled by agents of an action, use &quot;agents of action have role&quot; (P12993) instead)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12995|agent of action]] (&lt;nowiki&gt;particular item that initiates this action or class of actions&lt;/nowiki&gt;)
** &lt;translate&gt;External identifiers: &lt;/translate&gt;[[:d:Property:P12963|‎Altar of Gaming character ID]], [[:d:Property:P12964|WikiYeshiva article ID]], [[:d:Property:P12965|Yediot Books book ID]], [[:d:Property:P12966|Mapcarta ID]], [[:d:Property:P12967|VIRIN]], [[:d:Property:P12968|cnkgraph person ID]], [[:d:Property:P12970|Tabletopia game ID]], [[:d:Property:P12971|cnkgraph book ID]], [[:d:Property:P12973|cnkgraph poem ID]], [[:d:Property:P12975|Lexikon der Mathematik entry ID]], [[:d:Property:P12976|‎CNES ID]], [[:d:Property:P12977|‎Tretyakov Gallery artist ID]], [[:d:Property:P12978|‎TV Maze character ID]], [[:d:Property:P12979|Say Who ID]], [[:d:Property:P12980|‎Finnish Business ID]], [[:d:Property:P12983|Prosocour person ID]], [[:d:Property:P12984|Stadtwiki Karlsruhe ID]], [[:d:Property:P12985|Athletics New Zealand athlete ID]], [[:d:Property:P12986|Encyclopedia of Tunisian Women person ID]], [[:d:Property:P12987|‎LMFDB knowl ID]], [[:d:Property:P12988|ACUM performer ID]], [[:d:Property:P12989|ACUM creator/publisher ID]], [[:d:Property:P12990|ACUM Work ID]], [[:d:Property:P12991|ACUM album ID]], [[:d:Property:P12996|culture.ru organization ID]], [[:d:Property:P12997|‎Hindustan Times topic ID]], [[:d:Property:P12998|Newgrounds submission ID]], [[:d:Property:P12999|Storia della civiltà europea ID]], [[:d:Property:P13000|Encyclopedia of Brno History literature ID]], [[:d:Property:P13001|Linked Open Vocabularies ID]], [[:d:Property:P13002|‎Ontobee ID]], [[:d:Property:P13003|‎typeset.io journal ID]], [[:d:Property:P13004|NooSFere editorial collection ID]], [[:d:Property:P13005|pomniky.npmk.cz ID]], [[:d:Property:P13014|‎Dictionary of guerrillas and anti-Franco resistance fighters ID]], [[:d:Property:P13015|e-LIS publication ID]], [[:d:Property:P13016|GameReactor company ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
&lt;translate&gt;* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:&lt;/translate&gt;
&lt;translate&gt;** General datatypes: &lt;/translate&gt;
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Larval host plant|Larval host plant]] (&lt;nowiki&gt;Larval host plant - used only for insects - subclass of P1034&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has reading|has reading]] (&lt;nowiki&gt;phonetic reading or pronunciation of the kanji&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/chemical formula|chemical formula]] (&lt;nowiki&gt;Description of chemical compound giving element symbols and counts&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/mode of reproduction|mode of reproduction]] (&lt;nowiki&gt;ways for living organisms to propagate or produce their offsprings&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/health points|health points]] (&lt;nowiki&gt;health or armor points of this video game, board game or role-playing game character&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/damage|damage]] (&lt;nowiki&gt;damage value of this video game weapon, ability or character&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/magazine capacity|magazine capacity]] (&lt;nowiki&gt;In (real or fictional) devices like a firearm, weapon, or engineered thing, this is the default capacity or size of a devices' magazine, clip, or other container typically used to hold ammunition, bolts, cartridges, tools, etc. which pushes those items as needed usually through a spring-based mechanism into a receiver for further use by the device&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/male mean age|male mean age]] (&lt;nowiki&gt;male mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/female mean age|female mean age]] (&lt;nowiki&gt;female mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Mummy of a person|Mummy of a person]] (&lt;nowiki&gt;mummy of a person&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/publication type of scholarly article|publication type of scholarly article]] (&lt;nowiki&gt;Publication type of scholarly article&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/characteristic of|characteristic of]] (&lt;nowiki&gt;(qualifier only) statement value is a characteristic, quality, property, or state of this item&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Medietilsynets filmdatabase|Medietilsynets filmdatabase]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a film in the Norwegian Medietilsynets database&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Western Australian Biographical Index|Western Australian Biographical Index]] (&lt;nowiki&gt;Card ID from the Western Australian Biographical Index, a set of handwritten index cards compiled in the 1970s.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/leased to|leased to]] (&lt;nowiki&gt;person or organisation that holds or was granted a lease on the subject&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/WPBSA com player ID|WPBSA com player ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for an athlete on the main website of WPBSA&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/JLPT level|JLPT level]] (&lt;nowiki&gt;difficulty of word by the level of JLPT&lt;/nowiki&gt;)
&lt;translate&gt;** External identifiers:&lt;/translate&gt; [[:d:Wikidata:Property proposal/case id (mainland China)|case id (mainland China)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NWIS site ID|NWIS site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biblioteka Nauki IDs|Biblioteka Nauki IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LWW journal ID|LWW journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BioMed Central journal ID|BioMed Central journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Historical Encyclopedia of Siberia ID|Historical Encyclopedia of Siberia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FightTime fighters ID|FightTime fighters ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Korean Basketball League ID|Korean Basketball League ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant L'Humanité d’un sujet|Identifiant L'Humanité d’un sujet]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Basketball Association ID2|Chinese Basketball Association ID2]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Koha Kütüphane ID|Koha Kütüphane ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MyWaifuList character ID|MyWaifuList character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FantLab artist ID|FantLab artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Münzkabinett|Münzkabinett]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Latgales dati person ID|Latgales dati person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant inventaire Grand Est|identifiant inventaire Grand Est]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RedBA Granada authority ID|RedBA Granada authority ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetalTabs.com musician ID|MetalTabs.com musician ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HA! ID|HA! ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Radio France d'une émission|Identifiant Radio France d'une émission]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant France Télévisions d'une émission|Identifiant France Télévisions d'une émission]], [[:d:Wikidata:Property proposal/beniabbandonati ID|beniabbandonati ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DDB person ID|DDB person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European Parliament document ID|European Parliament document ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hlídač státu subject ID|Hlídač státu subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kramerius of Czech Digital Library UUID|Kramerius of Czech Digital Library UUID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Acervo de Literatura Digital Mato-Grossense ID|Acervo de Literatura Digital Mato-Grossense ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Persons and Names of the Middle Kingdom and early New Kingdom person ID|Persons and Names of the Middle Kingdom and early New Kingdom person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cihai encyclopedia entry ID|Cihai encyclopedia entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cihai dictionary entry ID|Cihai dictionary entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Duocet Wiki of Plants ID|Duocet Wiki of Plants ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

&lt;translate&gt;You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Did you know?'''
* Query examples:
** [https://w.wiki/BJ2c Network of European Union Independent Fiscal Institutions]
** [https://w.wiki/BNAq Opera singers who are sopranos with an article on English Wikipedia]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Popular_items_without_claims|Popular_items_without_claims]]
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1126190|هُئَڻُ L1126190]] Sindhi verb (to be)&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Development'''
* Search: The [[mediawikiwiki:Help:Extension:WikibaseCirrusSearch#Keywords|haswbstatement search magic word]] has been improved by the Search Platform Team. Previously it was limited in which Properties were indexed for it. Going forward haswbstatement:P123 will work for all Properties, regardless of their datatype. This will allow you to filter search results for Items that have a statement with a specific Property. (Searching for a specific complete statement with haswbstatement:P123=xxx will still only work for specific datatypes.) For this to work all Items have to be reindexed and this will take up to 1 month.
* Design system migration: We have migrated the Special:NewLexeme page from Wikit to Codex and are working on finishing the migration for the Query Builder.
* EntitySchemas: We finished the investigation about how to support search for EntitySchemas by label or alias when linking to an EntitySchema in a statement. ([[phab:T362005]])
* Wikibase REST API: We worked on integrating language fallbacks into the API ([[phab:T371605]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].&lt;/translate&gt;

&lt;translate&gt;'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]&lt;/translate&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Read the full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Help translate]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User talk:Danny Benjafield (WMDE)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 19:03, 30 September 2024 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=27529326 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #648 ==

&lt;languages/&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' &lt;translate&gt; Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2024-10-07. Please help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/2024_10_07|Translate]]. Missed the previous one?&lt;br&gt; See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#647]]&lt;/translate&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;
'''&lt;translate&gt;[[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Events]]&lt;/translate&gt;'''
&lt;translate&gt;* Upcoming:
** [https://www.eventbrite.com/e/wikidata-day-2024-tickets-1034373879117?aff=erelexpmlt Wikidata Day 2024] at the Pratt Institute Manhattan Campus, New York - To celebrate Wikidata's 12th Birthday, a mini-conference with beginner workshops, lightning talks and keynote speeches will be held. October 26, 11am - 5pm EDT (UTC-4). More info, registration and full address on this [[w:Wikipedia:Meetup/NYC/Wikidata_Day_2024|Wikipedia event page]].
** [[d:Wikidata:Events/Wikidata Days Bologna 2024|The Wikidata Days 2024 in Bologna, Italy]] will take place on November 8th and 9th. Its [[d:Wikidata:Events/Wikidata Days Bologna 2024/Programma|program]] revolves around Wikidata for libraries and academia, and features a wide range of Wikidata-enthusiastic librarians and researchers from Italy. [[d:Wikidata:Events/Wikidata Days Bologna 2024/Iscrizione|Registration]] is open until October 31st.
** The next [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, 16th October 2024 at 18:00 CEST in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. ''The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.''
** [[Wikidata:Scholia/Events/Hackathon October 2024|Scholia hackathon]] on Oct 18-20, aimed at addressing changes related to the Wikidata graph split
** [https://ktieb.org.mt/en/festival/intangible-cultural-heritage-on-wikidata-wikimedia-community-malta-wcm-wcm-stand-37/ Intangible Cultural Heritage on Wikidata] - Hosted by Wikimedia Community Malta (WCM), November 8, 2024 18:00 - 19:00 CEST, Malta Fairs and Conference Centre (MFCC) in Ta’ Qali, Malta
** [https://library.osu.edu/site/cartoons/2024/10/02/graphic-possibilities-research-workshop/wikidata-event-fall24_-chambliss_/ Edit-A-Thon: 50 States of Comics - Ohio], take part in this virtual event held October 10, 10:00 - 16:00 EST (UTC-5).&lt;/translate&gt;

&lt;translate&gt;'''Press, articles, blog posts, videos'''&lt;/translate&gt;
&lt;translate&gt;* Blogs
** [https://www.dbreunig.com/2024/10/04/wikidata-is-a-giant-crosswalk-file.html Wikidata is a giant crosswalk file] dbreunig.com describes how with a little DuckDB and Ruby and data from Wikidata, you can produce a cross-walk file of geographic entities. 
* Videos
** (ru) [https://www.youtube.com/watch?v=qMAQtaKzH1o Wikidata Reconciliation Service] - This video shows how to add QID's to a large number of person-entities, add descriptions and  search by full name and years of life. [https://wikidata.reconci.link/ Wikidata reconciliation for OR] (Script: [https://gist.github.com/Podbrushkin/43053bf16640afce96f01721e2f71d6a Github:Podbrushkin])
**  (fr) [https://www.youtube.com/watch?v=luIWdG9eTG0 Data recovery on Wikidata for the DataViz project] - PhilippGam presents the various methods to extract and sort data from Wikidata and use the wikidataMultiSearch tool.
** [https://youtube.com/9pPpwrK7Qq4?t=4984 Bridging the Digital Scriptorium Data Model and Wikidata to Expand Reuse of Manuscript Metadata] Rose McCandless gives this lighning talk at the LD4 2024 Conference.
* Notebooks
** [https://observablehq.com/@pac02/continental-and-country-diversity-in-wikipedia-art Continental and country diversity of Wikipedia art]&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Tool of the week&lt;/translate&gt;'''
* (fr) [https://philippegambette.github.io/wikidataMultiSearch/ wikidata MultiSearch] - search for a list of elements in Wikidata. A GPLv3 licenced tool built by Philippe Gambette  allows you to search for a list of words in Wikidata and retrieve some associated Wikidata properties.

'''&lt;translate&gt;Other Noteworthy Stuff&lt;/translate&gt;'''
* Are you building applications or services with Wikidata's data? [[d:Wikidata:Usability and usefulness/2024-Data access methods|We'd love to hear from you]] to help us figure out the future of accessing Wikidata's data.

* [[d:Wikidata:Event_Organizers|Wikidata: Event Organizers]] - If you are organizing or thinking about planning a Wikidata event, this new page listing the additional User rights the user-role 'event organizer' has will be a valuable resource. Including the process for applying for permission rights.
'''&lt;translate&gt;Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review&lt;/translate&gt;'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
&lt;translate&gt;* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes:&lt;/translate&gt; 
***[[:d:Property:P12981|handwriting example]] (&lt;nowiki&gt;sample image of the person's handwriting&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12992|objects of occurrence have role]] (&lt;nowiki&gt;role that objects of this occurrence take on in the context of this occurrence. (For selectional restrictions, use &quot;object class of occurrence&quot; (P12913) instead.)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12993|agents of action have role]] (&lt;nowiki&gt;role that agents of this action take on in the context of this action. (For selectional restrictions, use &quot;agent class of action&quot; (P12994) instead. )&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12994|agent class of action]] (&lt;nowiki&gt;class of items that may initiate this action or class of actions (For roles filled by agents of an action, use &quot;agents of action have role&quot; (P12993) instead)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P12995|agent of action]] (&lt;nowiki&gt;particular item that initiates this action or class of actions&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13044|characteristic of]] (&lt;nowiki&gt;(qualifier only) statement value is a characteristic, quality, property, or state of this qualifier value&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13045|has kanji reading]] (&lt;nowiki&gt;phonetic reading or pronunciation of the kanji&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13046|publication type of scholarly work]] (&lt;nowiki&gt;Publication type of scholarly work&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13047|leased to]] (&lt;nowiki&gt;person or organisation that holds or was granted a lease on the subject&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13048|magazine capacity]] (&lt;nowiki&gt;number of projectiles or objects in the magazine feeding a weapon or tool&lt;/nowiki&gt;)
&lt;translate&gt;** External identifiers:&lt;/translate&gt; [[:d:Property:P12980|‎Finnish Business ID]], [[:d:Property:P12983|Prosocour person ID]], [[:d:Property:P12984|Stadtwiki Karlsruhe ID]], [[:d:Property:P12985|Athletics New Zealand athlete ID]], [[:d:Property:P12986|Encyclopedia of Tunisian Women person ID]], [[:d:Property:P12987|‎LMFDB knowl ID]], [[:d:Property:P12988|ACUM performer ID]], [[:d:Property:P12989|ACUM creator/publisher ID]], [[:d:Property:P12990|ACUM Work ID]], [[:d:Property:P12991|ACUM album ID]], [[:d:Property:P12996|culture.ru organization ID]], [[:d:Property:P12997|‎Hindustan Times topic ID]], [[:d:Property:P12998|Newgrounds submission ID]], [[:d:Property:P12999|Storia della civiltà europea ID]], [[:d:Property:P13000|Encyclopedia of Brno History literature ID]], [[:d:Property:P13001|Linked Open Vocabularies ID]], [[:d:Property:P13002|‎Ontobee ID]], [[:d:Property:P13003|‎typeset.io journal ID]], [[:d:Property:P13004|NooSFere editorial collection ID]], [[:d:Property:P13005|pomniky.npmk.cz ID]], [[:d:Property:P13014|‎Dictionary of guerrillas and anti-Franco resistance fighters ID]], [[:d:Property:P13015|e-LIS publication ID]], [[:d:Property:P13016|GameReactor company ID]], [[:d:Property:P13017|Latgales dati person ID]], [[:d:Property:P13018|‎FantLab artist ID]], [[:d:Property:P13019|RedBA Granada authority ID]], [[:d:Property:P13020|‎NWIS site ID]], [[:d:Property:P13021|MetalTabs.com band ID]], [[:d:Property:P13022|Koha Kütüphane ID]], [[:d:Property:P13023|HA! artwork ID]], [[:d:Property:P13024|France television program ID]], [[:d:Property:P13026|Radio France program ID]], [[:d:Property:P13027|Grand Est inventory ID]], [[:d:Property:P13028|Norwegian Media Authority's film rating ID]], [[:d:Property:P13029|Historical Encyclopedia of Siberia ID]], [[:d:Property:P13030|‎Münzkabinett ID]], [[:d:Property:P13031|MyWaifuList character ID]], [[:d:Property:P13032|‎Kramerius of Czech Digital Library UUID]], [[:d:Property:P13034|‎European Parliament document ID]], [[:d:Property:P13035|‎Western Australian Biographical Index]], [[:d:Property:P13037|beniabbandonati (detailed sheet) ID]], [[:d:Property:P13038|beniabbandonati (summary sheet) ID]], [[:d:Property:P13039|Biblioteka Nauki article ID]], [[:d:Property:P13040|Biblioteka Nauki journal ID]], [[:d:Property:P13041|Biblioteka Nauki book ID]], [[:d:Property:P13042|Biblioteka Nauki publisher ID]], [[:d:Property:P13043|PNM Middle Kingdom and New Kingdom person ID]], [[:d:Property:P13049|DDB person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
&lt;translate&gt;* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes:&lt;/translate&gt; 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Larval host plant|Larval host plant]] (&lt;nowiki&gt;Larval host plant - used only for insects - subclass of P1034&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/chemical formula|chemical formula]] (&lt;nowiki&gt;Description of chemical compound giving element symbols and counts&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/mode of reproduction|mode of reproduction]] (&lt;nowiki&gt;ways for living organisms to propagate or produce their offsprings&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/health points|health points]] (&lt;nowiki&gt;health or armor points of this video game, board game or role-playing game character&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/damage|damage]] (&lt;nowiki&gt;damage value of this video game weapon, ability or character&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/male mean age|male mean age]] (&lt;nowiki&gt;male mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/female mean age|female mean age]] (&lt;nowiki&gt;female mean age in a given place; qualifier of {{P|4442}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Mummy of a person|Mummy of a person]] (&lt;nowiki&gt;mummy of a person&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/WPBSA com player ID|WPBSA com player ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for an athlete on the main website of WPBSA&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/JLPT level|JLPT level]] (&lt;nowiki&gt;difficulty of word by the level of JLPT&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/beer style|beer style]] (&lt;nowiki&gt;Classification of a beer based on its style&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has forks|has forks]] (&lt;nowiki&gt;Notable software forks of this software&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Monument Counter ID|Monument Counter ID]] (&lt;nowiki&gt;Digital memorial for women killed by violence&lt;/nowiki&gt;)
&lt;translate&gt;** External identifiers:&lt;/translate&gt; [[:d:Wikidata:Property proposal/case id (mainland China)|case id (mainland China)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BioMed Central journal ID|BioMed Central journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FightTime fighters ID|FightTime fighters ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Korean Basketball League ID|Korean Basketball League ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant L'Humanité d’un sujet|Identifiant L'Humanité d’un sujet]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Basketball Association ID2|Chinese Basketball Association ID2]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KISTI institute ID|KISTI institute ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hlídač státu subject ID|Hlídač státu subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Acervo de Literatura Digital Mato-Grossense Person ID|Acervo de Literatura Digital Mato-Grossense Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cihai encyclopedia entry ID|Cihai encyclopedia entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cihai dictionary entry ID|Cihai dictionary entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Duocet Wiki of Plants ID|Duocet Wiki of Plants ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dwelly entry ID|Dwelly entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Indo-Tibetan Lexical Resource ID|Indo-Tibetan Lexical Resource ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A digital concordance of the R̥gveda ID|A digital concordance of the R̥gveda ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/vardnica.aizpute.lv ID|vardnica.aizpute.lv ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant CIRDOC d'un auteur ou d'une autrice|Identifiant CIRDOC d'un auteur ou d'une autrice]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant CIRDOC d'un document|Identifiant CIRDOC d'un document]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Department of Defense Identification Code|Department of Defense Identification Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un document audiovisuel dans le catalogue de l'Inathèque|Identifiant d'un document audiovisuel dans le catalogue de l'Inathèque]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LWW journal ID|LWW journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BAHRA ID|BAHRA ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Historical Gazetteer place ID|World Historical Gazetteer place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Diccionario biográfico de Castilla-La Mancha ID|Diccionario biográfico de Castilla-La Mancha ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AniSearch person ID|AniSearch person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Babelio d'un sujet|identifiant Babelio d'un sujet]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur Madelen|Identifiant d'une personne sur Madelen]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ITTF PTT ID|ITTF PTT ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Push Square series ID|Push Square series ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VG247 series ID|VG247 series ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dtf.ru person ID|dtf.ru person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

&lt;translate&gt;You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Did you know?'''
* Query examples:&lt;/translate&gt;
** [https://w.wiki/BSj8 Winners of the Guillaume Apollinaire Prize (1941-2023)]
** [https://w.wiki/BQms Libraries in Argentina (on Wikidata)]
&lt;translate&gt;* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:Lingnan_University_Library_Wikidata_Pilot|Lingnan University Library: Wikidata Pilot Project]] - Creating and improving entries for Lingnan University academic staff, as well as generating entries for the Library's digital collections and Lingnan theses and dissertations.
** [[d:Wikidata:WikiProject_French_Literary_Prizes|French Literary Prizes]] - Aims to coordinate the development of a database on French literary prizes (list of prizes, jury members, list of winners)
** [[d:Wikidata:WikiProject_Cycling/2025_races|Cycling: 2025 Races]] - documenting the the planned Cycling races for 2025.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Abuse_filter_effectiveness|Abuse filter effectiveness]] - This DB report compiles a variety of statistics on combating vandalism.&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Development'''
* Data access:
** We have published [[d:Wikidata:Usability and usefulness/2024-Data access methods|a survey to better understand the future needs of application developers]] who want to work with Wikidata's data. Please take part if you are developing applications or services using data from Wikidata.
** We are analyzing query logs to better understand which queries could be moved to other services in the future.
* Design system: We continued migrating the Query Builder and Special:NewLexeme from Wikit to Codex&lt;/translate&gt;

&lt;translate&gt;[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]&lt;/translate&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Read the full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Help translate]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User talk:Danny Benjafield (WMDE)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 19:13, 07 October 2024 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=27557411 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Translation request  ==

Hello, Fotokannan.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Malayalam Wikipedia?

Yours sincerely, [[ഉപയോക്താവ്:Oirattas|Oirattas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Oirattas|സംവാദം]]) 15:44, 14 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
:: Done--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 16:30, 14 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)
:::Thank you very much for the new article! [[ഉപയോക്താവ്:Oirattas|Oirattas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Oirattas|സംവാദം]]) 17:19, 14 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #659 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''  Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2024-12-23. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2024 12 16|#658]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New request for comments:
** [[d:Wikidata:Requests for comment/P518 scope|P518 scope]] - Should scope of league or [[d:Property:P118|competition (P118)]] include forms and aspects?
** [[d:Wikidata:Project_chat#Trying_to_get_a_consensus_on_English_label_for_Q30_--_&quot;United_States_of_America&quot;_vs_&quot;United_States&quot;|Trying to get a consensus on English label for Q30 -- &quot;United States of America&quot; vs &quot;United States&quot;]]

''' Events '''
* Ongoing: [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/AATBE57724357T7QC6EAXNGO2KKBJRDE/ Wikidata Cleanup 2024] - [[d:User:Romaine|Romaine]] continues his initiative, &quot;Wikidata Cleanup,&quot; to coordinate community efforts in addressing the problem of items missing basic properties during the last ten days of 2024, when many users have extra time due to holidays. The aim is to improve data quality by focusing on ensuring all items have essential properties like &quot;instance of&quot; (P31) or &quot;subclass of&quot; (P279), adding relevant country and location data, and maintaining consistency within item series.
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [[d:Event:Data Reuse Days 2025|Data Reuse Days]] - online event focusing on projects using Wikidata's data, 18-27 February 2025. You can submit a proposal for the program [[d:Event talk:Data Reuse Days 2025|on the talk page]] until January 12th.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://www.calishat.com/2024/12/16/exploring-youtube-channels-via-wikidata/ Exploring YouTube Channels Via Wikidata], by Tara Calishain. &quot;This time I'm playing with a way to browse YouTube channels while using Wikidata as context. And you can try it too, because it doesn't need any API keys!&quot;
** [http://magnusmanske.de/wordpress/archives/754 Wikidata Items &quot;described at URL&quot; domain ranked list], by Magnus Manske
* Papers: [https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783111082486-003/html Finding Female Film Editors in Wikidata: How to Query and Visualize Filmographic Records]
* Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=l7sK-nFiRbM How to link a Wikipedia article to Wikidata] (Spanish)

''' Tool of the week '''
* [https://ordia.toolforge.org/flying-dehyphenator/ Flying Dehyphenator] is an Ordia game. Given the start part of a word, use the spacebar to move the word and hit the next part of the word. Only hyphenations described with the Unicode hyphenation character work.
* Want a wrap of your Wikidata activities in 2024? [https://wikipediayir.netlify.app Wiki Year In Review] has it for you! (use www.wikidata.org for the project URL)

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[mw:Wikibase/Suite-Contributing-Guide|Wikibase/Suite-Contributing-Guide]]: Wikibase Suite's contributing guide has been published. This guide aims to help anyone who wants to contribute and make sure they are equipped with all the relevant information to do so.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13171|bequest income]] (&lt;nowiki&gt;the sum a organisations receives from bequests/legacies in a timeframe&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13176|taxon known by this common name]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this common name refers&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13177|homonymous taxon]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which the taxon name is an exact homonym&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13187|role named as]] (&lt;nowiki&gt;use as qualifier to indicate how the object's role was named in the credits of its respective work&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13188|meeting of]] (&lt;nowiki&gt;subject is a meeting or session of this organization&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13165|PCGames.de product ID]], [[:d:Property:P13166|PUG authority ID]], [[:d:Property:P13167|Three Decks class ID]], [[:d:Property:P13168|Vidas author ID]], [[:d:Property:P13169|Usito ID]], [[:d:Property:P13170|ZSL authority ID]], [[:d:Property:P13172|Collectie Nederland ID]], [[:d:Property:P13173|Hachette author ID]], [[:d:Property:P13174|CamerounWeb person ID]], [[:d:Property:P13175|Hindi Shabdamitra entry ID]], [[:d:Property:P13178|OpenSSF Practices ID]], [[:d:Property:P13179|Japanese Health Insurance System Facility ID]], [[:d:Property:P13180|Centre d'Etudes Picasso ID]], [[:d:Property:P13181|CUATM statistical code]], [[:d:Property:P13182|CUATM unique identification code]], [[:d:Property:P13183|JudaicaLink person (GND) ID]], [[:d:Property:P13184|teams.by national team ID]], [[:d:Property:P13185|Eyrolles author ID]], [[:d:Property:P13186|Mémoire des avocats ID]], [[:d:Property:P13189|BCU Kirundi-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13190|Estonian–Latvian Dictionary ID]], [[:d:Property:P13191|WHL player ID]], [[:d:Property:P13192|Indo-European Lexicon ID]], [[:d:Property:P13193|Battle.net game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/About box|About box]] (&lt;nowiki&gt;Screenshot of the About Box of the respective software (contains important information such as authors, license, version number and year(s) and is included in almost every software)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nonprofit tax status|nonprofit tax status]] (&lt;nowiki&gt;country specific tax status of organisations like non-profits&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of wich this item is the taxonomic type&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/World Heritage type|World Heritage type]] (&lt;nowiki&gt;Propriety of World heritage site : the Type (Cultural, Natural, Mixed)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of shading units|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;Number of shading units in a graphics card.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Three Decks conflict ID|Three Decks conflict ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Newmark Albanian-English Dictionary ID|Newmark Albanian-English Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norsk oversettterleksikon ID|Norsk oversettterleksikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/footballdatabase.eu match ID|footballdatabase.eu match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Pelajar Edisi Kedua ID|Kamus Pelajar Edisi Kedua ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Berlinische Galerie object ID|Berlinische Galerie object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Singapore Unique Entity Number|Singapore Unique Entity Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lyricfind artist ID|Lyricfind artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HonestGamers game ID|HonestGamers game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant MACM d'un artisite|identifiant MACM d'un artisite]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Syrian Memory person ID|Syrian Memory person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc|Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Paris Match ID|Paris Match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Dewan Edisi Tiga|Kamus Dewan Edisi Tiga]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Registre national des gels|identifiant Registre national des gels]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DOSBox Wiki|DOSBox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cimetières de France|Identifiant Cimetières de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Amsterdam Monumentenstad ID|Amsterdam Monumentenstad ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kyiv Independent Topic|Kyiv Independent Topic]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lutris company ID|Lutris company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nafziger Order of Battle ID|Nafziger Order of Battle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Football Teams.com stadium ID|National Football Teams.com stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Play:Right genre ID|Play:Right genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID|Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Football National League player ID|Russian Football National League player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gaia ID|Gaia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wellcome Collection concept ID|Wellcome Collection concept ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/CVwB Countries that have had a woman serving as Minister of Defense]
** [https://w.wiki/CUKR  Leonardo DiCaprio's partners] ([https://x.com/Michal_J_Spacek/status/1870053341436223745 source])
** [https://w.wiki/CGYX Countries that have most items with Mastodon or PeerTube (ActivityPub) social networks] ([https://wikis.world/redirect/statuses/113582298631341475 source])
** [https://w.wiki/CVwi Olympians who died during the year 2024] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Deaths_in_2024|source]])
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject Nonprofit Organizations/Japan|Nonprofit Organizations/Japan]]
**
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://w.wiki/CVtd Items with a sitelink to Dutch Wikipedia and have no P31 and/or P279] ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/AATBE57724357T7QC6EAXNGO2KKBJRDE/ source]) (replace 2x the &quot;nl&quot; into the language code of your language)
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q66|Boeing (Q66)]] - American global aerospace and defense corporation
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L348887|julehilsen]] - Christmas greeting in Danish

''' Development '''
* With the winter holidays upon us, the development team is taking a break, and there will be no deployments for Wikidata during this time.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country:
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2024 12 16|Previous issue]] · [[User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] ([[User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]]) · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:01, 23 ഡിസംബർ 2024 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=27940631 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Weekly Summary #660 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''  Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2024-12-30. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2024 12 23|#659]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;
''' Welcome to 2023’s Final Weekly Summary! '''

A huge thank you to everyone who contributed to the newsletter this year! 🎉 Each of your contributions, whether big or small, has made a difference and has helped us create a vibrant and informative resource for the Wikidata community. 🙏 Let's continue building and sharing knowledge together in the coming year! 🙌✨

'''Discussions'''
* Open request for oversight: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Oversight/Ameisenigel|Ameisenigel]] (RfP scheduled to end at 6 January 2025 21:52 UTC)

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Papers
** [https://doi.org/10.5282/o-bib/6081 Library Data in Wikimedia Projects: Case Study from the Czech Republic] by Jansová, L., Maixnerová, L., &amp; Š´tastná, P. (2024). ''&quot;The paper outlines the collaboration between the National Library of the Czech Republic and Wikimedia since 2006, focusing on linking authority records with Wikipedia articles and training librarians and users. By 2023, the National Library provided most of its databases under a CC0 license, launched a &quot;Wikimedians in Residence&quot; program, and collaborated on projects involving linked data and using authority records in Wikidata. This partnership has enhanced their cooperation for mutual benefit, identifying key factors for their successful long-term collaboration.&quot;''
** [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/24701475.2024.2431798 How have you modelled my gender? Reconstructing the history of gender representation in Wikidata] by Melis, B., Fioravanti, M., Paolini, C., &amp; Metilli, D. (2024). ''&quot;The paper traces the evolution of gender representation in Wikidata, showing how the community has moved from a binary interpretation of gender to a more inclusive model for trans and non-binary identities. The Wikidata Gender Diversity project (WiGeDi) timeline highlights the significant changes influenced by external historical events and the community's increased understanding of gender complexity.&quot;''
* Videos: Arabic Wikidata Days 2024 - Data Science Course - First Practical Session: Wikibase-CLI Tool ([https://www.youtube.com/watch?v=rTkF1Y5sOPY part 1], [https://www.youtube.com/watch?v=-fpWNtyO9Qg part 2]) by Saeed Habishan. &quot;The Wikibase-CLI enables command-based interaction with Wikidata using shell scripts and JavaScript. The tool runs on NodeJS and enables automatic reading and editing of Wikidata.&quot;

'''Tool of the week'''
* [https://github.com/lubianat/wikiora WikiORA] - is a tool designed for gene over-representation analysis. It integrates data from Wikidata, Wikipedia, Gene Ontology, and PanglaoDB to help researchers identify significantly enriched gene sets in their data.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13171|bequest income]] (&lt;nowiki&gt;the sum a organisations receives from bequests/legacies in a timeframe&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13176|taxon known by this common name]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this common name refers&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13177|homonymous taxon]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which the taxon name is an exact homonym&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13187|role named as]] (&lt;nowiki&gt;use as qualifier to indicate how the object's role was named in the credits of its respective work&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13188|meeting of]] (&lt;nowiki&gt;subject is a meeting or session of this organization&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13165|PCGames.de product ID]], [[:d:Property:P13166|PUG authority ID]], [[:d:Property:P13167|Three Decks class ID]], [[:d:Property:P13168|Vidas author ID]], [[:d:Property:P13169|Usito ID]], [[:d:Property:P13170|ZSL authority ID]], [[:d:Property:P13172|Collectie Nederland ID]], [[:d:Property:P13173|Hachette author ID]], [[:d:Property:P13174|CamerounWeb person ID]], [[:d:Property:P13175|Hindi Shabdamitra entry ID]], [[:d:Property:P13178|OpenSSF Practices ID]], [[:d:Property:P13179|Japanese Health Insurance System Facility ID]], [[:d:Property:P13180|Centre d'Etudes Picasso ID]], [[:d:Property:P13181|CUATM statistical code]], [[:d:Property:P13182|CUATM unique identification code]], [[:d:Property:P13183|JudaicaLink person (GND) ID]], [[:d:Property:P13184|teams.by national team ID]], [[:d:Property:P13185|Eyrolles author ID]], [[:d:Property:P13186|Mémoire des avocats ID]], [[:d:Property:P13189|BCU Kirundi-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13190|Estonian–Latvian Dictionary ID]], [[:d:Property:P13191|WHL player ID]], [[:d:Property:P13192|Indo-European Lexicon ID]], [[:d:Property:P13193|Battle.net game ID]], [[:d:Property:P13194|Singapore Unique Entity Number]], [[:d:Property:P13195|AniSearch character ID]], [[:d:Property:P13196|Three Decks conflict ID]], [[:d:Property:P13197|Berlinische Galerie object ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/About box|About box]] (&lt;nowiki&gt;Screenshot of the About Box of the respective software (contains important information such as authors, license, version number and year(s) and is included in almost every software)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nonprofit tax status|nonprofit tax status]] (&lt;nowiki&gt;country specific tax status of organisations like non-profits&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/World Heritage type|World Heritage type]] (&lt;nowiki&gt;Propriety of World heritage site : the Type (Cultural, Natural, Mixed)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of shading units|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;Number of shading units in a graphics card.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Maximum beam energy|Maximum beam energy]] (&lt;nowiki&gt;Maximum beam energy of a particle accelerator&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Accused of|Accused of]] (&lt;nowiki&gt;Crime or other misdeed a person has been accused of, but ''not proven or convicted''&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/hat gespendet|hat gespendet]] (&lt;nowiki&gt;Amount of money donated to a person or organization&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Newmark Albanian-English Dictionary ID|Newmark Albanian-English Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norsk oversettterleksikon ID|Norsk oversettterleksikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/hockey1946.ru player id|hockey1946.ru player id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/footballdatabase.eu match ID|footballdatabase.eu match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Pelajar Edisi Kedua ID|Kamus Pelajar Edisi Kedua ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lyricfind artist ID|Lyricfind artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HonestGamers game ID|HonestGamers game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant MACM d'un artisite|identifiant MACM d'un artisite]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Syrian Memory person ID|Syrian Memory person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc|Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Paris Match ID|Paris Match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Dewan Edisi Tiga|Kamus Dewan Edisi Tiga]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Registre national des gels|identifiant Registre national des gels]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DOSBox Wiki|DOSBox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cimetières de France|Identifiant Cimetières de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Amsterdam Monumentenstad ID|Amsterdam Monumentenstad ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kyiv Independent Topic|Kyiv Independent Topic]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lutris company ID|Lutris company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nafziger Order of Battle ID|Nafziger Order of Battle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Football Teams.com stadium ID|National Football Teams.com stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Play:Right genre ID|Play:Right genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID|Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Football National League player ID|Russian Football National League player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gaia ID|Gaia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wellcome Collection concept ID|Wellcome Collection concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spanish-German Dictionary ID|Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UAF match ID|UAF match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) journaliste sur Francetvinfo|Identifiant d'un(e) journaliste sur Francetvinfo]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Game Vortex software ID|Game Vortex software ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VG247 game ID|VG247 game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Pappers d'un dirigeant|identifiant Pappers d'un dirigeant]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of Canada's Early Women Writers ID|Database of Canada's Early Women Writers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Writing Research Collaboratory ID|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mishramilan catalog ID|Mishramilan catalog ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SearchCulture.gr ID|SearchCulture.gr ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica venue ID|Cinema Belgica venue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica person ID|Cinema Belgica person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica film ID|Cinema Belgica film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica company ID|Cinema Belgica company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica censorship ID|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) ID|Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hankook Ilbo tag ID|Hankook Ilbo tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rijksmuseum ID|Rijksmuseum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SOIUSA code|SOIUSA code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/myCast work ID|myCast work ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples:
** [https://w.wiki/CZYW trees of motifs described in Thompson's motif index (first two levels)]
** [https://w.wiki/CZ$T Think tanks by country] ([https://x.com/AlexHinojo/status/1873636409262670255 source])
** [https://w.wiki/Ca5f Painters that have died before 1925 but do not have a Wikimedia Commons category on their Wikidata Item] ([https://wikis.world/@magnusmanske/113583435538294677 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Uganda|Uganda]] - aims to be a central hub for the curation of any and all items (biographical, cultural, geographical, organisational, etc...) relating to [[d:Q1036|Uganda (Q1036)]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Narration/Folktales|Narration/Folktales]] - creation of Items for motifs described in Thompson's motif index completed
** [[d:Wikidata:WikiProject Nonprofit Organizations/Austria|Austria]] - concerns itself with improving data from nonprofit organizations in Austria
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[D:Wikidata:Database reports/Deleted Wikidata entities used in SDC|Deleted Wikidata entities used in SDC]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q8037764|Wressle Castle (Q8037764)]] - late 14th-century quadrangular castle in East Yorkshire, England, UK
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L750580|ਲੇਟਣ (L750580)]] - in Punjabi (pa) and &quot;لیٹݨ&quot; in Punjabi Shahmukhi (pnb) transliterate to &quot;Leṭaṇ,&quot; which means &quot;to lie down&quot; or &quot;to rest&quot; in English.

'''Development'''
* Most of the development team staff are still taking a break, so no development happened.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Liechtenstein|Liechtenstein]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2024 12 30|Read the full report]]''' · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2024 12 23|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:12, 30 ഡിസംബർ 2024 (UTC) ·
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28042872 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #661 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''  Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-01-06. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2024 12 30|#660]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Constraints_for_Germanies|Constraints for Germanies]] - Following from a property discussion on [[d:Property_talk:P17#German_non-states|P17 (German non-states)]], this RfC aims to find consensus on how to apply constraints that exclude items of historical periods in German history.

''' [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]] '''
* [https://wikimedia.pt/eventos/oficina-lexicografia-e-sustentabilidade-linguistica-documentacao-do-mirandes-com-recurso-a-wikidata/ Workshop: Lexicography and linguistic sustainability - Mirandese documentation using Wikidata] This Portuguese-language workshop takes place Thursday 16 January, 10:00 - 17:00, Room 208, 206 at the Faculty of Letters of the University of Porto.
* Please submit your proposals for the [[d:Event:Data_Reuse_Days_2025|Data Reuse Days]] online event until January 12th. See current proposals on the [[d:Event_talk:Data_Reuse_Days_2025|talk page]] and here's some ideas to inspire you: presentations/demos of tools using Wikidata's data (10mins Lightning Talk presentations), discussions and presentations connecting Wikidata editors with reusers and/or explanations and demos on how to use a specific part of the technical infrastructure to reuse Wikidata's data (APIs, dumps, etc.).
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AXIS6LCWODKBHKBBA26KTLZ2BESHWSFA/ Talk to the Search Platform / Query Service Team --January 8, 2025]. The Search Platform Team holds monthly meetings to discuss anything related to Wikimedia search, Wikidata Query Service (WDQS), Wikimedia Commons Query Service (WCQS), etc.! Time: 16:00-17:00 UTC / 08:00 PDT / 11:00 EDT / 17:00 CET
* The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, 17:00 UTC, 15th January 2025 (18:00 Berlin time) in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/H266YWDOBVUZ3OMANPP7N7BLDHWDAO4N/ Wiki Workshop 2025 Announcement and Call for Papers]. Submission deadline: March 9, 2025 (23:59 AoE)

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (fr) [https://george2etexte.wordpress.com/2024/12/12/autrices-au-pseudonyme-masculin/ female authors with male pseudonyms], blog post by ''Le Deuxième Texte'' including SPARQL queries to find female authors with male pseudonyms. 
* Websites :[https://matlaofmalta.github.io/PRA3006/ Global Dementia and Risk Factors], website by 'Students at the Maastricht Science Programme', includes data visualizations of the prevalence and current treatments of dementia across the world. It utilises data extracted as SPARQL Endpoints from Wikidata.  
* Papers
** [https://arxiv.org/abs/2412.20942 Ontology-grounded Automatic Knowledge Graph Construction by LLM under Wikidata schema] - This paper proposes an ontology-driven approach to KG construction using LLMs where competency questions guide ontology creation and relation extraction, leveraging Wikidata for semantic consistency. A scalable pipeline minimizes human effort while producing high-quality, interpretable KGs interoperable with Wikidata for knowledge base expansion. By Xiaohan Feng, Xixin Wu &amp; Helen Meng (2024).
** [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-97-6995-7_39 Knowledge Incorporated Image Question Answering Using Wikidata Repository] - Proposes a Visual Question Answering (VQA) model that integrates external knowledge from Wikidata to address complex open-domain questions by combining image, question, and knowledge modalities. Evaluated on the VQAv2 dataset, the model outperforms prior state-of-the-art approaches, demonstrating improved reasoning and accuracy (Koshti et al., 2024).
* Videos: (arabic) [https://www.youtube.com/watch?v=Kbuks8jCyGw Part 6: SPARQL Demo Session: connecting external services] - Sparql SERVICE clause gives access to additional data such as labels via wikibase:label, interaction with MediaWiki APIs using wikibase:mwapi, and integration of data from subgraphs (such as the main graph and the scholarly articles graph). Integration of data from external SPARQL endpoints such as DBpedia.

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/thadguidry/wikidata-entity-linker Wikidata Entity Linker] - is a Microsoft Edge browser extension that creates web links for matching inner HTML text based on a regex format of Q\d+ which is the format of a Wikidata Entity ID. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/SEM4F3VBD3SJ5URR3VXRP26FGO2LSOGN/ email])

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://www.leibniz-gemeinschaft.de/karriere/stellenportal/detail/job/show/Job/research-software-engineer-wikibase-expertin-mwd Vacancy: Research Software Engineer / Wikibase-Expert] - The Technische Informationsbibliothek (TIB) located in Hannover has a research position open for someone interested in the deployment, administration and maintenance of open source knowledge management software such as Mediawiki, Wikibase and OpenRefine as part of the NFDI4Culture partnership within the OSL.
* January 1, 2025, marked Public Domain Day, with hundreds of 1929 films entering the public domain. [[d:User:Spinster|Sandra]] has shared [[d:User:Spinster/Work notes/202501 1929 US films for Public Domain Day|helpful notes]] to assist in making these films discoverable via [[d:Help:WikiFlix|WikiFlix]], by adding video files to Wikicommons and Wikidata. Join the effort!

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13171|bequest income]] (&lt;nowiki&gt;the sum a organisations receives from bequests/legacies in a timeframe&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13176|taxon known by this common name]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this common name refers&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13177|homonymous taxon]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which the taxon name is an exact homonym&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13187|role named in credits as]] (&lt;nowiki&gt;use as qualifier to indicate how the object's role was named in the credits of its respective work&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13188|meeting of]] (&lt;nowiki&gt;subject is a meeting or session of this organization&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13165|PCGames.de product ID]], [[:d:Property:P13166|PUG authority ID]], [[:d:Property:P13167|Three Decks class ID]], [[:d:Property:P13168|Vidas author ID]], [[:d:Property:P13169|Usito ID]], [[:d:Property:P13170|ZSL authority ID]], [[:d:Property:P13172|Collectie Nederland ID]], [[:d:Property:P13173|Hachette author ID]], [[:d:Property:P13174|CamerounWeb person ID]], [[:d:Property:P13175|Hindi Shabdamitra entry ID]], [[:d:Property:P13178|OpenSSF Practices ID]], [[:d:Property:P13179|Japanese Health Insurance System Facility ID]], [[:d:Property:P13180|Centre d'Etudes Picasso ID]], [[:d:Property:P13181|CUATM statistical code]], [[:d:Property:P13182|CUATM unique identification code]], [[:d:Property:P13183|JudaicaLink person (GND) ID]], [[:d:Property:P13184|teams.by national team ID]], [[:d:Property:P13185|Eyrolles author ID]], [[:d:Property:P13186|Mémoire des avocats ID]], [[:d:Property:P13189|BCU Kirundi-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13190|Estonian–Latvian Dictionary ID]], [[:d:Property:P13191|WHL player ID]], [[:d:Property:P13192|Indo-European Lexicon ID]], [[:d:Property:P13193|Battle.net game ID]], [[:d:Property:P13194|Singapore Unique Entity Number]], [[:d:Property:P13195|AniSearch character ID]], [[:d:Property:P13196|Three Decks conflict ID]], [[:d:Property:P13197|Berlinische Galerie object ID]], [[:d:Property:P13198|ThePWHL.com player ID]], [[:d:Property:P13199|Play:Right genre ID]], [[:d:Property:P13200|Resistance in Belgium ID]], [[:d:Property:P13201|Paris Match ID]], [[:d:Property:P13202|Kyiv Independent topic]], [[:d:Property:P13203|Newmark Albanian-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13204|Wellcome Collection concept ID]], [[:d:Property:P13205|Amsterdam Monumentenstad ID]], [[:d:Property:P13206|VG247 game ID]], [[:d:Property:P13207|DNCI label ID]], [[:d:Property:P13208|National Football Teams.com stadium ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/About box|About box]] (&lt;nowiki&gt;Screenshot of the About Box of the respective software (contains important information such as authors, license, version number and year(s) and is included in almost every software)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nonprofit tax status|nonprofit tax status]] (&lt;nowiki&gt;country specific tax status of organisations like non-profits&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/World Heritage type|World Heritage type]] (&lt;nowiki&gt;Propriety of World heritage site : the Type (Cultural, Natural, Mixed)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of shading units|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;Number of shading units in a graphics card.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Maximum beam energy|Maximum beam energy]] (&lt;nowiki&gt;Maximum beam energy of a particle accelerator&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Accused of|Accused of]] (&lt;nowiki&gt;Crime or other misdeed a person has been accused of, but ''not proven or convicted''&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/hat gespendet|hat gespendet]] (&lt;nowiki&gt;Amount of money donated to a person or organization&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/name starts with|name starts with]] (&lt;nowiki&gt;The name that this qualifies, the full contents of which are unknown, is known to start with these characters.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/духовный сан|духовный сан]] (&lt;nowiki&gt;formal styles of address used for members of the clergy&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/A2B2 user ID|A2B2 user ID]] (&lt;nowiki&gt;User ID on a2b2.org&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norsk oversettterleksikon ID|Norsk oversettterleksikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/hockey1946.ru player id|hockey1946.ru player id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/footballdatabase.eu match ID|footballdatabase.eu match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Pelajar Edisi Kedua ID|Kamus Pelajar Edisi Kedua ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lyricfind artist ID|Lyricfind artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HonestGamers game ID|HonestGamers game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant MACM d'un artisite|identifiant MACM d'un artisite]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Syrian Memory person ID|Syrian Memory person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc|Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Dewan Edisi Tiga|Kamus Dewan Edisi Tiga]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Registre national des gels|identifiant Registre national des gels]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DOSBox Wiki|DOSBox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cimetières de France|Identifiant Cimetières de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lutris company ID|Lutris company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nafziger Order of Battle ID|Nafziger Order of Battle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID|Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Football National League player ID|Russian Football National League player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gaia ID|Gaia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spanish-German Dictionary ID|Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UAF match ID|UAF match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) journaliste sur Francetvinfo|Identifiant d'un(e) journaliste sur Francetvinfo]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Game Vortex software ID|Game Vortex software ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Pappers d'un dirigeant|identifiant Pappers d'un dirigeant]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of Canada's Early Women Writers ID|Database of Canada's Early Women Writers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Writing Research Collaboratory ID|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mishramilan catalog ID|Mishramilan catalog ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SearchCulture.gr ID|SearchCulture.gr ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica venue ID|Cinema Belgica venue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica person ID|Cinema Belgica person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica film ID|Cinema Belgica film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica company ID|Cinema Belgica company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica censorship ID|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) ID|Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hankook Ilbo tag ID|Hankook Ilbo tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rijksmuseum ID|Rijksmuseum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SOIUSA code|SOIUSA code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/myCast work ID|myCast work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetalTabs.com track ID|MetalTabs.com track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MUBI Festival ID|MUBI Festival ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beaux Arts ID|Beaux Arts ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/rutracker.org page ID|rutracker.org page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Park Merwestein Bomenwijzer ID|Park Merwestein Bomenwijzer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPG Maker game ID|RPG Maker game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RateMyProfessors ID|RateMyProfessors ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PubMed author ID|PubMed author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BodyMeasurements.org ID|BodyMeasurements.org ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hessian Biography person ID|Hessian Biography person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn|Kvikmyndavefurinn]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn person ID|Kvikmyndavefurinn person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bluepages article ID|Bluepages article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn company ID|Kvikmyndavefurinn company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) info ID|Archaeological Cadastre (Greece) info ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID|A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikishia item ID|Wikishia item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EHIS educational institution ID|EHIS educational institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bertsolaritzaren Datu Basea ID|Bertsolaritzaren Datu Basea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Sociology entry ID|A Dictionary of Sociology entry ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/Cc7k French Photographers born before 1870, who do not have a French Wikipedia article]
** [https://w.wiki/CdzY The 10 smallest countries with some kind of urban rail transit system]
** [https://w.wiki/Cdzc Last meals of people]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_French_scientific_prizes|French Scientific Prizes]] aims to list French-language awards and to ensure the mention of a source associated with each award.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Property:P641|Items with &quot;sport (P641)&quot; only]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q19455277|2015 Iditarod Q19455277)]] - sled dog race
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L478233|trekke (L478233)]] - Norwegian irregular verb &quot;to pull&quot;, &quot;to drag&quot;, or &quot;to draw&quot;

''' Development '''
* The development team is just settling back in after the holidays, so there haven’t been any significant updates yet.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 01 06|Read the full report]]''' · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2024 12 30|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:00, 6 ജനുവരി 2025 (UTC) ·
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28065367 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Biplab Anand@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #662 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-01-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 01 06|#661]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, 17:00 UTC, 15th January 2025 (18:00 Berlin time) in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [https://m.facebook.com/ActivatingBotswana/photos/-join-the-wikidata-bw-2025-training-contest-date-saturday-18012025-time-1000-am-/603821475632432/ Join the Wikidata Training Event 2025] organised by Wikimedia Botswana UG for Wikidata enthusiasts of all levels. Starts 18 Jan 10:00am CAT (UTC+2), registration required.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
**[[metawiki:BHL/Our_outcomes/WiR/Status_updates/2025-01-10|Updates on the Wikimedian-in-Residence at the Biodiversity Heritage Library focusing on Structured Data on Commons and Wikidata]]
** [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2024/Contents/New Zealand report|Wikidata module for the Hidden Figures CURE]] - The newly published Wikidata module for the Hidden Figures CURE teaches undergraduates to use Wikidata for uncovering and highlighting the contributions of hidden figures in natural history, such as women, people of color, and Indigenous peoples.
** [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2024/Contents/Memory of the World report|Memory of the World: Ways forward]] - Efforts to improve the representation of UNESCO's Memory of the World (MOW) international register on Wikidata include new articles, enhanced data quality, and training on creating structured data. Key contributions involve updating Wikipedia and Wikidata entries, addressing data inconsistencies, and expanding the visibility of MOW inscriptions across languages.
** [[diffblog:2025/01/12/empowering-multilingual-knowledge-the-journey-behind-the-1-click-info-extension-powered-by-wikidata/|Empowering Multilingual Knowledge: The Journey Behind the 1-Click-Info Extension Powered by Wikidata]] - Introduces the [[m:Wikidata_One_click_Info_Extension%22OCI%22|1-Click Data extension]] for your browser. A project funded by the Arcadia grant through Wikimedia Deutschland and fiscally sponsored by the Dagbani Wikimedians user group.
** [https://wikimedia.cat/2025/01/09/visibilitzacio-del-domini-public-a-wikidata/ Public domain visibility on Wikidata] (in Catalan). The article discusses how Wikidata is being used to enhance the visibility of public domain works by integrating copyright information and making it easily accessible.
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=_U2TDZCGBs8 Tracking Looted Art with Graphs, Graphs and Networks in the Humanities 2022 Conference]
** [https://www.youtube.com/watch?v=3hBerusj198 How Wikimedia Uses AI to Vectorize its Knowledge Base]
* Presentations: ''Wikibase e Wikidata per lo studio dell'epigrafia greca'' (in Italian, i.e. Wikibase and Wikidata for the study of Greek epigraphy), presentation at SAEG (Advanced Seminar of Greek Epigraphy) IX in Rome, 10 January 2025, by [[:d:User:Pietro Ortimini|Pietro Ortimini]], [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]], [[:d:User:Epìdosis|Epìdosis]] - [[:commons:File:Wikibase e Wikidata per lo studio dell'epigrafia greca - SAEG.pdf|slides]]

''' Tool of the week '''
* [https://www.johl.io/dungeonofknowledge/roguelike.html Dungeon Of Knowledge] - is a roguelike game with Items generated from Wikidata that lets you crawl through the Dungeon of Knowledge in a classic ASCII interface. ([https://wikis.world/@johl@mastodon.xyz/113537541434127802 toot]) ([https://www.johl.io/dungeonofknowledge/ blog])

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[d:User:Zita Zage (WMDE)|Zita Ursula Zage]] has joined the [https://www.wikimedia.de/ueber-uns/ansprechpartner_innen/ Software Communication team] (SCoT) at Wikimedia Deutschland as an intern until the end of June 2025. Welcome Zita!
* [https://viaf.org/ VIAF] (cf. [[:d:Q54919|Q54919]] and [[:d:Property:P214|P214]]) underwent a relevant change of interface on January 10; the way of visualizing clusters in JSON format has changed in comparison with [https://www.oclc.org/developer/api/oclc-apis/viaf/authority-cluster.en.html present OCLC documentation] and e.g. http://viaf.org/viaf/102333412/viaf.json doesn't work anymore; this broke most or all Wikidata gadgets using VIAF data; in the absence of official communications from OCLC, developers are trying to understand if the new VIAF interface is stable before changing their gadgets accordingly

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13171|bequest income]] (&lt;nowiki&gt;the sum a organisations receives from bequests/legacies in a timeframe&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13176|taxon known by this common name]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this common name refers&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13177|homonymous taxon]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which the taxon name is an exact homonym&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13187|role named in credits as]] (&lt;nowiki&gt;use as qualifier to indicate how the object's role was named in the credits of its respective work&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13188|meeting of]] (&lt;nowiki&gt;subject is a meeting or session of this organization&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13210|organisation tax status]] (&lt;nowiki&gt;jurisdiction specific tax status of organisations like non-profits&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13172|Collectie Nederland ID]], [[:d:Property:P13173|Hachette author ID]], [[:d:Property:P13174|CamerounWeb person ID]], [[:d:Property:P13175|Hindi Shabdamitra entry ID]], [[:d:Property:P13178|OpenSSF Practices ID]], [[:d:Property:P13179|Japanese Health Insurance System Facility ID]], [[:d:Property:P13180|Centre d'Etudes Picasso ID]], [[:d:Property:P13181|CUATM statistical code]], [[:d:Property:P13182|CUATM unique identification code]], [[:d:Property:P13183|JudaicaLink person (GND) ID]], [[:d:Property:P13184|teams.by national team ID]], [[:d:Property:P13185|Eyrolles author ID]], [[:d:Property:P13186|Mémoire des avocats ID]], [[:d:Property:P13189|BCU Kirundi-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13190|Estonian–Latvian Dictionary ID]], [[:d:Property:P13191|WHL player ID]], [[:d:Property:P13192|Indo-European Lexicon ID]], [[:d:Property:P13193|Battle.net game ID]], [[:d:Property:P13194|Singapore Unique Entity Number]], [[:d:Property:P13195|AniSearch character ID]], [[:d:Property:P13196|Three Decks conflict ID]], [[:d:Property:P13197|Berlinische Galerie object ID]], [[:d:Property:P13198|ThePWHL.com player ID]], [[:d:Property:P13199|Play:Right genre ID]], [[:d:Property:P13200|Resistance in Belgium ID]], [[:d:Property:P13201|Paris Match ID]], [[:d:Property:P13202|Kyiv Independent topic]], [[:d:Property:P13203|Newmark Albanian-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13204|Wellcome Collection concept ID]], [[:d:Property:P13205|Amsterdam Monumentenstad ID]], [[:d:Property:P13206|VG247 game ID]], [[:d:Property:P13207|DNCI label ID]], [[:d:Property:P13208|National Football Teams.com stadium ID]], [[:d:Property:P13209|Kamus Pelajar ID]], [[:d:Property:P13211|Dictionary of Norwegian Translators ID]], [[:d:Property:P13212|MACM artist ID]], [[:d:Property:P13213|Lutris company ID]], [[:d:Property:P13214|hockey1946.ru player ID]], [[:d:Property:P13215|DOSBoxWiki article]], [[:d:Property:P13216|NBA G League player ID]], [[:d:Property:P13217|World Women's Snooker player ID]], [[:d:Property:P13218|footballdatabase.eu match ID]], [[:d:Property:P13219|GERS ID]], [[:d:Property:P13220|Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID]], [[:d:Property:P13221|SBOID]], [[:d:Property:P13222|Game Vortex software ID]], [[:d:Property:P13223|Syrian Memory Institution person ID]], [[:d:Property:P13224|Mishramilan catalog ID]], [[:d:Property:P13225|myCast work ID]], [[:d:Property:P13226|Hessian Biography person (GND) ID]], [[:d:Property:P13227|Beaux-Arts ID]], [[:d:Property:P13228|Gaia ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/About box|About box]] (&lt;nowiki&gt;Screenshot of the About Box of the respective software (contains important information such as authors, license, version number and year(s) and is included in almost every software)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type (name-bearing type), e.g. the family for which this genus is the type, the genus for which this species is the type, the taxon for which this type specimen is the type, ect...&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/World Heritage type|World Heritage type]] (&lt;nowiki&gt;Propriety of World heritage site : the Type (Cultural, Natural, Mixed)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of shading units|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;number of shading units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Maximum beam energy|Maximum beam energy]] (&lt;nowiki&gt;Maximum beam energy of a particle accelerator&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Accused of|Accused of]] (&lt;nowiki&gt;Crime or other misdeed a person has been accused of, but ''not proven or convicted''&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/hat gespendet|hat gespendet]] (&lt;nowiki&gt;Amount of money donated to a person or organization&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/name starts with|name starts with]] (&lt;nowiki&gt;The name that this qualifies, the full contents of which are unknown, is known to start with these characters.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/духовный сан|духовный сан]] (&lt;nowiki&gt;formal styles of address used for members of the clergy&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/A2B2 user ID|A2B2 user ID]] (&lt;nowiki&gt;User ID on a2b2.org&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Source language|Source language]] (&lt;nowiki&gt;headword languge of dictionary&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Entry height|Entry height]] (&lt;nowiki&gt;Height of the entrance above ground level for boarding public transport vehicles.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/location code|location code]] (&lt;nowiki&gt;the location code of the location item. Should be used with qualifier property {{Q|P459}} to specify which location code system being used.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DIF historia player ID|DIF historia player ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for a sportsperson connected to Djurgårdens IF on difhistoria.se (official site)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of texture mapping units|number of texture mapping units]] (&lt;nowiki&gt;number of texture mapping units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of render output units|number of render output units]] (&lt;nowiki&gt;number of render output units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of ray tracing cores|number of ray tracing cores]] (&lt;nowiki&gt;number of ray tracing cores in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lyricfind artist ID|Lyricfind artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HonestGamers game ID|HonestGamers game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc|Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Dewan Edisi Tiga|Kamus Dewan Edisi Tiga]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Registre national des gels|identifiant Registre national des gels]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cimetières de France|Identifiant Cimetières de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nafziger Order of Battle ID|Nafziger Order of Battle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Football National League player ID|Russian Football National League player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spanish-German Dictionary ID|Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UAF match ID|UAF match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) journaliste sur Francetvinfo|Identifiant d'un(e) journaliste sur Francetvinfo]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Pappers d'un dirigeant|identifiant Pappers d'un dirigeant]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of Canada's Early Women Writers ID|Database of Canada's Early Women Writers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Writing Research Collaboratory ID|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SearchCulture.gr ID|SearchCulture.gr ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica venue ID|Cinema Belgica venue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica person ID|Cinema Belgica person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica film ID|Cinema Belgica film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica company ID|Cinema Belgica company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica censorship ID|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) ID|Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hankook Ilbo tag ID|Hankook Ilbo tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rijksmuseum ID|Rijksmuseum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SOIUSA code|SOIUSA code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetalTabs.com track ID|MetalTabs.com track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MUBI Festival ID|MUBI Festival ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/rutracker.org page ID|rutracker.org page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Park Merwestein Bomenwijzer ID|Park Merwestein Bomenwijzer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPG Maker game ID|RPG Maker game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RateMyProfessors ID|RateMyProfessors ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PubMed author ID|PubMed author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BodyMeasurements.org ID|BodyMeasurements.org ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn|Kvikmyndavefurinn]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn person ID|Kvikmyndavefurinn person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bluepages article ID|Bluepages article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn company ID|Kvikmyndavefurinn company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) info ID|Archaeological Cadastre (Greece) info ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID|A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikishia item ID|Wikishia item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EHIS educational institution ID|EHIS educational institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bertsolaritzaren Datu Basea ID|Bertsolaritzaren Datu Basea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Sociology entry ID|A Dictionary of Sociology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID|A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geography entry ID|A Dictionary of Geography entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DGLAi ID|DGLAi ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jeune Afrique person ID|Jeune Afrique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/norskeflyplasser.no-ID|norskeflyplasser.no-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/taz topic ID|taz topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (English)|Euronews topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (French)|Euronews topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Spanish)|Euronews topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Arabic)|Euronews topic ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Roman Inscriptions of Britain Online ID|Roman Inscriptions of Britain Online ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Unine thesis id|Unine thesis id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enpedia ID|Enpedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID|Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bahamut Animation Crazy Serial Number|Bahamut Animation Crazy Serial Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish Olympic Committee ID|Finnish Olympic Committee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Team Norway profile ID (new)|Team Norway profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NOC of Belarus champion ID (new)|NOC of Belarus champion ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JOC profile ID (new)|JOC profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Répertoire du patrimoine bâti de Québec|Répertoire du patrimoine bâti de Québec]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/Ci3h Search for Items where description begins with capitalised letters, filter by language, country of citizenship and occupation]
** [https://w.wiki/Ci5D Wikidata Items using the 'smells of' property]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|Writing Systems]] aims to standardize and enhance Wikipedia's coverage of writing systems and related subjects.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Pasleim/Sitelink statistics|Some statistics about sitelinks]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q219831|The Night Watch (Q219831)]] - 1642 painting by Rembrandt
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L107276|дополнение (L107276)]] - Rusian noun (dopólnenie) that can mean &quot;addition&quot;, &quot;supplement&quot; or an &quot;an object&quot;

''' Development '''
* Wikidata Query Service UI: We fixed a long-standing issue with missing edge labels in graph visualisations ([[phab:T317702]])
* Wikibase REST API: We implemented a [[d:Wikidata talk:REST API feedback round#Give us feedback on the search proof of concept in the REST API!|proof of concept for a search endpoint]] you can try out.
* EntitySchemas: We’re working on language fallback for the heading on EntitySchema pages ([[phab:T228423]])
* Language codes: We cleaned up language codes in WikibaseLexeme after moving some of them to CLDR ([[phab:T352922]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[Wikidata:WikiProject Govdirectory/Greenland|Greenland]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 01 06|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:26, 13 ജനുവരി 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28092985 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #663 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-01-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 01 13|#662]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Xezbeth|Xezbeth]] - RfP scheduled to end after 26 January 2025 09:17 (UTC).

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming]]:
** [https://calendar.colorado.edu/event/black-history-month-wikidata-comics-edit-a-thon Edit-A-Thon for Black History Month]: 12 February 1300 - 1500 MST (UTC+7) is an onsite event at the University of Colorado Boulder, with a theme to add or expand items on Black and African-American comics creators.
** [[d:Event:Data Reuse Days 2025|Data Reuse Days 2025]] is from February 18 to 27, 2025! This is an online event focusing on how people and organizations use Wikidata's data to build interesting applications and tools. Don't forget to register so we can know you are coming.
* Past: Missed the Q1 Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session log here: [[d:Wikidata:Events/Telegram_office_hour_2025-01-15|2025-01-15 (Q1 2025)]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://blog.rayberger.org/cleaning-up-legacy-wikipedia-links Cleaning up legacy Wikipedia links in Open Library]: The blog post discusses cleaning up outdated Wikipedia links to improve article accuracy and navigation, while highlighting the importance of integrating Wikidata for better data management.
* Papers
** [https://doi.org/10.36253/jlis.it-630 Tiziana Possemato, ''Recording Gender in the Person Entity: An Ongoing Discussion'']: it compares the practices of gender-registration of person-type entities in LCNAF and ISNI with the use of P21 in Wikidata. By Ray Berger
** [https://arxiv.org/abs/2501.06699v1 Large Language Models, Knowledge Graphs and Search Engines - A Crossroads for Answering Users' Questions]: this paper seeks to establish a taxonomy of user information needs to help establish a roadmap of future research for finding synergies between LLM's, Search engines and Knowledge graphs. By Hogan et al., (2025) 
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=QQRKMWFK5yE Replacing deprecated Wikipedia links with Wikidata items in Open Library]
** [https://www.youtube.com/watch?v=jjrDTHdsWOo&amp;pp=ygUIV2lraWRhdGE%3D Tracking Looted Art with Wikidata Queries] - As part of ''Art History Loves Wiki 25'', Laurel Zuckerman will show how Wikidata SPARQL queries can aid provenance researchers and historians find, identify and track looted art.
** [https://www.youtube.com/watch?v=HZnAp7oovlg OpenStreetMap and Wikidata in Disaster Times]: Ormat Murat Yilmaz will speak on how Wikidata and OSM play a role in coordinating relief efforts by providing a collaborative platform for providing data about affected areas. Part of WM CEE meeting 2024 Istanbul.
** [https://www.youtube.com/watch?v=aMDO5ZMYyLg&amp;pp=ygUIV2lraWRhdGE%3D Serbian Novels on Wikidata]: Presented by Filip Maljkovič on the progress and process of adding Serbian literature into Wikidata, using OCR methods to map pages and assign Properties.
** (german)[https://www.youtube.com/watch?v=tL7cj6h6YZk Wikidata for NGOs: Use and network open data sensibly]: Johan Hoelderle discusses how nonprofits can benefit from the largest free knowledge base and show what potential open data offers for non-profit projects.
** [https://www.youtube.com/watch?v=Khj5jIOeKHE Data partnerships and Libraries combating misinformation]: WMDE's [[d:User:Alan Ang (WMDE)|Alan Ang]] delivers a speech on how GLAM institutions can help prevent the spread of dis- and misinformation whether hallucinatory AI or malicious, part of the Wikimedia+Libraries International Convention 2025.

''' Tool of the week '''
* [https://fist.toolforge.org/file_candidates/#/ Wikidata file candidates📱] - This tool can show you candidate matches of Wikidata Items to files on Commons and Flickr. ([http://magnusmanske.de/wordpress/archives/509 original blog])

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://github.com/OpenRefine/OpenRefine/releases/tag/3.9-beta1 OpenRefine 3.9-beta1 was released]
* [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/50824818/Product-Manager-Wikibase-Suite-all-genders-?jobDbPVId=179781902&amp;l=en Product Manager: Wikibase Suite]: Wikimedia Deutschland is looking for a PM to lead Wikibase Suite, empowering institutions like GLAMs and research groups to build customizable linked knowledge bases and contribute to the world’s largest open data graph.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13210|organisation tax status]] (&lt;nowiki&gt;jurisdiction specific tax status of organisations like non-profits&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13238|entry height]] (&lt;nowiki&gt;height of the entrance above ground level for boarding vehicles&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13194|Singapore Unique Entity Number]], [[:d:Property:P13195|AniSearch character ID]], [[:d:Property:P13196|Three Decks conflict ID]], [[:d:Property:P13197|Berlinische Galerie object ID]], [[:d:Property:P13198|ThePWHL.com player ID]], [[:d:Property:P13199|Play:Right genre ID]], [[:d:Property:P13200|Resistance in Belgium ID]], [[:d:Property:P13201|Paris Match ID]], [[:d:Property:P13202|Kyiv Independent topic]], [[:d:Property:P13203|Newmark Albanian-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13204|Wellcome Collection concept ID]], [[:d:Property:P13205|Amsterdam Monumentenstad ID]], [[:d:Property:P13206|VG247 game ID]], [[:d:Property:P13207|DNCI label ID]], [[:d:Property:P13208|National Football Teams.com stadium ID]], [[:d:Property:P13209|Kamus Pelajar ID]], [[:d:Property:P13211|Dictionary of Norwegian Translators ID]], [[:d:Property:P13212|MACM artist ID]], [[:d:Property:P13213|Lutris company ID]], [[:d:Property:P13214|hockey1946.ru player ID]], [[:d:Property:P13215|DOSBoxWiki article]], [[:d:Property:P13216|NBA G League player ID]], [[:d:Property:P13217|World Women's Snooker player ID]], [[:d:Property:P13218|footballdatabase.eu match ID]], [[:d:Property:P13219|GERS ID]], [[:d:Property:P13220|Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID]], [[:d:Property:P13221|SBOID]], [[:d:Property:P13222|Game Vortex software ID]], [[:d:Property:P13223|Syrian Memory Institution person ID]], [[:d:Property:P13224|Mishramilan catalog ID]], [[:d:Property:P13225|myCast work ID]], [[:d:Property:P13226|Hessian Biography person (GND) ID]], [[:d:Property:P13227|Beaux-Arts ID]], [[:d:Property:P13228|Gaia ID]], [[:d:Property:P13229|Franceinfo journalist ID]], [[:d:Property:P13230|Hankook Ilbo tag ID]], [[:d:Property:P13231|Cinema Belgica person ID]], [[:d:Property:P13232|Cinema Belgica venue ID]], [[:d:Property:P13233|Ukrainian Association of Football match ID]], [[:d:Property:P13234|Rijksmuseum ID]], [[:d:Property:P13235|Cinema Belgica film ID]], [[:d:Property:P13236|Danbooru tag]], [[:d:Property:P13237|Russian Football National League player ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/About box|About box]] (&lt;nowiki&gt;Screenshot of the About Box of the respective software (contains important information such as authors, license, version number and year(s) and is included in almost every software)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type (name-bearing type), e.g. the family for which this genus is the type, the genus for which this species is the type, the taxon for which this type specimen is the type, ect...&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/World Heritage type|World Heritage type]] (&lt;nowiki&gt;Propriety of World heritage site : the Type (Cultural, Natural, Mixed)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of shading units|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;number of shading units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Maximum beam energy|Maximum beam energy]] (&lt;nowiki&gt;Maximum beam energy of a particle accelerator&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/hat gespendet|hat gespendet]] (&lt;nowiki&gt;Amount of money donated to a person or organization&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/name starts with|name starts with]] (&lt;nowiki&gt;The name that this qualifies, the full contents of which are unknown, is known to start with these characters.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/духовный сан|духовный сан]] (&lt;nowiki&gt;formal styles of address used for members of the clergy&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/A2B2 user ID|A2B2 user ID]] (&lt;nowiki&gt;User ID on a2b2.org&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Source language|Source language]] (&lt;nowiki&gt;headword languge of dictionary&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/location code|location code]] (&lt;nowiki&gt;the location code of the location item. Should be used with qualifier property {{Q|P459}} to specify which location code system being used.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DIF historia player ID|DIF historia player ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for a sportsperson connected to Djurgårdens IF on difhistoria.se (official site)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of texture mapping units|number of texture mapping units]] (&lt;nowiki&gt;number of texture mapping units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of render output units|number of render output units]] (&lt;nowiki&gt;number of render output units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of ray tracing cores|number of ray tracing cores]] (&lt;nowiki&gt;number of ray tracing cores in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibliography for subject|Bibliography for subject]] (&lt;nowiki&gt;Wikidata property on this item providing a link to a bibliography about the subject that is a good starting point.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/likes / dislikes|likes / dislikes]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of goals scored in penalty shootouts|number of goals scored in penalty shootouts]] (&lt;nowiki&gt;total number of goals scored by a team in a penalty shootout&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/broadcasting days and time|broadcasting days and time]] (&lt;nowiki&gt;days of the week in which a TV or radio program is broadcasted&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HonestGamers game ID|HonestGamers game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc|Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Dewan Edisi Tiga|Kamus Dewan Edisi Tiga]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Registre national des gels|identifiant Registre national des gels]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nafziger Order of Battle ID|Nafziger Order of Battle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spanish-German Dictionary ID|Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Pappers d'un dirigeant|identifiant Pappers d'un dirigeant]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of Canada's Early Women Writers ID|Database of Canada's Early Women Writers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Writing Research Collaboratory ID|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SearchCulture.gr ID|SearchCulture.gr ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica company ID|Cinema Belgica company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica censorship ID|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) ID|Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SOIUSA code|SOIUSA code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetalTabs.com track ID|MetalTabs.com track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MUBI Festival ID|MUBI Festival ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/rutracker.org page ID|rutracker.org page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Park Merwestein Bomenwijzer ID|Park Merwestein Bomenwijzer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPG Maker game ID|RPG Maker game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RateMyProfessors ID|RateMyProfessors ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PubMed author ID|PubMed author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BodyMeasurements.org ID|BodyMeasurements.org ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn|Kvikmyndavefurinn]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn person ID|Kvikmyndavefurinn person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bluepages article ID|Bluepages article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn company ID|Kvikmyndavefurinn company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) info ID|Archaeological Cadastre (Greece) info ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID|A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikishia item ID|Wikishia item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EHIS educational institution ID|EHIS educational institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bertsolaritzaren Datu Basea ID|Bertsolaritzaren Datu Basea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Sociology entry ID|A Dictionary of Sociology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID|A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geography entry ID|A Dictionary of Geography entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DGLAi ID|DGLAi ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jeune Afrique person ID|Jeune Afrique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/norskeflyplasser.no-ID|norskeflyplasser.no-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/taz topic ID|taz topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (English)|Euronews topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (French)|Euronews topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Spanish)|Euronews topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Arabic)|Euronews topic ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Roman Inscriptions of Britain Online ID|Roman Inscriptions of Britain Online ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Unine thesis id|Unine thesis id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enpedia ID|Enpedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID|Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bahamut Animation Crazy Serial Number|Bahamut Animation Crazy Serial Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish Olympic Committee ID|Finnish Olympic Committee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Team Norway profile ID (new)|Team Norway profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NOC of Belarus champion ID (new)|NOC of Belarus champion ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JOC profile ID (new)|JOC profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Répertoire du patrimoine bâti de Québec|Répertoire du patrimoine bâti de Québec]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (French)|RFI topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (English)|RFI topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (Spanish)|RFI topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EJU profile ID|EJU profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/University of Pécs teachers identifier|University of Pécs teachers identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ROAR id|ROAR id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPB profile ID|CPB profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TERMCAT term ID|TERMCAT term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Handle prefix|Handle prefix]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U.S. Soccer player ID|U.S. Soccer player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Celfic FC player ID|Celfic FC player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WSGF game ID|WSGF game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sutian entry ID|Sutian entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wikiHow article ID|wikiHow article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Graceful17 ID|Graceful17 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IATI Organisation Identifier|IATI Organisation Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Suno artist ID|Suno artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VAi Archiefhub Agent ID|VAi Archiefhub Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccerbase season ID|Soccerbase season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PlaymakerStats season ID|PlaymakerStats season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ESPN.com football match ID|ESPN.com football match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Eurosport person ID|Eurosport person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Newsweek topic ID|Newsweek topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/New York Post topic ID|New York Post topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RaiPlay Sound IDs|RaiPlay Sound IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Church and Organization Dictionary Identifier|Chinese Church and Organization Dictionary Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DDLC entry ID|DDLC entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fluorophores.org substance ID|Fluorophores.org substance ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/CnZG Most common eponyms] (a name or noun formed after a person)
** [https://w.wiki/FRz Number of Lexemes including recordings from Lingua Libre by language]
** [https://w.wiki/CnZP Boiling point of alkanes] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Boiling_point_of_alkanes|source]])
** [https://query-chest.toolforge.org/redirect/APjvLNGJSiKismGqMmYUogq6Ieq6qgkAcSc8M2AYsKw Train station in Germany without image] ([[d:Wikidata:Request_a_query#train_stations_in_Germany_without_image|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject IIT|WikiProject IIT]] aims to describe current and former IIT faculty members. The following property schema is based on a similar schema found at [[Wikidata:WikiProject IUPUI University Library|WikiProject IUPUI University Library]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject sum of all paintings/Historic collections|Sum of all paintings/Historic collections]] - keep track of historic collections as part of the provenance of paintings
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [http://tools.wmflabs.org/wikidata-todo/project_stats.php Links per language]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q3030|4 Vesta (Q3030)]] - second largest asteroid of the main asteroid belt
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L347296|L347296]] - Tamil noun that can mean &quot;priest&quot;, &quot;teacher&quot; or &quot;preceptor&quot;

''' Development '''
* mul language code: [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata-tech@lists.wikimedia.org/thread/CEANO2X2PMFMEBFY6ZTCUUYR4P6O54CD/ The &quot;mul&quot; language code for labels, descriptions and aliases will be fully enabled on #Wikidata starting 28th Jan!]
* Constraint violations:
** We’re making good progress on checking format constraints more efficiently and with fewer errors ([[phab:T380751|T380751]])
** We’re working on making distinct-values constraint checks works with the split Query Service ([[phab:T369079|T369079]])
* EntitySchemas: We’re working on making the heading on EntitySchema pages apply language fallback ([[phab:T228423|T228423]])
* Search: We’ve started working on the new search UI component which will let you search for additional entity types from the main search bar and not just Items anymore ([[phab:T338483|T338483]])
* Wikibase REST API: We're working on adding search to the API ([[phab:T383209|T383209]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[Wikidata:WikiProject Govdirectory/United States of America|United States of America]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 01 13|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:39, 20 ജനുവരി 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28136359 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #664 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-01-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 01 20|#663]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Xezbeth|Xezbeth]] (closed as successful). Welcome onboard \o/

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/UYJB44NLH4SEB6QC4LDTL6T6OG3H3C7L/ Call for Proposals: IslandoraCon 2025]. ''&quot;IslandoraCon brings together a community of librarians, archivists, cultural heritage collections managers, technologists, developers, project managers, and open source project enthusiasts in support of the Islandora framework for digital curation and asset management.&quot;'' Deadline for session proposals: February 14, 2024.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [http://simia.net/wiki/Progress_in_lexicographic_data_in_Wikidata_2024 Progress in lexicographic data in Wikidata 2024] by Denny Vrandečić. See also
** [http://simia.net/wiki/Languages_with_the_best_lexicographic_data_coverage_in_Wikidata_2024 Languages with the best lexicographic data coverage in Wikidata 2024]
** [http://simia.net/wiki/Wikidata_lexicographic_data_coverage_for_Croatian_in_2024 Wikidata lexicographic data coverage for Croatian in 2024]
* Videos
** (replay) [https://www.youtube.com/playlist?list=PLs-DUSOdPkl7GiF6yPQH8vYhr8trSEY-s Arabic Wikidata Days 2024] full playlist
** [https://www.youtube.com/watch?v=faUAEZBf7dA NYC Parks on Wikidata] (Wikipedia Day NYC 22nd Birthday Bash)
** [https://www.youtube.com/watch?v=znuP1Rp_YZc From books to Bytes (10): Factgrid. A Wikibase instance for historical data]

''' Tool of the week '''
* [[d:User:Bamyers99/PhotoNearby.js|PhotoNearby.js]] - a user script that checks Wikimedia Commons for a nearby photo if no [[d:Property:P18|image (P18)]] statement and has [[d:Property:P625|coordinate location (P625)]]. Displays above the Statements heading. Defaults to a 500 meter radius. Displays a link to WikiShootMe.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* As part of an effort to benchmark open source SPARQL engines on Wikidata, the page [[d:Wikidata:Scaling_Wikidata/Benchmarking/Existing_Benchmarks|Wikidata:Scaling Wikidata/Benchmarking/Existing Benchmarks]] contains some initial results and analyses of benchmarking Blazegraph, MilleniumDB, QLever, and Virtuoso on several existing SPARQL query benchmarks for Wikidata. There are some surprising results there, particularly related to different answers produced by different engines. Suggestions on how to improve the effort or provide deeper explanations of the results are particularly welcome on the discussion page.
*

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13210|organisation tax status]] (&lt;nowiki&gt;jurisdiction specific tax status of organisations like non-profits&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13238|entry height]] (&lt;nowiki&gt;height of the entrance above ground level for boarding vehicles&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13197|Berlinische Galerie object ID]], [[:d:Property:P13198|ThePWHL.com player ID]], [[:d:Property:P13199|Play:Right genre ID]], [[:d:Property:P13200|Resistance in Belgium ID]], [[:d:Property:P13201|Paris Match ID]], [[:d:Property:P13202|Kyiv Independent topic]], [[:d:Property:P13203|Newmark Albanian-English Dictionary ID]], [[:d:Property:P13204|Wellcome Collection concept ID]], [[:d:Property:P13205|Amsterdam Monumentenstad ID]], [[:d:Property:P13206|VG247 game ID]], [[:d:Property:P13207|DNCI label ID]], [[:d:Property:P13208|National Football Teams.com stadium ID]], [[:d:Property:P13209|Kamus Pelajar ID]], [[:d:Property:P13211|Dictionary of Norwegian Translators ID]], [[:d:Property:P13212|MACM artist ID]], [[:d:Property:P13213|Lutris company ID]], [[:d:Property:P13214|hockey1946.ru player ID]], [[:d:Property:P13215|DOSBoxWiki article]], [[:d:Property:P13216|NBA G League player ID]], [[:d:Property:P13217|World Women's Snooker player ID]], [[:d:Property:P13218|footballdatabase.eu match ID]], [[:d:Property:P13219|GERS ID]], [[:d:Property:P13220|Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID]], [[:d:Property:P13221|SBOID]], [[:d:Property:P13222|Game Vortex software ID]], [[:d:Property:P13223|Syrian Memory Institution person ID]], [[:d:Property:P13224|Mishramilan catalog ID]], [[:d:Property:P13225|myCast work ID]], [[:d:Property:P13226|Hessian Biography person (GND) ID]], [[:d:Property:P13227|Beaux-Arts ID]], [[:d:Property:P13228|Gaia ID]], [[:d:Property:P13229|Franceinfo journalist ID]], [[:d:Property:P13230|Hankook Ilbo tag ID]], [[:d:Property:P13231|Cinema Belgica person ID]], [[:d:Property:P13232|Cinema Belgica venue ID]], [[:d:Property:P13233|Ukrainian Association of Football match ID]], [[:d:Property:P13234|Rijksmuseum ID]], [[:d:Property:P13235|Cinema Belgica film ID]], [[:d:Property:P13236|Danbooru tag]], [[:d:Property:P13237|Russian Football National League player ID]], [[:d:Property:P13239|Database of Canada's Early Women Writers ID]], [[:d:Property:P13240|taz ID]], [[:d:Property:P13241|Roman Inscriptions of Britain Online ID]], [[:d:Property:P13242|Répertoire du patrimoine bâti de Québec ID]], [[:d:Property:P13243|Game Jolt username]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type (name-bearing type), e.g. the family for which this genus is the type, the genus for which this species is the type, the taxon for which this type specimen is the type, ect...&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/World Heritage type|World Heritage type]] (&lt;nowiki&gt;Propriety of World heritage site : the Type (Cultural, Natural, Mixed)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of shading units|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;number of shading units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Maximum beam energy|Maximum beam energy]] (&lt;nowiki&gt;Maximum beam energy of a particle accelerator&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/hat gespendet|hat gespendet]] (&lt;nowiki&gt;Amount of money donated to a person or organization&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/name starts with|name starts with]] (&lt;nowiki&gt;The name that this qualifies, the full contents of which are unknown, is known to start with these characters.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/духовный сан|духовный сан]] (&lt;nowiki&gt;formal styles of address used for members of the clergy&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/A2B2 user ID|A2B2 user ID]] (&lt;nowiki&gt;User ID on a2b2.org&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Source language|Source language]] (&lt;nowiki&gt;headword languge of dictionary&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/location code|location code]] (&lt;nowiki&gt;the location code of the location item. Should be used with qualifier property {{Q|P459}} to specify which location code system being used.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DIF historia player ID|DIF historia player ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for a sportsperson connected to Djurgårdens IF on difhistoria.se (official site)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of texture mapping units|number of texture mapping units]] (&lt;nowiki&gt;number of texture mapping units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of render output units|number of render output units]] (&lt;nowiki&gt;number of render output units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of ray tracing cores|number of ray tracing cores]] (&lt;nowiki&gt;number of ray tracing cores in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibliography for subject|Bibliography for subject]] (&lt;nowiki&gt;Wikidata property on this item providing a link to a bibliography about the subject that is a good starting point.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/likes / dislikes|likes / dislikes]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of goals scored in penalty shootouts|number of goals scored in penalty shootouts]] (&lt;nowiki&gt;total number of goals scored by a team in a penalty shootout&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/broadcasting days and time|broadcasting days and time]] (&lt;nowiki&gt;days of the week in which a TV or radio program is broadcasted&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/reverse compound|reverse compound]] (&lt;nowiki&gt;compound where the parts are reversed&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/cognate-citation|cognate-citation]] (&lt;nowiki&gt;lexeme with with the same etymological origin and where a source supports it.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Instrument de recherche (inventaire)|Instrument de recherche (inventaire)]] (&lt;nowiki&gt;{{Translate this
| fr = 
&lt;!-- | xx = descriptions dans d'autres langues --&gt;
 }}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Instrument de recherche|Instrument de recherche]] (&lt;nowiki&gt;document containing detailed information about a specific collection of papers or records within an archive&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Ratsinformationssystem|Ratsinformationssystem]] (&lt;nowiki&gt;Link to the council information system of the municipality&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/name with acutes|name with acutes]] (&lt;nowiki&gt;item name with acute accents showing stressed vowels&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HonestGamers game ID|HonestGamers game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc|Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kamus Dewan Edisi Tiga|Kamus Dewan Edisi Tiga]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Registre national des gels|identifiant Registre national des gels]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nafziger Order of Battle ID|Nafziger Order of Battle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spanish-German Dictionary ID|Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Pappers d'un dirigeant|identifiant Pappers d'un dirigeant]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Writing Research Collaboratory ID|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SearchCulture.gr ID|SearchCulture.gr ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica company ID|Cinema Belgica company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica censorship ID|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) ID|Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SOIUSA code|SOIUSA code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetalTabs.com track ID|MetalTabs.com track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MUBI Festival ID|MUBI Festival ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/rutracker.org page ID|rutracker.org page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPG Maker game ID|RPG Maker game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RateMyProfessors ID|RateMyProfessors ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PubMed author ID|PubMed author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BodyMeasurements.org ID|BodyMeasurements.org ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn|Kvikmyndavefurinn]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn person ID|Kvikmyndavefurinn person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bluepages article ID|Bluepages article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvikmyndavefurinn company ID|Kvikmyndavefurinn company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) info ID|Archaeological Cadastre (Greece) info ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID|A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikishia item ID|Wikishia item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EHIS educational institution ID|EHIS educational institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bertsolaritzaren Datu Basea ID|Bertsolaritzaren Datu Basea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Sociology entry ID|A Dictionary of Sociology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID|A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geography entry ID|A Dictionary of Geography entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DGLAi ID|DGLAi ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jeune Afrique person ID|Jeune Afrique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/norskeflyplasser.no-ID|norskeflyplasser.no-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (English)|Euronews topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (French)|Euronews topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Spanish)|Euronews topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Arabic)|Euronews topic ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Unine thesis id|Unine thesis id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enpedia ID|Enpedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID|Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bahamut Animation Crazy Serial Number|Bahamut Animation Crazy Serial Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish Olympic Committee ID|Finnish Olympic Committee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Team Norway profile ID (new)|Team Norway profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NOC of Belarus champion ID (new)|NOC of Belarus champion ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JOC profile ID (new)|JOC profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (French)|RFI topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (English)|RFI topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (Spanish)|RFI topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EJU profile ID|EJU profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/University of Pécs teachers identifier|University of Pécs teachers identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ROAR id|ROAR id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPB profile ID|CPB profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TERMCAT term ID|TERMCAT term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Handle prefix|Handle prefix]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U.S. Soccer player ID|U.S. Soccer player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Celfic FC player ID|Celfic FC player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WSGF game ID|WSGF game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sutian entry ID|Sutian entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wikiHow article ID|wikiHow article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Graceful17 ID|Graceful17 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IATI Organisation Identifier|IATI Organisation Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Suno artist ID|Suno artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VAi Archiefhub Agent ID|VAi Archiefhub Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccerbase season ID|Soccerbase season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PlaymakerStats season ID|PlaymakerStats season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ESPN.com football match ID|ESPN.com football match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Eurosport person ID|Eurosport person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Newsweek topic ID|Newsweek topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/New York Post topic ID|New York Post topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RaiPlay Sound IDs|RaiPlay Sound IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Church and Organization Dictionary Identifier|Chinese Church and Organization Dictionary Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DDLC entry ID|DDLC entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fluorophores.org substance ID|Fluorophores.org substance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yahoo Knowledge Graph ID|Yahoo Knowledge Graph ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Republican China (X-Boorman) ID|Biographical Dictionary of Republican China (X-Boorman) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Modern China Biographical Database ID|Modern China Biographical Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Engineers Relational Database ID|Chinese Engineers Relational Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Biographical Encyclopaedia of Islamic Philosophy ID|The Biographical Encyclopaedia of Islamic Philosophy ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd studio ID|Letterboxd studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Izvestia topic ID|Izvestia topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Oxford Dictionary of Late Antiquity ID|The Oxford Dictionary of Late Antiquity ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum Data Service museum ID|Museum Data Service museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGSU Historical Collections of the Great Lakes vessel ID|BGSU Historical Collections of the Great Lakes vessel ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/booru tag|booru tag]], [[:d:Wikidata:Property proposal/critify.de game ID|critify.de game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Iowa State University Library Vocabularies ID|Iowa State University Library Vocabularies ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MikuWiki article ID|MikuWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Trade register Switzerland ID|Trade register Switzerland ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JSR package|JSR package]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Storytel author ID|Storytel author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TvStar.info person ID|TvStar.info person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/CrWS Pairs of things, of different types, that smell of the same thing]. ([[:d:Wikidata:WikiProject_Smell/Tools-tasks|Source]])
** [https://w.wiki/CrfV Literary work (1700-1830) with more than 25 sitelinks] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Old_books_that_appear_on_lots_of_wikipedias?|source]])
** [https://w.wiki/Crfk What are the statistics for lexemes in language A that are derived from lexemes in language B?] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Lexeme_Etymological_data_for_language|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject No Longer at the Margins|No Longer at the Margins]] - aims to highlight and document the contributions of women in science, ensuring their visibility and recognition in the historical and archival record by addressing biases and gaps in representation.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Pasleim/commonsmerge|Merge candidates based on same commons category]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q309988|Karlsruhe Institute of Technology (Q309988)]] - technical university and research center in Karlsruhe, Germany
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L113869|истина (L113869)]] - Russian noun (pronounced &quot;istina&quot;), translates to &quot;truth&quot;, &quot;reality&quot; or a fact in English.

''' Development '''
*  Storage growth: We are making some changes to the terms-related database table in order to scale better ([[phab:T351802]])
* Constraint violations: We’re working on making distinct-values constraint checks works with the split Query Service ([[phab:T369079]])
* EntitySchemas: We’re working on making the heading on EntitySchema pages apply language fallback ([[phab:T228423]])
* Search: We are working on the new search UI component which will let you search for additional entity types from the main search bar and not just Items anymore ([[phab:T338483]])
* Wikibase REST API: We're continuing the work on adding search to the API ([[phab:T383209]])
* Lua: We are investigating if we can increase the Entity Usage Limit on client pages ([[phab:T381098]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/United States of America|United States of America]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 01 20|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 19:36, 27 ജനുവരി 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28179464 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Weekly Summary #665 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-02-03. Missed the previous one? See issue [[d:Wikidata:Status updates/2025 02 03|#664]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''Discussions'''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/WhitneyBot|WhitneyBot]] - Task: Sync artist data from the [[w:Whitney_Museum|Whitney Museum of American Art's]] collection to Wikidata. 
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/ZLBot|ZLBot]] - Closed as unsuccessful.
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Proper_names_in_multiple_languages|Proper names in multiple languages]] - This RfC seeks to address concerns regarding the recent MUL announcement for [[d:Help:Default_values_for_labels_and_aliases|default values for labels and aliases]].

'''Events''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** We are excited to reveal [[d:Wikidata:WikidataCon_2025|WikidataCon 2025]] will be returning this year, keep an eye on the project page for more details to come, and block your calendar for October 31 - November 2.
** New Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! The next [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Affinity_Group_Calls/Starting_A_Wikidata_Project|LD4 Wikidata Affinity Group project]] series session on Tuesday, 4 February, 2025 at 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET [https://zonestamp.toolforge.org/1738688400 Time Zone Converter] Eric Willey will be facilitating a series of four sessions focused on starting a Wikidata project from the foundation up at your institution. The first session will focus on selling your project to administrators.
** Wikidata Indonesia is holding a [https://www.instagram.com/p/DFhh69fv7qg/ Datathon] (February 5 - 7) and [https://www.instagram.com/p/DFekzK5PCzE/ Quiz] (January 31 - February 7), take part!
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #73 February 10 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at Taipei {{Q|61752245}}
** [[d:Event:Data Reuse Days 2025|Data Reuse Days]], February 18-27: online event dedicated to the applications using Wikidata's data and their technical setup. [[d:Event:Data_Reuse_Days_2025#Sessions|A first version of the program]] is now available. Make sure to [[d:Special:RegisterForEvent/1050|register]] to receive the event's access links.
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/DULCWTDLOMIRQYLBPSIVZZXDGTX7ZLMJ/ Talk to the Search Platform / Query Service Team - February 12].Time: 16:00-17:00 UTC / 08:00 PST / 11:00 EST / 17:00 CET
** [https://events.illinoisstate.edu/event/why-wikidata-introduction-and-edit-a-thon/ Why Wikidata? and edit-a-thon] hosted by Illinois State University on February 4, 1400 - 1600 CST (UTC-6). Eric Willey and Rebecca Fitzsimmons will hold a hands-on demonstration of Wikidata, at the Milner Library, ISU (Room 165).
* Past Events
** [[m:Event:Wikimedia_Canada/Wikidata_Workshop_Jan_2025|Wikidata Workshop Jan 2025]] - Hosted by Wikimedia Canada, this workshop offered 2 sessions for English and French-speaking attendees. Subjects covered include the basics of Wikidata, intro to editing, linking photos to Commons and how to query Wikidata. The workshop took place 30 January 01:00 - 03:00 UTC.

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs
** Bob duCharme, author of ''Learning SPARQL'' posts a blog entry on [https://www.bobdc.com/blog/filterforeignliterals/ filtering (only) foreign labels] from a SPARQL query, using the WDQS to illustrate their example.
** (german)[https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/abitech-2025-0011/html How does library work in the Wikiverse affect the use of your own holdings?] - Wikidata enthusiast Christian Erlinger  explores in this article how GLAM institutions measure their contributions to the Wikiverse and how Wikidata items and sitelinking contribute to their connectedness. 
* Papers
** [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-78952-6_48 Towards a Sustainable Community-Driven Documentation of Semantic Web Tools] A Wikidata-based toolkit to help knowledge engineers and developers find and document semantic web tools by categorizing them into a taxonomy and integrating GitHub metadata to track their maintenance status. By A. Reiz, F.J. Ekaputra &amp; N. Mihindukulasooriya (2025).
** [[commons:File:FOSDEM-2025-Wikidata-Wikibase-JohnSamuel.pdf|From Open Collaboration to Customized Control - Transitioning from Wikidata to Wikibase]] by John Samuel at FOSDEM 2025 (Track: Collaboration and Content Management) on  February 1, 2025.
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=T-q8vgVOrQM Biodiversity Heritage Library Creator IDs on Wikidata via Mix'n'match] - Tiago Lubiana will demonstrate the workflow of Mix'n'Match curation and adding BHL Creator ID's to Wikidata.
** (arabic)[https://www.youtube.com/watch?v=7zmFylVYalc  OpenRefine and QuickStatements] - In this 2nd session of the Arabic Wikidata Days 2024, advanced skills of OR such as improving and importing tabular data. QS will also be demonstrated and how it simplifies adding and editing Wikidata. Presented by Professor Qais Shraideh.
** [https://www.youtube.com/watch?v=v82D_Q2MFVk Resource, Description &amp; Access &amp; STA] - Michaela Edelmann introduces the cataloging platform that runs on Wikibase for the German-speaking DACH countries.
** (Czech) 25th Annual Conference: National Archives of Czech Republic had 2 segments for Wikibases: [https://www.youtube.com/watch?v=nssngihJCnQ&amp;t=2098s Wikibase for Welsh Authority Control] and [https://www.youtube.com/watch?v=nssngihJCnQ&amp;t=2896s Wikibase: a tool for creating/sharing LOD]
* Presentations
** [https://zenodo.org/records/14755184 New developments of Wikibase-as-a-Service] at the Open Science Lab (part of NFDI4Culture). Presented at Art Loves History Wiki Conference, it shows developments  to the WB software suite.

'''Tool of the week'''
* [https://holonetgalacticmap-frontend.vercel.app/ Holonet Galactic Map] - Explore information and facts of the planets that inhabit the Star Wars universe, powered by Wikidata.

'''Other Noteworthy Stuff'''
* ⚠️ '''Wikidata Query Service graph split''': The graph split is about 2 months away. If you are doing queries that involve scholarly articles or if you have an application that does you will be affected. Please check [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split]] for details.
* We ([[d:User:Peter F. Patel-Schneider|Peter F. Patel-Schneider]] and [[User:Egezort|Egezort]]) want to run a course on the Wikidata Ontology for a limited number of participants. Designed for those already familiar with Wikidata, it will present information about ontologies and how they form the core of Wikidata, incorporating several exercises on analyses of and fixes to the Wikidata ontology. Upon successful completion (ending with a group project in consultation by us), participants will receive certificates. Please give feedback and suggestions to improve the structure and course content (found in more detail at [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|WikiProject:Ontology Course]]) which will be incorporated into our Wikimedia [[M:Grants:Project/Rapid|rapid grant application]] to support the effort. Interested in helping or want to share your thoughts? [[d:Wikidata_talk:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|Let us know]].
* Several database changes will impact Wikidata in the coming months, including the migration of the term store (&lt;code&gt;wbt_ tables&lt;/code&gt;) to a dedicated cluster to improve performance and enable future growth. This move will speed up most Wikidata SQL queries but prevent direct joins between term store data and other Wikidata tables. Additionally, the wb_type table will be removed, with its mapping hardcoded in Wikibase, simplifying the codebase. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata-tech@lists.wikimedia.org/thread/7AMRB7G4CZ6BBOILAA6PK4QX44MUAHT4/ More details].
* Call for projects and mentors for Google Summer of Code 2025! Deadline: February 28th. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GQWJNAPQFXZRW2KN4AO3OV5YMVMO6SNQ/ More info]!
* [https://www.wikimedia.de/presse/europaeischer-open-source-award-fuer-lydia-pintscher-auszeichnung-fuer-ihren-beitrag-zu-wikidata/ Lydia Pintscher awarded the] [[d:Q131702864|European Open Source Award]] - Wikidata Portfolio Manager for WMDE, Lydia's contributions to the development of Wikidata have been recognised in the category of ''Advocacy and Awareness''.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P13210|organisation tax status]] (&lt;nowiki&gt;jurisdiction specific tax status of organisations like non-profits&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13238|entry height]] (&lt;nowiki&gt;height of the entrance above ground level for boarding vehicles&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13251|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;number of shading units in a graphics processing unit (GPU)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13252|land acknowledgement]] (&lt;nowiki&gt;acknowledgement of indigenous or native people who live and whose ancestors lived at a location&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P13205|Amsterdam Monumentenstad ID]], [[:d:Property:P13206|VG247 game ID]], [[:d:Property:P13207|DNCI label ID]], [[:d:Property:P13208|National Football Teams.com stadium ID]], [[:d:Property:P13209|Kamus Pelajar ID]], [[:d:Property:P13211|Dictionary of Norwegian Translators ID]], [[:d:Property:P13212|MACM artist ID]], [[:d:Property:P13213|Lutris company ID]], [[:d:Property:P13214|hockey1946.ru player ID]], [[:d:Property:P13215|DOSBoxWiki article]], [[:d:Property:P13216|NBA G League player ID]], [[:d:Property:P13217|World Women's Snooker player ID]], [[:d:Property:P13218|footballdatabase.eu match ID]], [[:d:Property:P13219|GERS ID]], [[:d:Property:P13220|Comprehensive Historical Dictionary of Ladino entry ID]], [[:d:Property:P13221|SBOID]], [[:d:Property:P13222|Game Vortex software ID]], [[:d:Property:P13223|Syrian Memory Institution person ID]], [[:d:Property:P13224|Mishramilan catalog ID]], [[:d:Property:P13225|myCast work ID]], [[:d:Property:P13226|Hessian Biography person (GND) ID]], [[:d:Property:P13227|Beaux-Arts ID]], [[:d:Property:P13228|Gaia ID]], [[:d:Property:P13229|Franceinfo journalist ID]], [[:d:Property:P13230|Hankook Ilbo tag ID]], [[:d:Property:P13231|Cinema Belgica person ID]], [[:d:Property:P13232|Cinema Belgica venue ID]], [[:d:Property:P13233|Ukrainian Association of Football match ID]], [[:d:Property:P13234|Rijksmuseum ID]], [[:d:Property:P13235|Cinema Belgica film ID]], [[:d:Property:P13236|Danbooru tag]], [[:d:Property:P13237|Russian Football National League player ID]], [[:d:Property:P13239|Database of Canada's Early Women Writers ID]], [[:d:Property:P13240|taz ID]], [[:d:Property:P13241|Roman Inscriptions of Britain Online ID]], [[:d:Property:P13242|Répertoire du patrimoine bâti de Québec ID]], [[:d:Property:P13243|Game Jolt username]], [[:d:Property:P13244|Kvikmyndavefurinn work ID]], [[:d:Property:P13245|Kvikmyndavefurinn person ID]], [[:d:Property:P13246|EHIS educational institution ID]], [[:d:Property:P13247|WSGF game ID]], [[:d:Property:P13248|‎Kvikmyndavefurinn company ID]], [[:d:Property:P13249|‎Museum Data Service museum ID]], [[:d:Property:P13250|HonestGamers game ID]], [[:d:Property:P13253|Pappers executive ID]], [[:d:Property:P13254|Islamic Philosophy ID]], [[:d:Property:P13255|L'Humanité topic ID]], [[:d:Property:P13256|Kamus Dewan Edisi Tiga ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type (name-bearing type), e.g. the family for which this genus is the type, the genus for which this species is the type, the taxon for which this type specimen is the type, ect...&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/World Heritage type|World Heritage type]] (&lt;nowiki&gt;Propriety of World heritage site : the Type (Cultural, Natural, Mixed)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Maximum beam energy|Maximum beam energy]] (&lt;nowiki&gt;Maximum beam energy of a particle accelerator&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/name starts with|name starts with]] (&lt;nowiki&gt;The name that this qualifies, the full contents of which are unknown, is known to start with these characters.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/духовный сан|духовный сан]] (&lt;nowiki&gt;formal styles of address used for members of the clergy&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/A2B2 user ID|A2B2 user ID]] (&lt;nowiki&gt;User ID on a2b2.org&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Source language|Source language]] (&lt;nowiki&gt;headword languge of dictionary&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/location code|location code]] (&lt;nowiki&gt;the location code of the location item. Should either be used with qualifier property {{Q|P459}} to specify which location code system being used, or be used as the qualifier of {{P|31}}.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/DIF historia player ID|DIF historia player ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for a sportsperson connected to Djurgårdens IF on difhistoria.se (official site)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of texture mapping units|number of texture mapping units]] (&lt;nowiki&gt;number of texture mapping units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of render output units|number of render output units]] (&lt;nowiki&gt;number of render output units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of ray tracing cores|number of ray tracing cores]] (&lt;nowiki&gt;number of ray tracing cores in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibliography for subject|Bibliography for subject]] (&lt;nowiki&gt;Wikidata property on this item providing a link to a bibliography about the subject that is a good starting point.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/likes / dislikes|likes / dislikes]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of goals scored in penalty shootouts|number of goals scored in penalty shootouts]] (&lt;nowiki&gt;total number of goals scored by a team in a penalty shootout&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/broadcasting days and time|broadcasting days and time]] (&lt;nowiki&gt;days of the week in which a TV or radio program is broadcasted&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/reverse compound|reverse compound]] (&lt;nowiki&gt;compound where the parts are reversed&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/cognate-citation|cognate-citation]] (&lt;nowiki&gt;lexeme with with the same etymological origin and where a source supports it.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Instrument de recherche (inventaire)|Instrument de recherche (inventaire)]] (&lt;nowiki&gt;{{Translate this
| fr = 
&lt;!-- | xx = descriptions dans d'autres langues --&gt;
 }}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Instrument de recherche|Instrument de recherche]] (&lt;nowiki&gt;document containing detailed information about a specific collection of papers or records within an archive&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Ratsinformationssystem|Ratsinformationssystem]] (&lt;nowiki&gt;Link to the council information system of the municipality&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/name with acutes|name with acutes]] (&lt;nowiki&gt;item name with acute accents showing stressed vowels&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/doors open on the… / exit train on the…|doors open on the… / exit train on the…]] (&lt;nowiki&gt;side of the train where the doors open at this station or only side where this vehicle has doors&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/directs readers to|directs readers to]] (&lt;nowiki&gt;document or class of documents to which this item or class directs readers (aliases: is citation of {{!}} links to {{!}} refers to {{!}} target)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/items classified|items classified]] (&lt;nowiki&gt;class of items that this classification system classifies (aliases: items categorized {{!}} classifies {{!}} categorizes)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/reason not to be used with instances of|reason not to be used with instances of]] (&lt;nowiki&gt;clarification for why P31 (instance of) can not be used with this property&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/dislikes of fictional character|dislikes of fictional character]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/AI-generated media prompt|AI-generated media prompt]] (&lt;nowiki&gt;exact prompt that was used to generate an AI-generated media&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Text-to-image software used for creation|Text-to-image software used for creation]] (&lt;nowiki&gt;text-to-image generation software that was used to create this media or work&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/schism|schism]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Lemmy instance URL|Lemmy instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the Lemmy instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc|Identifiant d'un(e) auteurice sur le site Mille ans de littérature d'oc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Registre national des gels|identifiant Registre national des gels]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nafziger Order of Battle ID|Nafziger Order of Battle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spanish-German Dictionary ID|Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Writing Research Collaboratory ID|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SearchCulture.gr ID|SearchCulture.gr ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica company ID|Cinema Belgica company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica censorship ID|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) ID|Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SOIUSA code|SOIUSA code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetalTabs.com track ID|MetalTabs.com track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MUBI Festival ID|MUBI Festival ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/rutracker.org page ID|rutracker.org page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPG Maker game ID|RPG Maker game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RateMyProfessors ID|RateMyProfessors ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PubMed author ID|PubMed author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BodyMeasurements.org ID|BodyMeasurements.org ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bluepages article ID|Bluepages article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) info ID|Archaeological Cadastre (Greece) info ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID|A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikishia item ID|Wikishia item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bertsolaritzaren Datu Basea ID|Bertsolaritzaren Datu Basea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Sociology entry ID|A Dictionary of Sociology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID|A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Geography entry ID|A Dictionary of Geography entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DGLAi ID|DGLAi ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jeune Afrique person ID|Jeune Afrique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/norskeflyplasser.no-ID|norskeflyplasser.no-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (English)|Euronews topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (French)|Euronews topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Spanish)|Euronews topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Arabic)|Euronews topic ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Unine thesis id|Unine thesis id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enpedia ID|Enpedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID|Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bahamut Animation Crazy Serial Number|Bahamut Animation Crazy Serial Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish Olympic Committee ID|Finnish Olympic Committee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Team Norway profile ID (new)|Team Norway profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NOC of Belarus champion ID (new)|NOC of Belarus champion ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JOC profile ID (new)|JOC profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (French)|RFI topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (English)|RFI topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (Spanish)|RFI topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EJU profile ID|EJU profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/University of Pécs teachers identifier|University of Pécs teachers identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ROAR id|ROAR id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPB profile ID|CPB profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TERMCAT term ID|TERMCAT term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Handle prefix|Handle prefix]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U.S. Soccer player ID|U.S. Soccer player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Celfic FC player ID|Celfic FC player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sutian entry ID|Sutian entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wikiHow article ID|wikiHow article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Graceful17 ID|Graceful17 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IATI Organisation Identifier|IATI Organisation Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Suno artist ID|Suno artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VAi Archiefhub Agent ID|VAi Archiefhub Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccerbase season ID|Soccerbase season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PlaymakerStats season ID|PlaymakerStats season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ESPN.com football match ID|ESPN.com football match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Eurosport person ID|Eurosport person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Newsweek topic ID|Newsweek topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/New York Post topic ID|New York Post topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RaiPlay Sound IDs|RaiPlay Sound IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Church and Organization Dictionary Identifier|Chinese Church and Organization Dictionary Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DDLC entry ID|DDLC entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fluorophores.org substance ID|Fluorophores.org substance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yahoo Knowledge Graph ID|Yahoo Knowledge Graph ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Republican China (X-Boorman) ID|Biographical Dictionary of Republican China (X-Boorman) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Modern China Biographical Database ID|Modern China Biographical Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Engineers Relational Database ID|Chinese Engineers Relational Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd studio ID|Letterboxd studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Izvestia topic ID|Izvestia topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Oxford Dictionary of Late Antiquity ID|The Oxford Dictionary of Late Antiquity ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGSU Historical Collections of the Great Lakes vessel ID|BGSU Historical Collections of the Great Lakes vessel ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/booru tag|booru tag]], [[:d:Wikidata:Property proposal/critify.de game ID|critify.de game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Iowa State University Library Vocabularies ID|Iowa State University Library Vocabularies ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MikuWiki article ID|MikuWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Trade register Switzerland ID|Trade register Switzerland ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JSR package|JSR package]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Storytel author ID|Storytel author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TvStar.info person ID|TvStar.info person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Amazon Music track ID|Amazon Music track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Trust Heritage Records ID|National Trust Heritage Records ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Toonopedia ID|Toonopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oorlogsbronnen-identifier|Oorlogsbronnen-identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPC Zone game ID|CPC Zone game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Patristic Text Archive|Patristic Text Archive]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biblioteca italiana work ID|Biblioteca italiana work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'une œuvre au MACM|identifiant d'une œuvre au MACM]], [[:d:Wikidata:Property proposal/nesdb.se game ID|nesdb.se game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur le site du musée du diocèse de Lyon|Identifiant d'une personne sur le site du musée du diocèse de Lyon]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Número de Identificación Tributaria|Número de Identificación Tributaria]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hiking Note trail identifier|Hiking Note trail identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hiking Note mountain identifier|Hiking Note mountain identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Video Game History Foundation Library|Video Game History Foundation Library]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yandex Music track ID|Yandex Music track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PromoDJ track ID|PromoDJ track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jamendo track ID|Jamendo track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Know Your Meme slug|Know Your Meme slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CriticDB IDs|CriticDB IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID|Euronews topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID|RFI topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service topic ID|Algeria Press Service topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hiking Note chalet identifier|Hiking Note chalet identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Marxism ID|Encyclopedia of Marxism ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples:
** [https://w.wiki/Cvmf Old books (1700 - 1830) with many (+25) Sitelinks]
** [https://w.wiki/CrbD List of translated songs or musical works, with 'role named in credits' as a qualifier]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:[[d:Wikidata:WikiProject Musée d'art contemporain de Montréal|WikiProject Musée d'art contemporain de Montréal]] - This project with the Museum of Contemporary Art of Montreal aims to share its data model.
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Antiquity/Patristic_Text_Archive|Antiquity: Patristic Text Archive]] is a web archive for (mostly) Greek [[d:Q189380|Patristic]] archival texts.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|WikiProject: Ontology Course]] - as mentioned above, this WikiProject plans to be a certified course to teahc participants about proper Wikidata ontologies.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Mr._Ibrahem/Language_statistics_for_items|Language statistics for Items]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]:[[d:Q3554288|Valérie Masson-Delmotte (Q3554288)]] - French engineer and climatologist
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:[[d:Lexeme:L30087|lasku(L30087)]] - Finnish noun, translates to &quot;landing&quot;, &quot;calculation&quot; or &quot;invoice&quot; in English.

'''Development'''
* Storage growth: We are continuing to make some changes to the terms-related database table in order to scale better ([[phab:T351802]])
* Wikibase REST API: We are continuing to work on bringing search to the REST API ([[phab:T383126]])
* mul language code: Support for the language code has been rolled out fully
* EntitySchemas: We finished adding language fallback to the heading of EntitySchema pages ([[phab:T228423]])
* Sitelinks: Fixed a bug that prevented linking Wikidata Items from Wikipedias ([[phab:T385261]])
* Scoped search: We continued working on improving the main search field on Wikidata in order to allow you to search for Properties, Lexemes, etc more easily with it ([[phab:T321543]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Liechtenstein|Liechtenstein]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''·[[d:Wikidata:Status updates/2025 01 27|Previous issue]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] · 16:15, 3 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28182031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #666 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-02-10. Missed the previous one? See issue [[d:Wikidata:Status updates/2025 02 03|#665]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''Discussions'''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/TiagoLubianaBot_5|TiagoLubianaBot 5]] - Task(s): Add [[d:Property:P18|image]] or [[d:Property:P13162|reference illustration]] based on categories for botanical illustrations on Wikimedia Commons. Only add when only 1 or 2 files in category.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Sapper-bot|Sapper Bot]] - Task(s): Daily updates the [[d:Q126982|Sea of Galilee]]'s [[d:Property:P2044|elevation above sea level]] based on official government data.
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/MangadexBot|MangadexBot]] - Task(s): add metadata from mangadex to manga with Mangadex manga ID - closed as relevant Property has been deprecated and marked for deletion.

'''Events''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Data Reuse Days, starting on February 18th. [[d:Event:Data Reuse Days 2025#Sessions|Check out the program]] and don't forget to [[d:Special:RegisterForEvent/1050|register on wiki]] to receive the access link.
** [https://calendar.library.torontomu.ca/event/3855376 Whose (Wiki)Data is it anyway?] - Ethics &amp; Consent when cataloguing people, places and things. An on-site Library workshop of the Toronto Metropolitan University, February 12, 1200 - 1600 EST (UTC-5).
** [https://calendar.colorado.edu/event/black-history-month-wikidata-comics-edit-a-thon Comics Edit-A-Thon for Black History month], hosted by the ''Center for Research Data and Digital Scholarship'' of the University of Colorado (onsite only &amp; registration required). February 12, 1300 - 1500 MST (UTC-7).

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs
** [https://www.daniel-motz.de/articles/query-by-graph Making SPARQL more accessible]: Daniel Motz's bachelor's thesis on visual query graphs, check out their project in Tool of the Week
** [https://tech-news.wikimedia.de/2025/02/05/glam-rockers/ GLAM Rockers: an interview with the creators of GLAMorous Europe] - Anne Mühlich and Gerd Müller speak about their project [https://www.glam-europe.de/ GLAMorous Europe] which uses Wikidata to enrich the digital art collection.
** [https://tech-news.wikimedia.de/2025/02/10/preserving-community-history-with-wikibase/ Preserving Community History with Wikibase] - Tan Li Qi of MyCommunity, a Singaporean nonprofit dedicated to preserving the stories of everyday people by documenting community narratives, social memories, and local heritage.
** [https://sites.harvard.edu/harvard-library-circ/2025/02/03/wikidata-edit-a-thon-for-the-black-teacher-archive/ Wikidata Edit-A-Thon for Black Teacher archive] by the Harvard Library University. A write-up of the event which saw more than 400 items edited.
* Project Chat - join the discussion
** [[d:Wikidata:Project_chat#Should_we_certify_Wikidata_trainers?|Should Wikidata trainers be certified?]]

'''Tool of the week'''
* [https://query.daniel-motz.de/ Query by Graph] - build a SPARQL query using drag'n'drop visual elements. This is an interesting tool that provides another way to approach building SPARQL queries, especially for those that find the Query builder or raw SPARQL unintuitive or complex.
* [https://cividata.org/en/ CivData] - &quot;Cividata makes the diverse world of non-profit organizations visible. As a volunteer project, Cividata provides a comprehensive overview of non-profit organizations worldwide, based on data from Wikipedia's sister project Wikidata.&quot;

'''Other Noteworthy Stuff'''
* [[m:Global_Resource_Distribution_Committee/Creation_of_the_interim_GRDC|Creation of the interim Global Resource Distribution Committee]] - Call for candidates ends February 25, [[m:Midnight_deadline|midnight (AOE)]].&lt;br /&gt;The interim GDRC is being established to oversee and adjust resource distribution for the Community Fund, aligning with the movement's evolving needs. Currently open to applications from candidates  with experience in grantmaking, budgeting and knowledge of Wikimedia's grant types. Further information on the role and how to apply can be found on the [[m:Submit_your_application|GDRC Meta page]]
* [https://www.curationist.org/news/curationist-is-seeking-a-part-time-remote-digital-archivist Curationist seeks Digital Archivist] - Curationist, a free online resource for cultural heritage seeks a part-time archiver who can navigate Wikidata, SPARQL and create metadata and support writers.
* For the upcoming [[m:Wikidata_and_research|Wikidata and Research]] conference in July, the  [https://openreview.net/group?id=wikimedia.it/Wikidata_and_Research/2025/Conference&amp;referrer=%5BHomepage%5D(%2F)#tab-accept-paper list of accepted papers] has been posted.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P13238|entry height]] (&lt;nowiki&gt;height of the entrance above ground level for boarding vehicles&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13251|number of shading units]] (&lt;nowiki&gt;number of shading units in a graphics processing unit (GPU)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13260|romantic orientation]] (&lt;nowiki&gt;pattern of romantic attraction of this person or fictional character — use ONLY IF they have stated it themselves, unambiguously, or it has been widely agreed upon by historians after their death&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13262|location code]] (&lt;nowiki&gt;the location code of the location (please use more specific property if available)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13269|directs readers to]] (&lt;nowiki&gt;document or class of documents to which this item or class directs readers&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P13229|Franceinfo journalist ID]], [[:d:Property:P13230|Hankook Ilbo tag ID]], [[:d:Property:P13231|Cinema Belgica person ID]], [[:d:Property:P13232|Cinema Belgica venue ID]], [[:d:Property:P13233|Ukrainian Association of Football match ID]], [[:d:Property:P13234|Rijksmuseum ID]], [[:d:Property:P13235|Cinema Belgica film ID]], [[:d:Property:P13236|Danbooru tag]], [[:d:Property:P13237|Russian Football National League player ID]], [[:d:Property:P13239|Database of Canada's Early Women Writers ID]], [[:d:Property:P13240|taz ID]], [[:d:Property:P13241|Roman Inscriptions of Britain Online ID]], [[:d:Property:P13242|Répertoire du patrimoine bâti de Québec ID]], [[:d:Property:P13243|Game Jolt username]], [[:d:Property:P13244|Kvikmyndavefurinn work ID]], [[:d:Property:P13245|Kvikmyndavefurinn person ID]], [[:d:Property:P13246|EHIS educational institution ID]], [[:d:Property:P13247|WSGF game ID]], [[:d:Property:P13248|‎Kvikmyndavefurinn company ID]], [[:d:Property:P13249|‎Museum Data Service museum ID]], [[:d:Property:P13250|HonestGamers game ID]], [[:d:Property:P13253|Pappers executive ID]], [[:d:Property:P13254|Islamic Philosophy ID]], [[:d:Property:P13255|L'Humanité topic ID]], [[:d:Property:P13256|Kamus Dewan Edisi Tiga ID]], [[:d:Property:P13257|Izvestia topic ID]], [[:d:Property:P13258|Presisov večjezični slovar ID]], [[:d:Property:P13259|Zvuk release ID]], [[:d:Property:P13261|Mille ans de littérature d'oc author ID]], [[:d:Property:P13263|norskeflyplasser.no ID]], [[:d:Property:P13264|HCERES expert ID]], [[:d:Property:P13265|Registre national des gels ID]], [[:d:Property:P13266|A Dictionary of Geology and Earth Sciences entry ID]], [[:d:Property:P13267|DGLAi ID]], [[:d:Property:P13268|Finnish Olympic Committee athlete ID]], [[:d:Property:P13270|Cinema Belgica company ID]], [[:d:Property:P13271|RPG Maker game ID (archived)]], [[:d:Property:P13272|Chinese Church and Organization Dictionary ID]], [[:d:Property:P13273|Letterboxd studio ID]], [[:d:Property:P13274|Biblioteca Italiana work ID]], [[:d:Property:P13275|A Dictionary of Cultural Anthropology entry ID]], [[:d:Property:P13276|A Dictionary of Geography entry ID]], [[:d:Property:P13277|A Dictionary of Sociology entry ID]], [[:d:Property:P13278|Jeune Afrique person ID]], [[:d:Property:P13279|Dictionary of Late Antiquity ID]], [[:d:Property:P13280|University of Pécs Almanac ID]], [[:d:Property:P13281|TERMCAT term ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/nomenclatural type of|nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type (name-bearing type), e.g. the family for which this genus is the type, the genus for which this species is the type, the taxon for which this type specimen is the type, ect...&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/DVD region code|DVD region code]] (&lt;nowiki&gt;DVD release is restricted to region code&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological National Register code|Archaeological National Register code]] (&lt;nowiki&gt;identifier of elements of the National archaeological register of Moldova&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/presented works|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant REGAFI|identifiant REGAFI]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Maximum beam energy|Maximum beam energy]] (&lt;nowiki&gt;Maximum beam energy of a particle accelerator&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/name starts with|name starts with]] (&lt;nowiki&gt;The name that this qualifies, the full contents of which are unknown, is known to start with these characters.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/духовный сан|духовный сан]] (&lt;nowiki&gt;formal styles of address used for members of the clergy&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/A2B2 user ID|A2B2 user ID]] (&lt;nowiki&gt;User ID on a2b2.org&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Source language|Source language]] (&lt;nowiki&gt;headword languge of dictionary&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/DIF historia player ID|DIF historia player ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for a sportsperson connected to Djurgårdens IF on difhistoria.se (official site)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of texture mapping units|number of texture mapping units]] (&lt;nowiki&gt;number of texture mapping units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of render output units|number of render output units]] (&lt;nowiki&gt;number of render output units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of ray tracing cores|number of ray tracing cores]] (&lt;nowiki&gt;number of ray tracing cores in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibliography for subject|Bibliography for subject]] (&lt;nowiki&gt;Wikidata property on this item providing a link to a bibliography about the subject that is a good starting point.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/likes / dislikes|likes / dislikes]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of goals scored in penalty shootouts|number of goals scored in penalty shootouts]] (&lt;nowiki&gt;total number of goals scored by a team in a penalty shootout&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/broadcasting days and time|broadcasting days and time]] (&lt;nowiki&gt;days of the week in which a TV or radio program is broadcasted&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/reverse compound|reverse compound]] (&lt;nowiki&gt;compound where the parts are reversed&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/cognate-citation|cognate-citation]] (&lt;nowiki&gt;lexeme with with the same etymological origin and where a source supports it.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Instrument de recherche (inventaire)|Instrument de recherche (inventaire)]] (&lt;nowiki&gt;{{Translate this
| fr = 
&lt;!-- | xx = descriptions dans d'autres langues --&gt;
 }}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Instrument de recherche|Instrument de recherche]] (&lt;nowiki&gt;document containing detailed information about a specific collection of papers or records within an archive&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Ratsinformationssystem|Ratsinformationssystem]] (&lt;nowiki&gt;Link to the council information system of the municipality&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/name with acutes|name with acutes]] (&lt;nowiki&gt;item name with acute accents showing stressed vowels&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/doors open on the… / exit train on the…|doors open on the… / exit train on the…]] (&lt;nowiki&gt;side of the train where the doors open at this station or only side where this vehicle has doors&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/items classified|items classified]] (&lt;nowiki&gt;class of items that this classification system classifies (aliases: items categorized {{!}} classifies {{!}} categorizes)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/reason not to be used with instances of|reason not to be used with instances of]] (&lt;nowiki&gt;clarification for why P31 (instance of) can not be used with this property&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/dislikes of fictional character|dislikes of fictional character]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/AI-generated media prompt|AI-generated media prompt]] (&lt;nowiki&gt;exact prompt that was used to generate an AI-generated media&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Text-to-image software used for creation|Text-to-image software used for creation]] (&lt;nowiki&gt;software that was used to create this media or work&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Lemmy instance URL|Lemmy instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the Lemmy instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/reason for event cancellation|reason for event cancellation]] (&lt;nowiki&gt;circumstances leading to the cancellation of the event&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/stylized title|stylized title]] (&lt;nowiki&gt;''(no English description proposed yet)''&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/RAM capacity|RAM capacity]] (&lt;nowiki&gt;amount of volatile random-access memory (RAM) modules used by this device&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/VRAM capacity|VRAM capacity]] (&lt;nowiki&gt;amount of dual-ported video RAM (VRAM) modules used by this device&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/nombre anterior|nombre anterior]] (&lt;nowiki&gt;Former official name used by an entity, organization, place, or object.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/earliest start date|earliest start date]] (&lt;nowiki&gt;earliest start date&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/model number|model number]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for a product model&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Nation Ranking (primary) and Nation Ranking (secondary)|Nation Ranking (primary) and Nation Ranking (secondary)]] (&lt;nowiki&gt;Nation Ranking (primary)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/has license|has license]] (&lt;nowiki&gt;licenses the subject have&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/representing sports team|representing sports team]] (&lt;nowiki&gt;a sports team or club representing this organisation or geographic area&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (French)|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (English)|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service tag ID (Arabic)|Algeria Press Service tag ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ech-Chaab tag ID|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shamela Algeria person ID|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/enterprise number (Germany)|enterprise number (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Subject ID|Ohio University ArchivesSpace Subject ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Progetto Euploos ID|Progetto Euploos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DataGov dataset|DataGov dataset]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ERR keyword ID|ERR keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio University ArchivesSpace Agent ID|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage site ID|Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Natural Heritage tree ID|Inventory of Natural Heritage tree ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spanish-German Dictionary ID|Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Writing Research Collaboratory ID|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SearchCulture.gr ID|SearchCulture.gr ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cinema Belgica censorship ID|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) ID|Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SOIUSA code|SOIUSA code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetalTabs.com track ID|MetalTabs.com track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/rutracker.org page ID|rutracker.org page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RateMyProfessors ID|RateMyProfessors ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PubMed author ID|PubMed author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BodyMeasurements.org ID|BodyMeasurements.org ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bluepages article ID|Bluepages article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological Cadastre (Greece) info ID|Archaeological Cadastre (Greece) info ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikishia item ID|Wikishia item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bertsolaritzaren Datu Basea ID|Bertsolaritzaren Datu Basea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (English)|Euronews topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (French)|Euronews topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Spanish)|Euronews topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID (Arabic)|Euronews topic ID (Arabic)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Unine thesis id|Unine thesis id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enpedia ID|Enpedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID|Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bahamut Animation Crazy Serial Number|Bahamut Animation Crazy Serial Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Team Norway profile ID (new)|Team Norway profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NOC of Belarus champion ID (new)|NOC of Belarus champion ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JOC profile ID (new)|JOC profile ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (French)|RFI topic ID (French)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (English)|RFI topic ID (English)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID (Spanish)|RFI topic ID (Spanish)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EJU profile ID|EJU profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ROAR id|ROAR id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPB profile ID|CPB profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U.S. Soccer player ID|U.S. Soccer player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Celfic FC player ID|Celfic FC player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sutian entry ID|Sutian entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wikiHow article ID|wikiHow article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Graceful17 ID|Graceful17 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IATI Organisation Identifier|IATI Organisation Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Suno artist ID|Suno artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VAi Archiefhub Agent ID|VAi Archiefhub Agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccerbase season ID|Soccerbase season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PlaymakerStats season ID|PlaymakerStats season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ESPN.com football match ID|ESPN.com football match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Eurosport person ID|Eurosport person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Newsweek topic ID|Newsweek topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/New York Post topic ID|New York Post topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RaiPlay Sound IDs|RaiPlay Sound IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DDLC entry ID|DDLC entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fluorophores.org substance ID|Fluorophores.org substance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yahoo Knowledge Graph ID|Yahoo Knowledge Graph ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Republican China (X-Boorman) ID|Biographical Dictionary of Republican China (X-Boorman) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Modern China Biographical Database ID|Modern China Biographical Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chinese Engineers Relational Database ID|Chinese Engineers Relational Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGSU Historical Collections of the Great Lakes vessel ID|BGSU Historical Collections of the Great Lakes vessel ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/booru tag|booru tag]], [[:d:Wikidata:Property proposal/critify.de game ID|critify.de game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Iowa State University Library Vocabularies ID|Iowa State University Library Vocabularies ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MikuWiki article ID|MikuWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JSR package|JSR package]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Storytel author ID|Storytel author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TvStar.info person ID|TvStar.info person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Amazon Music track ID|Amazon Music track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Trust Heritage Records ID|National Trust Heritage Records ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Toonopedia ID|Toonopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oorlogsbronnen-identifier|Oorlogsbronnen-identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPC Zone game ID|CPC Zone game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Patristic Text Archive|Patristic Text Archive]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'une œuvre au MACM|identifiant d'une œuvre au MACM]], [[:d:Wikidata:Property proposal/nesdb.se game ID|nesdb.se game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur le site du musée du diocèse de Lyon|Identifiant d'une personne sur le site du musée du diocèse de Lyon]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Número de Identificación Tributaria|Número de Identificación Tributaria]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hiking Note trail identifier|Hiking Note trail identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hiking Note mountain identifier|Hiking Note mountain identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Video Game History Foundation Library|Video Game History Foundation Library]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yandex Music track ID|Yandex Music track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PromoDJ track ID|PromoDJ track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jamendo track ID|Jamendo track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Know Your Meme slug|Know Your Meme slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CriticDB IDs|CriticDB IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID|Euronews topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI topic ID|RFI topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algeria Press Service topic ID|Algeria Press Service topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hiking Note chalet identifier|Hiking Note chalet identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Marxism ID|Encyclopedia of Marxism ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Helden van het Verzet person ID|Helden van het Verzet person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Records of Early English Drama ID|Records of Early English Drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The New Yorker topic ID|The New Yorker topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/top50|top50]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PBA.com player ID|PBA.com player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PWBA.com player ID|PWBA.com player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LEMAC ID|LEMAC ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rate Your Music music video ID|Rate Your Music music video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rate Your Music release issue ID|Rate Your Music release issue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nonbinary Wiki id|Nonbinary Wiki id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/goal.com football match ID|goal.com football match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LEMAV ID|LEMAV ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AllGame game ID|AllGame game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Repertorium kleine politieke partijen 1918-1967 (Partij)|Repertorium kleine politieke partijen 1918-1967 (Partij)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TechRaptor IDs|TechRaptor IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kompass company ID|Kompass company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TechSavvy.de GPU ID|TechSavvy.de GPU ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PCPartPicker hardware ID|PCPartPicker hardware ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wine AppDB ID developer ID|Wine AppDB ID developer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Memoria Chilena ID|Memoria Chilena ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Soka Gakkai Dictionary of Buddhism ID|The Soka Gakkai Dictionary of Buddhism ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples:
** [https://w.wiki/8HMC Specifiying colours for a gender representation of Scottish witches]
** [https://w.wiki/D2TF Currently active rock metal bands, their hometowns and latest release]
** [https://w.wiki/Cwm5 Map of Global Administrative Areas with links to Xeno-canto datasets in GBIF]
** [https://w.wiki/Cxfy Map of drowned places and their images]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Events_and_Role_Frames/Game_plan|Events and Role Frames]] - the goal is to enhance Wikidata’s representation of lexemes by linking lexeme senses to PropBank role sets.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine/List_of_Canadian_doctors|List of Canadian doctors (WikiProject Medicine)]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/List_of_properties/1-1000|List of most used Properties]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q634873|Newton's parakeet (Q634873)]] - extinct species of bird
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:[[d:Lexeme:L1328922|kuchapa (L1328922)]] - Swahili noun that can mean &quot;photographic print&quot;, &quot;print&quot;, &quot;printer&quot;, &quot;act of typing&quot; or an &quot;publishing.&quot;

'''Development'''
* Search in the UI: We continued the work on adding a search UI that lets you search in Properties, Lexemes and EntitySchemas more easily ([[phab:T338483]])
* Search in the API: We are continuing our work on search in the REST API ([[phab:T383126]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Nigeria|Nigeria]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Wikidata:Status updates/2025_02_10|Read the full report]]''' &amp;middot; [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] &amp;middot; [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 18:13, 10 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28241170 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #667 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-02-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 10|#666]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for CheckUser: [[d:Wikidata:Requests for permissions/CheckUser/Lymantria|Lymantria]] (RfP scheduled to end at 19 February 2025 04:22 UTC)
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Anna's Archive|Anna's Archive]] - The RFC is about whether Wikidata should import and store metadata from Anna's Archive, considering legal, copyright, and technical challenges.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming]]:
** Data Reuse Days, starting on February 18th. [[d:Event:Data Reuse Days 2025#Sessions|Check out the program]] and don't forget to [[d:Special:RegisterForEvent/1050|register on wiki]] to receive the access link.
** How to the use the [[:w:20th Century Press Archives]] as Source ([[Wikipedia:Digitaler_Themenabend#111._DTA:_„Das_Pressearchiv_20._Jahrhundert_als_Quelle“,_18._Februar_2025,_19_Uhr|Digitaler Themenabend: Das Pressearchiv 20. Jahrhundert als Quelle]] - in German) will introduce into research in the archives and into the work of [[:de:Wikipedia:Projekt Pressearchiv|Wikipedia Projekt Pressearchiv]] - Tuesday, February 18, at 18:00 UTC (informal [[:de:Wikipedia:Digitaler_Themenabend#111._DTA:_%E2%80%9EDas_Pressearchiv_20._Jahrhundert_als_Quelle%E2%80%9C,_18._Februar_2025,_19_Uhr|registration]])
** New Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! We have our next LD4 Wikidata Affinity Group project series session on Tuesday, 18 February, 2025 at 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET [https://zonestamp.toolforge.org/1738688400 Time Zone Converter]. Eric Willey will be facilitating a series of four sessions focused on starting a Wikidata project from the foundation up at your institution. The second session will focus on choosing your project. [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Affinity_Group_Calls/Starting_A_Wikidata_Project|Event page]]
** (workshop) [[WMFdashboard:courses/Grupo de Usuários Wiki Movimento Brasil/Wikidata Lab XLIV|Wikidata Lab XLIV: Launch of QuickStatements 3.0]] on February 24 at 15:00 UTC. Register [[WMFdashboard:courses/Grupo de Usuários Wiki Movimento Brasil/Wikidata Lab XLIV|here]] and watch it on [https://www.youtube.com/watch?v=yHqyRynWGvQ WMB's YouTube channel]!
** Wikidata and Wikibase: Curriculum Transformation in the Digital Humanities. Talk on Wednesday, 5 March. By Information Services, University of Edinburgh. ([https://www.eventbrite.co.uk/e/wikidata-and-wikibase-curriculum-transformation-in-the-digital-humanities-tickets-1247440079859 register])
* Past:
** [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2025/Contents/Wikidata report|Wikidata at WikiLibCon 2025]]
** [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2025/Contents/Germany report|Exploring Wikidata &amp; Building Community for Cultural Heritage Professionals]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://addshore.com/2025/02/visualizing-wikibase-ecosystem-using-wikibase-world/ Visualising the Wikibase ecosystem using Wikibase World] by [[d:User:Addshore|Addshore]]
** [[foundationsite:news/2025/02/12/wikipedia-recognized-as-a-digital-public-good/|Wikipedia Recognized as a Digital Public Good]]
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=CAfpEYXb2WI From Open Collaboration to Customized Control: Transitioning from Wikidata to Wikibase]. Presented by John Samuel, this talk explores Wikibase, a self-hosted platform that brings the power of Wikidata to your own infrastructure.
** (Ukranian) [https://www.youtube.com/watch?v=ROuOz8gxMoU The Role of Wikidata in the development of the Crimean Tatar Wikipedia]. This talk discusses how Wikidata has been used to support populating a small language Wikipedia with content.
** (Portuguese) [https://www.youtube.com/watch?v=7Gw0Wdh6CNQ Mapping etymology on OpenStreetMaps with Wikidata] Tiago Lubjana demonstrates how to map etymology in OpenStreetMaps with Wikidata, using the streets of the [[d:Q971299|Butantanã Institute]] as an example.
* Podcasts: Between The Brackets Episode 173: [https://betweenthebrackets.libsyn.com/episode-173-adam-shorland-tom-arrow-and-ollie-hyde Adam Shorland, Tom Arrow and Ollie Hyde]

''' Tool of the week '''
* [https://rstockm.github.io/fedipol/index.html Fedipol] (Fediverse Activity Tracker) is a Wikidata-based tool used for tracking activity and analyzing accounts related to German political parties, institutions, and instances on the Fediverse.
* [https://openrefine.org/blog/2025/02/13/version-3-9-0 OpenRefine 3.9.0 was released]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/N4RKFU6DYVJFJ3PIS3PEGKH7YJSRLRVJ/ Call for Projects and Mentors for Outreachy Round 30 is open!] The deadline to submit projects on the Outreachy website is March 4, 2025 at 4pm UTC and the project list will be finalized by March 14, 2025.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13282|land acknowledgement]] (&lt;nowiki&gt;acknowledgement of indigenous or native people who live and whose ancestors lived at a location&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13296|study or design for this work]] (&lt;nowiki&gt;preliminary work for this finished work&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13283|Dizionario Biografico della Calabria Contemporanea ID]], [[:d:Property:P13284|ESPN.com football match ID]], [[:d:Property:P13285|WPBSA.com player ID]], [[:d:Property:P13286|World Snooker Tour tournament ID]], [[:d:Property:P13287|Bertsolaritzaren Datu Basea ID]], [[:d:Property:P13288|EJU judoka ID]], [[:d:Property:P13289|Yandex Music track ID]], [[:d:Property:P13290|Video Game History Foundation Library agent ID]], [[:d:Property:P13291|Video Game History Foundation Library subject ID]], [[:d:Property:P13292|Video Game History Foundation Library resource ID]], [[:d:Property:P13293|Toonopedia ID]], [[:d:Property:P13294|PlaymakerStats season ID]], [[:d:Property:P13295|ERR keyword ID]], [[:d:Property:P13297|El Watan topic ID]], [[:d:Property:P13298|BGSU Historical Collections of the Great Lakes entry ID]], [[:d:Property:P13299|‎CPC Zone game ID]], [[:d:Property:P13300|New York Post topic ID]], [[:d:Property:P13301|National Trust Heritage Records ID]], [[:d:Property:P13302|Records of Early English Drama ID]], [[:d:Property:P13303|Shamela Algeria person ID]], [[:d:Property:P13304|PWBA.com player ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/The College of Cardinals Report|The College of Cardinals Report]] (&lt;nowiki&gt;ID of the person on the The College of Cardinals Report website&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Nation Ranking (secondary)|Nation Ranking (secondary)]] (&lt;nowiki&gt;Nation Ranking (primary)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Peh-oe-ji|Peh-oe-ji]] (&lt;nowiki&gt;writing system for {{Q|36778|Taiwan Taigi}} or other {{Q|36495}} language varieties in Fujian and South East Asia.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Taiwanese Taigi Romanization System|Taiwanese Taigi Romanization System]] (&lt;nowiki&gt;romanization system for {{Q|36778|Taiwan Taigi}} or other {{Q|36495}} language varieties in Fujian and South East Asia.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/leader of organization|leader of organization]] (&lt;nowiki&gt;This property identifies the top executive leader of an organization, regardless of the specific title used by the organization.&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/National Gallery ID|National Gallery ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SteamDB developer ID|SteamDB developer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Steam Group ID|Steam Group ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne dans le Dictionnaire de la déportation gardoise|Identifiant d'une personne dans le Dictionnaire de la déportation gardoise]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital Scriptorium Catalog item ID|Digital Scriptorium Catalog item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DRTV IDs|DRTV IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cultural Heritage Online (Japan) special ID|Cultural Heritage Online (Japan) special ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hiking Note plant identifier|Hiking Note plant identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personnalité sur Calindex|Identifiant d'une personnalité sur Calindex]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice sur Calindex|Identifiant d'un(e) auteurice sur Calindex]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans le dictionnaire de la BnF|Identifiant dans le dictionnaire de la BnF]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Atlantic topic ID|The Atlantic topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturenvanteri place ID|Kulturenvanteri place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Global Energy Monitor Wiki ID|Global Energy Monitor Wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGC IDs|VGC IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Audiomack artist-ID|Audiomack artist-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Audiomack album-ID|Audiomack album-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Audiomack sang-ID|Audiomack sang-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikishire Page ID|Wikishire Page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturdatenbank-ID|Kulturdatenbank-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TERMDAT ID|TERMDAT ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/United Nations Multilingual Terminology Database ID|United Nations Multilingual Terminology Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Homosaurus ID (V4)|Homosaurus ID (V4)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IRIS UNIL author ID|IRIS UNIL author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kantonsspital St.Gallen Author ID|Kantonsspital St.Gallen Author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Platform for Taiwan Religion and Folk Culture ID|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Big Finish Release ID|Big Finish Release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TermTerm UUID|TermTerm UUID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FU-Lexikon ID|FU-Lexikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Miraheze wiki ID|Miraheze wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Eurobasket.com club ID|Eurobasket.com club ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/domain name|domain name]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/CweX What tropical cyclones have hit Indonesia?] ([https://x.com/4sqa/status/1887868955102228579 source])
** [https://w.wiki/6CBD Cheeses named after towns]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q183529|Olimpiyskiy National Sports Complex (Q183529)]] - stadium in Kyiv, Ukraine
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L39182|hacer (L39182)]] - Spanish verb that can mean &quot;do&quot;, &quot;create&quot;, &quot;pretend&quot; or &quot;play a role&quot;.

''' Development '''
* Search: We are continuing the work on the improved search that lets you limit your search more easily to other entity types besides Items like Lexemes and Properties ([[phab:T321543]])
* RDF: We are working on aligning the RDF export to the Query Service prefixes ([[phab:T384344]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Cuba|Cuba]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 17|Read the full report]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 10|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:11, 17 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28241170 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #668 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-02-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 17|#667]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/MatSuBot_10|MatSuBot_10]] - Task(s): Import aliases from [[d:Property:P2521|Female form of Label (P2521)]] and [[d:Property:P3321|Male form of Label(P3321)]].
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Trainers|Certify the Wikidata trainers?]] - Initially discussed in [[d:Wikidata:Project_chat#Should_we_certify_Wikidata_trainers?|Project Chat]], this RfC looks to establish a clear community-endorsed policy on how Wikidata Trainers can be appropriately certified and their skills demonstrated and recognized.

''' Events ''' 
* Ongoing events: Data Reuse Days, until February 28th: [[d:Event:Data_Reuse_Days_2025#Sessions|watch the sessions that you missed and check the program for this week]].
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - online event by [[d:Wikidata:WikiProject India|WikiProject India]] from 21-28 February 2025.
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #74 March 10 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at Taipei {{Q|61752245}}
* Past:
** [[:m:Wikisource Conference 2025/Submissions/Wikidata and Bangla Wikisource: When two cool kids play together!|Wikidata and Bangla Wikisource: When two cool kids play together!]] at [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]]
** [https://www.youtube.com/watch?v=yHqyRynWGvQ Wiki Movimento Brasil unveil QuickStatements 3.0] - A livetsreamed workshop showcasing the latest version of QuickStatements. Discover the new features implemented based on community research.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=WmHhcBIFQAM Live Wikidata Editing] - User:Ainali and User:Abbe98 return for a Wikidata live edit session for Data Reuse Days.
** (Czech) [https://www.youtube.com/watch?v=4TMYlp9NlMU Wikibase as a tool for database operation in a memory institution] Linda Jansová presents this session on Wikibase (first streamed 9 November, 2024) at the 13th Wikiconference 2024, hosted by WM Česká republika.
* Podcasts: [https://creators.spotify.com/pod/show/civichackerpodcast/episodes/Using-Wikidata-to-Connect-Constituents-With-Their-Government-e1or922/a-a963q1t Using Wikidata to connect constituents with their government] - User:Ainali (Co-founder of ''Wikimedians for Sustainable Development'' discusses their knowledge about Wikidata and how it underpins [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory|Govdirectory]], their vision for the future impact of Wikidata.

''' Tool of the week '''
* The [https://github.com/WikiEducationFoundation/wikidata-diff-analyzer WikidataDiffAnalyzer] is a Ruby gem designed to parse and analyze differences between Wikidata revisions, providing detailed statistics on changes to claims, labels, descriptions, aliases, site links, and more, while also supporting analysis of merges, redirects, and other edit types.
* [https://rstockm.github.io/fedipol/index.html German Political parties and politicians tracked on the Fediverse] - Powered by Wikidata, this Fediverse tracker aggregates social media links to official channels of German politicians. ([https://chaos.social/@rstockm/113982039705706466 toot])

''' Other Noteworthy Stuff ''' 
* [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/53795746/Senior-UX-Designer-Wikidata-all-genders-?jobDbPVId=191749381&amp;l=en Job Vacancy: Senior UX Designer for Wikidata] - If you have a passion for UX design and open and free knowledge, please consider applying!
* [Wikibase] [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/YCM3S7ZOJL6JL3BFHOM4ILWQ4PDR42LW/ Bug Fixes: Wikibase Suite Deploy 1.0.2, 3.0.4, Wikibase 1.0.2, 3.0.3]

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13308|software used for creation]] (&lt;nowiki&gt;software that was used to create this media or work&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13318|mode of reproduction]] (&lt;nowiki&gt;ways for living organisms to propagate or produce their offsprings&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13326|Toki Pona headnoun]] (&lt;nowiki&gt;Toki Pona common noun for which the name serves as a proper modifier&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13304|PWBA.com player ID]], [[:d:Property:P13305|IATI organisation ID]], [[:d:Property:P13306|Oorlogsbronnen ID]], [[:d:Property:P13307|DIF historia player ID]], [[:d:Property:P13309|Cinema Belgica censorship ID]], [[:d:Property:P13310|critify.de game ID]], [[:d:Property:P13311|Digital Scriptorium Catalog item ID]], [[:d:Property:P13312|Patristic Text Archive author ID]], [[:d:Property:P13313|Patristic Text Archive work ID]], [[:d:Property:P13314|Patristic Text Archive manuscript ID]], [[:d:Property:P13315|Patristic Text Archive person ID]], [[:d:Property:P13316|Patristic Text Archive organization ID]], [[:d:Property:P13317|The New Yorker topic ID]], [[:d:Property:P13319|CriticDB author ID]], [[:d:Property:P13320|Rate Your Music music video ID]], [[:d:Property:P13321|Eurosport person ID]], [[:d:Property:P13322|Soccerbase season ID]], [[:d:Property:P13323|nesdb.se game ID]], [[:d:Property:P13324|Albin Michel author ID]], [[:d:Property:P13325|National Gallery ID]], [[:d:Property:P13327|Wine AppDB ID developer ID]], [[:d:Property:P13328|Brussels Inventory of Natural Heritage site ID]], [[:d:Property:P13329|Brussels Inventory of Natural Heritage tree ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Date filed|Date filed]] (&lt;nowiki&gt;Filing date for a document, e.g. a patent or court case. Alternative names include &lt;code&gt;date submitted&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;submission date&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;filing date&lt;/code&gt;, etc. These are all distinct from dates of issuance, granting, acceptance, publication, etc. that are public-facing and have to do with the last stage in a publication process. Searches for [https://www.wikidata.org/w/index.php?search=date+filed&amp;title=Special:Search&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns120=1 similar] terms yielded [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Search?search=filing&amp;ns120=1&amp;fulltext=Search+for+a+property&amp;fulltext=Search no results], so apologies if this is redundant.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/API documentation|API documentation]] (&lt;nowiki&gt;API documentation URL&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Euronews topic ID|Euronews topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NES Directory game ID|NES Directory game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Friends of Friendless Churches ID|Friends of Friendless Churches ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bane NOR station ID|Bane NOR station ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Meine Abgeordneten ID|Meine Abgeordneten ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikidot article ID|Wikidot article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Breitbart tag ID|Breitbart tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SMB-digital asset ID|SMB-digital asset ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Authority control/Korean National Species list ID|Authority control/Korean National Species list ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FMJD person ID|FMJD person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KNDB person ID|KNDB person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Radiomuseum.org vacuum tube transitor ID|Radiomuseum.org vacuum tube transitor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lenape Talking Dictionary ID|Lenape Talking Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Thinky Games database game ID|Thinky Games database game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopædia Universalis index ID|Encyclopædia Universalis index ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archives in Bavaria ID|Archives in Bavaria ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CBFC record ID|CBFC record ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/DBhe Show missing alias when they exist as another gendered form]
** [https://w.wiki/DACK Items with Human Settlement, but lack a Country]
** [https://w.wiki/DByA Image gallery of works by William Hogarth] [[:d:User:MartinPoulter/queries/collections#Works_of_William_Hogarth_by_collection|(source)]]
** [https://w.wiki/DC7Q Objects in Sri Lanka] (differentiated by different color icons) ([[d:Wikidata:Request_a_query#Generating_a_list_of_subjects_for_a_photo_project|source]])
** [https://query-chest.toolforge.org/redirect/O3WoHEep4y0uC2cwkYkIq8WOIQKqEEqo6IkmAkUAEa8 Find a certain edit summary in page history] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Find_a_certain_edit_summary_in_page_history|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Wiki-PR Puerto Rican Cultural Heritage|Puerto Rican Cultural Heritage]] - serves as a central hub for various initiatives highlighting Puerto Ricans and Puerto Rican culture in Wikidata
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:SPARQL_query_service/Federation_report|SPARQL: Federation report]] - Check the status of different SPARQL endpoints.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q466611|The Incredible Hulk (Q466611)]] -  2008 superhero film directed by Louis Leterrier
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L743600|år (L743600)]] - Nynorsk noun that can mean &quot;a vein&quot;, &quot;road&quot;, &quot;talent&quot;, &quot;an ore&quot;, &quot;insect wing part&quot; or &quot;small stripe with a different colour from its surroundings.&quot;

''' Development '''
* Hosting the Data Reuse Days
* Wikibase REST API: We are continuing the work on a search endpoint for the API ([[phab:T383126]])
* Search: We are continuing to work on the search field that lets you search other entity types as well and not just Items ([[phab:T321543]]
* Mobile editing: We are designing prototypes for first testing sessions

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Uganda|Uganda]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''' · [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 24|Read the full report]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 17|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] ·  [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:59, 24 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28298643 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #669 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-03-03. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 24|#668]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Other: Email Chain [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/JPY7EHO7ANRYAY7ATDZ6GR3NT2VWCU22/ &quot;Elephant in the room&quot;] - discussing the large number of Wikidata Items lacking Statements, Sitelinks or Labels/Descriptions.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** All the information you need to start working on your [[wikimania:2025:Program|Wikimania 2025 program]] submissions is now available on the Wiki. Deadline: March 31 st, Anywhere on Earth.
** New Wikidata Event! The upcoming [[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|&quot;Wikidata and Sister Projects&quot;]] event (May 29–June 1) is looking for speakers to share how Wikidata connects with other Wikimedia projects - if you are interested, request more info or [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|submit your session idea here]].
** New Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! We have our next LD4 Wikidata Affinity Group project series session on Tuesday, March 4, 2025 at 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET [https://zonestamp.toolforge.org/1741107600 Time Zone Converter] Eric Willey will be facilitating a series of four sessions focused on starting a Wikidata project from the foundation up at your institution. The third session will focus on making the most of your time and work. [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Affinity_Group_Calls/Starting_A_Wikidata_Project#Session_3_(March_4)_-_Making_the_Most_of_Your_Time_and_Work|Event page]].
** [https://www.eventbrite.co.uk/e/wikidata-and-wikibase-curriculum-transformation-in-the-digital-humanities-tickets-1247440079859 Wikidata and Wikibase - Curriculum Transformation in the Digital Humanities] - Join for 4 free talks showcasing how linked open data can support teaching, research and collections. March 5, 1500 - 1700 GMT (UTC-0).
** [[m:Wiki_Workshop_2025/Call_for_Papers|Wiki Workshop 2025 CfP - Call for Papers]] (Submission deadline: March 9)
** [[m:Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/Open Data Day Taiwan 2025|Open Data Day Taiwan 2025]] March 9 Time: 09:30-17:30 UTC+8 at Taipei [[d:Q122750631|Humanities Building (Q122750631)]]
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/african-wikimedians@lists.wikimedia.org/thread/U752LT3K7ZRDD6WLBB6T4IJSGH3LVQSE/ Wiki Mentor Africa (WMA) Hackathon 2025 - Registration &amp; Scholarship Now Open]. Date: 28th - 30th March 2025. Who Can Participate? African developers, Wikimedia contributors, and anyone interested in Wikimedia projects.
* Ongoing:
** [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]] - annual global contest aimed at documenting and sharing the diverse customs and traditions observed during the month of Ramadan. Date: 25 February 2025 – 16 April 2025. Register [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025|here]]!
** Items with [[d:Property:P31|P31 (instance of)]] = human settlement without a country has dropped from 7600 to below 4600 Items. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/SNG4X263GJBGFNKY5LX2WDD7KU3IICQI/ You can help to get it even lower].
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Open Data Days 2025/Datathon|Wikidata &amp; OpenStreetMap Datathon &amp; Mapathon as part of International Open Data Day 2025]] from 1st - 15th March 2025 by [[d:Q11037573|WikiProject India (Q11037573)]].
* Past events: Data Reuse Days 2025: you can [[d:Event:Data_Reuse_Days_2025#Sessions|watch the sessions that you missed]] at your own pace.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://www.theguardian.com/education/2025/feb/24/uk-universities-educate-the-most-national-leaders-globally-analysis-shows UK universities educate the most national leaders globally], analysis (based on Wikidata) shows. By The Guardian
** Two Wikimedians-in-Residence appointed to increase Maltese literature representation on Wikipedia and Wikidata [https://timesofmalta.com/article/national-book-council-appoints-wikimediansinresidence.1105754 Times of Malta]
* Videos
** (French) PasseGares: Bug fixes and data imports from Wikidata [https://www.youtube.com/watch?v=kNhmxBAryys YouTube]
** Adding Wikidata label and descriptions, from the Wali Language Art+Feminism Editathon (Ghana 2025)  [https://www.youtube.com/watch?v=Il7trmWUXv0 YouTube]
** Workshop showcasing QuickStatements 3.0! Learn how this updated tool streamlines your workflow and discover  new features. [https://www.youtube.com/watch?v=yHqyRynWGvQ YouTube]
** Contributing to Wikidata 101, a series of demonstrations organised by WM Community UG Uganda [https://www.youtube.com/watch?v=8Zo8Z3_vqvM Part 1], [https://www.youtube.com/watch?v=c59Z2tpEsuU Part 2], [https://www.youtube.com/watch?v=wTWs5fCyok8 Part 3]
** Optimize SPARQL queries to avoid timeouts: Efficiently count entities sharing values [https://www.youtube.com/watch?v=ksj8n4IyOqQ YouTube]
** Data Reuse Days [https://www.youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejMPb2P_3XWnLH4K14f7wGRd playlist] and live-editing session with User:Ainali and User:Abbe98 [https://www.youtube.com/watch?v=OoRjMUP95x4 YouTube]
** LUDAP: Shared authority file for Luxembourg's Scientific and Cultural Heritage, with Wikibase [https://www.youtube.com/watch?v=qpwdTwteY5w YouTube]

''' Tool of the week '''
* [[m:QuickStatements 3.0|QuickStatements 3.0]] - new version of the original QuickStatements with enhanced functionality, performance, and user experience.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/GQ5FOALWYP6P6JXBPDQNC4RZPIPZ5VDZ/ On March 17, Vector 2022 will become the default skin on Wikidata]
* Jobs
** Senior UX Designer for Wikidata - [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/53795746/Senior-UX-Designer-Wikidata-all-genders-?jobDbPVId=191749381&amp;l=en Apply online]
** Product Manager for Wikibase Suite - [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/53665453/Product-Manager-Wikibase-Suite-all-genders-?jobDbPVId=190245769&amp;l=en Apply online]

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13338|thesis submitted for degree]] (&lt;nowiki&gt;the academic degree for which a thesis or dissertation is submitted&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13330|Korean National Species list ID]], [[:d:Property:P13331|NES Directory game ID]], [[:d:Property:P13332|Miraheze wiki ID]], [[:d:Property:P13333|Global Energy Monitor Wiki ID]], [[:d:Property:P13334|FU-Lexikon ID]], [[:d:Property:P13335|MACM artwork ID]], [[:d:Property:P13336|Hiking Note chalet identifier]], [[:d:Property:P13337|domain name]], [[:d:Property:P13339|‎TechRaptor game ID]], [[:d:Property:P13340|‎TechRaptor company ID]], [[:d:Property:P13341|‎TechRaptor genre ID]], [[:d:Property:P13342|Sanzhi Dargwa dictionary ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/copy present in institution|copy present in institution]] (&lt;nowiki&gt;copy present in institution&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/single extrait de l'album|single extrait de l'album]] (&lt;nowiki&gt;indicates the album from which the item is taken&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/HelloAsso organization ID|HelloAsso organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/europlayers.com club ID|europlayers.com club ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/eLIBRARY Document Number|eLIBRARY Document Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LIBRIS Library ID|LIBRIS Library ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parlament.fyi person ID|parlament.fyi person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Embryo Project Encyclopedia ID|Embryo Project Encyclopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/factordb id|factordb id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yukon Register of Historic Places ID|Yukon Register of Historic Places ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Our Campaigns container ID|Our Campaigns container ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopaedia of Islam (glossary and index of terms) ID|Encyclopaedia of Islam (glossary and index of terms) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/badmintoncn.com star ID|badmintoncn.com star ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Game Input Database ID|Game Input Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Historia Hispánica ID|Historia Hispánica ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Coasterpedia ID|Coasterpedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Captain Coaster coaster ID|Captain Coaster coaster ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Captain Coaster park ID|Captain Coaster park ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dark Ride Database IDs|Dark Ride Database IDs]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/DE5f Map of Birthplace of Polish Nationals, born after 1900 who have an article on Polish Wikipedia]
** [https://w.wiki/DGqj Items with no Statement or Sitelinks] - You can help by expanding these Items!
** [https://w.wiki/DH2r Showcase lexemes and their language/lexical category] ([https://t.me/c/1325756915/35747 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Climate Change/Policies|Climate Change Policies]] - aims to model policies related to Climate change on Wikidata.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database reports/Most linked category items|Most linked category Items]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q383541|Basshunter (Q383541)]] - Swedish singer, record producer, and DJ
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L7347|baguette (L7347)]] - French noun that can mean &quot;elongated type of bread loaf&quot;, &quot;elongated type of bread loaf&quot;, &quot;conductor's baton&quot;, &quot;chopsticks&quot;, &quot;drum sticks&quot; or &quot;magic wand&quot;.

''' Development '''
* Wikibase REST API: We are continuing the work on the simple Item search ([[phab:T383126]])
* Dumps: We fixed an issue that prevented the dumps from being generated ([[phab:T386401]])
* Search: We are continuing to work on the search UI that will let you search not just Items but also other entity types ([[phab:T321543]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Australia|Australia]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 03|Read the full report]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 02 24|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:27, 3 മാർച്ച് 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28317525 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #670 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-03-10. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 03|#669]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [https://www.unifi.it/it/eventi/incontro-donne-toscane-wikidata-laboratorio-di-inserimento-dati-una-memoria-condivisa Tuscan Women &amp; Wikidata] - data entry lab for shared memory, 5 March.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://blog.wikimedia.de/2025/03/03/data-reuse-days-2025/ WMDE Blog - Highlights of Data Reuse Days]: The post showcases 3 excellent apps: WikiFlix (public domain full-length films), KDE Itinerary (travel assistant app) and Scribe Keyboard (easier writing in secondary languages). These are just some of the applications built using Wikidata; check out more at the [[d:Event:Data_Reuse_Days_2025|Data Reuse Days]] pages.
** (German) [https://blog.wikimedia.de/2025/03/05/digitale-stolpersteine/ Digital Stumbling Blocks – How the Wiki Community Drives Remembrance Culture]: User:Cookroach highlights the efforts of Wikimedians across projects (Wikidata, Wikipedia, Commons) to digitally document the [[w:Stolperstein|Stolpersteine]], brass-plaques laid to commemorate victims of the National Socialism.
** (German) [https://dhistory.hypotheses.org/9858 Digital History Berlin: Field research with LOD] - a write-up of the methods, experiences data-model and SPARQl queries of the field research conducted as part of the [[d:Wikidata:WikiProject_Field_Survey_Digital_Humanities_/_Digital_History|WikiProject: Field Survey Digital Humanities]].
** (Italian) [https://www.sc-politiche.unifi.it/art-1343-progetto-wikipedia-e-wikidata-per-la-cesare-alfieri.html# Wikipedia &amp; Wikidata project for Cesare Alfieri] - an introduction to the project to expand articles and data of the archives of Cesare Alfieri University of Florence.
** [https://semlab.io/blog/communicating-ontology Communicating Ontology: Technical approaches for facilitating use of our Wikibase data] (Semantic Lab at Pratt Institute)

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/acrion/zelph zelph]: A new tool for detecting logical contradictions and making inferences in Wikidata, using a rule-based system to improve data quality and derive new facts. Check it out on GitHub or explore results on the [https://zelph.org/ project website].
* New Tool for Women’s Day: [https://scheherazade-temp.toolforge.org/ Scheherazade] identifies women without articles in your Wikipedia but present in many others, helping editors prioritize creating missing biographies.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wiki-research-l@lists.wikimedia.org/thread/ZX63E4GPQC6ZQBKGLI7XJUANKT6KOKHE/ Wikimedia Research Fund had launched]. You're encourage to submit proposals around Wikidata. The deadline to submit your proposal is April 16, 2025.
* The 4th iteration of the [[d:Wikidata:Open Online Course|Wikidata:Open Online Course]] will begin from March 17 until April 30. Whether you're a beginner taking your first steps, an individual in need of a refresher on Wikidata concepts, or a seasoned trainer looking to level up your skills - this course is right for you.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13351|model number]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a product model&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13353|provides data for property]] (&lt;nowiki&gt;dataset associated with this external ID usually contains data applicable to this other Wikidata property&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13359|items classified]] (&lt;nowiki&gt;class of items that this classification system classifies&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13360|presented works]] (&lt;nowiki&gt;works of art or creative works performed, displayed or presented at a given event&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13361|number of goals scored in penalty shootouts]] (&lt;nowiki&gt;total number of goals scored by a team in a penalty shootout&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13343|‎Thinky Games game ID]], [[:d:Property:P13344|Lenape Talking Dictionary ID]], [[:d:Property:P13345|Biographical Dictionary of Republican China (X-Boorman) ID]], [[:d:Property:P13346|LEMAC ID]], [[:d:Property:P13347|Bane NOR station ID]], [[:d:Property:P13348|Sutian entry ID]], [[:d:Property:P13349|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture ID]], [[:d:Property:P13350|Meine Abgeordneten ID]], [[:d:Property:P13352|Hiking Note plant ID]], [[:d:Property:P13354|VGC game ID]], [[:d:Property:P13355|VGC company ID]], [[:d:Property:P13356|VGC people ID]], [[:d:Property:P13357|Archives in Bavaria ID]], [[:d:Property:P13358|VGC theme ID]], [[:d:Property:P13362|‎Steam group ID]], [[:d:Property:P13363|AllGame game ID (archived)]]
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/kigo of|kigo of]] (&lt;nowiki&gt;the season the sense denotes in haiku in Japanese&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Hare Psychopathy Checklist-Revised score|Hare Psychopathy Checklist-Revised score]] (&lt;nowiki&gt;score that the subject have received on the Hare Psychopathy Checklist-Revised psychological assessment tool as administered by a suitably qualified and experienced clinician under scientifically controlled and licensed conditions, standardized conditions&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Archaeological site (Japan) ID|Archaeological site (Japan) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hmong Studies Citations ID|Hmong Studies Citations ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GitLab topic|GitLab topic]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Christchurch City Council Park ID|Christchurch City Council Park ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Clio-online researcher ID|Clio-online researcher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Clio-online web resource ID|Clio-online web resource ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Clio-online organization ID|Clio-online organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Congress.gov committee ID|Congress.gov committee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AGORHA ID|AGORHA ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crunchyroll artist ID|Crunchyroll artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ZOOM Platform product ID|ZOOM Platform product ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GCMD keyword ID|GCMD keyword ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KnowWhereGraph entity ID|KnowWhereGraph entity ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VejinBooks author ID|VejinBooks author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SteamDB tech ID|SteamDB tech ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cartofaf d'une organisation|Identifiant Cartofaf d'une organisation]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Saarland Biografien ID|Saarland Biografien ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Murderpedia ID|Murderpedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Big Fish Games game ID|Big Fish Games game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Danskefilmstemmer.dk work ID|Danskefilmstemmer.dk work ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/DHxF Obscure units of measurement and where to find them]
** [https://w.wiki/DNQ7 Female scientists with most number of sitelinks] (but not English Wikipedia)
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject AncientCoinsAndModernMedals|AncientCoinsAndModernMedals]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Biology/List_of_mushrooms|WikiProject Biology: List of Mushrooms]] - revived by [[d:User:Prototyperspective|User:Prototyperspective]], help catalogue all known fungal friends, and join the subreddit (for all Wikidata topics): r/WData
** [[d:Wikidata:WikiProject India/Police Stations|India/Police Stations]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:WikiProject Software/List of free software without an image set|List of free software without an image set]] - This is a table of Wikidata items about a free software missing an image.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q18406872|Doctor Strange (Q18406872)]] - 2016 film directed by Scott Derrickson 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L476372|felle (L476372)]] - Bokmål verb that can mean &quot;to make something fall&quot;, &quot;to kill&quot;, &quot;to force a resignation&quot;, &quot;to prove guilt&quot;, &quot;to let lose&quot;, &quot;to announce&quot; or &quot;to join.&quot;

''' Development '''
* Search: The search team at the WMF has added a new search keyword for Lexemes. You can use the keyword &quot;inlanguage:en&quot; or &quot;inlanguage:Q1860&quot; to limit your search to Lexemes with Lexeme language English and so on. Here is an example search for &quot;bank&quot; within English Lexemes: https://www.wikidata.org/w/index.php?search=L%3Abank+inlanguage%3Aen ([[phab:T271776]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''·  [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 10|Read the full report]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 03|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:02, 10 മാർച്ച് 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28349310 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #671 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-03-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 10|#670]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Deprecate_P642|Time to deprecate P642]] - [[d:Property:P642|of (P642)]] has spent 3 years marked as''deprecated''. Is it time to finally mark it as an [[d:Q18644427|obsolete Wikidata property(Q18644427)]]? 

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/african-wikimedians@lists.wikimedia.org/thread/EDXCS7QM3QYJBORQUKBJ3NTIDUYIZSKU/ Call for Wikimania 2025 Programme reviewers]. Apply until Monday 17 March 12:00 UTC
** Wikidata Affinity Group Update: The fourth session of Starting a Wikidata Project, originally set for March 18, will now be an asynchronous Slack discussion in the #wikidata channel of the LD4 Slack Space. Join us at [https://zonestamp.toolforge.org/1742313600 9am PT / 16:00 UTC] to discuss Reporting Your Outcomes and Results. Join Slack [https://join.slack.com/t/ld4/shared_invite/zt-31379okvn-8IVWvbCZerKnN352sKCa2g here]. Note: April programming will pause as we prepare the next series.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [[d:outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Poland report|Training for the staff of the Museum of Photography in Krakow on Wikimedia Commons and Wikidata]] - &quot;The training aimed to enable the MuFo staff to effectively navigate and develop skills in editing and managing the museum's digital resources within the Wikimedia projects.&quot;
** (German) [https://temporaerhaus.de/tag/wikimedia/ Wikipedia Unterwegs - this time in Neu-Ulm]: This travelling community meetup for German Wikimedians discusses the growing ecosystem of Wikipedia, Wikidata and Commons.
** [http://magnusmanske.de/wordpress/archives/757 REST in Rust] by Magnus: &quot;A new Rust crate has been developed to simplify access to the Wikibase REST API, featuring industry-level coding standards, 248 unit tests, &gt;97% code coverage, and high maintainability. Check out the GitHub repo and contribute via the issue tracker or pull requests!&quot;
* Videos
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibase-cloud@lists.wikimedia.org/thread/2MZ7O26YWZDLNDUU5YKW3RKQHRKR6D5C/ Useful videos that explain how to set up/make use of Wikibases]. Put together by Valerie
** [https://www.youtube.com/watch?v=uk7Lfr9mAAk&amp;pp=ygUIV2lraWJhc2U%3D Wikidata and Wikibase - Curriculum Transformation in the Digital Humanities]
** (Chinese) [https://www.youtube.com/watch?v=1IT_dl08DMA Open Data Day Taiwan 2025]: more details and program agenda on the [[m:Wikimedia_Taiwan/Wikidata_Taiwan/Open_Data_Day_Taiwan_2025|Wikimedia Taiwan Meta Event]] page
** [https://www.youtube.com/watch?v=DQneCQUk9d8 Wikidata as an Open Data Resource]: Ian Watt at Open Source SG
** [https://www.youtube.com/watch?v=bRY2mtj1MFY Bridging GLAM and Wiki: The Khalili Perspective]: Dr. Martin Poulter, WiR at Khalili Foundation.

''' Tool of the week '''
* [https://www.expeditia.info/ Research Expeditions on Wikidata with itineraries]  - Visualization tool for research expeditions itineraries and natural history collections.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* An [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata-tech@lists.wikimedia.org/thread/KDZXE3S57G34WUHHB4R5DTQ4RLOZKLCY/ update regarding the WDQS backend] has been published, about the adoption of the new endpoints and the next steps that will take place.
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/african-wikimedians@lists.wikimedia.org/thread/A6OR2H5UHG6CNDE4LHIXBX4KAVK2KLKZ/ Call for Projects – Wiki Mentor Africa Hackathon 2025]. Do you have a technical project that needs contributions? Or a testing initiative that could use more hands? Submit a project BY 21st March 2025.
* [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Embedding_Project The Wikidata Vector Database] prototype is almost ready! Developers interested in integrating semantic search into their applications and editors looking to explore Wikidata items using natural language search are invited to reach out for more details: philippe.saade{{@}}wikimedia.de
* Join the Wikimedia Deutschland software development team: [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/53665453/Product-Manager-Wikibase-Suite-all-genders-?jobDbPVId=198705093&amp;l=en Product Manager Wikibase Suite] (all genders)

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13380|OAI formatter]] (&lt;nowiki&gt;formatter to generate ID compatible with Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting services&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13381|AI-generation prompt]] (&lt;nowiki&gt;exact prompt that was used to generate this AI-generated media or work&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13391|data analysis method]] (&lt;nowiki&gt;methods used in the main item for inspecting, cleansing, transforming, and modeling data with the goal of discovering useful information&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13364|Wikishire article ID]], [[:d:Property:P13365|HelloAsso organization ID]], [[:d:Property:P13366|Dictionnaire de la déportation gardoise person ID]], [[:d:Property:P13367|Graceful17 entity ID]], [[:d:Property:P13368|‎Game Input Database ID]], [[:d:Property:P13369|DRTV ID]], [[:d:Property:P13370|Calindex person ID]], [[:d:Property:P13371|Historia Hispánica ID]], [[:d:Property:P13372|‎TERMDAT ID]], [[:d:Property:P13373|Kulturdatenbank ID]], [[:d:Property:P13374|DDLC entry ID]], [[:d:Property:P13375|Chinese Basketball Association player ID]], [[:d:Property:P13376|‎Captain Coaster coaster ID]], [[:d:Property:P13377|Memoria Chilena ID]], [[:d:Property:P13378|Jamendo track ID]], [[:d:Property:P13379|MikuWiki article ID]], [[:d:Property:P13382|‎ZOOM Platform product ID]], [[:d:Property:P13383|Clio-online researcher ID]], [[:d:Property:P13384|Clio-online organization ID]], [[:d:Property:P13385|‎SteamDB tech ID]], [[:d:Property:P13386|‎Big Fish Games game ID]], [[:d:Property:P13387|Clio-online web resource ID]], [[:d:Property:P13388|Iowa State University Library Vocabularies ID]], [[:d:Property:P13389|Newsweek topic ID]], [[:d:Property:P13390|booru tag]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/watercraft prefix|watercraft prefix]] (&lt;nowiki&gt;prefix applied to watercraft operated by different organisations&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/accused|accused]] (&lt;nowiki&gt;person or organization who has been accused of carrying out this harmful, illegal, or immoral act without having received a criminal conviction or where the accused have been acquitted in a court of law&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/applies to volume|applies to volume]] (&lt;nowiki&gt;volume of the item (usually edition of a work) to which the claim applies&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/oxygen endurance|oxygen endurance]] (&lt;nowiki&gt;The maximum time a submarine, spacecraft or enclosed vehicle can sustain life using its onboard oxygen supply.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Coefficient of thermal expansion|Coefficient of thermal expansion]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/fracture toughness|fracture toughness]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Danskefilmstemmer.dk work ID|Danskefilmstemmer.dk work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Danskefilmstemmer.dk character ID|Danskefilmstemmer.dk character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Internet-Portal „Westfälische Geschichte“ person ID|Internet-Portal „Westfälische Geschichte“ person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kosovo NGO registration number|Kosovo NGO registration number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yale LUX ID|Yale LUX ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/geraldika.ru symbol ID|geraldika.ru symbol ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swimcloud swimmer ID|Swimcloud swimmer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CACI company ID|CACI company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VD 16 ID|VD 16 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Higher Education Database ID|World Higher Education Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qur'an Wiki article ID|Qur'an Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JSIC code|JSIC code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Macrotransactions game ID|Macrotransactions game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Landtag Tirol person ID|Landtag Tirol person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NexusMods mod ID|NexusMods mod ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Thunderstore game ID|Thunderstore game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SideQuest app ID|SideQuest app ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IndExs Exsiccata ID|IndExs Exsiccata ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Academy of Engineering member ID|National Academy of Engineering member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DGO ID|DGO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Rural Settlement of Roman Britain ID|The Rural Settlement of Roman Britain ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Audiovisual Identity Database page|Audiovisual Identity Database page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopaedia of Islam (Arabic edition) ID|Encyclopaedia of Islam (Arabic edition) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rodovid family ID|Rodovid family ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cultural Heritage Azerbaijan ID|Cultural Heritage Azerbaijan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zurich Kantonsrat and Regierungsrat member ID|Zurich Kantonsrat and Regierungsrat member ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/D4EV Location of fire stations in Spain] ([https://x.com/angelobregons/status/1889979376768614743 source])
** [https://w.wiki/DTc9 Oldest known individual per taxon] (pre-20th century) ([https://wikis.world/@WikidataFacts@mastodon.social/114173501080142856 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject AncientMaths|AncientMaths]]
* WikiProject Highlights: New country page for [[Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations/Poland|Poland]] in [[Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations|WikiProject Nonprofit Organizations]], and on [https://cividata.org/en/poland/ cividata.org]. Help expanding it!
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://w.wiki/DQWP German lexemes without forms divided by lexical category] ([https://t.me/c/1325756915/35931 source])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q915|Perm (Q915)]] - city in Russia
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L298686|Knoten (L298686)]] - German noun that can mean &quot;knot&quot;, &quot;fundamental unit of which graphs (in graph theory) are formed&quot;, &quot;point where an orbit crosses a plane of reference to which it is inclined&quot;, or &quot;hair wrapped in a circular coil around itself (bun).&quot;

''' Development '''
* Wikibase REST API: We continued the work on adding search to the API ([[phab:T383126]])
* Search: We are continuing the work on making it easier to search for entities other than Items in the search box ([[phab:T338483]])
* Query Service: We set up the constraint checks to use the split graph instead of the full graph ([[phab:T374021]])
* Integration in the other Wikimedia projects: We are looking into how changes from Wikidata are represented on the other Wikimedia projects and how that can be improved ([[phab:T386200]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 17|Read the full report]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 10|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:55, 17 മാർച്ച് 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28385923 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #672 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-03-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 10|#670]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Deprecate_P642|Time to deprecate P642]] - [[d:Property:P642|of (P642)]] has spent 3 years marked as''deprecated''. Is it time to finally mark it as an [[d:Q18644427|obsolete Wikidata property(Q18644427)]]? 

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/african-wikimedians@lists.wikimedia.org/thread/EDXCS7QM3QYJBORQUKBJ3NTIDUYIZSKU/ Call for Wikimania 2025 Programme reviewers]. Apply until Monday 17 March 12:00 UTC
** Wikidata Affinity Group Update: The fourth session of Starting a Wikidata Project, originally set for March 18, will now be an asynchronous Slack discussion in the #wikidata channel of the LD4 Slack Space. Join us at [https://zonestamp.toolforge.org/1742313600 9am PT / 16:00 UTC] to discuss Reporting Your Outcomes and Results. Join Slack [https://join.slack.com/t/ld4/shared_invite/zt-31379okvn-8IVWvbCZerKnN352sKCa2g here]. Note: April programming will pause as we prepare the next series.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [[d:outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Poland report|Training for the staff of the Museum of Photography in Krakow on Wikimedia Commons and Wikidata]] - &quot;The training aimed to enable the MuFo staff to effectively navigate and develop skills in editing and managing the museum's digital resources within the Wikimedia projects.&quot;
** (German) [https://temporaerhaus.de/tag/wikimedia/ Wikipedia Unterwegs - this time in Neu-Ulm]: This travelling community meetup for German Wikimedians discusses the growing ecosystem of Wikipedia, Wikidata and Commons.
** [http://magnusmanske.de/wordpress/archives/757 REST in Rust] by Magnus: &quot;A new Rust crate has been developed to simplify access to the Wikibase REST API, featuring industry-level coding standards, 248 unit tests, &gt;97% code coverage, and high maintainability. Check out the GitHub repo and contribute via the issue tracker or pull requests!&quot;
* Videos
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibase-cloud@lists.wikimedia.org/thread/2MZ7O26YWZDLNDUU5YKW3RKQHRKR6D5C/ Useful videos that explain how to set up/make use of Wikibases]. Put together by Valerie
** [https://www.youtube.com/watch?v=uk7Lfr9mAAk&amp;pp=ygUIV2lraWJhc2U%3D Wikidata and Wikibase - Curriculum Transformation in the Digital Humanities]
** (Chinese) [https://www.youtube.com/watch?v=1IT_dl08DMA Open Data Day Taiwan 2025]: more details and program agenda on the [[m:Wikimedia_Taiwan/Wikidata_Taiwan/Open_Data_Day_Taiwan_2025|Wikimedia Taiwan Meta Event]] page
** [https://www.youtube.com/watch?v=DQneCQUk9d8 Wikidata as an Open Data Resource]: Ian Watt at Open Source SG
** [https://www.youtube.com/watch?v=bRY2mtj1MFY Bridging GLAM and Wiki: The Khalili Perspective]: Dr. Martin Poulter, WiR at Khalili Foundation.

''' Tool of the week '''
* [https://www.expeditia.info/ Research Expeditions on Wikidata with itineraries]  - Visualization tool for research expeditions itineraries and natural history collections.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* An [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata-tech@lists.wikimedia.org/thread/KDZXE3S57G34WUHHB4R5DTQ4RLOZKLCY/ update regarding the WDQS backend] has been published, about the adoption of the new endpoints and the next steps that will take place.
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/african-wikimedians@lists.wikimedia.org/thread/A6OR2H5UHG6CNDE4LHIXBX4KAVK2KLKZ/ Call for Projects – Wiki Mentor Africa Hackathon 2025]. Do you have a technical project that needs contributions? Or a testing initiative that could use more hands? Submit a project BY 21st March 2025.
* [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Embedding_Project The Wikidata Vector Database] prototype is almost ready! Developers interested in integrating semantic search into their applications and editors looking to explore Wikidata items using natural language search are invited to reach out for more details: philippe.saade{{@}}wikimedia.de
* Join the Wikimedia Deutschland software development team: [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/53665453/Product-Manager-Wikibase-Suite-all-genders-/ Product Manager Wikibase Suite] (all genders)

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13380|OAI formatter]] (&lt;nowiki&gt;formatter to generate ID compatible with Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting services&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13381|AI-generation prompt]] (&lt;nowiki&gt;exact prompt that was used to generate this AI-generated media or work&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13391|data analysis method]] (&lt;nowiki&gt;methods used in the main item for inspecting, cleansing, transforming, and modeling data with the goal of discovering useful information&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13364|Wikishire article ID]], [[:d:Property:P13365|HelloAsso organization ID]], [[:d:Property:P13366|Dictionnaire de la déportation gardoise person ID]], [[:d:Property:P13367|Graceful17 entity ID]], [[:d:Property:P13368|‎Game Input Database ID]], [[:d:Property:P13369|DRTV ID]], [[:d:Property:P13370|Calindex person ID]], [[:d:Property:P13371|Historia Hispánica ID]], [[:d:Property:P13372|‎TERMDAT ID]], [[:d:Property:P13373|Kulturdatenbank ID]], [[:d:Property:P13374|DDLC entry ID]], [[:d:Property:P13375|Chinese Basketball Association player ID]], [[:d:Property:P13376|‎Captain Coaster coaster ID]], [[:d:Property:P13377|Memoria Chilena ID]], [[:d:Property:P13378|Jamendo track ID]], [[:d:Property:P13379|MikuWiki article ID]], [[:d:Property:P13382|‎ZOOM Platform product ID]], [[:d:Property:P13383|Clio-online researcher ID]], [[:d:Property:P13384|Clio-online organization ID]], [[:d:Property:P13385|‎SteamDB tech ID]], [[:d:Property:P13386|‎Big Fish Games game ID]], [[:d:Property:P13387|Clio-online web resource ID]], [[:d:Property:P13388|Iowa State University Library Vocabularies ID]], [[:d:Property:P13389|Newsweek topic ID]], [[:d:Property:P13390|booru tag]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/watercraft prefix|watercraft prefix]] (&lt;nowiki&gt;prefix applied to watercraft operated by different organisations&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/accused|accused]] (&lt;nowiki&gt;person or organization who has been accused of carrying out this harmful, illegal, or immoral act without having received a criminal conviction or where the accused have been acquitted in a court of law&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/applies to volume|applies to volume]] (&lt;nowiki&gt;volume of the item (usually edition of a work) to which the claim applies&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/oxygen endurance|oxygen endurance]] (&lt;nowiki&gt;The maximum time a submarine, spacecraft or enclosed vehicle can sustain life using its onboard oxygen supply.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Coefficient of thermal expansion|Coefficient of thermal expansion]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/fracture toughness|fracture toughness]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Danskefilmstemmer.dk work ID|Danskefilmstemmer.dk work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Danskefilmstemmer.dk character ID|Danskefilmstemmer.dk character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Internet-Portal „Westfälische Geschichte“ person ID|Internet-Portal „Westfälische Geschichte“ person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kosovo NGO registration number|Kosovo NGO registration number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yale LUX ID|Yale LUX ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/geraldika.ru symbol ID|geraldika.ru symbol ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swimcloud swimmer ID|Swimcloud swimmer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CACI company ID|CACI company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VD 16 ID|VD 16 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Higher Education Database ID|World Higher Education Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qur'an Wiki article ID|Qur'an Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JSIC code|JSIC code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Macrotransactions game ID|Macrotransactions game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Landtag Tirol person ID|Landtag Tirol person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NexusMods mod ID|NexusMods mod ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Thunderstore game ID|Thunderstore game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SideQuest app ID|SideQuest app ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IndExs Exsiccata ID|IndExs Exsiccata ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Academy of Engineering member ID|National Academy of Engineering member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DGO ID|DGO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Rural Settlement of Roman Britain ID|The Rural Settlement of Roman Britain ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Audiovisual Identity Database page|Audiovisual Identity Database page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopaedia of Islam (Arabic edition) ID|Encyclopaedia of Islam (Arabic edition) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rodovid family ID|Rodovid family ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cultural Heritage Azerbaijan ID|Cultural Heritage Azerbaijan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zurich Kantonsrat and Regierungsrat member ID|Zurich Kantonsrat and Regierungsrat member ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/D4EV Location of fire stations in Spain] ([https://x.com/angelobregons/status/1889979376768614743 source])
** [https://w.wiki/DTc9 Oldest known individual per taxon] (pre-20th century) ([https://wikis.world/@WikidataFacts@mastodon.social/114173501080142856 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject AncientMaths|AncientMaths]]
* WikiProject Highlights: New country page for [[Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations/Poland|Poland]] in [[Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations|WikiProject Nonprofit Organizations]], and on [https://cividata.org/en/poland/ cividata.org]. Help expanding it!
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://w.wiki/DQWP German lexemes without forms divided by lexical category] ([https://t.me/c/1325756915/35931 source])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q915|Perm (Q915)]] - city in Russia
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L298686|Knoten (L298686)]] - German noun that can mean &quot;knot&quot;, &quot;fundamental unit of which graphs (in graph theory) are formed&quot;, &quot;point where an orbit crosses a plane of reference to which it is inclined&quot;, or &quot;hair wrapped in a circular coil around itself (bun).&quot;

''' Development '''
* Wikibase REST API: We continued the work on adding search to the API ([[phab:T383126]])
* Search: We are continuing the work on making it easier to search for entities other than Items in the search box ([[phab:T338483]])
* Query Service: We set up the constraint checks to use the split graph instead of the full graph ([[phab:T374021]])
* Integration in the other Wikimedia projects: We are looking into how changes from Wikidata are represented on the other Wikimedia projects and how that can be improved ([[phab:T386200]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''·   [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 10|Previous issue]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] ·'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28439177 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #672 (correct version!) ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-03-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 17|#671]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''Discussions'''
* New requests for permissions/Bot:[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/MsynABot (2025)|Request for admin flag for MsynBot]] - From 2021 through 2024, this bot has implemented the 2019 RfC “[[d:Wikidata:Requests for comment/semi-protection to prevent vandalism on most used Items|semi-protection to prevent vandalism on most used Items]]” by maintaining page protections based on the outcome, [[d:Wikidata:Protection policy#Highly used items]]. The admin flag got lost due to bot inactivity but the bot operation could be resumed immediately if the admin flag is given back.

'''Events''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: 
** [[d:Event:AAFRennes2025|AAFRennes2025, 26-28 Mars 2025]]
** 5-6 April &amp; 12 April: [[d:Wikidata:Scholia/Events/Hackathon April 2025|Scholia Hackathon]]
** [[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]] to take place '''May 29 - June 1'''. Please send us your session ideas, we still have lots of space for proposals. This is a great chance to highlight the benefits of Wikidata use in other WM projects. See [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|Talk page]] for proposals.

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs
** [https://professional.wiki/en/articles/wikibase-extensions Enhance Your Wikibase With Extensions]
** [https://tech-news.wikimedia.de/2025/03/21/editing-lexemes-with-your-little-finger/ Editing Lexemes with your little finger]
** [https://commonists.wordpress.com/2025/03/24/wikidata-and-the-sum-of-all-video-games-2024-edition/ Wikidata and the sum of all video games − 2024 edition] by [[User:Jean-Frédéric|Jean-Fred]]
* [https://threadreaderapp.com/thread/1902026975210025181.html Thread: Who wins in a Wikipedia race between GPT-4.5, o1, Claude 3.7 Sonnet, and @OpenAI's new Computer-Using Agent?]

'''Tool of the week'''
* [[d:Wikidata:Lexica|Lexica]]  - a mobile-friendly tool that simplifies micro contributions to lexicographical data on Wikidata, making various editing tasks accessible and intuitive for contributors of all experience levels.

'''Other Noteworthy Stuff'''
*[[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements | Mobile Editing of Statements]] - You have been asking for the ability to edit statements from mobile devices for years, this project will make editing statements on Wikidata Items more accessible and user-friendly for mobile users. [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply Sign up to participate in prototype testing and interviews with our UX team]
*Join the Wikimedia Deutschland software development team: [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/53665453/Product-Manager-Wikibase-Suite-all-genders-/ Product Manager Wikibase Suite] (all genders)

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P13391|data analysis method]] (&lt;nowiki&gt;methods used in the main item for inspecting, cleansing, transforming, and modeling data with the goal of discovering useful information&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P13390|booru tag]], [[:d:Property:P13392|Steam Group numeric ID]], [[:d:Property:P13393|Kompass company ID]], [[:d:Property:P13394|‎Macrotransactions game ID]], [[:d:Property:P13395|Thunderstore game ID]], [[:d:Property:P13396|‎JSR package ID]], [[:d:Property:P13397|‎GitLab topic ID]], [[:d:Property:P13398|Amazon Music track ID]], [[:d:Property:P13399|Crunchyroll artist ID]], [[:d:Property:P13400|SideQuest app ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/levels|levels]] (&lt;nowiki&gt;levels, maps, episodes, chapters or stages of this video game&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Scilit scholar ID|Scilit scholar ID]] (&lt;nowiki&gt;author identifier on {{Q|77125337}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/وزن صرفي عربي|وزن صرفي عربي]] (&lt;nowiki&gt;A feature to adjust the pattern of Arabic words in lexemes&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/باب صرفي للأفعال العربية الثلاثية المجردة|باب صرفي للأفعال العربية الثلاثية المجردة]] (&lt;nowiki&gt;Morphology of the Arabic triliteral verbs&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/land degradation|land degradation]] (&lt;nowiki&gt;The amount of land that is degraded by an object. Mainly for infrastructure projects&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Research projects that contributed to this data set|Research projects that contributed to this data set]] (&lt;nowiki&gt;This property allows to identify research projects that they have contributed to or created an item&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Platform height|Platform height]] (&lt;nowiki&gt;platform height above the top of the rail (or above the road for buses)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/extended by (addons for this item)|extended by (addons for this item)]] (&lt;nowiki&gt;Class of software this software is extended by&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Congressional Medal of Honor Society recipient ID|Congressional Medal of Honor Society recipient ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Delfi.ee theme ID|Delfi.ee theme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Dezède d'un individu|identifiant Dezède d'un individu]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SeqCode Registry ID|SeqCode Registry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Openalfa street ID|Openalfa street ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Oxford Dictionary of Music entry ID|The Oxford Dictionary of Music entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Education entry ID|A Dictionary of Education entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TDKIV wikibase ID|TDKIV wikibase ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples:
** [https://w.wiki/DZF7 2024 Population Census in Uganda] ([https://x.com/kateregga1/status/1900953102976512383 source])
* WikiProject Highlights:
**[[d:Wikidata:WikiProject Musée d'art contemporain de Montréal/Liste des artistes de la collection|Musée d'art contemporain de Montréal/Liste des artistes de la collection]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q15046091|Cinderella (Q15046091)]] - 2015 film directed by Kenneth Branagh
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L166968|страсть (L166968)]] - Russian noun that can mean &quot;love&quot;, &quot;passion&quot;, &quot;desire&quot;, or &quot;suffering.&quot;

'''Development'''
* Wikibase REST API: We finished work on the simple Item search ([[phab:T383126]]) and started on the one for Properties ([[phab:T386377]])
* Vector 2022 skin: We fixed a number of the remaining issues with dark mode ([[phab:T385039]]) and sitelink positioning ([[phab:T316797]])
* Search: We continued the work on making it easier to search in other entity types (Properties, Lexemes, EntitySchemas) besides Items ([[phab:T321543]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

Anything to add? Please share! :)

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''·   [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 10|Previous issue]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] ·'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28449306 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #673 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-04-01. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 03 24|#672]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''Discussions'''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/BRPever_2|BRPever 2]] adminship request closes tomorrow.

'''Events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://www.mcls.org/news/2025/03/31/mclss-linked-data-users-group-invites-you-to-the-annual-wikidata-edit-a-thon-from-april-7-11-2025/ MCL's Linked Data Usergroup's Wikidata Edit-A-Thon] - The Midwest Collaborative for Library Services is hosting an editathon between April 7 - 11, 2025. This is an onsite event and only available to USA states: Indiana and Michigan.
** (German) [https://sammlungen.io/termine/digitale-provenienzforschung-in-universitaetssammlungen-werkstattberichte-im-sommersemester-2025/yann-legall Wikidata models on colonial looting and African cultural heritage] - June 4, 2025, 1300 UTC+2. This event will be presented in German.
** [https://www.instagram.com/wikimediauganda/p/DH3ZdaHxNo2/ Wikidata Training Workshop by WM Uganda] - on April 26, discover how Wikidata powers Wikipedia and beyond! [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScmrjO-SkG4Y1-O8G5I5dMH97PMQNaMWxJZN-kJHHSmouM-wQ/viewform Register here]

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs
** [https://diginomica.com/wikidata-adds-ai-vectors-graph-and-knowledge-bases-heres-why Diginomica: Wikidata adds AI vectors graph and knowledge bases, here's why]
** [https://diginomica.com/something-weekend-differing-versions-reality-what-can-we-learn-how-wikidata-navigating-conflicting Diginomica: Differing versions of reality; how Wikidata navigates conflicting accounts]
* Papers
** [https://www.iastatedigitalpress.com/jlsc/article/id/18295/ The New Zealand Thesis Project: Connecting a nation’s dissertations using Wikidata]
** [https://arxiv.org/abs/2503.10294v1 Wikipedia is Not a Dictionary, Delete! Text Classification as a Proxy for Analysing Wiki Deletion Discussions] - includes Wikidata.
* Presentations
** [https://doi.org/10.5281/zenodo.15109700 Using chemistry data in Wikidata in AI], at the [https://www.acs.org/meetings/acs-meetings/spring.html American Chemical Society Spring 2025] meeting
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=eVI4jwmRS64&amp;pp=ygUId2lraWRhdGE%3D Live Wikidata editing - creating Property proposals] with Jan Ainali.
** [https://www.youtube.com/watch?v=AvHVlK_3qJ8 Entity Management Cooperative meeting, with Wikidata]
** (Taiwanese) [https://www.youtube.com/watch?v=HTcKU2K-Vqw Seediq Wikimedia 2024 Annual Conference] - hosted by Wikidata Taiwan, here are the opening remarks by Principal Zhan Su'e's opening speech.
** [https://www.youtube.com/watch?v=ac7laU1WH7o Open translations in mathematics (Oxford Seminar)] - This presentation from Tim Osgood discusses the utility of mathematics for translations, a community-driven approach, and how Wikidata is contributing.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=7IDUzn5sC9g Socialisation: Literary Data in Bogota 2015 - 2020] - The Colombian Publishing Observatory of the Caro y Cuervo Institute presents &quot;Metadata Model for Independent Publishing in Bogotá&quot;, containing over 31,500 data points, all catalogued in Wikidata.
** (Italian) [https://www.youtube.com/watch?v=xaZno818m5o Tools for Visualising Wikidata] - Carlo Bianchini presents some useful tools for visualising data and queries from Wikidata, with a focus on Digital Humanities.

'''Tool of the week'''
* [[d:Wikidata:Twelfth_Birthday/Presents|Revisiting the Twelfth Birthday Presents]] - if you haven't seen the birthday presents already, go check them out!

'''Other Noteworthy Stuff'''
* '''[BREAKING CHANGE ANNOUNCEMENT]''' [https://www.youtube.com/watch?v=dQw4w9WgXcQ Please find full information here]
* [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|Wikidata Ontology Course]] Peter Patel-Schneider and Ege Doğan will run a seven-week Wikidata Ontology Course starting late April / early May. It aims to expand the Wikidata community’s knowledge of the Wikidata ontology through lectures, exercises, and group projects. Participants should have prior Wikidata experience and are expected to attend lectures, complete exercises (about one hour per week), and contribute to a group project. More details [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course||available here]].

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P13399|Crunchyroll artist ID]], [[:d:Property:P13400|SideQuest app ID]], [[:d:Property:P13401|The Atlantic topic ID]], [[:d:Property:P13402|TechSavvy.de GPU ID]], [[:d:Property:P13403|‎Delfi.ee theme ID]], [[:d:Property:P13404|The College of Cardinals Report ID]], [[:d:Property:P13405|NexusMods mod ID]], [[:d:Property:P13406|Hiking Note Trail identifier]], [[:d:Property:P13407|Hiking Note mountain identifier]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/SWIS-WEM Facility Code|SWIS-WEM Facility Code]] (&lt;nowiki&gt;Unique identifier for facilities registered with the Australian Energy Market Operator for facilities operating in the South West Interconnected System Wholesale Electricity Market (SWIS-WEM Facility Code)&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/number of downloads (2)|number of downloads (2)]] (&lt;nowiki&gt;number of downloads of times this application or creative work have been downloaded&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/species protection status|species protection status]] (&lt;nowiki&gt;Links species, habitat or biotope type with the regulation international or national that protects this species&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Number of Heads of Families|Number of Heads of Families]] (&lt;nowiki&gt;number of family cards (KK) in an area&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/mother's maiden name|mother's maiden name]] (&lt;nowiki&gt;maiden name of this person’s mother&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/FirstCycling team season ID|FirstCycling team season ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FirstCycling race ID|FirstCycling race ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dizionario della Musica in Italia ID|Dizionario della Musica in Italia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ethnologue language family ID|Ethnologue language family ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Untappd beer ID|Untappd beer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catálogo Histórico de Teses e Dissertações da Área de História ID|Catálogo Histórico de Teses e Dissertações da Área de História ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Sun topic ID|The Sun topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Databáze her platform ID|Databáze her platform ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rekhta Gujarati author ID|Rekhta Gujarati author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Itch.io tag ID|Itch.io tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Jerusalem Post topic ID|The Jerusalem Post topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DVIDS Photo ID|DVIDS Photo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUX person ID|LUX person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUX group ID|LUX group ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUX place ID|LUX place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shazoo tag ID|Shazoo tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ідентифікатор особи в Бібліометрика української науки|ідентифікатор особи в Бібліометрика української науки]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SCImago Institutions Rankings ID|SCImago Institutions Rankings ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UniRank ID|UniRank ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Climate Policy Radar ID|Climate Policy Radar ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUX concept ID|LUX concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/iNaturalist photo ID|iNaturalist photo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Ordre national du Québec|identifiant Ordre national du Québec]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUX event ID|LUX event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cabinet minutes of the Federal Government ID|Cabinet minutes of the Federal Government ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/R-Sport match ID|R-Sport match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sport Express football match ID|Sport Express football match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPJ topic ID|CPJ topic ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples:
** [https://w.wiki/Dfaf Find Good or Featured Articles in Spanish and Portuguese Wikipedia]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Rwanda|Govdirectory: Rwanda]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q252320|Pleinfeld (Q252320)]] - market municipality in Germany
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:[[d:Lexeme:L322138|humpback (L322138)]] - English noun that can mean &quot;	kyphosis (condition of the spine)&quot;, &quot;a person with an abnormal curvature of the spine&quot;, &quot;humpback whale, a particular marine mammal variety&quot;, &quot;pink salmon&quot;, &quot;lake skygazer, a type of ray-finned fish&quot;, &quot;	type of arch bridge where the span is larger than the ramps on either side&quot;, or &quot;	humpback dolphin, a particular variety of marine mammal.&quot;

'''Development'''
* Search: We continued the work on making it easier to search entity types other than Items (Lexemes, Properties, EntitySchemas) in the search box ([[phab:T321543]])
* Vector 2022 theme: We are fixing remaining issues with dark mode ([[phab:T385039]])
* Wikibase REST API: We are continuing to build out the simple Item search endpoint ([[phab:T386228]]) and are looking into the one for Properties ([[phab:T386377]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Australia|Australia]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

Anything to add? Please share! :)
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[:d:Special:Wikidata:Status updates/2025_04_01|Read the full report]]''' &amp;middot; [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] &amp;middot; [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 16:39, 1 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28449306 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #674 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata over the last week.&lt;br&gt;This is the Wikidata summary of the week before 2025-04-07. Please help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translate]].''&lt;/div&gt;

''' &lt;!--T:1--&gt; Events ''' 
&lt;!--T:2--&gt;
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wiki-research-l@lists.wikimedia.org/thread/GQR2VT7LONW5AHMHUT7RGMZFUQBGYJCF/ Wiki Workshop Registration is Now Open!] The event will be held virtually over two days on May 21 &amp; 22, 2025.
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #75 April 14 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at  [[d:Special:MyLanguage/Q61752245|Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]] 
** (French) [https://geographie-cites.cnrs.fr/collecte-et-usages-de-donnees-issues-de-wikipedia-et-wikidata-dans-les-recherches-en-shs/ Collection and use of Wikipedia and Wikidata data in SHS searches] - 17 June, 2025. Participation via video-conference available, [https://framaforms.org/je-collecte-et-usages-des-donnees-wikipedia-dans-les-recherches-en-shs-1741892154 register here] and [https://site-fef6fe.gitpages.huma-num.fr/journee/wikipedia.html program info here].

''' &lt;!--T:3--&gt; Press, articles, blog posts, videos '''
&lt;!--T:4--&gt;
* Blogs
** Inference, continued - Magnus Manske adds 2 new functions to WD-infernal. [http://magnusmanske.de/wordpress/archives/777 The Whelming]
** (French) Illustrious women in public spaces. Streets, buildings and other places overwhelmingly feature men [https://porte-plume.app/projet/challenge-wikidata-en-classe/blog/billet/b69566ea-713d-44d0-845c-3501d5bb5ff2 Porte Plumpe]
** [https://www.veradekok.nl/en/2025/03/kahle-receives-projectuil-from-wikipedia/ Brewster Kahle (Internet Archive) receives ProjectUil from Dutch Wikipedia]
* Papers: Enabling disaggregation of Asian American subgroups: a dataset of Wikidata names for disparity estimation [https://www.nature.com/articles/s41597-025-04753-y - Paper] by Lin, Q. et al (2025).
* Videos
** Curationist: What is it and how does it work? - Curationist utilises Wikidata to help discover, curate and share public-domian art and cultural heritage content. [https://www.youtube.com/watch?v=kj9FDIX0JSg YouTube]
** (Swedish) Connecting Wikidata, OpenStreetMap and the National Archives with Magnus Sälgö [https://www.youtube.com/watch?v=byqopx1aQLI YouTube]
** (French) Focus on Wikidata, Wikifying Science, a presentation from Delphine Montagne and Pierre-Yves Beaudouin. [https://www.canal-u.tv/chaines/renatis/cfe-renatis-focus-sur-wikidata-wikifier-la-science Canal-U TV: C@fé Renatis]
* Other
** (Portuguese) Wikidata at School: expanding access to knowledge and tackling gender gaps! [https://www.instagram.com/p/DH9qZcENJ75/ Instagram: Projeto Mais]


''' &lt;!--T:5--&gt; Tool of the week '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Tools/Wikidata for Web|Wikidata:Tools/Wikidata for Web]] - &lt;!--T:6--&gt; also known as Wikidata for Firefox is a browser extension for Mozilla Firefox that displays data from Wikidata on various websites, enhancing the information you are already looking at, and also allows extraction of data from these websites.

''' &lt;!--T:7--&gt; Other Noteworthy Stuff '''
&lt;!--T:8--&gt;
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|Wikidata Ontology Course]] Peter Patel-Schneider and Ege Doğan will run a seven-week Wikidata Ontology Course starting late April / early May. It aims to expand the Wikidata community’s knowledge of the Wikidata ontology through lectures, exercises, and group projects. Participants should have prior Wikidata experience and are expected to attend lectures, complete exercises (about one hour per week), and contribute to a group project. More details [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|available here]].
* Job Vacancy - Are you interested in helping shape the technical future of Wikimedia's knowledge graph? We are looking for a [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/55063868/Staff-Engineer-Wikidata-all-genders-/ Staff Engineer (Wikidata)]

''' &lt;!--T:9--&gt; Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
&lt;!--T:10--&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P13413|beam energy]] (&lt;nowiki&gt;kinetic energy of elementary or composite particles moving together (for example in a particle accelerator)&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P13408|National Academy of Engineering member ID]], [[:d:Property:P13409|Murderpedia ID]], [[:d:Property:P13410|Cultural Heritage Azerbaijan ID]], [[:d:Property:P13411|‎TDKIV Wikibase ID]], [[:d:Property:P13412|Landtag Tirol person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* &lt;!--T:11--&gt; New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/interior decorator|interior decorator]] (&lt;nowiki&gt;A property for the interior decorator of notable buildings&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/incompatible with|incompatible with]] (&lt;nowiki&gt;significant elements with which an entity is incompatible and indicates a significant property of this entity&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/warranty period|warranty period]] (&lt;nowiki&gt;warranty period of this product as covered by the original manufacturer or creator&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Trafikplatssignatur|Trafikplatssignatur]] (&lt;nowiki&gt;Swedish station code&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/outcome 2|outcome 2]] (&lt;nowiki&gt;outcome of a criminal charge or a civil complaint&lt;/nowiki&gt;)
** &lt;!--T:12--&gt; External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/TechPowerup GPU ID|TechPowerup GPU ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISFDB category of an award ID|ISFDB category of an award ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/L'Expression topic ID|L'Expression topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue de la bibliothèque du Saulchoir|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue de la bibliothèque du Saulchoir]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Gallery (London) PID|National Gallery (London) PID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur Orthodox World|Identifiant sur Orthodox World]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;
&lt;!--T:13--&gt;
You can comment on [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!


''' &lt;!--T:14--&gt; Did you know? '''
&lt;!--T:15--&gt;
* Query examples:
** [https://w.wiki/DjTs Plants missing a French description]
** [https://w.wiki/DjTv Sorting Organisations by the no. of subsidiaries it owns]
** [https://w.wiki/DhPF Popular German Family names]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Chile|Govdirectory: Chile]]
** [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProject_Bahamas|WikiProject: Bahamas]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Database_reports/identical_birth_and_death_dates|Items with identical Birth and Death dates]] - another way to identify duplicate items.
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q23572|Game of Thrones (Q23572)]] - American fantasy drama television series 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1215369|umuyagankuba (L1215369)]] - &quot;electricity&quot; in Kirundi

''' &lt;!--T:16--&gt; Development '''
&lt;!--T:17--&gt;
* We made some progress on the ScopedTypeaheadSearch feature by improving the UI, and making it translatable ([[phab:T390269]])
* We continued working on dark mode support ([[phab:T389633]])
* Wikibase REST API: We are almost done adding the last [[phab:T389013|few features]] on the simple item and property search endpoint. We'll be happy to get feedback on these from 15.04 when they're completed
* We will begin user testing to improve Mobile Editing Experience: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Mobile editing of statements]] 

&lt;!--T:18--&gt;
[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' &lt;!--T:19--&gt; Weekly Tasks '''
&lt;!--T:20--&gt;
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[Wikidata:WikiProject_Govdirectory/European Union|European Union]]
* Summarize your [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''·   [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 01|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current| Help translate]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:19, 7 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28449306 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #675 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-04-14. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 07|#674]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, 16:00 UTC, 16th April 2025 (18:00 Berlin time) in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://lucaswerkmeister.de/posts/2025/04/12/introducing-m3api/ Introducing m3api], By Lucas Werkmeister
** [https://techblog.wikimedia.org/2025/04/08/wikidata-query-service-graph-database-reload-at-home-2025-edition/ Wikidata Query Service graph database reload at home, 2025 edition]. By Adam Baso
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=IVqCEeVuzTQ Understanding Why Your OPTIONAL Properties in Wikidata Queries Might Be Ignored]
** [https://www.youtube.com/watch?v=eh6hi94Imn8 Playing with LEGO on Wikidata]. By Tiago Lubiana
* Other: [[d:User:Spinster/Wikidata references made easier|Wikidata references made easier]]. &quot;Several tricks to make it easier and faster, using various scripts and gadgets&quot; to add references to Wikidata statements. By [[d:User:Spinster|Spinster]]

''' Tool of the week '''
* [https://topic-curator.toolforge.org/ Wikidata Topic Curator] is a React-based web application. It’s a new and improved version of [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Tools/ItemSubjector ItemSubjector] created to help Wikimedians connect items on Wikidata to the right topics. By entering a topic QID, it finds related articles using the topic’s label, aliases, or custom terms.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Join the Wikidata development team at Wikimedia Deutschland
** [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/55063868/Staff-Engineer-Wikidata-all-genders-/ Staff Engineer Wikidata (all genders)]
** [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/53795746/Senior-UX-Designer-Wikidata-all-genders-/ Senior UX Designer Wikidata (all genders)]

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13413|beam energy]] (&lt;nowiki&gt;kinetic energy of elementary or composite particles moving together (for example in a particle accelerator)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13414|number of downloads]] (&lt;nowiki&gt;number of downloads of times this application or creative work have been downloaded&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13415|Taiwanese Taigi Romanization System]] (&lt;nowiki&gt;Romanization system for Taiwan Taigi or other Southern Min language varieties in Fujian and South East Asia&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13408|National Academy of Engineering member ID]], [[:d:Property:P13409|Murderpedia ID]], [[:d:Property:P13410|Cultural Heritage Azerbaijan ID]], [[:d:Property:P13411|‎TDKIV Wikibase ID]], [[:d:Property:P13412|Landtag Tirol person ID]], [[:d:Property:P13416|Fluorophores.org substance ID]], [[:d:Property:P13417|Kosovo NGO registration number]], [[:d:Property:P13418|TechPowerUp GPU Specs Database ID]], [[:d:Property:P13419|iNaturalist photo ID]], [[:d:Property:P13420|Climate Policy Radar ID]], [[:d:Property:P13421|LIBRIS library ID]], [[:d:Property:P13422|Dizionario della Musica in Italia ID]], [[:d:Property:P13423|Untappd beer ID]], [[:d:Property:P13424|Bahamut Animation Crazy ID]], [[:d:Property:P13425|KnowWhereGraph entity ID]], [[:d:Property:P13426|GCMD keyword ID]], [[:d:Property:P13427|Ohio University ArchivesSpace Agent ID]], [[:d:Property:P13428|CBFC record ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/interior decorator|interior decorator]] (&lt;nowiki&gt;A property for the interior decorator of notable buildings&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/incompatible with|incompatible with]] (&lt;nowiki&gt;significant elements with which an entity is incompatible and indicates a significant property of this entity&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/warranty period|warranty period]] (&lt;nowiki&gt;warranty period of this product as covered by the original manufacturer or creator&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Trafikplatssignatur|Trafikplatssignatur]] (&lt;nowiki&gt;Swedish station code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/outcome 2|outcome 2]] (&lt;nowiki&gt;outcome of a criminal charge or a civil complaint&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/output color|output color]] (&lt;nowiki&gt;color of the generated images&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/proposal of|proposal of]] (&lt;nowiki&gt;Qualifier for the statement {{P|31}} {{Q|64728694}} to state what the proposed thing is.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/floral diagram|floral diagram]] (&lt;nowiki&gt;picture on commons of a floral diagram of a Taxon&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/member of sequence or class of number|member of sequence or class of number]] (&lt;nowiki&gt;The number is of a special form or class or member of a sequence&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/ISFDB category of an award ID|ISFDB category of an award ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/L'Expression topic ID|L'Expression topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue de la bibliothèque du Saulchoir|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue de la bibliothèque du Saulchoir]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Gallery (London) PID|National Gallery (London) PID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur Orthodox World|Identifiant sur Orthodox World]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Steam Deck HQ game ID|Steam Deck HQ game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hardcore gaming 101 ID|Hardcore gaming 101 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/torial username|torial username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BirdLife DataZone species ID|BirdLife DataZone species ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BirdLife DataZone site ID|BirdLife DataZone site ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schulnummer Schleswig-Holstein|Schulnummer Schleswig-Holstein]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kunstkamera ID|Kunstkamera ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Corago singer ID|Corago singer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MoNA spectrum ID|MoNA spectrum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans La Croix|Identifiant d'un(e) auteurice dans La Croix]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Meta-Doctrinal.org|identifiant Meta-Doctrinal.org]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CvLAC ID|CvLAC ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OGDB genre ID|OGDB genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IGDB genre ID|IGDB genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WSGF taxonomy term ID|WSGF taxonomy term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GameSpot platform ID|GameSpot platform ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PerformArt ID|PerformArt ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Billie Jean King Cup player ID 2024|Billie Jean King Cup player ID 2024]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/Doco Top 10 items instance of Wikimedia category ordered by number of Sitelinks] ([https://t.me/c/1224298920/141683 source])
** [https://w.wiki/Dor5 Twitter accounts of biologists]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject USC Libraries|WikiProject USC Libraries]] A WikiProject for work done at University of Southern California Libraries to connect library data with Wikidata. 
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject Nonprofit Organizations/Kosovo|Nonprofit Organizations/Kosovo]] - Add the most important NGOs of Kosovo
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Pasleim/Connectivity|User:Pasleim/Connectivity]] - Connectivity between Wikimedia projects
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q714581|Nea Salamis Famagusta FC (Q714581)]] - professional association football club based in Ammochostos (Famagusta)
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L44061|Straße (L44061)]] - German noun that can mean &quot;road&quot;, &quot;straight&quot;, &quot;street&quot;, &quot;strait&quot;, &quot;group of people inhabiting buildings along a perticular street&quot; or &quot;production line&quot;.

''' Development '''
* We merged and prepared changes to rename &lt;code&gt;wikibase:EntitySchema&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;wikibase:WikibaseEntitySchema&lt;/code&gt; in RDF ([[phab:T371196]]) – this has been [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/AAKO2VGVKJXEDH2HPZBGMAUDVGC7SA7R/ announced as a breaking change] and will be deployed to Wikidata on 24 April
* We made some more improvements to dark mode support ([[phab:T389633]])
* We’re working on tests for the &lt;code&gt;ScopedTypeaheadSearch&lt;/code&gt; feature ([[phab:T385790]])
* Wikibase REST API: We're going to wrap up pagination on the simple Item and property search endpoint and are working to improve our test architecture for search ([[phab:T386691]]). We're going to pick up prefix search for Items and phrase matching next!

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Chile|Chile]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[:d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 07|Read the full report]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 07|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:33, 14 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28532948 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #676 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-04-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 14|#675]].&lt;br&gt;&lt;translate&gt;Translations are [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|available]]&lt;/translate&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' &lt;translate&gt;Events&lt;/translate&gt; '''
* &lt;translate&gt;[[&lt;tvar name=&quot;1&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events&lt;/tvar&gt;|Upcoming]]:&lt;/translate&gt; [[Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/2025年4月雲林維基街景踏查團暨工作坊| &lt;translate&gt;Yunlin Liu Fang Tien Shang Sheng Mu OpenStreetMap x Wikidata Workshop&lt;/translate&gt; ]] &lt;translate&gt; April 27 Time: 09:30-17:00 UTC+8 at {{Q|708809}} Red Altar (Hongtan)&lt;/translate&gt;.
* &lt;translate&gt;Past: Missed the Q2 Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session log here: [[&lt;tvar name=&quot;2&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Telegram office hour 2025-04-16&lt;/tvar&gt;|2025-04-16 (Q2 2025)]]&lt;/translate&gt;

''' &lt;translate&gt; Press, articles, blog posts, videos &lt;/translate&gt;'''
* &lt;translate&gt;Blogs&lt;/translate&gt;
** [https://thottingal.in/blog/2025/04/15/qjson/ qjson: &lt;translate&gt;Fetching all properties of a Wikidata item in a single API call&lt;/translate&gt;] &lt;translate&gt;By Santhosh Thottingal&lt;/translate&gt;
** [https://olea.org/diario/2025/04/14/Wikimedia_Hackathon_2025-proposals-Wikibase.html &lt;translate&gt; A Wikibase call for action at the Wikimedia Hackathon 2025&lt;/translate&gt;] &lt;translate&gt;By Ismael Olea &lt;/translate&gt;
** [https://museumdata.uk/blog/putting-uk-collections-on-the-map/ &lt;translate&gt; Putting UK collections on the map&lt;/translate&gt;] &lt;translate&gt;by the Museum Data Service&lt;/translate&gt;
** [https://chem-bla-ics.linkedchemistry.info/2025/04/20/the-april-2025-scholia-hackathon.html The April 2025 Scholia Hackathon] by Egon Willighagen
* &lt;translate&gt;Papers&lt;/translate&gt;
** [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/talking-wikidata-communication-patterns-and-their-impact-on-commu  &lt;translate&gt;Talking Wikidata: Communication Patterns and Their Impact on Community Engagement in Collaborative Knowledge Graphs&lt;/translate&gt;] - &lt;translate&gt; Investigative study on Wikidata discussions, revealing that the community is generally inclusive and conflict is rare, but many controversial topics lack consensus, and valuable contributors disengage early. By Koutsiana et. al., (2025)&lt;/translate&gt;
**[https://zenodo.org/records/15226371 &lt;translate&gt;Natural history specimens collected and/or identified and deposited&lt;/translate&gt;] - &lt;translate&gt;By Latham (2025)&lt;/translate&gt;
*&lt;translate&gt;Videos&lt;/translate&gt;
** [https://www.youtube.com/watch?v=vWoNZLBj7mM Wiki Workshop 2025 - Wikidata Inconsistencies with Language Models and Data Mining in a Pipeline] by Houcemeddine Turki
** (Italian) [https://youtube.com/dL9JEfHpU68?si=RXymgDS8-ZE687aE Cla-G, an instance of Wikibase as a tool to support game classification] by Carlo Bianchini
* &lt;translate&gt;Other&lt;/translate&gt;
** [https://x.com/afliacon/status/1908928893727211669?s=46 &lt;translate&gt;Wikidata &amp; Wikibase for Authority Control &amp; Knowledge Organization Workshop&lt;/translate&gt;] &lt;translate&gt;By AfLIA&lt;/translate&gt;
** [https://github.com/oolonek/daily-lotus &lt;translate&gt;Mastodon bot&lt;/translate&gt;] &lt;translate&gt; that &quot;highlights natural compounds found in plants, fungi, bacteria or animals — and includes Wikidata references and visual structure depictions.&quot;&lt;/translate&gt;

'''&lt;translate&gt;Tool of the week&lt;/translate&gt;'''
* &lt;translate&gt;[[&lt;tvar name=&quot;3&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/User:Spinster/Wikidata_references_made_easier&lt;/tvar&gt;|User:Spinster/Wikidata references made easier]]:  The script helps in adding references to statements, in order to provide context for our data, make the data more reliable, transparent and trustworthy for anyone who uses it &lt;/translate&gt;.

''' &lt;translate&gt;Other Noteworthy Stuff&lt;/translate&gt;'''
* &lt;translate&gt;Registration is open for a Wikidata ontology course led by Peter Patel-Schneider and Ege Doğan.&lt;/translate&gt; &lt;translate&gt;To register, email pfpschneider{{@}}gmail.com with your Wikidata username and a brief note on your interest. The course starts 1 May, with weekly lectures on Thursdays from 1–3pm EDT (skipping 29 May and 12 June).&lt;/translate&gt; &lt;translate&gt;Space may be limited; priority goes to those already interested. Participants should know Wikidata, attend sessions, complete weekly exercises (~1 hour), and join a group project&lt;/translate&gt;. &lt;translate&gt;Details: [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|Course page]]&lt;/translate&gt;
* [[wikifunctions:Wikifunctions:Main_Page|Wikifunctions]] is now integrated with Dagbani Wikipedia since April 15. It is the first project that will be able to call functions from Wikifunctions and integrate them in articles.
* &lt;translate&gt;Wikidata job openings at the The Wikimedia Foundation&lt;/translate&gt;
** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/6814912 &lt;translate&gt;Lead Product Manager, Wikidata Platform&lt;/translate&gt;] (&lt;translate&gt;remote&lt;/translate&gt;)
** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/6816145 &lt;translate&gt;Tech Lead, Wikidata Platform&lt;/translate&gt;] (&lt;translate&gt;remote&lt;/translate&gt;)

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13430|number of texture mapping units]] (&lt;nowiki&gt;number of texture mapping units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13429|Saarland Biografien ID]], [[:d:Property:P13431|A Dictionary of Education entry ID]], [[:d:Property:P13432|Cultural Heritage in Japan site ID]], [[:d:Property:P13433|BirdLife DataZone site ID]], [[:d:Property:P13434|BirdLife DataZone species ID]], [[:d:Property:P13435|Canadian Writing Research Collaboratory ID]], [[:d:Property:P13436|Internet-Portal „Westfälische Geschichte“ person ID]], [[:d:Property:P13437|Chtyvo author ID]], [[:d:Property:P13438|Homosaurus ID (V4)]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/terminal speaker|terminal speaker]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/organization code|organization code]] (&lt;nowiki&gt;the organization code of the organization item. Should either be used with qualifier property {{Q|P459}} to specify which system being used, or be used as the qualifier of {{P|31}}.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/organization unit code|organization unit code]] (&lt;nowiki&gt;the organization unit code of the organization unit/part/(sub)division item. Should either be used with qualifier property {{Q|P459}} to specify which system being used, or be used as the qualifier of {{P|31}}.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Picture composition|Picture composition]] (&lt;nowiki&gt;Description of a picture composition (design rules) analogous to the Commons category “[[:commons:Category:Picture composition]]”&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/MANDALA Tibetan Living Dictionary ID|MANDALA Tibetan Living Dictionary ID]] (&lt;nowiki&gt;entry for a lexeme in the Tibetan Living Dictionary by MANDALA&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Monarque régnant|Monarque régnant]] (&lt;nowiki&gt;Person who has held or is holding the role of king, queen, sultan, or other monarch at the head of a kingdom or empire.&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Moure's Catalog ID|Moure's Catalog ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MobyGames attribute ID|MobyGames attribute ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Número RPJ|Número RPJ]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identificador de obra no Catálogo Mourisco|Identificador de obra no Catálogo Mourisco]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IPRESS ID|IPRESS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TeamUSA.com athlete ID|TeamUSA.com athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IEC document kind classification code|IEC document kind classification code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Europe PMC Preprint identifier|Europe PMC Preprint identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Snopes ID|Snopes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Media and Communication entry ID|A Dictionary of Media and Communication entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Black Sea Cultural Inventory ID|Black Sea Cultural Inventory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PyPI organization name|PyPI organization name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PlayStation Museum product ID|PlayStation Museum product ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Concise Oxford Dictionary of Archaeology entry ID|The Concise Oxford Dictionary of Archaeology entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Public Health entry ID|A Dictionary of Public Health entry ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''&lt;translate&gt;Did you know?&lt;/translate&gt; '''
*&lt;translate&gt; Query examples&lt;/translate&gt;:
**[https://w.wiki/Dk9f All Genres of Classical Musical Compositions and their Labels in English and German] ([[d:Wikidata:Request_a_query#All_Genres_of_Classical_Musical_Compositions_and_their_Labels_in_English_and_German|source]])
* &lt;translate&gt;WikiProject Highlights&lt;/translate&gt;: &lt;translate&gt;[[&lt;tvar name=&quot;51&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProject Taiwan/Travel&lt;/tvar&gt;|Taiwan Travel]]&lt;/translate&gt; - &lt;translate&gt;aims to create travel related items about Taiwan&lt;/translate&gt;
* &lt;translate&gt;[[&lt;tvar name=&quot;6&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:Showcase items&lt;/tvar&gt;|Showcase Items]] &lt;/translate&gt;: [[d:Q18786473|Pete's Dragon (Q18786473)]] - 2016, film by David Lowery
* &lt;translate&gt;[[&lt;tvar name=&quot;7&quot;&gt;d:Wikidata:Showcase lexemes&lt;/tvar&gt;|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3855|Bill (L3855)]] - English noun (/bɪl/) that can mean &quot;invoice&quot;, &quot;proposed law&quot;, &quot;bird's beak&quot;, or &quot;a given name&quot;&lt;/translate&gt;:

''' &lt;translate&gt;Development&lt;/translate&gt; '''
* &lt;translate&gt;Wikidata changes in watchlist and recent changes on Wikipedia and co: We are continuing the work on making the edit summaries more understandable &lt;/translate&gt;([[phab:T386200]])
* &lt;translate&gt;Wikibase REST API: We are continuing to build out the simple search functionality&lt;/translate&gt; ([[phab:T389011]])
* &lt;translate&gt;Dark mode: We are fixing a few remaining issues with dark mode support in the Vector 2022 theme&lt;/translate&gt; ([[phab:T389633]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|&lt;translate&gt;You can see all open tickets related to Wikidata here&lt;/translate&gt;]]. &lt;translate&gt;If you want to help, you can also have a look at&lt;/translate&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority &lt;translate&gt;the tasks needing a volunteer&lt;/translate&gt;].

''' &lt;translate&gt;Weekly Tasks&lt;/translate&gt; '''
* &lt;translate&gt; Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[&lt;tvar name=&quot;8&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review&lt;/tvar&gt;|above]] &lt;/translate&gt;.
* &lt;translate&gt;Contribute to the showcase Item and Lexeme [[&lt;tvar name=&quot;9&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?&lt;/tvar&gt;|above]]&lt;/translate&gt;.
* &lt;translate&gt;Govdirectory weekly focus country: [[&lt;tvar name=&quot;10&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Chile&lt;/tvar&gt;|Chile]]&lt;/translate&gt;
* &lt;translate&gt; Summarize your [[&lt;tvar name=&quot;11&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?&lt;/tvar&gt;|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences&lt;/translate&gt;.
* &lt;translate&gt;Help [[&lt;tvar name=&quot;11&quot;&gt;d:Special:LanguageStats&lt;/tvar&gt;|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!&lt;/translate&gt; 
* &lt;translate&gt; [[&lt;tvar name=&quot;12&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/User:Pasleim/projectmerge&lt;/tvar&gt;|Help merge identical items]] across Wikimedia projects &lt;/translate&gt;.
* &lt;translate&gt;Help [[&lt;tvar name=&quot;13&quot;&gt;d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Next&lt;/tvar&gt;|write the next summary!]]&lt;/translate&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 14|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:23, 22 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28574345 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #677 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-04-28. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 22|#676]].&lt;br&gt; Translations are [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|available]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions  '''
* Open request for bureaucrat: [[Wikidata:Requests for permissions/Bureaucrat/Wüstenspringmaus|Wüstenspringmaus]]

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: 
** [[m:Special:MyLanguage/Wikidata_and_research|Wikidata and Research Conference]] June 5-6, 2025 at the University of Florence.
** [https://wikidataworkshop.github.io/2025/ The 5th Wikidata Workshop] taking place November 2-3, 2025 during the [https://iswc2025.semanticweb.org/ 25th International Semantic Web Conference] hosted in Nara, Japan. Call for Papers is open until 23:59 [[w:Special:MyLanguage/Anywhere_on_Earth|AoE]], August 2. This year, the program tracks are ''1. Novel Work'' and ''2. Previously Published Work''. Submission template and guidelines are [https://www.overleaf.com/read/pwspggxsbdvy available here] and you can [https://openreview.net/group?id=swsa.semanticweb.org/ISWC/2025/Workshop/Wikidata submit your topic here].
** The [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]] online conference approaches: May 29 - July 1, 2025. Have you [[d:Special:RegisterForEvent/1291|registered]] yet?

''' Press, articles, blog posts, videos  '''
* Blogs 
** [https://datascientistsdiary.com/how-to-build-a-production-ready-knowledge-graph/ How to Build a Production-Ready Knowledge Graph(with Code): A Practical Guide ] By Amit Yadav
** [https://nearby.hypotheses.org/2478  Who are the Cardinal Electors of 2025 papal conclave? A typical question for Wikidata? ] by {{Q|67173261}}
* Papers
** [https://dl.acm.org/doi/proceedings/10.1145/3696410?tocHeading=heading2 Proceedings of the Association for Computing Machinery on Web Conference 2025.] By Guodong et. al., (2025)
** [https://dl.acm.org/doi/10.1145/3696410.3714757 Passage: Ensuring Completeness and Responsiveness of Public SPARQL Endpoints with SPARQL Continuation Queries ] By Thi Hoang et. al., (2025)

''' Tool of the week '''
* [https://quarry.wmcloud.org/ quarry.wmcloud.org] is a public querying interface for Wiki Replicas, a set of live replica SQL databases of public Wikimedia Wikis. Quarry is designed to make running queries against Wiki Replicas easy. Quarry can also be used to query public databases stored in ToolsDB.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://scholia.toolforge.org/ Scholia] is running a [https://survey.wikimedia.it/index.php/179555 user survey] until the end of May .
* Researchers from the University of Regina in Canada invite you to participate in the Open Data Community Survey 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/XHXV4P6DILOUG6QFAO22FEJHXAWOS7YH/ Read more]!

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13449|BEACON file URL]] (&lt;nowiki&gt;URL of an online service's BEACON file, a data interchange format for large numbers of uniform links.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13459|research projects that contributed to this data set]] (&lt;nowiki&gt;research projects that have contributed to or otherwise created an item&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13464|‎terminal speaker]] (&lt;nowiki&gt;the last person able to speak the language fluently&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13478|‎nomenclatural type of]] (&lt;nowiki&gt;taxon item of which this item is the taxonomic type (name-bearing type), e.g. the family for which this genus is the type, the genus for which this species is the type, the taxon for which this type specimen is the type, ect...&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13497|interior designer]] (&lt;nowiki&gt;person responsible for the interior design of a notable building or structure&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13504|‎kigo of]] (&lt;nowiki&gt;season which denotes the sense in haiku in Japanese&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13438|Homosaurus ID (V4)]], [[:d:Property:P13439|Helden van het Verzet person ID]], [[:d:Property:P13440|Our Campaigns container ID]], [[:d:Property:P13441|Catálogo Histórico de Tese e Dissertações da Área de História ID]], [[:d:Property:P13442|Congress.gov committee ID]], [[:d:Property:P13443|Congressional Medal of Honor Society recipient ID]], [[:d:Property:P13444|Israeli Governmental Data Repository ID]], [[:d:Property:P13445|Deutsche Genbank Obst (‎DGO) ID]], [[:d:Property:P13446|DVIDS photo ID]], [[:d:Property:P13447|FirstCycling race ID]], [[:d:Property:P13448|FirstCycling team season ID]], [[:d:Property:P13450|Hmong Studies Citations ID]], [[:d:Property:P13451|Cartofaf organization ID]], [[:d:Property:P13452|Calindex author ID]], [[:d:Property:P13453|Diocese of Lyon Museum person ID]], [[:d:Property:P13454|BnF dictionary ID]], [[:d:Property:P13455|Dezède person ID]], [[:d:Property:P13456|Meta-Doctrinal ID]], [[:d:Property:P13457|Ordre national du Québec ID]], [[:d:Property:P13458|‎Internet Game Database  genre ID]], [[:d:Property:P13460|Shazoo tag ID]], [[:d:Property:P13461|‎OGDB genre ID]], [[:d:Property:P13465|Tax Identification Number (Colombia)]], [[:d:Property:P13466|‎National Gallery (London) PID]], [[:d:Property:P13467|Kunstkamera ID]], [[:d:Property:P13468|Zurich Kantonsrat and Regierungsrat member ID]], [[:d:Property:P13469|‎WSGF taxonomy term ID]], [[:d:Property:P13470|World Higher Education Database ID]], [[:d:Property:P13471|‎VD 16 ID]], [[:d:Property:P13472|United Nations Terminology Database ID]], [[:d:Property:P13473|Trafikplatssignatur]], [[:d:Property:P13474|Top50 system ID]], [[:d:Property:P13475|IndExs exsiccata ID]], [[:d:Property:P13476|Markstammdatenregister ID]], [[:d:Property:P13479|Ech-Chaab tag ID]], [[:d:Property:P13480|‎SearchCulture.gr ID]], [[:d:Property:P13481|RaiPlay Sound program ID]], [[:d:Property:P13482|RaiPlay Sound playlist ID]], [[:d:Property:P13483|Modern China Biographical Database ID]], [[:d:Property:P13484|Know Your Meme slug]], [[:d:Property:P13485|LEMAV ID]], [[:d:Property:P13486|PerformArt ID]], [[:d:Property:P13487|Chilean NPO number]], [[:d:Property:P13488|TermTerm UUID]], [[:d:Property:P13489|Steam Deck HQ game ID]], [[:d:Property:P13490|‎SeqCode Registry ID]], [[:d:Property:P13491|School ID Schleswig-Holstein]], [[:d:Property:P13492|Rodovid family ID]], [[:d:Property:P13493|Repertorium kleine politieke partijen 1918-1967 (Party)]], [[:d:Property:P13494|Captain Coaster park ID]], [[:d:Property:P13495|Scilit scholar ID]], [[:d:Property:P13496|The Rural Settlement of Roman Britain ID]], [[:d:Property:P13498|PCPartPicker product ID]], [[:d:Property:P13499|goal.com football match ID]], [[:d:Property:P13500|The Soka Gakkai Dictionary of Buddhism ID]], [[:d:Property:P13501|Cultural Heritage Online (Japan) special ID]], [[:d:Property:P13502|Eurobasket.com club ID]], [[:d:Property:P13503|europlayers.com club ID]], [[:d:Property:P13505|badmintoncn.com star ID]], [[:d:Property:P13506|‎Danskefilmstemmer.dk work or dubbing ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/defined for|defined for]] (&lt;nowiki&gt;the subject takes the object as parameter (or parameter tuple)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/The Long Distance Walkers Association|The Long Distance Walkers Association]] (&lt;nowiki&gt;External Identifier (URL slug) for a hiking route on The Long Distance Walkers Association website (United Kingdom only)&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/IEC CDD for electronics|IEC CDD for electronics]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GOG Dreamlist ID|GOG Dreamlist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IEC CDD units|IEC CDD units]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Urban Dictionary ID (2)|Urban Dictionary ID (2)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RCI number|RCI number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Portable Antiquities Scheme image ID|Portable Antiquities Scheme image ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/myCast person ID|myCast person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Personality Database category ID|Personality Database category ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.uk bill ID|parliament.uk bill ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bierista beer ID|Bierista beer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of the Serbian National Theatre ID|Encyclopedia of the Serbian National Theatre ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/Dv$w All national parties that are members of a European party and whose country is a member of the European Union] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Query_on_national_parties_and_their_seats|source]])
**[https://w.wiki/Dw23 Related works from co-citation analysis] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Scholia's_&quot;Related_works_from_co-citation_analysis&quot;_as_federated_query|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]] : [[d:Wikidata:WikiProject_Saint_Mary%27s_College_(IN)|WikiProject Saint Mary's College (IN)]] aims to improve the coverage of Saint Mary's and the scholarly works being created at Saint Mary's. 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L642328|Córdoba (L642328)]] -  Spanish noun (kór-do-ba) that can mean &quot;a city in Spain&quot;, &quot;a city in Argentina&quot;, or &quot;a Mexican city&quot;

''' Development '''
* Bug: We fixed an issue where newly created Properties became inaccessible after adding a statement with a Property linking to an Item or Lexeme. The fix will go live on Wednesday. ([[phab:T374230]])
* Search: We continued implementing the new search that will make it easier to search for Properties and Lexemes in the UI ([[phab:T321543]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 22|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:47, 28 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28574345 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം ==

വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ സമ്മാനാർഹനായ താങ്കൾക്ക് അഭിനന്ദനങ്ങൾ! സമ്മാനം 3000 രൂപ വിലമതിക്കുന്ന ആമസോൺ ഗിഫ്റ്റ് കാർഡ് ആണ്. ഗിഫ്റ്റ് കാർഡ് താങ്കൾക്ക് അയച്ചു തരുന്നതിനായി nethahussain (at) gmail.com എന്ന ഈ-മെയിൽ വിലാസത്തിലേക്ക് നിങ്ങളുടെ പേരും, ഉപയോക്തൃനാമവും, ഇ-മെയിൽ വിലാസവും അയച്ച് തരുമല്ലോ. എന്ന് സംഘാടകസമിതിയ്ക്കു വേണ്ടി - [[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 09:02, 4 മേയ് 2025 (UTC)

:: വിവരങ്ങൾ അയച്ചിട്ടുണ്ട്. നന്ദി. --[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 09:58, 4 മേയ് 2025 (UTC)

== Wikidata weekly summary #678 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-05-05. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 28|#677]].&lt;br&gt;Translations are [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|available]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

'''Discussions'''
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Mr_Robot|Mr Robot]] - No consensus reached.

'''Events'''
* Past events: [[m:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon in Istanbul]]
*[[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events:]]
**[https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Volunteer_Supporters_Network/Wikidata_pour_les_débutants_2025-05-16 Volunteer Supporters Network/Wikidata for beginners] May 16, 2025 
**[[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata_and_Sister_Projects| Wikidata and Sister Projects]] May 29 - June 1, 2025. [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register here]]
** [[m:Special:MyLanguage/Wikidata_and_research|Wikidata and Research Conference]] June 5-6, 2025 at the University of Florence.
** [https://pretalx.coscup.org/coscup-2025/ Call for Proposals]:[[m:Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/COSCUP 2025|Wikidata Taiwan x OpenStreetMap Taiwam @ COSCUP 2025]],Submission Deadline: May 10, 2025 (AoE).
**[[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon_2025| WikidataCon 2025]] Oct 31 - Nov 2, 2025. [[d:Special:RegisterForEvent/1340|Register here]]

*Ongoing event: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Coordinate_Me_2025| Coordinate Me 2025]] May 1 - May 31, 2025

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs 
** [[d:Special:MyLanguage/Event_talk:WikidataCon_2025#WikidataCon_update_-_May_2025|WikidataCon 2025 - programme track categories are ready]] - time to start thinking about session proposals!
**  [https://r.iresmi.net/posts/2025/osm_Wikidata/Cross checking OSM IDs between OSM and Wikidata] By Michaël 
** [https://www.advanced-television.com/2025/05/02/wikiflix-goes-live/ WikiFlix, a new free streaming platform goes live] 
*  Papers 
**  [https://hackernoon.com/how-to-develop-a-privacy-first-entity-recognition-system How to Develop a Privacy-First Entity Recognition System] By Papadopoulou et. al., (2025) 
**  [https://hackernoon.com/detecting-and-masking-personal-data-in-text Detecting and Masking Personal Data in Text] By Papadopoulou et. al., (2025) 
** [https://ieeexplore.ieee.org/document/10840323 EA2N:  Evidence-Based AMR Attention Network for Fake News Detection ] By Gupta et. al., (2025)

'''Tool of the week'''
* [https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Main_Page OpenStreetMap]: OpenStreetMap, is a project that creates and distributes free geographic data for the world. It was started because most maps you think of as free actually have legal or technical restrictions on their use, holding back people from using them in creative, productive, or unexpected ways .

'''Other Noteworthy Stuff'''
*  Ever played Redactle? [[d:User:Lucas Werkmeister|Lucas]] put together a Wikidata version of it. Can you guess the Item? Still needs a bit of work but you can [https://wdactle.toolforge.org/ try it out now]. 
*  [https://mamot.fr/@pintoch/114449249307450950 EditGroups has a new maintainer ]

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P13517|organization unit code]] (&lt;nowiki&gt;organization unit code of the organization unit/part/(sub)division item&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13518|likes of fictional character]] (&lt;nowiki&gt;particular likes which applies to this fictional character as (usually) stated in their official profile or biography&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13519|dislikes of fictional character]] (&lt;nowiki&gt;particular dislikes which applies to this fictional character as stated in their official profile or biography&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13522|number of render output units]] (&lt;nowiki&gt;number of render output units in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13525|RAM capacity]] (&lt;nowiki&gt;amount of volatile random-access memory (RAM) modules used by this device&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13549|species protection status]] (&lt;nowiki&gt;Links species, habitat or biotope type with the regulation international or national that protects this species&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13551|Nation Ranking (primary)]] (&lt;nowiki&gt;main/general ranking for a cycling tournament season&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13552|Nation Ranking (secondary)]] (&lt;nowiki&gt;youth/U23 ranking for this cycling tournament season&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P13505|badmintoncn.com star ID]], [[:d:Property:P13506|‎Danskefilmstemmer.dk work or dubbing ID]], [[:d:Property:P13507|geraldika.ru symbol ID]], [[:d:Property:P13508|‎JSIC code]], [[:d:Property:P13509|The Oxford Dictionary of Music entry ID]], [[:d:Property:P13510|Dark Ride Database ride ID]], [[:d:Property:P13511|Dark Ride Database park ID]], [[:d:Property:P13512|Dark Ride Database manufacturer ID]], [[:d:Property:P13513|‎Databáze her platform ID]], [[:d:Property:P13514|Mourisco Catalogue work ID]], [[:d:Property:P13515|Radiomuseum vacuum tube/transistor ID]], [[:d:Property:P13516|‎CAMRA pub ID]], [[:d:Property:P13520|MobyGames attribute ID]], [[:d:Property:P13521|MetalTabs.com track ID]], [[:d:Property:P13523|Moure's Catalog ID]], [[:d:Property:P13524|PromoDJ track ID]], [[:d:Property:P13526|Euronews topic ID]], [[:d:Property:P13527|Audiomack artist ID]], [[:d:Property:P13528|Audiomack album ID]], [[:d:Property:P13529|Europe PMC preprint ID]], [[:d:Property:P13531|‎SMB-digital asset ID]], [[:d:Property:P13532|Audiomack song ID]], [[:d:Property:P13533|Encyclopaedia of Islam (glossary and index of terms) ID]], [[:d:Property:P13534|Qur'an Wiki article ID]], [[:d:Property:P13535|Itch.io tag ID]], [[:d:Property:P13536|Corago singer ID]], [[:d:Property:P13537|‎MoNA spectrum ID]], [[:d:Property:P13538|La Croix author ID]], [[:d:Property:P13539|‎Billie Jean King Cup player ID 2024]], [[:d:Property:P13540|‎TeamUSA.com athlete ID]], [[:d:Property:P13541|‎Snopes ID]], [[:d:Property:P13542|A Dictionary of Media and Communication entry ID]], [[:d:Property:P13544|Black Sea Cultural Inventory ID]], [[:d:Property:P13545|‎PyPI organization name]], [[:d:Property:P13546|The Concise Oxford Dictionary of Archaeology entry ID]], [[:d:Property:P13550|‎PlayStation Museum product ID]], [[:d:Property:P13553|Urban Dictionary ID]], [[:d:Property:P13554|‎GOG Dreamlist ID]], [[:d:Property:P13555|RCI number]], [[:d:Property:P13556|‎Portable Antiquities Scheme image ID]], [[:d:Property:P13557|Orthodox World ID]], [[:d:Property:P13558|‎Coasterpedia ID]], [[:d:Property:P13559|Ethnologue language family ID]], [[:d:Property:P13560|‎factordb ID]], [[:d:Property:P13561|SCImago Institutions Rankings ID]], [[:d:Property:P13562|UniRank ID]], [[:d:Property:P13563|Bibliometrics of Ukrainian science person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Context Window|Context Window]] (&lt;nowiki&gt;The maximum length of an input token in the language model.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/contains nutrient|contains nutrient]] (&lt;nowiki&gt;Food contains nutrient&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/underlying data|underlying data]] (&lt;nowiki&gt;this mathematical structure has these data as part&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/échelle de Beaufort|échelle de Beaufort]] (&lt;nowiki&gt;empirical measure describing wind speed based on observed conditions&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/vlaamsekunstcollectie.be ID|vlaamsekunstcollectie.be ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mobility Database ID|Mobility Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Patrimonio Galego ID|Patrimonio Galego ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Substack username|Substack username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Private Enterprise Number|Private Enterprise Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ComputerLanguage.com definition|ComputerLanguage.com definition]], [[:d:Wikidata:Property proposal/otzovik.com review ID|otzovik.com review ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Repertorium kleine politieke partijen 1918-1967 (Persoon)|Repertorium kleine politieke partijen 1918-1967 (Persoon)]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know ?'''
*  Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]] :
** [[d:Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations/Ukraine|Nonprofit Organisations: Ukraine]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Stockholm_Archipelago_Trail|Stockholm Archilepago Trail]]
*  Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Database reports|database reports]] : [[d:Wikidata:Database_reports/Descriptions_with_Q|Descriptions with QID]] - These Item descriptions contain a QID or Item ID. 
*  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q288771|Hans van Mierlo (Q288771)]] - Dutch politician (1931–2010) 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L28956|Tribe (L28956)]] - English noun (trīb) that can mean &quot;a social division in traditional society&quot;, &quot;a political subdivision&quot;, or &quot;a genre of Techno Music&quot;:

'''Development'''
* Wikidata Query Service: The search platform team finished the remaining work for the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|graph split]] and it is going live [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/ZLIUAGRLPQLLBVJSC2AEG7FNTTOER66I/ this week].
* We took part in the [[m:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon in Istanbul]]
* Wikipedia and co: We continued working on improving how Wikidata edits are shown on the watchlist on Wikipedia and co. We are focusing on showing labels instead of IDs for the entities (Items, Properties, ...) linked in the edit summaries ([[phab:T388685]])
* UI: We continued doing small fixes for dark mode support in the UI ([[phab:T385039]])
* Wikibase REST API: We are continuing the work on the search endpoint ([[phab:T383126]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R| You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
*  Add labels, in your own language(s), for the new properties listed  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Philippines|Philippines]]
* Summarize your [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2025 04 28|Previous issue]] ·
[[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] ·
[[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] ·
[[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 
[[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:07, 5 മേയ് 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28574345 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #679 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-05-12. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#678]].&lt;br&gt;Translations are [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|available]]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject Taiwan/噶哈巫 Wikidata 工作坊|Kaxabu Wikidata Workshop]] May 17 at Puli DOC, Nantou 
** [[d:Wikidata:WikiProject Taiwan/賽德克 Wikidata Lexeme 工作坊|Seediq Wikidata Lexeme Workshop]] May 18 at Puli DOC, Nantou
* Past: Wikimedia Hackathon happened on May 4. Check out the closing showcase that included some Wikidata-related projects: [https://etherpad.wikimedia.org/p/Wikimedia_Hackathon_2025_Closing_Showcase Etherpad (Hackaton 2025)]

'''Press, articles, blog posts, videos'''
* Blogs
** [[outreach:GLAM/Newsletter/April_2025/Contents/Serbia_report|GLAM and Wikidata: The &quot;GLAMorous Wikidata&quot; Campaign]]: In March 2025, Wikimedia Serbia launched a local thematic campaign called GLAMurous Wikidata, focused on improving data about cultural and heritage institutions on Wikidata.
** [[outreach:GLAM/Newsletter/April_2025/Contents/Netherlands_report|Project &quot;Open Topstukken&quot; (&quot;Open Collection Highlights&quot;) - Maastricht University and Radboud University]]: The &quot;Open Topstukken&quot; project is a collaboration between Maastricht University and Radboud University to digitize and publish rare books and manuscripts, with metadata from their Omeka S systems automatically transferred to Wikidata by Wikidata specialists.
** [[outreach:GLAM/Newsletter/April_2025/Contents/Italy_report|Wikidata and Research]]: The programme for the “Wikidata and Research” conference is now available online. Scheduled for 5–6 June 2025 at the University of Florence, this event is convened by a volunteer Scientific Committee in collaboration with Wikimedia Italia and the University of Florence. 
* Papers
** [https://www.researchgate.net/publication/391431150_Capacitating_Librarians_with_Wikidata_Literacy_for_Managing_Wikipedia_Information_Resources_Implications_to_Libraries Capacitating Librarians with Wikidata Literacy for Managing Wikipedia Information Resources: Implications to Libraries] By Oyighan et. al., (2025)
** [https://www.researchgate.net/publication/391461181_Social_Biases_in_Knowledge_Representations_of_Wikidata_separates_Global_North_from_Global_South Social Biases in Knowledge Representations of Wikidata separates Global North from Global South] By Das et. al., (2025)
** [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-89366-7_6 Automatic Curriculum Cohesion Analysis Based on Knowledge Graphs] By Gacek &amp; Adrian (2025).
* Videos
** [https://m.youtube.com/watch?v=2i2w0L2rcRI African Wiki Women Wikidata training for the gender equality campaign]
** [https://m.youtube.com/watch?v=_8JbA1AC4yY Using Listeria tool to create Wikidata lists from Wikidata]
** [https://m.youtube.com/watch?v=OZXEtUrjJrY Using the Mix'n'match tool to match external datasets to Wikidata items.]
** [https://www.youtube.com/watch?v=a57QK4rARpw Connecting the World’s Knowledge with Abstract Wikipedia] By Denny Vrandečić

'''Tool of the week'''
* [https://wdactle.toolforge.org/ Wdactle game] -- is a Wikidata version of Redactle! It's a game where you are shown a Wikidata Item with all labels and words redacted and have to figure out what it is. Guessing a word reveals all the places where it is used. Built by Luca Werkmeister during the Wikimedia Hackathon 2025.

'''Other Noteworthy Stuff'''
* ⚠️ Wikidata Query Service graph split: As you know Wikidata Query Service was no longer able to handle the complete set of data Wikidata has. To address this the graph in Wikidata Query Service has now been split into a main graph (that continues to be at query.wikidata.org) and a scholarly graph (that is at query-scholarly.wikidata.org). For more details please see [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split]].
*Join the [[d:Wikidata:Impact stories|Wikidata:Impact stories]] global campiagn. We're celebrating the amazing Wikidata community - editors, developers, librarians, and creators - and inviting you to share how Wikidata is used. Your story can inspire others and grow the community. Submit yours or nominate a cool project by June 6.

'''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review'''
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13564|‎third-gender population]] (&lt;nowiki&gt;number of third-gender  people inhabiting the place&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13565|Encyclopedia of the Serbian National Theatre ID]], [[:d:Property:P13566|vlaamsekunstcollectie.be ID]], [[:d:Property:P13567|Patrimonio Galego ID]], [[:d:Property:P13568|‎Substack handle]], [[:d:Property:P13569|Sport Express football match ID]], [[:d:Property:P13570|R-Sport match ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/related video|related video]] (&lt;nowiki&gt;less fitting video, used only because a better alternative is not available. If an appropriate video of the item is available, use P10 instead. Value should not be a generic placeholder.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/cosplay of|cosplay of]] (&lt;nowiki&gt;character(s) that are cosplayed in this image or video&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/RFI station ID (timetables)|RFI station ID (timetables)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/registration number of japanese invoice system|registration number of japanese invoice system]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jesuit Online Necrology ID|Jesuit Online Necrology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geographicus-cartographer|Geographicus-cartographer]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Harper's tag|Harper's tag]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of Czech Librarians ID|Database of Czech Librarians ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Location Code|Open Location Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CABR-identifier|CABR-identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Onsland-identifier|Onsland-identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Library of Spain Alma ID (BNE v2.0)|National Library of Spain Alma ID (BNE v2.0)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PC98 Images game ID|PC98 Images game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stadtwiki Meißen ID|Stadtwiki Meißen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rhein-Neckar-Wiki-ID|Rhein-Neckar-Wiki-ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

'''Did you know?'''
* Query examples:
**[https://w.wiki/E3Yi All you want to know about] [[d:Q1030833|The Blue Coats (Q1030833)]]
** [https://w.wiki/97bM Birthplace of Colombians in the Public Domain]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q18386245|Soir d'été sur la plage de Skagen – l'artiste et sa femme (Q18386245)]] - painting by Peder Severin Krøyer from 1899
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L494436|Projektion (L494436)]] - German noun (pro-yek-tsi̯oːn) that can mean &quot;projection&quot;, &quot;image display&quot;, or &quot;defence mechanism in Psychoanalysis&quot;

'''Development'''
* mul language code: We are fixing an issue where Items can't be found by their mul language label or alias ([[phab:T392058]])
* Wikibase REST API: We are working on phrase matching for the simple search ([[phab:T389011]])
* Dark mode: We fixed a color contrast bug with the entity selector when making new statements ([[phab:T393641]])
* Ontology: We’re working on an updated, more complete version of the wikibase.owl ontology file ([[phab:T371752]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

'''Weekly Tasks'''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Italy|Italy]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;
'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] ·
[[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] ·
[[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] ·
[[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] 
[[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:02, 12 മേയ് 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28671619 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #680 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-05-19. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#679]].&lt;br&gt; Help with [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translations]].''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/THEbotIT 2|THEbotIT 2]] - New functional aspect to [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/THEbotIT 1|automatic creation of items]] describing lexicographical articles of [[s:de:Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft|Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft]] (RE). The described topics of an RE article should also link back to the article.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** On Thursday, 22 May 2025, from 10:00 to 12:00 (CEST), [https://www.digis-berlin.de/ digiS Berlin] will offer an online workshop titled &quot;Wikidata for GLAMs.&quot; The event is free, open to all, and conducted in German. More information and registration is [https://www.digis-berlin.de/wikidata-workshop-am-22-05-2025/ here].
** (Italian) [https://www.attoppa.it/event/introduzione-a-wikidata-e-ai-progetti-wikimedia-lm43 Introduction to Wikidata and Wikimedia projects - LM43] May 29, 2025 12:00 PM to 2:00 PM
** The [[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]] online event is nearly here! Four days of sessions on the use of Wikidata in the Wikimedia Projects, join us from '''May 29 - June 1'''. [[d:Special:RegisterForEvent/1291|Register here]]. [[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects#Sessions|See the Program schedule]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://diff.wikimedia.org/2025/05/15/wikilearn-news-may-2025/ Diff Blog: Spotlight on Wikidata in the WikiLearn newsletter]: WikiLearn's May 2025 update highlights how its online courses, including Wikidata 101, are effectively helping Wikimedians develop key skills, reduce edit reversion rates, and foster engagement across multiple language communities.
** [https://googlemapsmania.blogspot.com/2025/05/the-meaning-behind-our-place-names.html The Meaning Behind Our Place Names] - The Open Etymology Map uses Wikidata-linked etymology tags in OpenStreetMap to reveal the origins of place names, offering an interactive way to explore the historical and linguistic roots of streets, towns, and landmarks
* Papers
** Preprint: [https://doi.org/10.26434/chemrxiv-2025-53n0w Scholia Chemistry: access to chemistry in Wikidata] - This study explores Wikidata's role in chemistry, highlighting how thousands of new chemicals were added, how new properties and database links enhance chemical representation, and how Scholia
** [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-91428-7_15 Making an Under-Resourced Language Available on the Wikidata Knowledge Graph: Quechua Language] By Huaman et. al., (2025) - This study integrates Quechua lexical data into Wikidata, adding 1,591 lexemes along with senses, forms, and pronunciation audio, demonstrating how Wikidata can support under-resourced languages in AI-driven Knowledge Graphs to promote linguistic diversity and inclusivity.
** [https://arxiv.org/html/2505.10142v1 Knowledge-Based Aerospace Engineering - A Systematic Literature Review] By Wittenborg et al., (2025) - This study systematically reviews Knowledge-Based Aerospace Engineering, analyzing over 1,000 articles, constructing a knowledge graph mapped to Wikidata, and demonstrating how structured, semantic-based approaches can enhance aerospace design, collaboration, and sustainable aviation
* Videos
** (Italian) [https://m.youtube.com/watch?v=9ELzahfQqY8 Introduction to Wikidata for archives]
** (Sweden) [https://m.youtube.com/watch?v=sGbFNnZi7Pk Stockholm Archipelago Trail OSM Wikidata SDC] By Magnus Salgo
** (German) [https://m.youtube.com/watch?v=Zbq0Y0PnTE0 Instructional video on SPARQL queries in Wikidata] By OER4SDI

''' Tool of the week '''
*[https://www.npmjs.com/package/wikidata-taxonomy Wikidata-Taxonomy] is a Command-line tool and library to extract taxonomies from Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* We are improving and expanding our Help and documentation pages, please tell us what you think: [[d:Wikidata:How_to_use_data_on_Wikimedia_projects/Parser_function|Parser Functions]]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
* Newest General datatypes
**[[:d:Property:P13564|third-gender population]] (&lt;nowiki&gt;number of third-gender  people inhabiting the place&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13571|context window]] (&lt;nowiki&gt;maximum length of an input token in the language model&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13574|‎most populous urban area]] (&lt;nowiki&gt;city or town with the largest population in this area (country, state, county, continent, etc.)&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13565|Encyclopedia of the Serbian National Theatre ID]], [[:d:Property:P13566|vlaamsekunstcollectie.be ID]], [[:d:Property:P13567|Patrimonio Galego ID]], [[:d:Property:P13568|‎Substack handle]], [[:d:Property:P13569|Sport Express football match ID]], [[:d:Property:P13570|R-Sport match ID]], [[:d:Property:P13572|‎ComputerLanguage.com definition]], [[:d:Property:P13573|Repertorium kleine politieke partijen 1918-1967 (Person)]], [[:d:Property:P13575|‎RFI station ID (timetables)]], [[:d:Property:P13576|Geographicus cartographer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/related video|related video]] (&lt;nowiki&gt;less fitting video, used only because a better alternative is not available. If an appropriate video of the item is available, use P10 instead. Value should not be a generic placeholder.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/cosplay of|cosplay of]] (&lt;nowiki&gt;character(s) that are cosplayed in this image or video&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/breed belongs to taxon|breed belongs to taxon]] (&lt;nowiki&gt;taxon to which members of this breed (or these breeds) belong&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Reason for no value|Reason for no value]] (&lt;nowiki&gt;qualifier property to be used with statements having the object &quot;no value&quot;, given to provide a reason for &quot;no value&quot;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/over|over]] (&lt;nowiki&gt;base field of this vector space, base ring of this module, pair of base rings for this bimodule, base monoidal category of this enriched category, etc.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/has WikiProject|has WikiProject]] (&lt;nowiki&gt;WikiProject which has this topic as its main subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/mixing engineer|mixing engineer]] (&lt;nowiki&gt;person responsible for mixing the different sonic elements of a piece of recorded music into a final version of a track&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/normally caused by|normally caused by]] (&lt;nowiki&gt;item that normally causes this effect, but that is not necessarily the cause here&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/criminal motive|criminal motive]] (&lt;nowiki&gt;verified reasoning behind a crime&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/registration number of japanese invoice system|registration number of japanese invoice system]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jesuit Online Necrology ID|Jesuit Online Necrology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Harper's tag|Harper's tag]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of Czech Librarians ID|Database of Czech Librarians ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Location Code|Open Location Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CABR-identifier|CABR-identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Onsland-identifier|Onsland-identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Library of Spain Alma ID (BNE v2.0)|National Library of Spain Alma ID (BNE v2.0)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PC98 Images game ID|PC98 Images game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stadtwiki Meißen ID|Stadtwiki Meißen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rhein-Neckar-Wiki-ID|Rhein-Neckar-Wiki-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/R-Sport team ID|R-Sport team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WürzburgWiki ID|WürzburgWiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AW-Wiki ID|AW-Wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wetzipedia ID|Wetzipedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OberpfalzWiki article ID|OberpfalzWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tüik village id|Tüik village id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/viberate.com Artist Id|viberate.com Artist Id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/African Music Library Band ID|African Music Library Band ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Delfi.lv theme ID|Delfi.lv theme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ESPN soccer team ID|ESPN soccer team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/15min.lt theme ID|15min.lt theme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/trove.scot ID|trove.scot ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur PRET19|Identifiant d'une personne sur PRET19]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Židovski biografski leksikon ID|Židovski biografski leksikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IMDb Interest ID|IMDb Interest ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/E4T9 Map of pubs in Scotland] ([https://wikis.world/@AllyD@mastodon.online/114482324831243753 source])
** [https://w.wiki/EC5v Data about all 60 members of the European Association for Quality Assurance in Higher Education] ([https://x.com/AlexHinojo/status/1923605850607735114 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_zelph |WikiProject_zelph]] - WikiProject zelph focuses on integrating a semantic network system with Wikidata to enhance data quality.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]:[[d:Q16857406| The Jungle Book (Q16857406)]] - 2016 film directed by Jon Favreau 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L339628|pukka (L339628)]] - English adjective (puh-kuh) that can mean &quot;genuine&quot;, &quot;highest class&quot;, or &quot;complete&quot;

''' Development '''
* UI: We are putting the finishing touches on the new search box that will make it easier to search for Properties, Lexemes and EntitySchemas as well ([[phab:T321543]])
* Dark mode: We fixed the last known issues and are getting ready to roll it out
* Mobile statement editing: We are refining prototypes for testing and started technical investigations
* Wikibase REST API: We are continuing the work on simple search, focusing on phrase matching now ([[phab:T389011]])
* Query Service: We are working on a small experiment to show a notification for simple queries that are better run on other APIs ([[phab:T391264]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Read the full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:46, 19 മേയ് 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28740206 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #681 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;''Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-05-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#680]].&lt;br&gt; Help with [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translations]].''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;
''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/William_Avery_Bot_12|William Avery Bot 12]] - Task(s): Add [[d:Property:P698|PubMed publication ID(P698)]] to items that lack it, but have [[d:Property:P356|DOI(P356)]], which allows it to be looked up using the [https://biopython.org/docs/1.76/api/Bio.Entrez.html PubMed API].
* [[:d:Wikidata talk:Identifiers#Novalue for missing IDs|Talk: Wikidata Identifiers (No value for missing Ids)]]: about how to indicate that a certain entity is absent in a given database

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]]&lt;br/&gt;During 4 half-days of sessions showcasing and showing how Wikidata supports and is integrated to the other Wikimedia projects&lt;br/&gt;From Thursday, May 29 from 16:00 UTC to Sunday, June 1 13:30 UTC.&lt;br/&gt; [[d:Special:RegisterForEvent/1291|Registration link]] - [[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects#Sessions|Program]] - [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|Questions? (Talk page)]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://www.openstreetmap.org/user/s8321414/diary/406703 Taiwan Street-view Expedition (Huwei and Tuku, Yunlin, Taiwan)] - joint OSM and Wikidata activity
** 
* Papers
** (Italian) [https://www.datocms-assets.com/103094/1747654189-imagines-n-12-cencetti_pellizzari_viti.pdf ''Termini, dati e collegamenti: ‘conversazioni’ tra il Thesaurus del Nuovo soggettario e Wikidata'']: This study is about the history of the cooperation between the [[:d:Q16583225|Thesaurus del Nuovo soggettario]] (the main [[:d:Q17152639|thesaurus]] used by Italian libraries for subject indexing) and Wikimedia projects, initially Wikipedia and now mainly Wikidata
** [https://arxiv.org/pdf/2505.16635 WikiDBGraph: Large-Scale Database Graph of Wikidata for Collaborative Learning] By Wu et al., (2025) — This study introduces WikiDBGraph, a network of 100,000 linked databases from Wikidata, using 17 million connections to improve AI learning and reveal challenges in handling interconnected data.
** [https://arxiv.org/pdf/2505.16383 Filling in the Blanks? A Systematic Review and Theoretical Conceptualisation for Measuring WikiData Content Gaps] By Ripoll et al., (2025) – The paper systematically reviews content gaps in Wikidata, proposing a typology of missing data and a framework to measure these gaps, highlighting their impact on knowledge quality and completeness.
** [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-91705-9_5 AI in Data Management and Analysis] By Haber et al., (2025) – This paper explores how AI streamlines academic data tasks like cleaning and analysis, whike tools like Google DataPrep, Airtable and Wikidata help researchers, but human oversight is key to maintaining accuracy and ethics in research.
* Videos
** [https://m.youtube.com/watch?v=CBCgyF-WAP4&amp;pp=0gcJCdgAo7VqN5tD Using PetScan to create lists from Wikipedia and Wikidata] By Tamsin Braisher ([[d:User:DrThneed|Dr Thneed]]).
** (Spanish) [https://m.youtube.com/watch?v=nxgB7LvG1N0 Connecting Collections: Wikidata as a Bridge between Museums and Communities] By Museo de los Museos and Carla Toro.

''' Tool of the week '''
* [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata_Toolkit|Wikidata Toolkit]] The Wikidata Toolkit is an open-source Java library for using data from Wikidata and other Wikibase sites. Its main goal is to make it easy for external developers to take advantage of this data in their own applications.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* A discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Some of the hypothesis involve Wikidata. You can read the various hypothesis and have your say at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P13576|Geographicus cartographer ID]], [[:d:Property:P13577|‎Wikibase of Czech Librarians ID]], [[:d:Property:P13578|Jesuit Online Necrology ID]], [[:d:Property:P13579|Ons Land ID]], [[:d:Property:P13580|‎VejinBooks author ID]], [[:d:Property:P13581|‎PC98 Images game ID]], [[:d:Property:P13582|Rhein-Neckar-Wiki ID]], [[:d:Property:P13583|CvLAC ID]], [[:d:Property:P13584|‎Stadtwiki Meißen ID]], [[:d:Property:P13585|‎WürzburgWiki ID]], [[:d:Property:P13586|Wetzipedia ID]], [[:d:Property:P13587|AW-Wiki ID]], [[:d:Property:P13588|‎Tüik village ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/LSF rating|LSF rating]] (&lt;nowiki&gt;Indonesia film classification administered by the Indonesian Film Censorship Board&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/image of cosplay|image of cosplay]] (&lt;nowiki&gt;cosplay that depicts this character or person&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Classificazione Guizzi degli strumenti musicali|Classificazione Guizzi degli strumenti musicali]] (&lt;nowiki&gt;Guizzi's classification system of musical instruments&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/name translation|name translation]] (&lt;nowiki&gt;translation into native language&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Concertzender ID|Concertzender ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MCW-PL article ID|MCW-PL article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Polska Biblioteka Muzyczna PBM|Polska Biblioteka Muzyczna PBM]], [[:d:Wikidata:Property proposal/norsk soldatregister person ID|norsk soldatregister person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Databank verkiezingsuitslagen|Databank verkiezingsuitslagen]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TNT Sports soccer team ID|TNT Sports soccer team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK Archives Portal Broadcasting History ID|NHK Archives Portal Broadcasting History ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lithuanian lake ID|Lithuanian lake ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sierra Wiki article ID|Sierra Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fondazione Ragghianti Fototeca image ID|Fondazione Ragghianti Fototeca image ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/archive creator archieven.nl|archive creator archieven.nl]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/EFJi Exemplars of the Magna Carta]  ([[d:Special:MyLanguage/Wikidata_talk:WikiProject_Manuscripts#Magna_Carta |source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[m:Special:MyLanguage/Event:Revitalizing_UK_History|Revitalizing UK History]]- A wikiproject with the aim of enriching UK historical figures.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]:[[d:Q19689203|The BFG (Q19689203)]] - 2016 film by Steven Spielberg
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L580449|trucco (L580449)]] - Italian noun (ˈtruk.ko) meaning &quot;deceptive ploy&quot;, &quot;makeup&quot;, or &quot;strategic maneuver&quot;

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:47, 27 മേയ് 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28755133 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #682 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-06-02. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#681]].&lt;br&gt; Help with [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translations]].''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Wikidata_Translation_Bot|Wikidata Translation Bot]] - task/s: Automate translation of Item Labels and Descriptions across supported languages and submit them using the official Wikidata API. 
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Mass-editing policy|Mass-editing policy]]
* Closed request for comments:
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Rename_PeakFinder_ID_(P3770)|Rename PeakFinder ID (P3770)]] - Property was renamed.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Domain_name_as_data|Domain name as data]] - property [[d:Property:P13337|domain name (P13337)]] was created.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** New Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! We have our next LD4 Wikidata Affinity Group event series on the Wikidata Graph Split project. Our first event will include guests from the Wikidata Search team to discuss the recent graph split project.  Join us Tuesday, June 3, 2025 at 9am PT/ 12pm ET/ 16:00 UTC / 6pm CEST (Time zone converter).  Please see our [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/GraphSplit project page] for more information and Zoom links.
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #77 June 9 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at  [[d:Special:MyLanguage/Q61752245|Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]
** Revitalizing UK History  #June 7 Time 16:00 UTC [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Revitalizing_UK_History Revitalizing UK History]
* Just missed it?
** Wikidata and Sister Projects: [[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects#Sessions|full day videos and presentation slides are being made available on the program page]].
** [https://wikimedia.es/evento/concurso-coordinate-me-2025-online/ Coordinate Me 2025], the contest to add [[d:Property:P625|geographic coordinates (P625)]] for countries with low representation has ended. Who will be declared winner?

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://osl.hypotheses.org/16774 Wikidata promotes Sister Projects through interwiki links] SLUB Open Science Lab writer Jens Bemme has put together a comprehensive article covering the recent online event and many examples of Wikidata being used.
* Papers
** [https://arxiv.org/pdf/2505.21693 MAKIEVAL: A Multilingual Automatic Wikidata-based Framework for Cultural Awareness Evaluation for LLMs] By Zhao et al., (2025) - This paper presents MAKIEVAL, a framework for evaluating cultural awareness in LLMs across languages, showing that models exhibit stronger cultural awareness when prompted in English.
** [https://www.arxiv.org/pdf/2505.19971 Conversational Lexicography: Querying Lexicographic Data on Knowledge Graphs with SPARQL through Natural Language] By Sennrich &amp; Ahmadi (2025) - This paper develops a natural language interface for retrieving lexicographic data from Wikidata, creating a taxonomy and dataset, and evaluating language models, with GPT-3.5-Turbo showing the best generalization despite scalability challenges.
** [https://arxiv.org/pdf/2505.23461 UAQFact: Evaluating Factual Knowledge Utilization of LLMs on Unanswerable Questions] By Tan et al., (2025) - This paper introduces UAQFact, a bilingual dataset for evaluating LLMs on unanswerable questions, showing that models struggle to fully utilize stored factual knowledge even with external support.
* Videos
** [https://m.youtube.com/watch?v=NC6zkOznAeM Listful Thinking:Using Wikidata to support editing workflows] By Dr Thneed
** (French) [https://m.youtube.com/watch?v=sdsPS8Af6YE Using Wikidata to gain visibility on the internet?] By Nelly Darbois
** [https://m.youtube.com/watch?v=BY_2T6yB56Q How to create a SPARQL Query to search Wikidata Item Description] By vlogize
** (Spanish) [https://m.youtube.com/watch?v=1j6pHOBRqt0 Wikimedia Commons and Wikidata tutorial for the subject of Virreinal Art] By Luis Alvaz
** [https://youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejPiMknpyQFM43rivJbn33Ff&amp;si=F7kedfs1h48e-xQ7 Wikidata and Sister Projects (YouTube Playlist)] - full daily recordings from the Wikidata and Sister Projects event.

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/brawer/wikidata-qrank Wikidata Qrank]  is a ranking signal for Wikidata entities. It gets computed by aggregating page view statistics for Wikipedia, Wikitravel, Wikibooks, Wikispecies and other Wikimedia projects. For example, according to the QRank signal, the fictional character Pippi Longstocking ranks lower than Harry Potter, but still much higher than the obscure Äffle &amp; Pferdle.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://www.should-i-watch-this.com Should I watch this?] - Enter a film title or IMDb ID to get a recommendation, uses data from Wikidata.
* Job Openings - want to help shape the future of Wikidata or Wikibase?
** [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/56640059/Software-Engineer-Wikidata-all-genders-?jobDbPVId=220899039&amp;l=en Software Engineer (Wikidata)] 
** [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/55063868/Staff-Engineer-Wikidata-all-genders-?jobDbPVId=209936577&amp;l=en Staff Engineer (Wikidata)]
** [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/56244967/UX-Designer-Wikibase-Cloud-all-genders-?jobDbPVId=216209752&amp;l=en UX Designer (Wikibase Cloud)]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: 
***[[:d:Property:P13589|‎reason for no value]] (&lt;nowiki&gt;qualifier property to be used with statements having the object &quot;no value&quot;, given to provide a reason for &quot;no value&quot;&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Property:P13593|cosplay of]] (&lt;nowiki&gt;characters that are cosplayed in this image or video&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Property:P13590|espn.com soccer team ID]], [[:d:Property:P13591|‎Yale LUX ID]], [[:d:Property:P13592|Židovski biografski leksikon ID]], [[:d:Property:P13594|verkiezingsuitslagen database ID]], [[:d:Property:P13595|Norwegian soldier register 1940 ID]], [[:d:Property:P13596|Polish Music Library PBM ID]], [[:d:Property:P13597|‎MCW-PL article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/UK Mutual Registration Number|UK Mutual Registration Number]] (&lt;nowiki&gt;identifier for an organisation in the UK's Mutuals Public Register&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Scilit organization ID|Scilit organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/paleo.ru person ID|paleo.ru person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Assemblée nationale du Québec non-élu|identifiant Assemblée nationale du Québec non-élu]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ThinkyGames genre ID|ThinkyGames genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letopis of MSU person ID|Letopis of MSU person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MAI person ID|MAI person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/istina.msu.ru journal ID|istina.msu.ru journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MultimediaWiki page ID|MultimediaWiki page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Submarine Cable Map ID|Submarine Cable Map ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nederlands Film Festival person ID|Nederlands Film Festival person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CTS URN|CTS URN]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scientific heritage of Russia person ID|Scientific heritage of Russia person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Virtual necropolis of Ukrainian emigration person ID|Virtual necropolis of Ukrainian emigration person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Cycling Federation person ID|Russian Cycling Federation person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Memories of the Gulag and Their Authors person ID|The Memories of the Gulag and Their Authors person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yandex Books author ID|Yandex Books author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Theatre museums of Russia person ID|Theatre museums of Russia person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Reabilitovani istoriyeyu person ID|Reabilitovani istoriyeyu person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CARLA ID|CARLA ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Boosty author ID|Boosty author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/ELXS All lexemes in Minangkabau (sorted chronologically by their entry time)]
** [https://w.wiki/EMbF Film Directors who are still alive]
* Schema examples:
**
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Status_updates/Next WikiProject WordNet]
* WikiProject Highlights:
**
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]:[[Wikidata:Database reports/Most linked category items|list of the most linked category page items]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]:[[d:Q18407657|
Captain America: Civil War (Q18407657)]] - 22016 film by Anthony and Joe Russo
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1250690|(L1250690)
spegnere (L1250690)]] - Italian verb &quot;switch off&quot; or &quot;to die&quot;

''' Development '''
* Vector 2022 skin: We enabled dark mode for Items, Properties and Lexemes on Wikidata ([[phab:T389330]])
* Mobile statement editing: We are continuing with the technical investigation.
* Diffs: We merged a volunteer patch by Matěj Suchánek to format quantity diffs a bit more sensibly ([[phab:T394585]])
* Search in the UI: We enabled the new search on https://test.wikidata.org and https://wikidata.beta.wmflabs.org. It lets you easily search in other entity types as well now, not just Items. Please give it a try.
* Wikibase REST API: We are continuing the work on integrating simple search, specifically phrase matching ([[phab:T389011]])
* Query Service: We are working on an experiment to add a small dialog to inform people about alternative access methods for very simple queries that don't require SPARQL ([[phab:T391261]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:17, 2 ജൂൺ 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28806202 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #683 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-06-10. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#682]].&lt;br&gt; Help with [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Translations]].''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Coinhote|Coinhoe]] - RfP scheduled to end after 10 June 2025 23:49 (UTC)

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: New Linked Data for Libraries [[d:Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! We have our next LD4 Wikidata Affinity Group event series on the Wikidata Graph Split project. Our second event will be a conversation with Daniel Mietchen and Lane Rasberry about [https://scholia.toolforge.org/ Scholia], the Wikidata frontend which generates and presents scholarly profiles based on WikiCite content. They'll speak to Scholia's current state and roadmap, with consideration for the recent Wikidata graph split. Tuesday, June 10, 2025 at 9am PT/ 12pm ET/ 16:00 UTC / 6pm CEST. More info and Zoom links: [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/GraphSplit|project page]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://github.com/trokhymovych/wikidata-vandalism-detection Graph-Linguistic Fusion: Using Language Models for Wikidata Vandalism Detection]: resources to reproduce training and evaluation procedure for the paper Graph-Linguistic Fusion: Using Language Models for Wikidata Vandalism Detection
** [https://docs.google.com/document/d/1EyInxNXvz3rmmlTeYOKg6Sr5EKG--4mzBXlaz_HhYRY/edit?usp=sharing Cataloguing guidelines for representing the Memory of the World International Register on Wikidata] Google Doc to shape the process of a coming data upload: comments are open.
** [https://outreach.wikimedia.org/wiki/GLAM/Newsletter/May_2025/Contents/Memory_of_the_World_report GLAM:Memory of the World Report:] Hannah Drummen at UNESCO, alongside data expert Martin, has completed a structured dataset of 496 International Register items, ready for bulk upload to Wikidata in June, with an aim to enhance accessibility and define best practices for future updates.
** [[d:outreach:GLAM/Newsletter/May_2025/Contents/Biodiversity_Heritage_Library_report|Wikidata QID updates to BHL catalogue]]: The BHL Lead Developer, Mike Lichtenberg, is ensuring periodic Wikidata Qid refreshes in the BHL Catalogue, with the working group advising a downloadable post-refresh report for OpenRefine integration, to be sent to the BHL Metacat group for reconciliation by Siobhan or other Wikidata editors.
** [[d:outreach:GLAM/Newsletter/May_2025/Contents/Indonesia_report GLAM Wiki|Wikidata training &amp; Datathon in Indonesia]]: Wikimedia Indonesia hosts WikiLatih Wikidata training to enhance skills in editing Indonesian cultural heritage data on Wikidata, while Datathon challenges participants to make the most edits on museum-related topics in Indonesia.
* Papers
** [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40481658/ Wikidata for Botanists: Benefits of collaborating and sharing Linked Open Data] By von Mering et al., (2025) - This paper explores Wikidata as a multilingual open knowledge base for botany, highlighting its role in connecting botanical information across sources, and calling on the botanical community to enhance its content.
** [https://www.nature.com/articles/s41597-025-05200-8 CS-KG 2.0: A Large-scale Knowledge Graph of Computer Science] By Dessí et al., (2025) - This paper introduces CS-KG 2.0, an advanced AI-powered knowledge graph built from 15 million research papers, designed to enhance scientific exploration by structuring and interconnecting vast amounts of computer science literature.
* Videos
** [https://www.youtube.com/watch?v=FHhvcvvFPsA Using the Wiki List tool] - GoogleSheet with formulae for retrieving Wikidata values and writing QuickStatements commands.
** [https://m.youtube.com/watch?v=0eGNxqvW89M Introduction to Wikidata] By Robin Isadora Brown and Lane Rasberry
** [https://m.youtube.com/watch?v=ijwiYthh6CY Wikidata Editing] By Kusaal Wikipedia Community
** (Portuguese) [https://m.youtube.com/watch?v=UWuRQstMm8E Federating academic SPARQL searches in Wikidata] By Tiago Lubiana

''' Tool of the week '''
* [https://phonemes.toolforge.org/ Wikidata Phonemes] This is the web application developed specifically for Wikidata IOLab. In here you can add phonemes to a whole bunch of languages, basing your work on the work that the brazilian students of their national olympiad did while editing Wikipedia.
* [https://www.should-i-watch-this.com/Mission%20Imposible/2018 Should I watch this?] is a tool that helps users decide whether a movie or show is worth watching.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
* Newest General datatypes 
**[[:d:Property:P13598|Guizzi's classification of musical instruments]] (&lt;nowiki&gt;Guizzi's classification system of musical instruments&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13602|single taken from the album]] (&lt;nowiki&gt;indicates the album from which the item is taken&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13599|‎GameSpot platform ID]], [[:d:Property:P13600|‎OberpfalzWiki article ID]], [[:d:Property:P13601|‎Private Enterprise Number]], [[:d:Property:P13603|TNT Sports soccer team ID]], [[:d:Property:P13604|‎Fondazione Ragghianti Fototeca image ID]], [[:d:Property:P13605|ROAR ID]], [[:d:Property:P13606|‎15min.lt theme ID]], [[:d:Property:P13607|FMJD person ID]], [[:d:Property:P13608|NAQ non-elected person ID]], [[:d:Property:P13609|paleo.ru person ID]], [[:d:Property:P13610|‎Sierra Wiki article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New External identifier property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Biblioteca Pública|Biblioteca Pública]] (&lt;nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;{{TranslateThis&lt;/nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Libretexts ID|Libretexts ID]] (&lt;nowiki&gt;the world's largest collection of free OER textbooks online&lt;/nowiki&gt;)
* External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Évêques suisses|identifiant Évêques suisses]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enciclopedia Galega Universal ID|Enciclopedia Galega Universal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deaf Movie Database|Deaf Movie Database]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID|Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID|Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID|Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID|Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/matricule number|matricule number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/inn|inn]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Debian Wiki article|Debian Wiki article]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Desura game ID (archived)|Desura game ID (archived)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Diccionario de catedráticos españoles de derecho ID|Diccionario de catedráticos españoles de derecho ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/QUDT dimension ID|QUDT dimension ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/ERgB Wikisource transcriptions of texts on the Memory of the World International Register], ([[d:User:MartinPoulter/queries/memory_of_the_world#Wikisource_transcriptions_of_individual_texts|source]])
** [https://w.wiki/4cn2 Bills and coins of Brazilian Real (with pictures)]
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProject]] highlights: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Names/be-tarask Names/Belarusian] - This WikiProject aims to add structured and linguistic data to Wikidata to enable the study of people's names across all time periods, regions, and languages.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q5901134|Ant-Man (Q5901134)]] - 2015 film directed by Peyton Reed

''' Development '''
* Mobile editing of statements: We are doing initial development focusing on technical investigations and basic UI elements ([[phab:T394292]], [[phab:T394886]])
* Lexemes: We are looking into a rare error when trying to do undo certain Lexeme edits ([[phab:T392372]])
* Watchlist/Recent changes on Wikipedia: We continued working on showing labels instead of IDs in the edit summaries of Wikidata changes that are shown in the watchlist and recent changes of Wikipedia and co ([[phab:T388685]])
* Wikibase REST API: Finishing touches on simple search ([[phab:T383126]])
* Query Service UI: Added experimental popup to point people running very simple queries to other available access methods ([[phab:T391264]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:22, 10 ജൂൺ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28846270 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #684 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-06-16. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#683]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/african-wikimedians@lists.wikimedia.org/thread/7ZEIMLZEQXFLSXPT2N6FROB2TCMMKVVW/ GLAM Wiki Conference 2025] - Program Call-for-Proposals: Deadline 15 June.
** [[d:Q134950534|COSCUP 2025 (Q134950534)]]  [[m:Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/COSCUP 2025|Open Street Map x Wikidata Track]] - [[d:Q699543|National Taiwan University of Science and Technology (Q699543)]] 9 August - 10 August.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://professional.wiki/en/news/wikibase-faceted-search-released Wikibase Faceted Search Released] ([https://www.youtube.com/watch?v=CxKWpTQBrqk demo video])
** [https://github.com/watmildon/DecomissionedAircraftMap DecomissionedAircraftMap] (see tool below) - The Decommissioned Aircraft Map project uses Wikidata to enhance its mapping of historic aircraft by pulling images from linked Wikidata entries. Users can contribute by adding or correcting Wikidata tags on OpenStreetMap, ensuring accurate representation of aircraft locations and visuals. By Watmildon.
* Videos: [https://m.youtube.com/watch?v=aDVeeym9Dpg Querying Wikidata using tools such as QuickStatements and Petscan] - Wikimedia Community User Group Uganda

''' Tool of the week '''
* [https://dataviz.toolforge.org/ Wikidata Visualization]: a visualization tool for Wikidata SPARQL queries
* [https://overpass-ultra.us/#map&amp;query=url:https://raw.githubusercontent.com/watmildon/DecomissionedAircraftMap/refs/heads/main/AircraftMap.ultra&amp;m=0.87/0/0 DecomissionedAircraftMap] (as a demonstration of the power of OpenStreetMap into Wikidata): pulls geodata for displayed aircraft from OpenStreetMap and generates thumbnails from linked Wikidata entries.
* [http://tiago.bio.br/query-split-tester Query split tester] (Beta): webtool to see the impact on the graph split on your SPARQL query.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Nominations for the [[m:Coolest_Tool_Award|Coolest Tools Award]] 2025 are open. Nominate your favorite tool! Nominations are due by the 25th of this month already.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
* Newest General datatypes 
**[[:d:Property:P13612|‎breed belongs to taxon]] (&lt;nowiki&gt;taxon to which members of this breed (or these breeds) belong&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13611|CARLA ID]], [[:d:Property:P13613|Enciclopedia Galega Universal ID]], [[:d:Property:P13614|ThinkyGames genre ID]]
* New External identifier property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/worn on|worn on]] (&lt;nowiki&gt;part of the body where an item of clothing, equipment, or jewelry is worn&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/rewards this type of work|rewards this type of work]] (&lt;nowiki&gt;kind of work for which an award is given&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/sign meaning|sign meaning]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/trailer of|trailer of]] (&lt;nowiki&gt;works that this trailer video represents&lt;/nowiki&gt;)
* External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Facebook image ID|Facebook image ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DE-BIAS ID|DE-BIAS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Author identifier in FragTrag|Author identifier in FragTrag]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Niedersächsische Personen-ID|Niedersächsische Personen-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FBref match ID|FBref match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FBref competition ID|FBref competition ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/EKb5 A visual representation of the birthplaces and death places of women medical doctors who qualified in the UK between 1877 and 1914.] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Place_of_birth_to_Place_of_Death_-_arrow_indicator?|source]])
** [https://w.wiki/6RiP Distinct languages of Wikidata Lexemes]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_PCC_EMCO_Wikidata_CoP|EMCO Wikidata CoP]] - EMCO promotes the discovery and use of the world’s knowledge by supporting metadata producers in library and other cultural heritage communities.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q50008|The Times (Q50008)]] - British daily national newspaper based in London
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3348|right (L3348)]] - English adjective (rīt) meaning &quot;opposite of left&quot;, &quot;correct/just&quot;, or &quot;politically conservative&quot;

''' Development '''
* Mobile editing:
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/GX3FR7E6ASLEOP7LLKXTYCJ6O34QX3QJ/ Share your feedback on the new prototype that brings statement editing on Items to mobile].
** We continued base work for making editing statements on mobile possible.
* Simple search is now available in the Wikibase REST API! You can find information and leave feedback [[d:Wikidata talk:REST API feedback round|here]].
* Lexemes: We’re working on a WikibaseLexeme error that happens when trying to revert the deletion of a form that was already undeleted ([[phab:T392372]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:29, 16 ജൂൺ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28856554 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #685 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-06-23. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#684]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events '''
* Join us for the third [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] event on the Wikidata Graph Split project, [https://zonestamp.toolforge.org/1750780800 Tuesday, June 24 at 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST]. We’ll share updates on the Query Service, tools, and SPARQL learning resources. Stanford researchers Shicheng Liu and Sina Jandaghi Semnani will present their Spinach Wikidata Agent, which translates complex questions into SPARQL queries [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/GraphSplit|Project page]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Presentations
** [https://doi.org/10.5281/zenodo.15690771 Slides of the panel] ''MediaWiki-based tools and services in Digital Humanities workflows'', part of the DARIAH-EU Annual Event 2025 in Göttingen: (the panel was about Wikibase instances, including Wikidata)
* Blogs
** [https://stefan.bloggt.es/2025/06/wer-war-wie-oft-bei-lanz-schoener-leben-mit-linked-data/ Who appeared how often on Lanz?] (in German)
** [https://techinformed.com/wikidata-leader-on-open-data-in-age-of-ai/ Wikidata’s Lydia Pintscher on importance of open data in the age of AI]
* Papers
** [https://www.psypost.org/scientists-uncover-surprisingly-consistent-pattern-of-scholarly-curiosity-throughout-history/ Scientists uncover surprisingly consistent pattern of scholarly curiosity throughout history]
** [https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ppp3.70050 ''The women honoured in flowering plant genera: From myth to reality'']  by [[User:Ambrosia10|Ambrosia10]] and colleagues used Wikidata to publicly curate the information.  
* Videos
** [https://m.youtube.com/watch?v=j8hxYuqCVm4 Holy wells and OpenData - a talk about Wikidata et al.]
** [https://m.youtube.com/watch?v=Ek629n_-2v4&amp;pp=0gcJCfwAo7VqN5tD Wikidata Graph Split - Writing an FAQ] - By Tiago Lubiana
** [https://m.youtube.com/watch?v=mI9KmLI_NNA Taller introducción a Wikidata - Erika Guetti Suca]
** [https://m.youtube.com/watch?v=2177TktBLok Wikidata Lab XLV: Quick Statements 3.0 - Part II] By Wikimedia Brasil
** (Spanish) [https://m.youtube.com/watch?v=W74pw00i4IQ ¿Qué es Wikidata y cómo se edita?] By Wikimedia Colombia

''' Tool of the week '''
* [https://femiber.upf.edu/ FEMIber]: a digital humanities tool that uses structured data aligned with Wikidata principles to document and analyze how women are represented in medieval Iberian chronicles.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13615|The Memories of the Gulag and Their Authors person ID]], [[:d:Property:P13616|Debian Wiki article]], [[:d:Property:P13617|UK Parliament bill ID]], [[:d:Property:P13618|CPJ topic ID]], [[:d:Property:P13619|Desura game ID (archived)]], [[:d:Property:P13620|Diccionario de catedráticos españoles de derecho ID]], [[:d:Property:P13621|Swiss Bishops ID]], [[:d:Property:P13622|KNDB person ID]], [[:d:Property:P13623|MAI person ID]], [[:d:Property:P13624|necropolis.uinp.gov.ua person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/état|état]] (&lt;nowiki&gt;state of the matrix while printing&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Federal Tax Service ID|Russian Federal Tax Service ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier of Russian Tax Service for people or organization&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/donation URL|donation URL]] (&lt;nowiki&gt;official URL for making donations to the subject&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Ukrainian Memorial person ID|Ukrainian Memorial person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Memorial Platform person ID|Memorial Platform person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Klimadashboard.de region ID|Klimadashboard.de region ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Taiwan Central News Agency News topic id|Taiwan Central News Agency News topic id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant HAL d'une collection|identifiant HAL d'une collection]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CoreTennis.net player ID|CoreTennis.net player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant sujet du dictionnaire biographique du Canada|identifiant sujet du dictionnaire biographique du Canada]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AMNH entity ID|AMNH entity ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/nasljerseys.com player ID|nasljerseys.com player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Portal Decentralization hromada ID|Portal Decentralization hromada ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Portal of united hromadas of Ukraine hromada ID|Portal of united hromadas of Ukraine hromada ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archive of Our Own story ID|Archive of Our Own story ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/rada.info council ID|rada.info council ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/International Tennis Federation player ID|International Tennis Federation player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Confederation of African Tennis player ID|Confederation of African Tennis player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Artvee artwork ID|Artvee artwork ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/EKb5 Place of birth to Place of Death - arrow indicator] ([https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Request_a_query source])
** [https://w.wiki/tZJ Map with place of birth and years of cartographers] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Place_of_birth_to_Place_of_Death_-_arrow_indicator?|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Personal_Collections WikiProject Personal Collections] - The WikiProject Personal Collections aims to develop standardized terms, multilingual ontologies, and best practices for consistently describing personal collections and archives on Wikidata.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q484365|David Duchovny (Q484365)]] - American actor and writer
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L183915|газ (L183915)]] - Russian noun (ɡas) meaning &quot;gas (physical state)&quot;, &quot;natural gas&quot;, or &quot;accelerator pedal&quot;

''' Development '''
* Query Service: It is now possible to download query results in Wikidata Query Service that include coordinates as GeoJSON (KML &amp; GPX should also be available soon). Thanks to Atom.oil.2 for the patch. ([[phab:T216601]])
* Wikidata integration in Wikipedia and co: We are continuing the work on improving how Wikidata changes show up in watchlist and recent changes, specifically showing labels instead of IDs in the future. ([[phab:T388685]])
* Search: We enabled the new search box that makes it easier to search in Properties, Lexemes and EntitySchemas as well. We are working on minor fixes based on feedback.
* Mobile statement editing: We are working on showing the first statements in the new way - mostly tech demo and nothing to see yet ([[phab:T394886]])
* Federation: We are looking into measuring and better understanding queries that use SPARQL federation.
* REST API: We continued working on prefix search for Items in the API ([[phab:T388209]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Norway|Norway]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Current issue]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:12, 23 ജൂൺ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28856554 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #686 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-06-30. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#685]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** 8-11 September: [https://openrefine.org/blog/2025/06/10/OpenRefine-2025-Barcamp OpenRefine Barcamp] - fully virtual, registrations and call for sessions are open
** [[d:Event:WikidataCon_2025|WikidataCon 2025]] returns this year on the theme of Connecting People through Linked Open Data...on the links below you can
*** [[d:Special:RegisterForEvent/1340|Register to the event]] to get updates and news
*** Submit now, the [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp Call for Proposals is open!]
** [https://www.hsozkult.de/event/id/event-155988 Wikidata for Jewish Studies], a hands-on Wikidata workshop at the  Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz from September 8-9, 2025. (Registration by July 18)
** [https://wikimedia.org.au/wiki/Drop_in_and_Wikidata_-_June_2025 Drop in and Wikidata] - This regular online meeting has moved to the last Thursday of every month. [https://us06web.zoom.us/j/88415120219 Join via Zoom]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://diff.wikimedia.org/2025/06/28/visualizing-knowledge-how-indonesians-turn-wikidata-into-stories-that-matter/ Visualizing Knowledge] - how Indonesians turn Wikidata into stories that matter. This article details the efforts and winners of a WM Indonesia organised 30-day competition to create cool visualizations powered through Wikidata.
** [https://www.lpi.org/blog/2025/06/25/openrefine-data-workflow-via-open-source-collaboration/ OpenRefine: Data workflow via open source collaboration] - the Linux Professional Institute interview the project manager of OR, Martin Magdinier, on the journey developing this data manipulation tool.

''' Tool of the week '''
* [https://www.wikidata.org/wiki/User:Jon_Harald_S%C3%B8by/senseItemLabel.js User:Jon Harald Søby/senseItemLabel.js] What it does is that when you add a P5137 statement in a lexeme, it will let you add the lemma as a label to the item in one click, if the item doesn't have a label in that language yet, or if the label is different (very useful for case differences, for instance)

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course Wikidata Ontology Course] has finished its course sessions.  The slides for all sessions of the course are available on the course page. Part of participating in the course was to set up a project related to the Wikidata Ontology.  Current information on the projects, many of which are continuing after the end of the course is now [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course#Projects available].  If you are interested in one or more of the projects please follow the project, add something to its discussion page, or contribute to it.
* [https://wissenschaftlichestellenangebote.com/phd-position-in-history,i18518.html PhD Position in Digital History] at the University of Luxembourg is seeking someone with experience in Wikibase and Linked Open Data.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: none
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/defining Prolog formula|defining Prolog formula]] (&lt;nowiki&gt;Prolog rule expressing the intended logical behavior of a property, for use in ontology formalization and rule-based reasoning.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Codes for the administrative divisions of the People's Republic of China|Codes for the administrative divisions of the People's Republic of China]] (&lt;nowiki&gt;identifier for administrative divisions of People's Republic of China, published by Ministry of Civil Affairs of the People's Republic of China&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/ENTSO-E resource type|ENTSO-E resource type]] (&lt;nowiki&gt;ENTSO-E code for type of Power System Resource. Alias: PSR type, electrical aset type&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Film Atlas ID|Film Atlas ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FLBB player ID|FLBB player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MarathonView person ID|MarathonView person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/EYkW UNESCO Memory of the World International Register (now complete up to 2023)] ([[d:User:MartinPoulter/queries/memory_of_the_world|source]])
**[https://w.wiki/EZ9o Largest collections on the MoW International Register]
** [https://w.wiki/EcAw Featured and Good Articles in Korean or Chinese Wikipedia, with no English version] - [[d:Wikidata:Request_a_query#Articles_that_are_GA_or_FA_on_zh_or_ko_wiki_but_not_on_en|source]]
** [https://w.wiki/EcAy Ugandan Female Footballers] - [[d:Wikidata:Request_a_query#Query_on_Ugandan_female_Footballers|source]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Personal_Collections WikiProject Personal Collections] - The WikiProject Personal Collections aims to develop structured, multilingual standards and best practices for describing personal collections and archives on Wikidata.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]:
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q170599|Arctic Monkeys (Q170599)]] - English rock band
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L713097|ਸਿਫ਼ਤ (L713097)]] - Punjabi noun (si-fat) meaning &quot;praise/glorification&quot;, &quot;virtue&quot;, or &quot;attribute&quot;

''' Development '''
* Wikibase REST API: We continued working on Item prefix search ([[phab:T388209]]) and started working on stemming support ([[phab:T397605]])
* Integration in Wikipedia and co: The improved edit summaries are now live on the first wikis (ca, uk, he). We are now showing the labels for linked entities instead of just their IDs ([[phab:T388685]])
* Mobile statement editing: We are continuing working on the basics of showing statements in the new way - nothing useful to see yet ([[phab:T394886]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/New Zealand|New Zealand]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 19:57, 30 ജൂൺ 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28906317 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #687 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-067-07. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#686]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Bovlbbot|Bovlbbot]] - Task(s): this bot request asks for admin access (or access to deleted revisions if  possible) so it can move the updater task for User:Bovlb/wd-deleted. 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Andrebot_3|Andrebot 3]] - Task(s): Fill in historic countries for the settlements, communes, towns and cities of Romania.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** New Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! Mark your calendars for our final session of our event series on the Wikidata graph split project and SPARQL skills!  We will be diving into the mechanics of federated SPARQL queries and look forward to a hands-on and interactive session exploring how to use the scholarly article query service. Join us Tuesday, July 8th at 9am PT/ 12pm ET/ 16:00 UTC / 6pm CEST (Time zone converter https://zonestamp.toolforge.org/1751990400). Please see our [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/GraphSplit project page] for more information and Zoom links.
** Hackathon announced for Wikimania 2025, Nairobi. Call for Projects is now open! Includes a ''newcomer track'' for first-time participants. Add yourself to the ''[https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2025:Hackathon/Participants_List participants list]'' or see the ''[https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2025:Hackathon/Resources resources page]'' for further event info.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Press
** [https://www.theregister.com/2025/07/04/wikidata_foss_democracy Wikidata: Attempting to bridge FOSS ideals and direct democracy] - by ''The Register'', this article highlights examples of Wikidata serving and powering a growing ecosystem of FOSS projects, outside of Wikipedia.
** (Italian) [https://en.pusc.it/article/wikilib-bibliotecari-romani-e-vaticani WikiLib: Roman+Vatican Librarians compared on Wikidata] - 
* Blogs
** [https://diff.wikimedia.org/2025/06/13/preserving-indonesian-galleries-libraries-archives-and-museums-glam-assets-through-wikidata-in-glam-wiki-month/ Preserving Indonesian GLAM Assets in Wikidata] - This article documents how Indonesian users collaborated in preserving Indonesian GLAM assets by adding its metadata to Wikidata during [[m:Wikimedia Indonesia/Bulan Wiki GLAM 2025|2025 GLAM Wiki Month]] organized by Wikimedia Indonesia.
* Papers
** [[:d:Q135216852|''Linking Challenges for Pseudonyms: The Studies of VIAF, ISNI, Wikidata, Meridian, and Beyond'']] by Charlene Chou
* Thesis
** [[:d:Q135208119|The ''Dictionary of Italian contemporary pseudonym writers'' in Wikidata. Methodology and results]]: MA thesis (discussed on 29 May) regarding the systematic addition in Wikidata of all the nearly 500 Italian writers described in a [[:d:Q130597718|biographical dictionary]], with a first introductory part, a second part describing the editing methodology, including the [[:d:Q118455746|authority work]] done both in Wikidata and in some major authority files ([[:d:Property:P396|SBN]], [[:d:Property:P227|GND]], [[:d:Property:P269|IDREF]]) to disambiguate the main homonyms, and a third part analysing through SPARQL queries the data about these writers
*** full thesis (in Italian) published in the [https://etd.adm.unipi.it/theses/available/etd-05132025-160428/ University of Pisa thesis repository]; work materials available in the [[:d:User:SaraDeMonaco/Tesi magistrale|Wikidata usersubpage]] of [[:d:User:SaraDeMonaco|Sara De Monaco]]; slides (in Italian) used in the discussion available in [[:commons:File:Presentazione Tesi Magistrale - De Monaco.pdf|Wikimedia Commons]]; related datasets available in [https://doi.org/10.5281/zenodo.15474928 Zenodo]
* Videos
** (mostly Italian, with some parts in English) [https://www.youtube.com/watch?v=9QdTYnBPEn4 ''Wikidata &amp; Research'' International Conference] (video of 5 June session) - held at the University of Florence 5-6 June 2025, the conference touched on role of Wikidata in academic research (cf. [[m:Wikidata_and_research|Wikidata and research]]]), building on past initiatives such as [[:d:Wikidata:Events/Wikidata Days Bologna 2024|Wikidata Days Bologna 2024]].
** (Portuguese) [https://www.youtube.com/watch?v=D2f3jg8LiFs How to add Wikidata-powered Infoboxes to Wikipedia] - a short tutorial video from the University of São Paolo Institute of Mathematics and Statistics.

''' Tool of the week '''
* 
[[d:User:Kod_B/ArchiveExternaLinks.js|User:Kod B - ArchiveExternaLinks.js]] This script automatically archives external links found in the statements of Wikidata items, in order to improve source durability and reduce the risk of broken links (link rot), similar to what already exists on Wikipedia.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* What belongs where in the Wikibase Ecosystem? There is ongoing research to better understand what people are currently thinking about this and [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/BUMGCMKFFNMJQVZXD4K6Z23LLBHAHCCT/ you can take part by sorting some scenarios].
* How to properly cite a Newspaper article? [[d:Wikidata:Project_chat#What's_the_right_way_to_cite_a_newspaper_article?|Project Chat discussion]].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]:
** General datatypes: none
** External identifiers: [[:d:Property:P13625|QUDT dimension ID]], [[:d:Property:P13626|istina.msu.ru journal ID]], [[:d:Property:P13627|Niedersächsische Personen ID]], [[:d:Property:P13628|Submarine Cable Map ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review:
** General datatypes: 
***[[:d:Wikidata:Property proposal/MediaWiki page revision ID|MediaWiki page revision ID]] (&lt;nowiki&gt;ID for a MediaWiki wiki revision, Wikimedia projects should use {{P|7569}}&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/applies if VIN matches regular expression|applies if VIN matches regular expression]] (&lt;nowiki&gt;this statement is only true if the Vehicle Identification Number (VIN) of a vehicle matches this regular expression&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Cadastral areas|Cadastral areas]] (&lt;nowiki&gt;List of cadastral areas of municipality&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/settlement classification|settlement classification]] (&lt;nowiki&gt;settlement classification&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Modern Shrine Ranking|Modern Shrine Ranking]] (&lt;nowiki&gt;Rank in the [[Q712534|Modern system of ranked Shinto Shrines]]&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Divine Rank|Divine Rank]] (&lt;nowiki&gt;The [[Q11591025|Shinkai (divine rank)]] of a Shrine&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Engishiki celebration category|Engishiki celebration category]] (&lt;nowiki&gt;Celebration category mentioned in the engishiki&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Engishiki Rank|Engishiki Rank]] (&lt;nowiki&gt;Rank of a shrine in the Engishiki Jinmyocho.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Honji Buddha|Honji Buddha]] (&lt;nowiki&gt;Buddha that this kami is identified with&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/Suijaku Kami|Suijaku Kami]] (&lt;nowiki&gt;Kami that this Buddha is believed to have manifested as&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Generation MSX d'une société ou d'un groupe de démo|identifiant Generation MSX d'une société ou d'un groupe de démo]] (&lt;nowiki&gt;company or demo group identifier in the Generation MSX database of MSX videogames&lt;/nowiki&gt;)
** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Knowledge Graph for Irish History ID|Knowledge Graph for Irish History ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Library of Uruguay book ID|National Library of Uruguay book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kokugakuin University Shrine Database ID|Kokugakuin University Shrine Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Observer tag|Observer tag]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Observer contributor ID|Observer contributor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geoguessr ID|Geoguessr ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/EcBz Uganda's hydropower plants] ([https://x.com/kateregga1/status/1939789382099071298 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]] [[d:Wikidata:WikiProject_Postcards|Postcards]] was created, including a list of project-specific [[d:Wikidata:WikiProject_Postcards/Queries|Queries]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Type_watchlist|GovDirectory]] added a Type watchlist.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Taiwan/GLAM/Library_List|WikiProject Taiwan]] added a Library List.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Abuse_filter_effectiveness|Abuse Filter effectiveness]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q2740012|Stefan Löfven (Q2740012)]] - Swedish politician, Prime Minister of Sweden between 2014–2021
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L453737|sterk (L453737)]] - Norwegian Bokmål adjective (stæʁk) meaning &quot;strong&quot;, &quot;intense&quot;, or &quot;durable&quot;

''' Development '''
* Wikibase REST API: We finished the Item prefix search ([[phab:T388209]]). It'll go live later when we are also done with the Property prefix search.
* Search: We are fixing a bug when pasting into the new search box ([[phab:T397608]])
* Mobile statement editing: We are working on basic viewing of statements ([[phab:T394886]]) - nothing useful to see yet
* Dumps: There was an issue with the last dumps not being generated. The Data Platform SRE team is looking into it ([[phab:T398756]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Austria|Austria]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:43, 7 ജൂലൈ 2025 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28906317 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #688 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-07-14. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#687]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for Oversight permissions: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Oversight/Jianhui67|Jianhui67]] (RfP scheduled to end at 27 July 2025 [https://zonestamp.toolforge.org/1753623000 13:28 UTC])

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1752681600 16:00 UTC], 16th July 2025 (18:00 Berlin time) in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[m:WikiIndaba_conference_2025/Submissions|Submit Your Program Proposal for WikiIndaba 2025 by 20th July]]. Apply for a scholarship to attend the event [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform here].
** Wikimania 2025 Hackathon kicks off on Tuesday, 5 August and a dedicated workspace will be available throughout the conference until Saturday, 9 August. Have a technical idea, tool, or project you want to build during the hackathon? Submit it now and start connecting with collaborators! Add your project [[m:https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2025:Hackathon/Project_Submissions|here]].
** WikiCite 2025 will take place from Friday 29th to Sunday 31st of August! in Bern (Switzerland) and online! See the draft program [[m:WikiCite 2025/Programme|here]].
** [[:d:Q134520038|2025 LD4 Conference: Linked Data in the Real World]] ([https://sites.google.com/view/2025-ld4-conference/home website]; [https://2025ld4.sched.com/list/simple schedule and registration]; [https://www.youtube.com/@LD-gy6jv streaming on Youtube]), 28th-30th July 2025, virtually on Zoom; many Wikidata-related sessions:
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753723800 July 28, 2025 1:30pm - 2:30pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eOA/has-this-been-done-before-exploring-wikidata-projects-through-diff-and-tmig-archives ''Has This Been Done Before? Exploring Wikidata Projects Through Diff and TMIG Archives''] by Silvia Gutierrez (workshop)
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753808400 July 29, 2025 1:00pm - 2:00pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eOk/wikidata-affinity-group-introduction-to-wikidata-for-entity-management ''Wikidata Affinity Group: Introduction to Wikidata for Entity Management''] by Alex Jung, Kyla Jemison, Susan Radovsky (cf. [[:d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group]])
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753816500 July 29, 2025 3:15pm - 3:45pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eOt/scholarly-profiling-in-wikidata-creating-a-knowledge-graph-for-the-seekcommons-open-science-research-network ''Scholarly profiling in Wikidata: Creating a knowledge graph for the SEEKCommons open science research network''] by Dorothy Howard
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753818300 July 29, 2025 3:45pm - 3:55pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eOw/from-biographical-dictionary-to-linked-data ''From Biographical Dictionary to Linked Data''] by Sara De Monaco (cf. [[:d:User:SaraDeMonaco/Tesi magistrale]] and [[:d:Q135208119]])
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753818950 July 29, 2025 3:55pm - 4:05pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eOz/lccnbot-one-year-on-an-update ''LCCNbot one year on: an update''] by Mary Muratsubaki Campany (cf. [[:d:User:LccnBot]])
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753819500 July 29, 2025 4:05pm - 4:15pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eP2/supporting-access-to-cd-roms-while-using-and-contributing-to-wikidata ''Supporting access to CD-ROMs while using and contributing to Wikidata''] by Claire Fox
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753820100 July 29, 2025 4:15pm - 4:25pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eP5/surfacing-sociotechnical-research-with-wikidata ''Surfacing Sociotechnical Research with Wikidata''] by Kathleen Burlingame
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753820700 July 29, 2025 4:25pm - 4:35pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26eP8/wikidata-workflows-with-orcid-and-openrefine-a-binghamton-university-case-study ''Wikidata Workflows with ORCID and OpenRefine: A Binghamton University Case Study''] by Sasha Frizzell
*** [https://zonestamp.toolforge.org/1753901100 July 30, 2025 2:45pm - 4:45pm EDT] - [https://2025ld4.sched.com/event/26ePc/wiles-wikidata-lexicographical-event-semantics-modeling-for-natural-languages ''WiLES: Wikidata Lexicographical Event Semantics modeling for natural languages''] by Humza Yaqoob, Mahir Morshed (workshop)

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
** [https://www.bigdatawire.com/2025/07/10/scaling-the-knowledge-graph-behind-wikipedia/ Scaling the Knowledge Graph Behind Wikipedia] By Alex Woodie
** [https://blog.tepapa.govt.nz/2025/07/14/the-power-and-potential-of-wikidata-for-botany/ The power and potential of Wikidata for botany] (see paper below) By Heidi Meudt 
* Papers
** [https://academic.oup.com/aob/advance-article/doi/10.1093/aob/mcaf062/8158086?login=false Wikidata for botanists: benefits of collaborating and sharing Linked Open Data] By Sabine et al., (2025). This study explores Wikidata as an open, multilingual knowledge base that connects botanical data across sources, and urges botanists to collaboratively enrich its content to support a broad spectrum of plant science.
* Videos
** [https://m.youtube.com/watch?v=ib-8YsJChmw Wikidata labels and descriptions] By Moore Wikimedia Community
** [https://m.youtube.com/watch?v=z6gNKxqhyxY Wikidata Lablar Description Stockholm Archipelago trail] By Magnus Sälgö
* Presentations
** [https://zenodo.org/records/15828659 How To...Wikibase?] - Senior Partner Manager, [[m:User:Christos_Varvantakis_(WMDE)|Christos Varvantakis]] has produced this set of training and educational material to get you started with Wikibase.

''' Tool of the week '''
* [https://toolsadmin.wikimedia.org/tools/id/depictions Commons Depictions] is a tool that display depictions of Wikidata items on Wikimedia Commons

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
* New General datatypes
**[[:d:Property:P13631|official donation page URL]] (&lt;nowiki&gt;official URL for making donations to the subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13632|image of cosplay]] (&lt;nowiki&gt;cosplay that depicts this character or person&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13633|‎worn on]] (&lt;nowiki&gt;part of the body where an item of clothing, equipment, or jewelry is worn&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13635|warranty period]] (&lt;nowiki&gt;warranty period of this product as covered by the original manufacturer or creator&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13637|‎matricule number]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a football club affiliated with the Royal Belgian Football Association&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifiers: [[:d:Property:P13629|CABR-identifier]], [[:d:Property:P13630|Nederlands Film Festival person ID]], [[:d:Property:P13634|The Sun topic ID]], [[:d:Property:P13636|IMDb interest ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Cyclocross24 rider ID|Cyclocross24 rider ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a cyclo-cross cyclist in the Cyclocross24 database&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Polyhedron net|Polyhedron net]] (&lt;nowiki&gt;A net of attached 2D polygon created for each polyhedron&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Kanpei or Kokuhei|Kanpei or Kokuhei]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/file name|file name]] (&lt;nowiki&gt;name used for this entity in a computer file system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Anthologia Graeca author|Anthologia Graeca author]] (&lt;nowiki&gt;Author number in the Anthologia Graeca Project, an online annotated edition of the [[w:Greek Anthology]]&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/langue locale dominante|langue locale dominante]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/accomplice|accomplice]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CCCA ID|CCCA ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cover Art Archive image|Cover Art Archive image]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Athletics Podium person ID|Athletics Podium person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CESAR title ID|CESAR title ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GaultMillau-idenficatiecode Nederland|GaultMillau-idenficatiecode Nederland]], [[:d:Wikidata:Property proposal/eFloraMEX ID|eFloraMEX ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BORIS Unibe author ID|BORIS Unibe author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EDBO institution code|EDBO institution code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OSHWA Identifier|OSHWA Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Personnel de l'administration préfectorale depuis 1945|identifiant Personnel de l'administration préfectorale depuis 1945]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Personnel de l'administration préfectorale au 19e siècle|identifiant Personnel de l'administration préfectorale au 19e siècle]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Traditional Ballad Index file name|The Traditional Ballad Index file name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ID edizioni CoBiS LOD|ID edizioni CoBiS LOD]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SIK-ISEA person ID|SIK-ISEA person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SIK-ISEA group ID|SIK-ISEA group ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SIK-ISEA institution ID|SIK-ISEA institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SIK-ISEA work ID|SIK-ISEA work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SIK-ISEA document ID|SIK-ISEA document ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/speedrun.com level ID|speedrun.com level ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version)|Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Polski Petersburg encyclopedia ID (Russian version)|Polski Petersburg encyclopedia ID (Russian version)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mizuumi Wiki article ID|Mizuumi Wiki article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/6TNS Top album languages found on Wikidata right now] [https://wikis.world/@moebeus@mastodon.online/112302638644990711 source]
** [https://w.wiki/Ej6F The names of the characters from Asterix &amp; Obélix, in French, English, German, Latin and some other languages] ([https://wikis.world/@sukkoria@piaille.fr/114829167969170573 source])
** [https://query-chest.toolforge.org/redirect/uAOfzguDGgAA6Ma2yseCsOOmGOOmaq8Go6sQQ6YEMWh Map the global distribution of periodicals in publication languages from the Eastern Mediterranean] (Arabic, Ottoman, Greek, Ladino, Coptic etc) ([https://wikis.world/@tillgrallert@digitalcourage.social/114819637083502934 source])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q49727|Das Erste (Q49727)]] - German public-service television channel
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L5785|reference (L5785)]] - English noun/verb (ˈɹɛf.ɹəns) meaning &quot;source citation&quot;, &quot;supporting document&quot;, or &quot;relationship&quot;

''' Development '''
* Wikibase REST API: We started work on the simple Property prefix search [[phab:(T397838]])
* Mobile statement editing: We continued the work on the basics with viewing of statements ([[phab:T394886]]])
* Search: Fixed a bug when pasting into the search box ([[phab:T397608]])
* Integration in Wikipedia and co:
** We began research into current limits for collapsing entity usage. (Basically when an article uses more data from an Item than the configured limit then we consider all data on that Item to be used. This is done for infrastructure reasons.) We’d like to improve this to further reduce unnecessary Wikidata changes showing up on watchlist and recent changes on Wikipedia and co.
** We will roll out showing labels instead of IDs in Wikidata edits in watchlist and recent changes to more wikis later this week.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Chile|Chile]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:09, 14 ജൂലൈ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=28983341 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #689 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-07-21. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#688]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming]]:
** [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeSyLv6rBOgxzPR8DmZ0QZNPr-wQJLs0uI8t2MyuBuTj4HTpA/viewform Wikimedia and Open Knowledge Conference (survey)] is being planned for 2026 in Poland. This event is to focus on research carried out on or with Wikidata and Wikipedia. Your opinion is wanted! Please fill out the Google Forms survey to help the organisation committee plan. Also available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc83qVh7W5QWzNUW8Cg9fL549RNS-s7Qut-UCE84N1OpoQwqw/viewform?usp=sharing&amp;ouid=116673720641417865807 Polish] and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScMdwZ-aPhckKBoT6LNlS5ukVUCqdq8pI0o3nQNjjJR5798GA/viewform?usp=header Ukrainian].
** Wikimania [[wikimania:2025:Program|2025 Program]] is Live! This is also the time to add your Wikidata meetups. Please start marking your preferred Wikimania sessions (⭐/like) and mark to your mobile apps or calendars. If you are joining online to watch live stream and use the interactive features, please register on eventyay through wikimania.org ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/thread/6HQZ6BJ6SESOOBRWHYVHCNJX4LXXZP24/ source])
* Past: Missed the Q3 Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session log here: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Telegram office hour 2025-07-16|2025-07-15 (Q3 2025)]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Papers: [https://academic.oup.com/bioinformatics/article/41/Supplement_1/i12/8199389 An educator framework for organizing Wikipedia editathons for computational biology] (uses Wikidata to power the [https://compbio-on-wiki.toolforge.org/ compbio-on-wiki.toolforge.org/] tool)

''' Tool of the week '''
* [https://wikinity.toolforge.org/ Wikinity] A tool allowing you to find (un)photographed objects, so you can take a picture of them and send it to Wikidata. The tool was created By Martin Urbanec

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The Call for Papers is now open for the Journal of Open Humanities Data special collection: &quot;Wikidata across the Humanities: datasets, methodologies, reuse.&quot; This editorial will explore how Wikidata is transforming research and collaboration in the humanities. If you're working on a relevant project, submit your proposal [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/collections/wikidata_across_the_humanities here]
* What belongs where in the Wikibase Ecosystem? There is ongoing research to better understand what people are currently thinking about this and [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/BUMGCMKFFNMJQVZXD4K6Z23LLBHAHCCT/ you can take part by sorting some scenarios].
*Wikimedia Deutschland is inviting further feedback on the Mobile Editing Experience [https://www.figma.com/proto/IdZ6rdm8FqDuLYIfQTvEer/ALICE-meets-MEX?page-id=0%3A1&amp;node-id=3-9092&amp;viewport=-14617%2C-894%2C0.76&amp;t=jFYlzZdmBq4NcDU2-1&amp;scaling=min-zoom&amp;content-scaling=fixed prototype] (currently just a design file so not everything is clickable). Please follow the instructions below and share your thoughts at [[d:Wikidata talk:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Wikidata talk:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements]]:
** Add &quot;business woman&quot; as an occupation
** Add a start date to the relationship with A$AP Rocky and provide a reference
** Find the place of birth (Saint Michael) and open that page
** Add the coordinate location for Saint Michael

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
*New General datatypes: 
**[[:d:Property:P13637|‎matricule number]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a football club affiliated with the Royal Belgian Football Association&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13638|‎settlement classification]] (&lt;nowiki&gt;type of settlement according to a topographical classification&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13642|Polyhedron net]] (&lt;nowiki&gt;a net of attached 2D polygon created for each polyhedron&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifiers: [[:d:Property:P13639|National Library of Uruguay book ID]], [[:d:Property:P13640|The Jerusalem Post topic ID]], [[:d:Property:P13641|Physicians of Georgia Biographical Dictionary ID]], [[:d:Property:P13643|eFloraMEX ID]], [[:d:Property:P13644|Theatre museums of Russia person ID]], [[:d:Property:P13645|Georgian Athletes Biographical Dictionary ID]], [[:d:Property:P13646|Georgian Winemakers ID]], [[:d:Property:P13647|Ukrainian Book of Remembrance person ID]], [[:d:Property:P13648|BORIS Portal Unibe ID]], [[:d:Property:P13649|Society for the Promotion of Literacy among Georgians Members ID]], [[:d:Property:P13650|Deaf Movie Database title ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Generation MSX d'un matériel|identifiant Generation MSX d'un matériel]] (&lt;nowiki&gt;hardware identifier in the Generation MSX database of MSX videogames&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Polish Taxpayer Identification Number|Polish Taxpayer Identification Number]] (&lt;nowiki&gt;an identifier for an entity paying taxes in Poland&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/official roster page|official roster page]] (&lt;nowiki&gt;URL of a team's official page about this player&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/transistor density|transistor density]] (&lt;nowiki&gt;density of transistors for classifying the complexity of discrete circuits&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Historische Bildpostkarten Universität Osnabrück - Entities|Historische Bildpostkarten Universität Osnabrück - Entities]] (&lt;nowiki&gt;Identificator for persons and publishers of historical picture postcards&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/grave|grave]] (&lt;nowiki&gt;grave of a person&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/fanlore article id|fanlore article id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Afrikaregisteret ID|Afrikaregisteret ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hong Kong company ID|Hong Kong company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/California Entity Number|California Entity Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Macanese company ID|Macanese company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Corporation Number in Canada|Corporation Number in Canada]], [[:d:Wikidata:Property proposal/QCC Code|QCC Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cyprus company ID|Cyprus company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Malta company ID|Malta company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GEMI Number|GEMI Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CUIT|CUIT]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jamaica company ID|Jamaica company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SEC Number|SEC Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mã số doanh nghiệp|Mã số doanh nghiệp]], [[:d:Wikidata:Property proposal/movieID|movieID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Thailand company ID|Thailand company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PCPartPicker chipset ID|PCPartPicker chipset ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/gosfilmofond.ru ID|gosfilmofond.ru ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Directorio de museos del Sistema de Información Cultural|Directorio de museos del Sistema de Información Cultural]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Burmese company ID|Burmese company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Cambodian company ID|Cambodian company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Encyclopedia ID|Georgian Encyclopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vintagepostcards-Archive-ID|Vintagepostcards-Archive-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MacPorts port|MacPorts port]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Berardi Arte artist ID|Berardi Arte artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database director ID|Adult Film Database director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elonet company ID|Elonet company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dvdcompare.net film id|dvdcompare.net film id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SpaceReference.org celestial object ID|SpaceReference.org celestial object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/English solicitors ID|English solicitors ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deaf Movie Database person ID|Deaf Movie Database person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** Mathematical formulae containing HTML escapes https://w.wiki/EoeL]
** [https://w.wiki/9Ygr Most frequent objects depicted on coats of arms] ([https://wikis.world/@kvistgaard@vivaldi.net/112162949851779659 source])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q1140439|Finding Forrester (Q1140439)]] - 2000 film directed by Gus Van Sant
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1372236|Września (L1372236)]] - Polish proper noun (ˈvʐɛɕ.ɲa) meaning &quot;September (month)&quot;, &quot;town in Greater Poland&quot;, or &quot;village in Świętokrzyskie Voivodeship&quot;

''' Development '''
* Wikibase REST API: We have enabled the new Item Prefix Search endpoint on wikidata. You can try it out now with a call like this: https://www.wikidata.org/w/rest.php/wikibase/v0/suggest/items?language=en&amp;q=potat If you have feedback please leave it at [[d:Wikidata talk:REST API feedback round|Wikidata talk:REST API feedback round]]
* Additional APIs: We are looking a bit more into GraphQL and what it could offer to make programmatic access to Wikidata's data better.
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We enabled showing the labels of entities in edit summaries in recent changes and watchlist. Now you no longer have to click to get to Wikidata and check what is behind a mystery ID in an edit summary coming from Wikidata.
* Mobile statement editing: We are working on formatting references, qualifiers, various data types and multiple statements for one property. We are planning to enable the new mobile UI on Beta Wikidata soon. Important: For now it is a read-only UI, as we have not started to implement editing yet, and some data types won’t have the correct appearance yet.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Vietnam|Vietnam]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Current issue]]· [[:d:User:JosefAnthony|JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] .[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:01, 21 ജൂലൈ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29005317 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #690 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-07-28. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#689]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;
''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Aqurs1|Aqurs1]] (RfP scheduled to end after 31 July 2025 16:35 UTC)
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/THEbotIT 3|THEbotIT 3]] - New functional aspect to automatic creation of items describing the articles of [[:w:de:Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft|Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft]] (RE). We want to model now the articles, which amends the main articles, as those information where suppressed so far.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Wikidata's 13th birthday decentralized events will take place in October and November 2025. Feel free to browse [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday|the documentation pages]] to learn how to organize an event in your area, get funding, and get in touch with other organizers. Help translate the documentation pages into your language.
** [[d:Q134950534|COSCUP 2025 (Q134950534)]]  OpenStreetMap x Wikidata Track will be held at [[d:Q699543|National Taiwan University of Science and Technology (Q699543)]] on August 9-10.
** [[wikimania:2025|Wikimania]] starts next week August 6 through August 9. Check out the Wikidata related session in the [[wikimania:2025:Wikimania/Program|program]] and start marking your preferred Wikimania sessions (⭐/like) on your mobile apps or calendars. If you are joining online to watch live stream and use the interactive features, please register on eventyay through wikimania.org. Note also the Wikidata meetups organised outside the official conference hours.
* Past: WikiCon Brasil 2025 happened in person in [[d:Q36947|Salvador (Q36947)]] including a [[wmbr:WikiCon_Brasil_2025/Programa/Tecnologia|technical session with two Wikidata-focused presentations]] (in Portuguese)

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2025/07/23/making-question-answering-systems-smarter-with-knowledge-graphs-using-frog-a-wikidata-research-fund-2024-highlight/ Making Question-Answering Systems Smarter with Knowledge Graphs Using FrOG: A Wikidata Research Fund 2024 Highlight] - How can large language models become more accurate using structured knowledge? A research team from Universitas Indonesia and WU Vienna explored this through FrOG, a framework that integrates Wikidata into question-answering language model. This research is supported by Wikimedia Indonesia through the [[m:Wikimedia Indonesia/Hibah Riset Wikidata 2024|Wikidata Research Fund 2024]] program.
** [https://www.techradar.com/pro/wikidatas-next-leap-the-open-database-powering-tomorrows-ai-and-wikipedia Wikidata’s next leap: the open database powering tomorrow’s AI and Wikipedia] By Lydia Pintscher

* Presentations: [https://zenodo.org/records/15609570 O herbário da Universidade de Coimbra na Wikidata] (Using Wikidata in Natural History Collection Management, in Portuguese)
* Papers: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40695850/ Wiki-Quantities and Wiki-Measurements: Datasets of quantities and their measurement context from Wikipedia] - Researchers developed two large, validated datasets; Wiki-Quantities and Wiki-Measurements, from Wikipedia and Wikidata to improve automated extraction of quantitative data and its context using natural language processing techniques. By Göpfert et al., (2025)
* Videos: [https://m.youtube.com/shorts/MXQBNG4Wjgk Wikidata:The shadow power behind Wikipedia and AI]

''' Tool of the week '''
*[https://flashbackfiesta.app/ Flashback Fiesta] - is a trivia game that challenges players to guess the year of historical events using data from Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The [[:d:Wikidata:WikiProject Personal Pronouns|Wikidata:WikiProject Personal Pronouns]] drafted a new [[:d:Wikidata:Personal pronouns|Wikidata Personal Pronouns Policy]], using [[:d:Wikidata:Requests for comment/Pronouns P6553|this recent RFC]] as a basis. It's the first time a policy on this topic has been proposed, and the [[:d:Wikidata:Living people|Wikidata Living People Policy]] served as a reference. Feedback is encouraged and appreciated.
* The modeling of [[:d:Q397610|agrégation]] (&quot;the most competitive and prestigious examination for civil service in the French public education system&quot; according to [[:w:en:Agrégation]]) has been reviewed in various aspects: a summary is available in [[:d:Talk:Q397610#Modeling agrégation]]. Suggestions are welcome.
*Wikimedia Deutschland is inviting further feedback on the Mobile Editing Experience [https://www.figma.com/proto/IdZ6rdm8FqDuLYIfQTvEer/ALICE-meets-MEX?page-id=0%3A1&amp;node-id=3-9092&amp;viewport=-14617%2C-894%2C0.76&amp;t=jFYlzZdmBq4NcDU2-1&amp;scaling=min-zoom&amp;content-scaling=fixed prototype] (currently just a design file so not everything is clickable). Please follow the instructions below and share your thoughts at [[d:Wikidata talk:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Wikidata talk:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements]]:
** Add &quot;business woman&quot; as an occupation
** Add a start date to the relationship with A$AP Rocky and provide a reference
** Find the place of birth (Saint Michael) and open that page
** Add the coordinate location for Saint Michael

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes: [[:d:Property:P13668|‎operating cost]] (&lt;nowiki&gt;estimated or average ongoing recurring cost for operating or using an object&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifiers: [[:d:Property:P13651|Ukrainian Memorial person ID]], [[:d:Property:P13652|Portal of united hromadas of Ukraine ID]], [[:d:Property:P13653|Portal Decentralization hromada ID]], [[:d:Property:P13654|Facebook image ID]], [[:d:Property:P13655|archieven.nl creator ID]], [[:d:Property:P13656|‎Elonet company ID]], [[:d:Property:P13657|Embryo Project Encyclopedia ID]], [[:d:Property:P13658|‎Film Atlas ID]], [[:d:Property:P13659|Klimadashboard.de region ID]], [[:d:Property:P13660|‎Knowledge Graph for Irish History person ID]], [[:d:Property:P13661|myCast person or character ID]], [[:d:Property:P13662|‎nasljerseys.com player ID]], [[:d:Property:P13663|‎speedrun.com level ID]], [[:d:Property:P13664|‎FBref competition ID]], [[:d:Property:P13665|‎FBref match ID]], [[:d:Property:P13666|‎parlament.fyi person ID]], [[:d:Property:P13667|Swimcloud swimmer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
*New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/organizational chart|organizational chart]] (&lt;nowiki&gt;image that displays the structure of this organization or government agency and the relationships and relative ranks of it's parts and positions/jobs&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Source Shrine|Source Shrine]] (&lt;nowiki&gt;The shrine that the gods of this shinto shrine came from through Bunrei and Kanjo&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/botanical photographs|botanical photographs]] (&lt;nowiki&gt;a distinctive image of a flower, inflorescence, or a similar reproductive structure for this taxon&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Deaf Movie Database language ID|Deaf Movie Database language ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deaf Movie Database genre ID|Deaf Movie Database genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deaf Movie Database country ID|Deaf Movie Database country ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swiss Films person ID|Swiss Films person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/My Abandonware company|My Abandonware company]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Indianapolis ID|Encyclopedia of Indianapolis ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database dei fondi musicali toscani ID|Database dei fondi musicali toscani ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NeoDB Movie ID|NeoDB Movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Serbian settlement ID|Serbian settlement ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/c64.cz game ID|c64.cz game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NuGet package|NuGet package]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swiss Films company ID|Swiss Films company ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: 
** [https://qlever.cs.uni-freiburg.de/wikidata/Bc3bpD?exec=true Church buildings in Sweden on OpenStreetMap with links to Wikidata, but without the inverse link].
** [https://w.wiki/EsMN Tennis tournament titles won by specific player] ([[Wikidata:Request_a_query#Tennis tournament titles won by specific player|source]])
** [https://w.wiki/EsMS BarChart of chemical compound identifiers in Wikidata] ([https://wikis.world/@egonw@social.edu.nl/114918734141640378 source])
* WikiProject Highlights:  [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Sweden WikiProject Sweden] - A project to centralize, expand, and translate Sweden-related data on Wikidata while supporting the Swedish contributor community.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q43361|Harry Potter and the Philosopher's Stone (Q43361)]] - 1997 novel by J. K. Rowling
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:[[d:Lexeme:L9436|ножницы (L9436)]] - Russian noun (nɐˈʐnʲitsɨ) meaning &quot;cutting tool&quot;, &quot;window hardware mechanism&quot;, or &quot;ski position with split tips&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We finished a first version of formatting references ([[phab:T396098]]); qualifiers ([[phab:T396099]]); various data types ([[phab:T394888]], [[phab:T394890]], [[phab:T394904]], [[phab:T394907]]); and multiple statements for one property ([[phab:T396637]])
** We enabled the new mobile editing experience on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org beta Wikidata] so you can now try the very rough version there and follow along with development
* Wikibase REST API: We finished the simple Property prefix search endpoint and it will go live in the next days ([[phab:T397838]])
* Additional APIs: We are working on a prototype for GraphQL to see if that is a going to be helpful for accessing Wikidata's data ([[phab:T399452]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Kenya|Kenya]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony|JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·''' [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:55, 28 ജൂലൈ 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29051444 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #691 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-08-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#690]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Aqurs1|Aqurs1]] - closed as successful. Welcome onbaord \o/
* Other: [[d:Wikidata:Project_chat#Suggestion_for_splitting_out_the_WikiCite_graph_to_another_wikibase|Suggestion for splitting out the WikiCite graph to another wikibase]]

''' Events '''
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Wikimania begins this week (August 6-9). Check out the Wikidata sessions and meetups in the [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ event schedule] and mark them in your calander.
** New Linked Data for Libraries [[d:Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series: Join the second session in our Intro to Wikidata/EMCO series. It will be focused on gadgets and user scripts that enhance Wikidata editing. We'll demo useful tools and invite you to share your favorites too! 🗓️ Tuesday, August 5 🕘 [https://zonestamp.toolforge.org/1754409600 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST] ℹ️ More info &amp; Zoom link: [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/IntroEMCO|Project page]]
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #79 August 9 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs
**[https://addshore.com/2025/07/wikimedia-commons-depicts-statements-over-time/ Wikimedia Commons Depicts statements over time] - Looking at the user of Wikidata Items to show that Wikimedia commons images depict, since the structured data on commons feature was originally turned on. Roads currently come out on top! By Adshore
** [https://blog.johl.io/mimi-sisema-kiswahili-lakini-ninapenda-data/ Mimi sisema Kiswahili, lakini ninapenda data] (I don’t speak Swahili, but I love data). By Jens Ohlig
** [https://itbrief.asia/story/wikimedia-project-boosts-software-for-endangered-languages-worldwide Wikimedia project boosts software for endangered languages worldwide]
* Videos: Ongoing Wikidata sessions at the LD4 2025 events. ([https://www.youtube.com/watch?v=fVmjHDhS-Fc&amp;list=PLx2ZluWEZtIDTHevbzOScn1mz8-9ITTLL playlist])

''' Tool of the week '''
*[https://whopaintedthis.toolforge.org/ Who Painted this] - is a tool developed by Francesco Negri. The tool is a game that let's you guess who created a painting, using data from Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* If you are using Wikidata's APIs please be aware that the existing user agent policy will be enforced more strictly going forward. Please make sure your application sets a proper user agent. More details are in [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/APW6FQBGIVLCEN7WZ65D4NVZ6XQIWGCW/ this announcement].
''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
*New General datatypes: 
**[[:d:Property:P13668|‎operating cost]] (&lt;nowiki&gt;estimated or average ongoing recurring cost for operating or using an object&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifiers: [[:d:Property:P13669|‎UK Mutual Registration Number]], [[:d:Property:P13670|Scientific heritage of Russia person ID]], [[:d:Property:P13671|Reabilitovani istoriyeyu person ID]], [[:d:Property:P13672|L'Expression topic ID]], [[:d:Property:P13673|Memorial Platform person ID]], [[:d:Property:P13674|‎SIK-ISEA institution ID]], [[:d:Property:P13675|‎SIK-ISEA person ID]], [[:d:Property:P13676|‎SIK-ISEA work ID]], [[:d:Property:P13677|Kokugakuin University Digital Museum entry ID]], [[:d:Property:P13678|‎FLBB player ID]], [[:d:Property:P13679|Russian Cycling Federation person ID]], [[:d:Property:P13680|Geoguessr ID]], [[:d:Property:P13681|R-Sport team ID]], [[:d:Property:P13682|‎OSHWA identifier]], [[:d:Property:P13683|Personnel de l'administration préfectorale au 19e siècle ID]], [[:d:Property:P13685|Generation MSX hardware ID]], [[:d:Property:P13686|Generation MSX company or demo group ID]], [[:d:Property:P13687|‎Fanlore article ID]], [[:d:Property:P13688|MarathonView person ID]], [[:d:Property:P13689|‎Anthologia Graeca author ID]], [[:d:Property:P13690|Museum ID from Mexico SIC directory of museums]], [[:d:Property:P13691|Georgian Encyclopedia ID]], [[:d:Property:P13692|CoBiS LOD book ID]], [[:d:Property:P13693|‎c64.cz game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/DuckDuckGo bang|DuckDuckGo bang]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for use of DuckDuckGo bang shortcut, do not prefix with &quot;!&quot;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/algebraic closure|algebraic closure]] (&lt;nowiki&gt;abgebraic closure of this field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/value of this characteristic|value of this characteristic]] (&lt;nowiki&gt;non-numeric value of this characteristic applied to this mathematical object&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/National Library of Nigeria ID|National Library of Nigeria ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteur(ice) dans le catalogue de la médiathèque de Sceaux|Identifiant d'un(e) auteur(ice) dans le catalogue de la médiathèque de Sceaux]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parabra pal Dicionariu Extremeñu de Juan Kam|Parabra pal Dicionariu Extremeñu de Juan Kam]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EASIN ID|EASIN ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Genetics entry ID|A Dictionary of Genetics entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TEQSA Provider ID|TEQSA Provider ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TEQSA Course ID|TEQSA Course ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Registered Training Organisation code|Registered Training Organisation code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un mémoire dans XIXe siècle en mémoires|Identifiant d'un mémoire dans XIXe siècle en mémoires]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Episodes.fm ID|Episodes.fm ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ A Dictionary of Sports Studies entry ID| A Dictionary of Sports Studies entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Science Thesaurus ID|Open Science Thesaurus ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dictionary of American Family Names ID|Dictionary of American Family Names ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://qlever.cs.uni-freiburg.de/osm-planet/J9BO8v?exec=true Railway crossing waterways in Norway with associated bridges].
** [https://query-chest.toolforge.org/redirect/8d9jpdjE3Mcsc66SIS8GQqYK2YYgYOsm2myy2Oma00R Chart of the nominal outputs of Uganda's hydro-power plants] ([https://x.com/kateregga1/status/1939789382099071298 source])
** [https://w.wiki/Eoya You have a Wikidata item with few sources? Check the references of all other items linking to that Item] ([https://bsky.app/profile/magnusmanske.wikis.world.ap.brid.gy/post/3lujyuegowp32 source])
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject sum of all paintings|Sum of all paintings]] -  goal is to have a Wikidata Item for every notable painting.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q104454|Mario Götze (Q104454)]] - German association football player
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1216630|Śrem (L1216630)]] - Polish proper noun (ɕrɛm) meaning &quot;town in Greater Poland&quot;, &quot;rural-urban municipality&quot;, or &quot;village in Lower Silesia&quot;

''' Development '''
* We made progress on figuring out how to make maps on mobile work well with Kartographer ([[phab:T394906]])
* Lydia and Mohammed are attending Wikimania. We are looking forward to seeing some of you there.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Kenya|Kenya]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:02, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29074255 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #692 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-08-11. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#691]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Dolabbot|Dolabbot]] - Mass import of module subpages from other wikis (mainly English wiktionary) to Korean wiktionary and addition of corresponding Wikidata sitelinks.

''' Events ''' 
* Past: Wikimania 2025 took place last week! Day-by-day playlists are available on the Wikimedia Foundation [https://www.youtube.com/@TheWikimediaFoundation/playlists YouTube channel].

''' Tool of the week '''
* [[d:User:Midleading|Midleading]] created a a UserScript called [[d:User:Midleading/RemoveRedundantLabels.js|RemoveRedundantLabels.js]]. This user script adds a new tool Item, that can be used to remove all labels that are the same as mul label, in one click.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
*New General datatypes:
**[[:d:Property:P13696|taxon aspect image]] (&lt;nowiki&gt;an exemplary image of a particular aspect for this taxon. Relevant for taxonomic identification&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifiers: [[:d:Property:P13694|Mizuumi Wiki ID]], [[:d:Property:P13695|My Abandonware company ID]], [[:d:Property:P13697|Vintagepostcards-Archive-ID]], [[:d:Property:P13698|Historical picture postcards University of Osnabrück ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/awarded for type of work|awarded for type of work]] (&lt;nowiki&gt;type of work for which an award or type of award is conferred&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/display size (diagonal)|display size (diagonal)]] (&lt;nowiki&gt;diagonal length of a rectangular electronic display&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/non-free official cover art URL|non-free official cover art URL]] (&lt;nowiki&gt;URL of a copyrighted cover image for a creative work at an authorized distributor's website&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/IUPAC name|IUPAC name]] (&lt;nowiki&gt;Name of a chemical compound following the IUPAC nomenclature of (in)organic chemistry.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Creed|Creed]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Artfacts artist ID|Artfacts artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/nextroom building ID|nextroom building ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/USB device ID|USB device ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Caixin company ID|Caixin company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIBFRAME Work ID|BIBFRAME Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Primary Vessel Number|Primary Vessel Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Songsofy artist ID|Songsofy artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PCI vendor hexadecimal ID|PCI vendor hexadecimal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Concise Oxford Dictionary of Art Terms entry ID|The Concise Oxford Dictionary of Art Terms entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/T10 vendor ID string|T10 vendor ID string]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Oxford Essential Dictionary of the U.S. Military entry ID|The Oxford Essential Dictionary of the U.S. Military entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SPoT skater ID (new scheme)|SPoT skater ID (new scheme)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une pièce musicale dans le répertoire de la SACEM|Identifiant d'une pièce musicale dans le répertoire de la SACEM]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/9twM Mothers on Wikidata] - explore the mother and child relationships of Wikidata items.
** [https://qlever.cs.uni-freiburg.de/wikidata/tYjsyi Human with article in simple and no english article] (QLever) ([[d:Wikidata:Request_a_query#Articles_on_simple_Wikipedia_but_not_en.Wikipedia|source]])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q20683626|2016 Taiwanese presidential election (Q20683626)]] - election in Taiwan
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1334366|illing (L1334366)]] - English adjective/noun (ˈɪlɪŋ) meaning &quot;annoyed/unhappy&quot;, &quot;acting aggressively&quot;, or &quot;in a difficult situation&quot;

''' Development '''
* We attended [[Wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 205]] in Nairobi
* We continued efforts to get our new mobile statement UI for Items with the Kartographer extension, and merged a first version that mostly works ([[Phab:T394906]])
* We began work on including accessibility testing for the new mobile statement editing UI for Items ([[Phab:T400678]])
* The entity types for the new search dropdown has been updated to have Items at the top ([[Phab:T398817]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:Mohammed Abdulai (WMDE)|Mohammed Abdulai (WMDE)]] [[:d:User talk:Mohammed Abdulai (WMDE)|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 09:51, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29104433 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Mohammed Abdulai (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #693 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-08-18. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#692]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: New Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! Mark your calendars for our third session of our event series, an Introduction to Wikidata/EMCO, which is meant to introduce EMCO participants and anyone interested to Wikidata and to develop frameworks and skills for entity management in the Wikidata environment. We will review searching in Wikidata and have a practical, hands-on exercise where everyone can create a new person item and add some statements. Join us Tuesday, August 19th at 9am PT/ 12pm ET/ 16:00 UTC / 6pm CEST [https://zonestamp.toolforge.org/1755619200 Time zone converter]. Please see our [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/IntroEMCO project page] for more information and Zoom links.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=rTKWoZY8I8Y What Is Wikidata? - Be App Savvy]
** [https://m.youtube.com/watch?v=IYlzoFT3Wi4&amp;pp=0gcJCf8Ao7VqN5tD OpenStreetMap x Wikidata] - Wikidata Taiwan

''' Tool of the week '''
* Magnus Manske’s developed a [https://como.toolforge.org/#/game/autodesc Como Wikidata Game] using Autodesc, this game suggests short descriptions for Wikidata items that don't have any. Review each suggestion, improve it if needed, and submit a concise, accurate description. Additioanlly the andriod application for the game is available for download at [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.toolforge.como  Google Play Store]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Are you a developer using Wikidata's data in your application with the action API or Query Service? The Wikidata development would love to talk to you to help improve how you can get to Wikidata's data. More details [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/x2sslsjb/apply here (Great Question)]. User interview is 60-mins and you’ll receive compensation as a thank-you for your time.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* New External identifiers: [[:d:Property:P13699|National Library of Nigeria ID]], [[:d:Property:P13700|Artfacts artist ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Código INE (Bolivia)|Código INE (Bolivia)]] (&lt;nowiki&gt;Official hierarchical identifier of the National Institute of Statistics of Bolivia for administrative entities such as departments, provinces and municipalities.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/quality for|quality for]] (&lt;nowiki&gt;quality that is described by this sense of adjective/grammatical modifier&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/type of quality|type of quality]] (&lt;nowiki&gt;qualifier of &quot;item for this modifier&quot; that specifies the type of quality&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/has wireless capabilities|has wireless capabilities]] (&lt;nowiki&gt;type of wireless connectivity this device has/supports&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/designed for handedness|designed for handedness]] (&lt;nowiki&gt;hand(s) that this object is intended to be used with&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Valais cantonal parliament ID|Valais cantonal parliament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcanes ID|Arcanes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Travel and Tourism entry ID|A Dictionary of Travel and Tourism entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IGDB tag ID|IGDB tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TechnoMusicWorld artist ID|TechnoMusicWorld artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TechnoMusicWorld release ID|TechnoMusicWorld release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TechnoMusicWorld track ID|TechnoMusicWorld track ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Dentistry entry ID|A Dictionary of Dentistry entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CELL ID|CELL ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Flemish Community Masterpieces List item ID|Flemish Community Masterpieces List item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Environment and Conservation entry ID|A Dictionary of Environment and Conservation entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hamburger Frauenbiografien ID|Hamburger Frauenbiografien ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GamesIndustry.biz topic ID|GamesIndustry.biz topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ophardt Team Sportevent person ID|Ophardt Team Sportevent person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LINDAS ID|LINDAS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital ROC people ID|Digital ROC people ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Fine Arts, Lyon object ID|Museum of Fine Arts, Lyon object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nebraska Authors author ID|Nebraska Authors author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/InfoconDB series ID|InfoconDB series ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/InfoconDB conference ID|InfoconDB conference ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/setlist.fm festival ID|setlist.fm festival ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital ROC event ID|Digital ROC event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScholarGPS scholar ID|ScholarGPS scholar ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScholarGPS institution ID|ScholarGPS institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScholarGPS field and discipline ID|ScholarGPS field and discipline ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScholarGPS specialty ID|ScholarGPS specialty ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Digital Ark person ID|The Digital Ark person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScholarGPS country profile ID|ScholarGPS country profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MHOBT ID|MHOBT ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd person ID|Letterboxd person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/F4Fv Wikidata entities shaped like businesses] ([https://w.wiki/F4Mf Sparql source])
**  [https://w.wiki/6DJd Map of sub-categories of a Commons category]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Irish_Traditional_Music WikiProject Irish Traditional Music] -  This project aims to enhance the representation of Irish traditional music on Wikidata
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q737062|Olympia (Q737062)]] - painting by Édouard Manet
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1250690|spegnere (L1250690)]] - Italian verb (ˈspeɲ.ɲe.re) meaning &quot;to extinguish (a fire)&quot;, &quot;to turn off (a device)&quot;, or &quot;to die (euphemistic)&quot;

''' Development '''
* Mobile editing of statements: We are continuing the work - so far on the read-only mobile version. We will start looking into editing soon. You can follow along with the development on [https://wikidata.beta.wmflabs.org beta Wikidata].
* GraphQL: We are continuing some experiments with GraphQL to see if it is useful for specific types of access to Wikidata's data.
* Dumps: We are starting to experiment with subset dumps to see if we can get meaningful smaller dumps for reusers.
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are working on scalability issues around the number of changes from Wikidata that get sent to Wikipedia and co. As part of this we are continuing to look into how to decrease the number of changes in recent changes and watchlist on Wikipedia and co that don't actually affect an article there.
** We are investigating how the upcoming larger rollout of Parsoid affects the tracking of Wikidata usage in articles.
** We are looking into improving the Databox Lua module that is used especially in smaller Wikipedias to get Wikidata-powered infoboxes.
* Federation: We are looking at the previous prototype for Federated Properties that allowed to use Wikidata's Properties on another Wikibase instance. We are checking what if anything of it can be revived for our current work to allow other Wikibase instances to use Wikidata's Items and Properties seamlessly.
* Data governance: We are concluding research around the current undestanding of people about which data should go where in the Wikibase Ecosystem.
* Constraint reports: We limited Special:ConstraintReport to logged-in users to avoid AI scrapers hitting the systems too hard ([[phab:T401789]))

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Cyprus|Cyprus]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] . [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] . [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:20, 18 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29142512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #694 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-08-18. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#693]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;
''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Rubah_Hitam_Vukova|Rubah Hitam Vukova]] - RfP scheduled to end after 31 August 2025 14:16 (UTC) 
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/DifoolBot_7|DifoolBot 7]] - task(s):  Adding a Wikipedia reference to unsourced day-precision [[d:Property:P569|date of birth (P569)]] and [[d:Property:P570|date of death (P570)]] claims. 
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Dolabbot|Dolabbot]] - task(s): Import module subpages from other wikis (mainly English wiktionary) to Korean wiktionary and addition of corresponding Wikidata sitelinks.
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Pilot_Project_for_AI-Assisted_Wikidata_Onboarding_%26_Quality_Control|Pilot project for AI-Assisted Wikidata onboarding and Quality control]].

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The call for proposals deadline for [[d:Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]] is very close (end of the August). Submit your session proposals at this [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp Call for Proposals] page.
** Wikidata's 13th birthday decentralized events will take place in October and November 2025. Feel free to browse [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday/Run an event|the documentation pages]] to learn how to organize an event in your area and get in touch with other organizers. If you need funding support, make sure to apply for the micro-grants before the deadline of September 1st. Please help translate the documentation pages into your language.
** [[m:WikiCite_2025|WikiCite 2025]]: a 3-day (25 - 31 August 2025) conference, summit and hackathon for creating an ecosystem of bibliographical data. To attend online, please sign-up on the [[m:WikiCite_2025/Participants|Participants]] page.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://www.stephenharrison.com/p/how-wikidata-is-coding-for-humanity How Wikidata is coding for humanity]  - In this interview, Lydia Pintscher of Wikimedia Deutschland speaks with Stephen Harrison on how Wikidata connects human and machine-readable knowledge and why contributing to it is having a global impact.
* Papers: [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5396411#:~:text=Abstract,and%20automated%20decision%2Dmaking%20systems. Wikidata's Worldview: A Semantic Network Analysis of an AI Knowledge Pipeline] - The paper examines Wikidata as a key AI knowledge source, showing how its structures and classifications influence machine decision-making, and calls for greater transparency in AI data systems.
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=OeiXnbpRC2A What Wikidata Reveals About the Good Side of the Internet]
** [https://m.youtube.com/watch?v=nuzw-qehCT8 Resolving the Empty Result Issue in the Wikidata Query Service]
* Podcast: [https://www.iheart.com/podcast/263-tech-talks-daily-28475628/episode/3391-what-wikidata-reveals-about-the-290000631/ Tech Talks Daily - What Wikidata reveals about the good side of the internet?]  - This episode features Lydia Pintscher who reveals how this massive, collaborative dataset empowers communities worldwide to build tools for the public good, and what a truly “good internet” can look like...
* Presentations: [[d:File:Wikimania 2025 - Wikidata a whirlwind tour through the land of Wikidata-powered apps.pdf|Wikimania 2025 - Wikidata a whirlwind tour through the land of Wikidata-powered apps]] (slides for a talk showcasing Wikidata powered apps at Wikimania 2025) By Lydia Pintscher

''' Tool of the week '''
* The [[m:Como|Como GWAP]]&lt;small&gt; (''[[d:Q125832524|Q125832524]]'')&lt;/small&gt; (games with a purpose) app has just released to the [https://apps.apple.com/us/app/como-a-crowdsourcing-game/id6686407794 iOS App Store]. Also playable in your [https://como.toolforge.org/ Web Browser] and Android ([https://play.google.com/store/apps/details?id=org.toolforge.como Google Play Store]), the latest release includes Stats tracking and Leaderboards.
* A new tool [[Wikidata:Tools/SPARQL Recent Changes 2|SPARQL Recent Changes 2]] has been released and enables mass-validation of entities in Wikidata based on their recent changes. This tool enables users to ensure that whole subgraphs are valid according to any given EntitySchema!
* [https://wikicrowd.toolforge.org/groups WikiCrowd] A tool for crowdsourced micro-edits on Wikimedia projects, letting users make quick contributions—like labeling images or answering simple questions—to improve data on Commons and Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[m:Wikisource reader app|Wikisource reader app]] was released. It utilizes the power of Wikidata.
* [https://paulina.toolforge.org/ Paulina] won one of this year's [[m:Coolest Tool Award|Coolest Tool Awards]]

= Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review =

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Property:P13713|rewards this type of work]] (&lt;nowiki&gt;kind of work for which an award is given&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13715|‎watercraft prefix]] (&lt;nowiki&gt;prefix applied to watercraft operated by different organisations&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13718|‎proposed entity type]] (&lt;nowiki&gt;what a proposed entity would be&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13723|‎Modern Shrine Ranking]] (&lt;nowiki&gt;Rank in the Modern system of ranked Shinto Shrines&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13724|‎Cyclocross24 rider ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a cyclo-cross cyclist in the Cyclocross24 database&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13732|‎DuckDuckGo bang]] (&lt;nowiki&gt;Identifier for use of DuckDuckGo bang shortcut&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Property:P13701|Database dei fondi musicali toscani ID]], [[:d:Property:P13702|‎Deaf Movie Database person ID]], [[:d:Property:P13703|‎Deaf Movie Database genre ID]], [[:d:Property:P13704|‎Deaf Movie Database language ID]], [[:d:Property:P13705|‎Deaf Movie Database country ID]], [[:d:Property:P13706|‎MacPorts port]], [[:d:Property:P13707|‎dvdcompare.net film ID]], [[:d:Property:P13708|‎Encyclopedia of Indianapolis ID]], [[:d:Property:P13709|Mobility Database ID]], [[:d:Property:P13712|PCPartPicker product type ID]], [[:d:Property:P13714|Library of Congress BIBFRAME Work ID]], [[:d:Property:P13716|USB device ID]], [[:d:Property:P13717|Rekhta Gujarati author ID]], [[:d:Property:P13719|A Dictionary of Public Health entry ID]], [[:d:Property:P13720|Yandex Books author ID]], [[:d:Property:P13721|CoreTennis.net player ID]], [[:d:Property:P13722|rada.info council ID]], [[:d:Property:P13725|Athletics Podium person ID]], [[:d:Property:P13726|‎CESAR title ID]], [[:d:Property:P13727|Polski Petersburg encyclopedia ID (Russian version)]], [[:d:Property:P13728|Polish Taxpayer Identification Number]], [[:d:Property:P13729|‎Berardi Arte artist ID]], [[:d:Property:P13730|Swiss Films person ID]], [[:d:Property:P13731|Swiss Films company ID]], [[:d:Property:P13733|médiathèque de Sceaux catalog author ID]], [[:d:Property:P13734|EASIN ID]], [[:d:Property:P13735|A Dictionary of Genetics entry ID]], [[:d:Property:P13736|A Dictionary of Sports Studies entry ID]], [[:d:Property:P13737|Open Science Thesaurus ID]], [[:d:Property:P13738|PCI vendor hexadecimal ID]], [[:d:Property:P13739|NuGet package]], [[:d:Property:P13740|LINDAS ID]], [[:d:Property:P13741|‎Archaeological Cadastre (Greece) ID]], [[:d:Property:P13742|Dictionary of American Family Names ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/museociclismo|museociclismo]] (&lt;nowiki&gt;id for museociclismo.it&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/identificativo Viario di Roma|identificativo Viario di Roma]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a street in Rome&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/form factor|form factor]] (&lt;nowiki&gt;physical design paradigm this object is aligned with&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/implies (2)|implies (2)]] (&lt;nowiki&gt;axiom or conjecture that this axiom or conjecture implies&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/comes with|comes with]] (&lt;nowiki&gt;object which is included with this item, but is not part of it&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd person ID|Letterboxd person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EU-ID|EU-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Viario di Roma ID|Viario di Roma ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kick username|Kick username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ene dilim ID|Ene dilim ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LTT Labs product ID|LTT Labs product ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Concept ID in Arab Encyclopedia|Concept ID in Arab Encyclopedia]], [[:d:Wikidata:Property proposal/La Fayette ID|La Fayette ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archivio Storico Ricordi partiture ID|Archivio Storico Ricordi partiture ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/United Methodist Church church ID|United Methodist Church church ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Record Group Number of National Archives Administration, Taiwan|Record Group Number of National Archives Administration, Taiwan]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Autostraddle topic ID|Autostraddle topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LGBTQ Nation tag ID|LGBTQ Nation tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Advocate tag ID|The Advocate tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Xtra Magazine topic ID|Xtra Magazine topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Out tag ID|Out tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Queerty tag ID|Queerty tag ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/F6NR Cool beaches in Antartica]
** [https://w.wiki/F8At Airports with IATA and/or ICAO airport codes, their wikidata Item id's and the English label of the Item] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Airport_query|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_They_not_were_witches_they_were_women WikiProject They Were Not Witches, They Were Women] - A Wikidata project preserving the stories of women accused as witches in Catalonia and Andorra (1419–1796).
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q9321426|Le Monde de Dory (Q9321426)]] - 2016 American animated film directed by Andrew Stanton
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase lexemes]]: [[d:Lexeme:L8031|消す (L8031)]] - Japanese verb (けす, kesu) meaning &quot;to erase&quot;, &quot;to turn off&quot;, or &quot;to delete&quot;

''' Development '''
* Mobile editing of statements: After focusing on the initial read-only version, we are now starting the work on the actual editing mode. You can follow along with the development on [https://wikidata.beta.wmflabs.org beta Wikidata].
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are continuing to work on scalability issues around the number of changes from Wikidata that get sent to Wikipedia and co. As part of this we are continuing to look into how to decrease the number of changes in recent changes and watchlist on Wikipedia and co that don't actually affect an article there.
* GraphQL: We now have a prototype for GraphQL for Wikidata. We'd love to have your feedback about it, especially if you are a developer building applications with Wikidata's data. More details at [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL prototype|GraphQL prototype]]

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] . [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] . [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:32, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JosefAnthony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29142512 --&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29142512 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #695 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-08-25. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#694]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship: [[d:wikidata:Requests for permissions/Administrator/Rubah Hitam Vukova|Rubah Hitam Vukova]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Last chance to submit a session for [[d:Event:WikidataCon_2025|WikidataCon 2025]], the proposals deadline is imminent: head to this '''[https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp Call for Proposals page]''' to submit an idea'' (drafts are welcome, they can be edited for a week after the deadline).''
** New Linked Data for Libraries [[Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series: fourth session, ''Introduction to Wikidata/EMCO'', with a hands-on exercise creating a corporate body item and adding statements. Tuesday, September 2 – 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST ('''[https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Time zone converter]'''). [[Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/IntroEMCO|More info and Zoom links]].
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #80 September 15 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [https://www.wikidata.org/wiki/Q61752245 Mozilla Community Space Taipei].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Press: [https://www.fastcompany.com/91391335/big-tech-locks-data-away-wikidata-gives-it-back-to-the-internet Big Tech locks data away. Wikidata gives it back to the internet]
* Blogs: [https://addshore.com/2025/08/wikidata-instance-of-and-subclass-of-through-time-p31-p279/ Wikidata, instance of and subclass of through time (P31 &amp; P279)]
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=M0Bk83ZLTyw&amp;pp=0gcJCRsBo7VqN5tD LD4 2025 - Wikidata Affinity Group Session - Introduction to Wikidata for Entity Management]
** [https://m.youtube.com/watch?v=dviYC912yQs&amp;pp=0gcJCRsBo7VqN5tD How to create a work and edition in Wikidata]

''' Tool of the week '''
*[https://toolsadmin.wikimedia.org/tools/id/enet DerDieDas for Danish] is a Wikidata-based game to practice Danish.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikimedia Deutschland is hiring a [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/58843265?l=en Senior Software Engineer (all genders) for the Wikibase Suite], starting October 1, 2025. The role is full-time or part-time, hybrid, and based in Berlin, focused on building open-source tools for linked open data.
* The [[m:Grants:Project/Rapid/Tech|Rapid Fund/Tech]] program,  launched on July 24, 2025, provides up to $5,000 per project for coding tools that improve contributions to Wikimedia projects. Applications are reviewed every two months, with priority for impactful projects with clear, critical, and well-planned milestones.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes: 
**[[:d:Property:P13745|parts per area]] (&lt;nowiki&gt;average number of parts per unit of area&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13749|‎display size (diagonal)]] (&lt;nowiki&gt;diagonal length of a rectangular electronic display&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifiers: [[:d:Property:P13743|Digital ROC people ID]], [[:d:Property:P13744|Digital ROC event ID]], [[:d:Property:P13746|T10 vendor ID string]], [[:d:Property:P13747|Confederation of African Tennis player ID]], [[:d:Property:P13748|‎Nextroom building ID]], [[:d:Property:P13750|Concept ID in Arab Encyclopedia]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/game stat|game stat]] (&lt;nowiki&gt;metric to what extent a character in a role-playing game (or game with role-playing elements) possesses a specific natural, in-born characteristic common to all characters in the game&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/open meeting page URL|open meeting page URL]] (&lt;nowiki&gt;Information page describing open meetings, public meetings or town hall meetings&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Islamic calligraphy|Islamic calligraphy]] (&lt;nowiki&gt;property that shows the Islamic calligraphy for a person&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Minfin company ID|Minfin company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swiss Performing Arts vocabularies ID|Swiss Performing Arts vocabularies ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Doha Dictionary root id|Doha Dictionary root id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sharjah Dictionary root id|Sharjah Dictionary root id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fantacalcio ID|Fantacalcio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GayCities ID|GayCities ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Washington Blade tag ID|Washington Blade tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IN Magazine tag ID|IN Magazine tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Teen Vogue tag ID|Teen Vogue tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Diva tag ID|Diva tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Attitude tag ID|Attitude tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Metro Source tag ID|Metro Source tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PLUS tag ID|PLUS tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wussy Magazine tag ID|Wussy Magazine tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Plant Ontology ID|Plant Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dimensions.com element ID|Dimensions.com element ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISU-Skating.com-Identifikator|ISU-Skating.com-Identifikator]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/AhtV Species of birds and their sounds] ([https://x.com/espejolento/status/1814353851253735846 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_Art_UK WikiProject Art UK] is an effort to document the various properties and volunteer (art-related) work on Wikidata.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q82069695|SARS-CoV-2 (Q82069695)]] - virus that causes COVID-19
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L303896|øye (L303896)]] - Norwegian noun (ˈœʏə) meaning &quot;organ of sight&quot;, &quot;gaze or look&quot;, or &quot;point of view&quot;

''' Development '''
* Mobile editing of statements: We developed the first pieces of the edit mode as well as the ability to add statements. You can always follow along on [https://m.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Q424242 beta Wikidata] and find more information on the [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|project page]].
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to look into reducing the number of changes that show up on Wikipedia and co's Recent changes and Watchlist ([[phab:T401284]])
* Federation: We looked at previous requests to add new endpoints to the list of SPARQL endpoints you can federate with and are cleaning up the process for getting new ones added. If you have one you'd like to write federated SPARQL queries to now is a good time to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/VYCK46OQWF5IZERU5LFMHDLENI62NQJP/ request them].
* Lexicographical data: You can now limit searches to Lexemes with a Lemma in a specific spelling variant with the '''haslemma''' keywords and to Lexemes with a specific language with the '''in language''' keyword. Examples: [https://www.wikidata.org/w/index.php?search=lexeme%3Ahaslemma%3Aen-au%2Cen-ca&amp;title=Special%3ASearch&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1&amp;searchToken=9no6tq1pxsndwkxnvs7p8av0e 1] [https://www.wikidata.org/w/index.php?search=inlanguage%3Aoc&amp;title=Special%3ASearch&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns146=1&amp;searchToken=4zxweq7wlit9q2rhcljfk1zp5 2] ([[phab:T271776]])
* GraphQL: We are evaluating feedback we received so far. If you are developing applications with Wikidata's data it'd be great if you could [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL prototype|have a look at the current prototype and provide feedback]].
* Dumps: We are experimenting to see how we can provide smaller subset dumps for Wikidata ([[phab:T400870]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] . [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] . [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:30, 1 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JosefAnthony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29142512 --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JosefAnthony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29142512 --&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29207107 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #696 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-09-08. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#695]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/IndExsBot| IndExsBot]] - Task(s): Add Subject external identifier [[d:Property:P12371|IndExs Exsiccata editor ID (P12371)]] to existing persons which are stated in the indexes of [[d:Q125246464|Exsiccatae]] database.

''' Events ''' 
* Past events:
** The [[:m:WikiCite 2025|WikiCite 2025]] conference took place in Berne, Switzerland. It showcased WikiCite-related efforts across multiple wikis, disciplines, languages and countries. Most of it was both streamed and recorded, and the videos are currently being processed. 
** The [[:toolforge:scholia/event/Q131386723|SEMANTICS 2025]] conference took place in Vienna, Austria. Wikidata was mentioned in several keynotes and multiple other talks, posters and demos. The poster [[:commons:File:The Wikidata Query Service split and its impact on the scholarly graph - poster at the SEMANTICS 2025 conference.pdf|The Wikidata Query Service split and its impact on the scholarly graph]] zoomed in on the [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS graph split]].
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday|Wikidata's 13th Birthday]] update: Funding applications are now closed, and the review process is underway. Applicants will be notified about the status of their submissions shortly. Are you planning to organize an event for the birthday but haven’t added it to the calendar yet? You can do so here: [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday/Calendar|Wikidata:Thirteenth Birthday/Calendar]] 🎉
** The deadline for the [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/EPB4LTXZA2FFUINWUC3LAGHYWG6ZED6Y/ Fall 2025 MediaWiki Users &amp; Developers Conference] CfP is extended until September 15th. The conference will be held on October 28 - 30th, and hosted by the TIB Leibniz Centre in Hanover, Germany.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: Past, Present and Future: a Wikimedian-in-Residence at the Biodiversity Heritage Library: TiagoLubiana reflects on their tenure at the [[d:Q172266|BHL (Q172266)]], integrating the biodiversity collections into the Wikimedia projects. [https://diff.wikimedia.org/2025/08/30/past-present-and-future-a-wikimedian-in-residence-at-the-biodiversity-heritage-library/ Read on Diff Blog] 
* Papers: Revealing hidden figures within natural history collections by empowering students with data sleuthing skills - Mabry et al.,(2025) [https://acsess.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/nse2.70025 Read here]
* Videos:
** WiLES Wikidata Lexicographical Event Semantics modeling for natural languages (LD4 2025) [https://www.youtube.com/watch?v=2JAi0p1aJzM YouTube]
** Wikidata presentations and lightning talks (LD4 2025) [https://www.youtube.com/watch?v=6Kj_QNklPbs YouTube]
** On Wikiskills 1st Wikidata Training (Africa Wiki Women) [https://m.youtube.com/watch?v=xnCOBqResik YouTube]
** (French) Lors de la 1ère formation Wikidata de Wikiskills [https://m.youtube.com/watch?v=E92TkPJvomY YouTube]
** Plugging into the WikiVerse: A Plug for a Wikidata Plug-in for ArchivesSpace [https://m.youtube.com/watch?v=2Jwlu_AXcV4 YouTube]
* Presentations:
** [[m:WikiCite_2025|WikiCite 2025]] presentation slidedecks can be found linked individually from the [[m:m:WikiCite_2025/Programme|programme page]] or collectively on the [[c:Category:WikiCite_2025_presentation_slides|Commons category]].
** [https://slides.com/wragge/wikifest-slv-2025 Wikidata / GLAM a few experiments]... by Tim Sherratt showcasing reuse of Wikidata

''' Tool of the week '''
* Dacit is a listening-training app for cochlear implant users, built as part of a Master's Thesis for LMU Munich, it is powered by Wikidata-lexicographical data. Practice with 3 different excercises; identify (German-language) speakers, words and minimal pairs in your [https://dacit.kristbaum.org/ browser] or as an [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kristbaum.dacit&amp;hl=en android app]
* [https://www.wikidata.org/wiki/User:TomT0m/LexToWiktionary.js LexToWiktonary]is a userscript that adds a Wiktionary links button on Wikidata Lexeme pages. It checks the lemmas of a lexeme, finds matching entries across different Wiktionary language editions, and shows them in a popup for quick access, with an option to expand to all Wiktionaries.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The submission deadline for [[d:Event:WikidataCon 2025|WikidataCon]] proposals has passed. Proposals that were submitted in time can still be edited until Sep 9. Proposals are hidden by default, but [[d:Event:WikidataCon 2025/Submissions|a page for sharing submissions]] is available and can facilitate coordination.
* [[mw:Help:Growth/Tools/Help panel|Help Panel]] has been deployed on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata Beta].🎉 This is a feature designed to guide contributors with quick links to relevant help pages. It currently appears in read mode across most pages and can be configured by admins. You can enable it in your Beta preferences under &quot;Newcomer features&quot;. To help shape its future on Wikidata, we're inviting you to test it and share feedback on [[mw:Help_talk:Growth/Tools/Help_panel|this talk]] page.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes: [[:d:Property:P13768|form factor]] (&lt;nowiki&gt;physical design paradigm this object is aligned with&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifiers: [[:d:Property:P13751|The Concise Oxford Dictionary of Art Terms entry ID]], [[:d:Property:P13752|The Oxford Essential Dictionary of the U.S. Military entry ID]], [[:d:Property:P13753|Valais cantonal parliament ID]], [[:d:Property:P13754|Arcanes ID]], [[:d:Property:P13755|A Dictionary of Travel and Tourism entry ID]], [[:d:Property:P13756|IGDB keyword ID]], [[:d:Property:P13757|A Dictionary of Dentistry entry ID]], [[:d:Property:P13758|Record Group Number of the National Archives Administration, National Development Council, Taiwan (R.O.C.)]], [[:d:Property:P13760|A Dictionary of Environment and Conservation entry ID]], [[:d:Property:P13761|Doha Dictionary root id]], [[:d:Property:P13762|Sharjah Dictionary root id]], [[:d:Property:P13763|Saulchoir library ID]], [[:d:Property:P13764|Observer tag]], [[:d:Property:P13765|‎Hamburger Frauenbiografien ID]], [[:d:Property:P13766|Ophardt Team Sportevent person ID]], [[:d:Property:P13767|Museum of Fine Arts, Lyon object ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Release date of film|Release date of film]] (&lt;nowiki&gt;The date when a film was first released to the public&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/part number 2|part number 2]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a product or part designated by its manufacturer for inventory and ordering purposes&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/backwards compatible with|backwards compatible with]] (&lt;nowiki&gt;backwards compatible with the identified platform, software, or system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/level or map of|level or map of]] (&lt;nowiki&gt;video games that this video game level or map belongs to&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/resistance|resistance]] (&lt;nowiki&gt;Resistance of organisms (systems) to common adverserial influences like pests, pathogens, drugs, attack vectors, ...&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/GBFS feed URL|GBFS feed URL]] (&lt;nowiki&gt;URL of a GBFS feed for the bicycle-sharing system&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/GENC 3-character code|GENC 3-character code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/L'Équipe athlete ID|L'Équipe athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sancho el Sabio Foundation ID|Sancho el Sabio Foundation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/British Authors author ID|British Authors author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gamepadla ID|Gamepadla ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGA Legacy MKIII ID|VGA Legacy MKIII ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Noormags ID|Noormags ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/qamus.inoor.ir entry ID|qamus.inoor.ir entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RSQV ID|RSQV ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Naturalis authority ID|Naturalis authority ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital Library of the Community of Madrid ID|Digital Library of the Community of Madrid ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Trainspo model ID|Trainspo model ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/FG$r Number of hospital beds] ([https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Request_a_query Source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_ASBS_2025 WikiProject ASBS 2025] - Aims to Engage the botanical community at the 2025 ASBS Conference to promote and enhance contributions to Wikidata, Wikipedia, and Wikimedia Commons.
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L739282|PC (L739282)]] - English noun (ˌpiːˈsiː) meaning &quot;Personal Computer&quot;, &quot;Printed Circuit&quot;, or &quot;Peace Corps&quot;

''' Development '''
* We're investigate options for improving information saved while publishing ([[phab:T403149]])
* Mobile Editing Experience: we added multi-language support ([[phab:T402630|T402630]])
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to look into reducing the number of changes that show up on Wikipedia and co's Recent changes and Watchlist from edits to aliases ([[phab:T401288]]), [[m:m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Reduce_change_propagation_noise#More_granular_Alias_tracking|more info]]

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] . [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:41, 8 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29224612 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #697 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-09-15. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#696]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Project Chat: [[d:Wikidata:Project_chat#Multiple_items_linked_to_single_categories,_redux|Multiple items linked to single categories, redux]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The New Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series introduces participants to Wikidata/EMCO. The session guides attendees through creating a project and project page, followed by an open working hour for creating and editing in Wikidata and asking questions. Join on Tuesday, September 16th at 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST. More details and Zoom links are on the [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/IntroEMCO|project page]].
**[[w:pt:Wikipédia:Edit-a-thon/Atividades em português/Wikidata Lab XLVI|Wikidata Lab XLVI: Wikidata and semantic memory]] (in English). On September 18th, at 17UTC. Live [https://www.youtube.com/watch?v=o1blwYH68xI on Youtube].
** '''Virtual course: Wikidata and public domain (in Spanish)'''. On September 25th start this online course until March 26, 2026. [https://www.articaonline.com/curso-en-linea-wikidata-y-dominio-publico/ Registration open on this form].
** [[d:Event:Govdirectory US office hour September 2025|Govdirectory US office hour]], 25 September
** [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/GM6ODGJLVISTTXGSPPGS6W2TVAPI3QQA/ Apply now: Scholarships for Wikimania 2026 in Paris!] Deadline is October 31, 2025 (anywhere in the world). Notification of decisions will be sent in January 2026.
** Notifications for [[d:Wikidata:Thirteenth_Birthday|Wikidata Thirteenth Birthday]] microgrant applications are currently being sent out in batches. If you are planning to run an event but have not yet added your event to the calendar, please do so here: [[d:Wikidata:Thirteenth_Birthday/Calendar|Wikidata:Thirteenth_Birthday/Calendar]]
** [[d:Event:WikidataCon_2025|WikidataCon 2025]] proposal reviews are about to end. We are currently building an initial programme and will soon inform Speakers before publishing a first Schedule!

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: GLAM Newsletter: Biodiversity Heritage Library update, harvesting Wikidata identifiers and improving the [https://bhl2wiki.herokuapp.com/ BHL2Wiki Tool] - ''[[outreach:GLAM/Newsletter/August_2025/Contents/Biodiversity_Heritage_Library_report|Read the article]]''
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=kArK6yf4jGA EduWiki Conference - Using AI on Wikipedia and Wikidata Editing for Health Education]
** [https://m.youtube.com/watch?v=6gjBPOXm-ak Using Duplicity: Link Wikipedia articles to Wikidata Items]
** [https://m.youtube.com/watch?v=7kNjuXnsa6c How to Get the Used Language in WIKIDATA/SPARQL with [AUTO_LANGUAGE Parameter]
** (Spanish) [https://m.youtube.com/watch?v=JmGNeehrnUc Let's improve information about Carnival on Wikidata]
** Wikidata Lab XLVI: Wikidata and Semantic Memory, don't miss the workshop! (scheduled: 18.09.25, 1700 UTC) - [https://www.youtube.com/watch?v=o1blwYH68xI&amp;pp=ygUIV2lraWRhdGE%3D YouTube]
* WikiCite 2025 Presentations:
** Extracting citation relations from legacy publications, by David Lindeman - [[c:File:Extracting_citation_relations_from_legacy_publications.webm|watch on Commons]]
** A proposal for managing personal collections in Wikidata, by Tania Maio - [[c:File:Maio_Wikicite_2025.webm|watch on Commons]]

''' Tool of the week '''
*[https://paulina.toolforge.org/ Paulina] is a Wikidata-based tool for the GLAM community that facilitates searching for authors and works, helps identify their copyright status in different countries, and provides access to works when available.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Help us test the new [[mw:Help:Growth/Tools/Help_panel|Help Panel]] feature, now enabled on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata Beta]
* The Wikimedia Foundation launched a new team, the [[mw:Wikidata Platform|Wikidata Platform Team]], to lead development and maintenance of query services, aiming for stable, scalable data access in collaboration with WMDE and the community.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes: 
**[[:d:Property:P13769|open meeting page URL]] (&lt;nowiki&gt;information page describing open meetings, public meetings or town hall meetings&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13773|‎LSF rating]] (&lt;nowiki&gt;Indonesia film classification administered by the Film Censorship Board&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13783|‎designed for handedness]] (&lt;nowiki&gt;hand(s) that this object is intended to be used with&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifiers: [[:d:Property:P13770|Personnel de l'administration préfectorale depuis 1945 ID]], [[:d:Property:P13771|La Fayette ID]], [[:d:Property:P13772|Harper's tag]], [[:d:Property:P13774|‎TechnoMusicWorld artist ID]], [[:d:Property:P13775|‎TechnoMusicWorld track ID]], [[:d:Property:P13776|‎Serbian settlement ID]], [[:d:Property:P13777|‎setlist.fm festival ID]], [[:d:Property:P13778|ScholarGPS scholar ID]], [[:d:Property:P13779|ScholarGPS institution ID]], [[:d:Property:P13780|ScholarGPS field and discipline ID]], [[:d:Property:P13781|ScholarGPS specialty ID]], [[:d:Property:P13782|The Digital Ark person ID]], [[:d:Property:P13784|MHOBT ID]], [[:d:Property:P13785|Gamepadla ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/NRK topic ID|NRK topic ID]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/result of addition|result of addition]] (&lt;nowiki&gt;mathematical result obtained by adding two or more numbers or quantities together&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenStreetMap key|OpenStreetMap key]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Meetup.com Event ID|Meetup.com Event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biological Imaging Methods Ontology ID|Biological Imaging Methods Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Anne Frank House persond ID|Anne Frank House persond ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PortableApps ID|PortableApps ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Maitron d'une commune|Identifiant Maitron d'une commune]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Library Board Singapore ID (new scheme)|National Library Board Singapore ID (new scheme)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NWO Project ID|NWO Project ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenITI Author URI|OpenITI Author URI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DisplaySpecifications.com model ID|DisplaySpecifications.com model ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/网易云音乐专辑编号|网易云音乐专辑编号]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PnP vendor ID|PnP vendor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PnP device ID|PnP device ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mellopedia|Mellopedia]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/FLRz Artworks owned by Perls Dynasty] - see it visualised on [https://www.youtube.com/watch?v=0GPlcOvCVMo&amp;list=PLkHbiY2yRD8rlWkuKf-Utl7GTuW37grZQ&amp;index=5 YouTube]
** [https://w.wiki/tBr BubbleChart of Wikidata Lexeme forms by language]
** [https://w.wiki/FLUM Institutions that host the most UNESCO Memory of the World International Register inscriptions] ([[:d:User:MartinPoulter/queries/memory_of_the_world|Source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:Wikiproject_University_of_Toronto_Libraries_EMCO|University of Toronto Libraries EMCO]], [[d:Wikidata:WikiProject_Jewish_Studies_and_Jewish_Heritage|Jewish Studies and Heritage]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q6911|Diary of Anne Frank (Q6911)]] - famous diary of a 13-year old Dutch Jewish girl hiding from the Nazis to escape the Holocaust
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:[[d:Lexeme:L4476|blow (L4476)]] - English verb (bloʊ) meaning &quot;to push air&quot;, &quot;to explode&quot;, or &quot;to perform fellatio&quot;

''' Development '''
* Scalability/sustainability: We have rolled out changes to minimize the number of entries stored in the recent changes tables of Wikipedia and co that are edits coming from Wikidata. This also reduces the number of changes from Wikidata you will see showing up in Recent changes and watchlist on Wikipedia and co further.
* [https://modelcontextprotocol.io MCP] for Wikidata: We are getting it ready for first testing.
* Dumps: We are continuing to investigate how to provide smaller/subset dumps.
* [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile statement editing]]: We are continuing the work on making statements editable, especially qualifiers and multiple references.
* [[d:Q134301689|Anubis (Q134301689)]] anti-bot software was deployed on Wikibase Cloud and XTools to prevent site outages caused by bot traffic. ([[Phab:T399851|T399851]], [[Phab:T400229|T400229]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Japan|Japan]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] . [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:51, 15 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JosefAnthony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29224612 --&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29241745 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #698 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-09-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#697]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[Event:Exploring Seediq: A Journey through Translation and Linked Data Documentation|Exploring Seediq: A Journey through Translation and Linked Data Documentation]] 25 October .This event will showcase the Seediq communities’ translation of the OCLC white paper on Wikibase, followed by an overview of the full paper. It will conclude with an open discussion on the lessons learned during the translation project and broader reflections on linked data.
** [[d:Event:Govdirectory US office hour September 2025|Govdirectory US office hour]], 25 September
** FREE virtual 1hr Wiki webinar focusing on plant biodiversity. Open to anyone wanting to improve their digital outreach skills by enriching Wikidata. Tuesday 14th of October at 3pm NZST. [https://tepapa.zoom.us/meeting/register/_g4sKy2KTYGMIhtNIAxGeA#/registration Register to get link].
** [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday|Wikidata’s 13th Birthday]] is just around the corner! Are you planning to host a celebration but haven’t added it to the calendar yet? Join the party! Thirty-nine (39) events are already scheduled, and yours can be too: [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday/Calendar|Birthday Calendar]]. It’s also the perfect time to contribute a birthday present or message to [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday/Presents &amp; messages|this list]]. Gifts can be anything that celebrates Wikidata and its amazing community like a script you’ve written, a tool improvement, a visual, a poem... 🎉

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos: (French) [https://m.youtube.com/watch?v=RbxuPd7eprk Formation Wikidata 2 de WikiSkills] By Africa Wiki Women

''' Tool of the week '''
* [https://wikidata-todo.toolforge.org/duplicity/#/ Duplicity] This tool can pick a random article on a wiki without associated Wikidata item, and offer some possible matches on Wikidata, so you can add it to an existing item, or create a new one.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[phab:T403210|Call for Projects and Mentors for Outreachy Round 31]]! If you have some ideas for coding or non-coding (design, documentation, translation, outreach, research) projects, share them by Sept. 26, 2025, at 4 pm UTC

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes: 
**[[:d:Property:P13787|number of ray tracing cores]] (&lt;nowiki&gt;number of ray tracing cores in a graphics processing unit&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13788|VRAM capacity]] (&lt;nowiki&gt;amount of dual-ported video RAM (VRAM) modules used by this device&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13789|‎has wireless capabilities]] (&lt;nowiki&gt;type of wireless connectivity this device has/supports&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13794|date filed]] (&lt;nowiki&gt;filing date for a document, e.g. a patent or court case&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifiers: [[:d:Property:P13785|Gamepadla ID]], [[:d:Property:P13786|OpenStreetMap key]], [[:d:Property:P13790|EU-ID]], [[:d:Property:P13791|Roma road ID]], [[:d:Property:P13792|‎LTT Labs product ID]], [[:d:Property:P13793|Swiss Performing Arts Vocabularies ID]], [[:d:Property:P13795|wikiHow article ID]], [[:d:Property:P13796|‎GamesIndustry.biz tag ID]], [[:d:Property:P13797|‎Dimensions.com element ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/image+display resolution|image+display resolution]] (&lt;nowiki&gt;pixel resolution of images generated or captured by this item (camera, software, etc)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/firmware|firmware]] (&lt;nowiki&gt;firmware installed on this hardware&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/excluding work|excluding work]] (&lt;nowiki&gt;work or narration for or in which this statement is &lt;em&gt;false&lt;/em&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/has grammatical number|has grammatical number]] (&lt;nowiki&gt;grammatical number used in this language&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Day of Reisai|Day of Reisai]] (&lt;nowiki&gt;Annual Festival done by a Shinto Shrine&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/https://football.aek.com/|https://football.aek.com/]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Météo-France place ID|Météo-France place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hex package|Hex package]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maptons ID|Maptons ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BVPB catalog ID|BVPB catalog ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dati.lnb.lv ID|dati.lnb.lv ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Needle Drop tag ID|The Needle Drop tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AfterEllen tag ID|AfterEllen tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenStreetMap relation type|OpenStreetMap relation type]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Them.us tag ID|Them.us tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DOAB book ID|DOAB book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Liste unique des décorés|identifiant Liste unique des décorés]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deník tag ID|Deník tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Oxford Dictionary of Architecture entry ID|The Oxford Dictionary of Architecture entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/qamus.inoor.ir root ID|qamus.inoor.ir root ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmarks ID|Filmarks ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/FLJ7 A map of IEC 60320 power connectors] - a cool SPARQL visualisation, by [[d:User:IagoQnsi|User:IagoQnsi]]
** [https://w.wiki/FN5J 350 people who were married, then married the sibling of their previous spouse] ([https://bsky.app/profile/magnusmanske.wikis.world.ap.brid.gy/post/3lz4kuxvpcn62 source])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q33947|Northern Sami
 (Q33947)]] - famoumost widely spoken of all Sámi languages
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L37547|Waage (L37547)]] – German noun (‘ˈvaːɡə’) meaning &quot;scale (device for measuring mass)&quot;, &quot;Libra constellation&quot;, or &quot;equilibrium&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing: We are working more on the editing state of statements, especially qualifiers and progress indicators during saving ([[phab:T402620]])
* Dumps: We fixed an issue with some of the dumps ([[phab:T403882]]) and are improving the monitoring
* GraphQL: We are working on making it easier to get labels of linked entities in an API response, starting with Items ([[phab:T404692]])
* Sustainability: We have now rolled out improvements to the tracking of Wikidata changes on the other Wikimedia projects on all projects in order to decrease the size of the database table that tracks these changes ([[phab:T401288]])
* Bug fixes: Tacsipacsi submitted fixes for two issues in error messages on Special:SetSiteLink. Thank you! ([[phab:T404499]], [[phab:T404500]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/United_States_of_America|United States of America]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:16, 22 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[Category:Wikidata status updates| ]]
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29288740 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #699 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-09-29. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#698]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Empat_Tilda|Empat Tilda]]: RfP scheduled to end after 3 October 2025 18:30 (UTC)

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** New Linked Data for Libraries [[d:Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] project series! Mark your calendars for our first session of our WikiProject Personal Pronouns event series, which will provide a high-level overview of WikiProject Personal Pronouns' goals, past work, and implementation plans. The session will also serve as a practical orientation to the implementation work for this project, ending with a demonstration of the workflow to be used in subsequent sessions. No previous Wikidata experience is needed to participate. This session will be recorded. Slides and recordings will be found on the project page after the session. Join us Tuesday, September 30th at 9am PT/ 12pm ET/ 16:00 UTC / 6pm CEST ([https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?msg=LD4+Wikidata+Affinity+Group+Project+Series+Call&amp;iso=20250930T09&amp;p1=234&amp;ah=1 Time zone converter]). Please see our [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/PersonalPronouns|project page]] for more information and Zoom links.
** Wikidata are hosting a [[d:Event:Embedding_Project_Webinar|webinar on the Embedding Project]]: AI/ML Project Manager Philippe Saadé (WMDE) will introduce the project, including early experiences, wins and pitfalls, and open up the floor to your questions.
*** Takes place 1600 - 1700 UTC, October 9, 2025.
*** Embedding Project? [[d:Wikidata:Embedding_Project|Read about it here]]
*** Want to join the Webinar? [[d:Special:EventDetails/2196|Please register here with your Wiki account]]
** 🎁 Countdown to 13!🎁  Wikidata's 13th Birthday is fast approaching and this week marks the start of the first Birthday Events! For a full rundown of all Birthday Events, please see the [[d:Wikidata:Thirteenth_Birthday/Calendar|Birthday Calendar]].&lt;br&gt;
Starting the month of celebrations this week include:  Wali Wikimedians Community, Latin America in Wikidata 2025, Hausa Wikipedians User Group and the language communities of Zambia, Twi and Kinyarwanda and regional celebrations from the Northern Nigerian, Dagbani and Ghanaians Wikimedian communities!

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://tech-news.wikimedia.de/2025/09/19/enhanced-search-for-wikibase/ Enhanced Search for Wikibase]
** [https://cthoyt.com/2025/09/25/enriching-ror-with-wikidata.html Suggesting new relations in ROR from Wikidata] By Charles Tapley Hoyt
* Papers:
** [https://arxiv.org/pdf/2505.15501 Protoknowledge Shapes Behaviour of LLMs: Text-to-SPARQL]
** [https://orb.binghamton.edu/librarian_fac/117/ Wikidata Workflows: with ORCiD and OpenRefine - a Binghamton University Case Study] By Sasha Frizzell - This lightning talk outlines Binghamton University Libraries’ pilot project to convert ORCID faculty data into Wikidata entries, showcasing linked data integration, data cleaning workflows, and strategies for enhancing institutional research visibility.
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=PJSWWGuPzJE Wikidata tutorial: how to merge duplicate items]
** [https://m.youtube.com/watch?v=DeHIq3wX7GE Wikidata Wikishootme SAT]
** [https://m.youtube.com/watch?v=gEVKAoQc0jM How to Fetch Subclasses and Parent Classes in Wikidata SPARQL Queries]
** (Portuguese) [https://m.youtube.com/watch?v=41FtK-tbrK4 Black women in history through Wikidata]
** [https://www.youtube.com/watch?v=nkUjnDEZuYU Provenance and Restitution: Shared knowledge graphs as a tool in recovering looted cultural heritage]

''' Tool of the week '''
*[https://www.wikidata.org/wiki/User:Jon_Harald_S%C3%B8by/senseItemLabel.js senseItemLabel] is a UserScript by [[User:Jon Harald Søby]] The Script Lets you add the lemma for the current lexeme as a label to items added to the lexeme's senses as [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P5137 item for this sense (P5137)] in one click.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* If you've noticed a performance issue with Magnus Manske's MixMatch gagdet, [[d:User:IagoQnsi|User:IagoQnsi]] has suggested a fix, the comment and code is available from [[d:User_talk:Magnus_Manske/mixnmatch_gadget.js#Performance_fix|Talk:Magnus Manske#MixMatch performance]]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13801|‎Lemmy instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the Lemmy instance of or about the subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13802|‎part number]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a product or part designated by its manufacturer for inventory and ordering purposes&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13798|Noormags ID]], [[:d:Property:P13799|PnP device ID]], [[:d:Property:P13800|PnP vendor ID]], [[:d:Property:P13803|‎GENC 3-character code]], [[:d:Property:P13804|‎Sancho el Sabio Foundation ID]], [[:d:Property:P13805|‎British Authors author ID]], [[:d:Property:P13806|VGA Legacy MKIII graphics card ID]], [[:d:Property:P13807|‎qamus.inoor.ir entry ID]], [[:d:Property:P13808|PortableApps ID]], [[:d:Property:P13809|Chinese Engineers Relational Database ID]], [[:d:Property:P13810|‎DisplaySpecifications.com model ID]], [[:d:Property:P13811|Vix Vocal work id]], [[:d:Property:P13812|Naturalis author ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum supported display resolution|maximum supported display resolution]] (&lt;nowiki&gt;maximum pixel resolution that this computing hardware or technological standard supports&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/cookie policy|cookie policy]] (&lt;nowiki&gt;cookie policy of this website, software or digital product&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/yayasan ID|yayasan ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for Indonesian foundation on vervalyayasan.data.kemdikbud.go.id&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/luminance|luminance]] (&lt;nowiki&gt;measured quantity of photometric brightness (luminous intensity per area)&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmarks ID|Filmarks ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Medicin.dk disorder ID|Medicin.dk disorder ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Interaktionsdatabasen ID|Interaktionsdatabasen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A Dictionary of Food and Nutrition entry ID|A Dictionary of Food and Nutrition entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenStreetMap role|OpenStreetMap role]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TechPowerUp CPU Specs Database ID|TechPowerUp CPU Specs Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GPUZoo ID|GPUZoo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CPU-World ID|CPU-World ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adebiportal author|Adebiportal author]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIA Novosti person ID|RIA Novosti person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Oxford Dictionary of the Jewish Religion entry ID|The Oxford Dictionary of the Jewish Religion entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qalamger.kz author ID|Qalamger.kz author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Does the Dog Die? media ID|Does the Dog Die? media ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sultanlar Ligi player ID|Sultanlar Ligi player ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/FRz9 maps of running and closed railway stations in Denmark]
** [https://w.wiki/FUDK Formula One Teams by employee count] - source: Discord
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Piano_Rolls|Piano Rolls]] - has bee greatly expanded and subpages added.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Open_Topstukken_Maastricht_University_and_Radboud_University/Manual|Open Topstukken Maastricht University and Radboud University]] - A user manual for contributing.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q1059888|Because You Left
 (Q1059888)]] - episode of Lost (S5 E1)
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:[[d:Lexeme:L298686|Knoten (L298686)]] - German noun (ˈknoːtn̩) meaning &quot;tied fastening of ropes/strings&quot;, &quot;speed unit in aviation/shipping&quot;, or &quot;tangled clump of hair&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing: We continue to make good progress, which you can check out on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/w/index.php?title=Q593112&amp;mobileaction=toggle_view_mobile beta Wikidata]. Specifically it is now possible to
** save changes to edits made to string Properties on statements (without losing qualifier / reference information) ([[phab:T401405]])
** change the rank of statements ([[phab:T402436]])
* Query Service UI: jhsoby submitted patches for two issues related to the example dialog. Thank you! ([[phab:T405747]], [[phab:T405720]])
* Lexicographical data: 1F616EMO submitted a patch to fix a localization issue on the Lexeme page. Thank you! ([[phab:T322526]])
* Dumps: We fixed issues with the n-triples and truthy dumps generation and set up a [https://grafana.wikimedia.org/d/6c666ea5-01de-4325-9c32-41ee09882368/wikidata-data-dumps-monitoring?orgId=1&amp;from=now-90d&amp;to=now&amp;timezone=utc dashboard for monitoring] ([[phab:T403882]])
* GraphQL: We are continuing to make labels of linked entities accessible in the GraphQL endpoint ([[phab:T404692]])
* Wikidata in Wikipedia and co: We are continuing to work on improvements to how we technically track the use of Wikidata in the other Wikimedia projects in order to reduce the amount of changes from Wikidata in the watchlist and recent changes on Wikipedia and co.
* Wikidata Query Service GUI: We deployed two fixes by [[:d:User:Jon Harald Søby|User:Jon Harald Søby]], thank you! ([[phab:T405720]], [[phab:T405747]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Bulgaria|Bulgaria]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:55, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29355234 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #700 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-10-06. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#699]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[d:Event:WikidataCon_2025|WikidataCon 2025]] - The first version of the conference schedule has been released! See the Event page for links to the schedule (and to register if you haven't already).
** [[d:Wikidata:Thirteenth_Birthday/Calendar|13th Birthday Events]] - check the calendar to see which Birthday events are happening this week!
** [[d:Event:Embedding_Project_Webinar|Webinar: Embedding Project]] - join us this week, October 9 1600 ~ 1700 UTC, to hear a presentation and then pose your questions regarding the [[d:Wikidata:Embedding_Project|Embedding Project]] 
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1760544000 18:00 CEST], 15th October 2025 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
* Past events:
** Wikimedia CEE Meeting 2025 - Learning Day (September 25, at the Goethe Institut in Thessaloniki): the main topic was Wikidata and libraries; the program and the materials of the hands-on session are available in the [[:meta:Wikimedia CEE Meeting 2025/Learning Day|Meta page]], the slides of the presentations are available in the [[:commons:Category:Wikimedia CEE Meeting 2025 Learning Day presentations|Commons category]]
** Convegno NILDE (October 2-3, University of Genoa; [https://convegnonilde2025.unige.it/ website]): in the first session, regarding ''Il futuro dei cataloghi'' [The future of the catalogs], many presentations (in Italian) have mentioned the use of Wikidata in collective library catalogs; the proceedings of the conference (in Italian) will be published in open access in early 2026:
*** [[User:LiaFla|Lianna D'Amato]] and Emanuela Secinaro, ''Cobis LOD: integrare e aumentare i cataloghi eterogenei delle biblioteche specialistiche'' [Cobis LOD: Integrating and Enhancing the Heterogeneous Catalogs of Specialized Libraries] ([[:commons:File:Convegno NILDE 2 10 2025 CoBiSLOD Integrare e aumentare i cataloghi eterogenei delle biblioteche specialistiche.pptx.pdf|slides]])
*** [[User:Bargioni|Stefano Bargioni]], ''La catalogazione per entità, esperienze pratiche della rete URBE con Parsifal'' [Entity cataloging: practical experiences of the URBE network with Parsifal] ([[:commons:File:La catalogazione per entità - esperienze pratiche della rete URBE con Parsifal.pdf|slides]]; [[:d:Wikidata:Gruppo Wikidata per Musei, Archivi e Biblioteche/Parsifal|Wikidata project page]])
*** Elena Ravelli e [[User:Epìdosis|Camillo Pellizzari]], ''Authority file di SBN e Wikidata: un esempio di interoperabilità e  riutilizzo dei dati'' [SBN Authority File and Wikidata: An Example of Data Interoperability and Reuse] ([[:commons:File:Authority file di SBN e Wikidata - un esempio di interoperabilità e riutilizzo dei dati.pdf|slides]]; [[:d:Wikidata:Gruppo Wikidata per Musei, Archivi e Biblioteche/SBN|Wikidata project page]])

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [[:diffblog:2025/09/29/building-wikidata-capacity-in-east-africa-insights-from-wikimedia-deutschlands-outreach|Diff: Building Wikidatacapacity in East Africa]] - Wikimedia Deutschland’s 2025 outreach initiative expanded Wikidata capacity in East Africa by training nearly 100 local Wikimedians across 13 countries, and fostering a new network of regional Wikidata champions
* Press: [[d:Wikidata:Embedding_Project/October_1_2025_Release|A milestone for open AI: The Wikidata Embedding Project goes live]], read also in [https://blog.wikimedia.de/2025/10/01/wikidata-embedding-projekt-geht-live/ Deutsch] / [https://www.theverge.com/news/789288/wikidata-ai-friendly-database?trk=feed_main-feed-card_feed-article-content TheVerge] and [https://techcrunch.com/2025/10/01/new-project-makes-wikipedia-data-more-accessible-to-ai/ TechCrunch] blogs.
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=tHsW99zKt3s Africa Wiki Women - Wikidata Birthday Launch Celebration 2025]
** [https://m.youtube.com/watch?v=_nbI8hkRAvA SAT - Wikidata - OSM - länkade data] By Magnus Sälgö
** [https://m.youtube.com/watch?v=jdiqm8VqFQM Roman Provinces Project (RPP) WikiDataTraining (add WMC image)]
** [https://m.youtube.com/watch?v=Ztx208Nhtco Wikidata and public domain - Clase 1] (Spanish) By Wikimedistas de Uruguay
** [https://www.youtube.com/live/kJ6DyZes_rU Open Tool Registries:] Resolving the Directory Paradox with Wikidata - Livestream (today!) Oct 6, 16:00 - 17:00 CEST. (Maybe in German but description is English)

''' Tool of the week '''
*[https://www.wikidata.org/wiki/User:GZWDer/newentity.js Script newentity.js] is a UserScript by [[User:GZWDer|GZWDer]] it helps to generates new items (including lexemes) from the given JSON object.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The Wikidata Team at Wikimedia Deutschland would like to talk to developers who use Wikidata’s data dumps, or have tried using them but ran into challenges. Your feedback will help us make data dumps easier and more reliable to use. If you’re open to chatting, we’ll schedule a 60-minute user interview. As a thank-you for your time, you’ll be eligible for compensation. Sign up [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/datadumpsinterviews here].
* For anyone interested in open and interoperable data, the DCMI 2025 Conference might be interesting. More information and registration [https://www.dublincore.org/conferences/2025/ here].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13814|calligraphy]] (&lt;nowiki&gt;calligraphy of this person&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13826|cookie policy URL]] (&lt;nowiki&gt;cookie policy of this website, software or digital product&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13815|‎TechnoMusicWorld release ID]], [[:d:Property:P13816|Biblioteca Digital de la Comunidad de Madrid ID]], [[:d:Property:P13817|‎Trainspo model ID]], [[:d:Property:P13818|AGORHA UUID]], [[:d:Property:P13819|‎Biological Imaging Methods Ontology ID]], [[:d:Property:P13820|‎Anne Frank House person ID]], [[:d:Property:P13821|Maitron municipality ID]], [[:d:Property:P13822|National Library Board Singapore ID]], [[:d:Property:P13823|Euploos Project ID]], [[:d:Property:P13824|SpaceReference.org celestial object ID]], [[:d:Property:P13825|Hex package]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/formally denounced by|formally denounced by]] (&lt;nowiki&gt;person or organization which has publicly issued or enacted a denunciation of this item&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/code of conduct|code of conduct]] (&lt;nowiki&gt;URL of a resource that contains the Code of Conduct of a project or organization&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/award judge|award judge]] (&lt;nowiki&gt;judges for an award&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/start and end work|start and end work]] (&lt;nowiki&gt;work in which this statement begins to be valid&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Organ Index ID|Organ Index ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLGBL ID|BLGBL ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/American Kennel Club ID|American Kennel Club ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CRT Database model ID|CRT Database model ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jeune Afrique country ID|Jeune Afrique country ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vocabulary.com word ID|Vocabulary.com word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Newegg item ID|Newegg item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catalogue of sundials ID|Catalogue of sundials ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeWeb historical or artistic asset ID|BeWeb historical or artistic asset ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PriceRunner product ID|PriceRunner product ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SofaScore sports team ID|SofaScore sports team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FootballFakts.ru football match ID|FootballFakts.ru football match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kicker sports match ID|Kicker sports match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BDFutbol match ID|BDFutbol match ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato players ID|Foot Mercato players ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Meetup.com Event ID|Meetup.com Event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mapillary username|Mapillary username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccerway player ID 2025|Soccerway player ID 2025]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/FZVe Lexemes in sign languages] ([https://t.me/c/1325756915/37121 source])
** [https://query-chest.toolforge.org/redirect/CobTPdZHuKiwo8KyYsEqCSiqiSasg84AikQ8wsqE2qp List of films available for free on YouTube] ([[d:Wikidata:Request_a_query#List_of_films_available_for_free_on_YouTube|source]])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q8620|Kwame Nkrumah (Q8620)]] - Ghanaian pan-Africanist and the first Prime Minister and President of Ghana (1909-1972)
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L22859|delve (L22859)]] – English verb (/dɛlv/) meaning &quot;to investigate thoroughly&quot;, &quot;to dig physically&quot;, or &quot;to discuss in detail

''' Development '''
* The &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{USERLANGUAGE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[:mw:Help:Magic words|magic word]] is now enabled on Wikidata and Test Wikidata. It can be used to display templates in the user interface language, replacing the previous &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{int:lang}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; hack. ([[phab:T405830]])
GraphQL: We have continued working on the functionality that provides labels of linked entities
* Wikidata vector embedding and MCP: We have released the [[d:Wikidata:Embedding Project|vector embedding]] and [[d:Wikidata:MCP|MCP]]
* Wikidata integration in Wikipedia and co:
** We are continuing the rollout of improvements to ow we track Wikidata changes in Wikipedia's watchlist and recent changes in order to reduce the size of the database table and reduce the noise on editors' watchlists. ([[phab:T401288]], [[phab:T401290]])
** We are working on some improvements to the Databox module and template ([[phab:T400322]])
*  Mobile statement editing:
** We improved the display of qualifiers and made it possible to add qualifiers (editing will still come) as well as the value type (value/some value/no value) ([[phab:T404991]], [[phab:T404956]], [[phab:T402431]], [[phab:T403246]])
** We are working on adding editing support for more datatypes (tabular data and geoshape) ([[phab:T403973]])
** We are working on making it possible to edit references ([[phab:T402433]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/United States of America/North Carolina|North Carolina]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:09, 6 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29377585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #701 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-10-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#700]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/DifoolBot_7|DifoolBot 7]] - closed as approved.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next Linked Data for Libraries [[Wikidata: WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session: Tuesday 14 Oct, 2025 from 16:00 UTC / 6pm CEST ([https://zonestamp.toolforge.org/1760457600 click for your Time zone]) WikiProject Personal Pronouns members will lead three implementation sessions to improve the data modeling and ethics of personal pronoun representation in Wikidata based on newly-established best practices and Wikidata policy by remediating legacy statements with participants. No prior Wikidata experience required. More info on the [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/PersonalPronouns|Personal Pronouns]] event page.
** Upcoming LD4 Affinity Group sessions: Oct 14, Nov 25, Dec 9, at 9am PT/ 12pm ET/ 4pm UTC / 6pm CEST.
** Wikidata + Wikibase Office Hour, join us in the [https://t.me/joinchat/AZriqUj5UajwQxn1aZ9WOg Wikidata Telegram] channel for our Quarterly roundup of what's been happening with Wikidata and Wikibase. If you can't make it, [[d:Wikidata:Events/Telegram_office_hour_2025-10-15|read the transcript later]]. Oct 15, 18:00 - 19:00 CEST (UTC 16:00 - 17:00).
** The Next Wikimedia Research Showcase is [https://zonestamp.toolforge.org/1760545800 Wednesday, October 15, at 9:30 AM PT / 16:30 UTC]. The theme is &quot;Celebrating 13 Years: Wikidata’s Role in Learning and Culture&quot;. Watch via the [https://www.youtube.com/live/3NMOvOUCd8Q YouTube stream].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://www.nationalarchives.gov.uk/blogs/research-projects/developing-an-enhanced-dataset-for-the-history-of-photography/ Developing an enhanced dataset for the history of Photography] - National Archives researchers used Wikidata during a hackathon to link people and places from 19th-century photographic copyright records, enriching the archive’s metadata through linked open data.
** [https://mpjuhasz.com/posts/influenced_by/ Viusalisations of Philosophers Influence in history] - Take a look if you're interested in the history of philosophy, temporal graphs, or Wikidata!
* Videos:
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=s1EIdotXpus How to identify and fill information gaps in Wikidata Tabernacle and Integrality] - In preparation for Latin America month on Wikidata, this tutorial will introduce the Tabernacle and Intergraality tools.
** [https://www.youtube.com/watch?v=gmCbUfx_FAg Curationist:  2024 Metadata Learning and Unlearning Summit] - Curationist researches and debates on transitioning to a Wikidata/Wikibase style of schema for its images of digital open-access collections.
** [https://www.youtube.com/watch?v=7BwXe_D_GTw Data Ethics and Open Science] - At 19:00 of the video, Lambert Heller discusses using Wikidata, and later Wikibase for the NFDI4 Culture Proposal.
** [https://www.youtube.com/watch?v=6sdbHqeZpbY Linked Open Data Location Identifiers for Pacific Archaeology] - Hardy &amp; Leclerc at the CAA Australia conference show how Wikidata identifiers enrich Kuden and Pacific island databses.
* Presentations: [[c:File:Webinar_Oct_2025_-_Wikidata_Embedding_Project.pdf|Slides for the Wikidata: Embedding Project Webinar presentation]]

''' Tool of the week '''
* [https://www.wikidata.org/wiki/User:Magnus_Manske/wikidata_useful.js Wikidata Useful] is a UserScript by [[User:Magnus_Manske|Magnus Manske]] that adds a box of quick &quot;add statement&quot; links to the right side of the page. Entity and phylogeny types, countries (location and citizenship). Also, tries to load and display a blurb from en or de Wikipedia.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* The 2024 Wikidata Community Survey results are out! Read the full report on Commons: [[commons:File:Wikidata Community Survey 2024 Report.pdf|Wikidata Community Survey 2024 Report]]. If you have any thoughts or questions feel free to write on this discussion page: [[d:Wikidata talk:Usability and usefulness/2024-Community-Survey|Wikidata talk:Usability and usefulness/2024-Community-Survey]]
* Wikimedia Deutschland is seeking feedback on the [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements#How_you_can_help|Mobile Editing Experience prototype]], especially from contributors who edit right-to-left (RTL) languages like Arabic, Hebrew, Persian, Urdu, etc. We’ve already received helpful input from various editors, but feedback from RTL language communities is still missing. Your perspective is important to ensure the design works well for everyone. Please go to [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] (in mobile view) to test the prototype with the instructions below and share your feedback on [[d:Wikidata talk:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|this talk page]].
** Add &quot;businessperson&quot; as an occupation
** Add a start date to the relationship with A$AP Rocky and provide a reference
** Find the place of birth (Saint Michael) and open that page
** Add the coordinate location for Saint Michael

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13828|luminance]] (&lt;nowiki&gt;measured quantity of photometric brightness (luminous intensity per area)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13829|excluding work]] (&lt;nowiki&gt;work or narration for or in which this statement is false&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13838|intervener]] (&lt;nowiki&gt;name of a third-party group or person allowed to participate in a legal case&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13827|NWO project ID]], [[:d:Property:P13830|Vocabulary.com word ID]], [[:d:Property:P13831|Fnac person ID]], [[:d:Property:P13832|African Music Library band ID]], [[:d:Property:P13833|‎Spanish-German Dictionary ID]], [[:d:Property:P13834|‎Encyclopedia of Marxism ID]], [[:d:Property:P13835|Kulturenvanteri place ID]], [[:d:Property:P13836|Encyclopædia Universalis index ID]], [[:d:Property:P13837|ISFDB award category ID]], [[:d:Property:P13839|‎CCCA Canadian Art Database work ID]], [[:d:Property:P13840|‎CCCA Canadian Art Database creator ID]], [[:d:Property:P13841|CPU-World ID]], [[:d:Property:P13842|AMNH entity ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/NZ Charities Register Number|NZ Charities Register Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Memorial Book of Social Democracy-ID|Memorial Book of Social Democracy-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Almería identifier|Biographical Dictionary of Almería identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Operabase (additional) ID|Operabase (additional) ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NLAI ID|NLAI ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SIK-ISEA group ID|SIK-ISEA group ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikimini article ID|Wikimini article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Concise Oxford Dictionary of Family Names in Britain entry ID|Concise Oxford Dictionary of Family Names in Britain entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Grove Encyclopedia of Decorative Arts ID|The Grove Encyclopedia of Decorative Arts ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Antique Chinese and Japanese Porcelain Dictionary and Glossary of Terms entry|Antique Chinese and Japanese Porcelain Dictionary and Glossary of Terms entry]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmfriend Movie ID|Filmfriend Movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schulnummer Hessen|Schulnummer Hessen]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ The Oxford Dictionary of Dance entry ID| The Oxford Dictionary of Dance entry ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**  [https://w.wiki/6TNS What Wikidata album languages grew the most this week?] ([https://wikis.world/@moebeus@mastodon.online/113057841265159018 source])
**  [https://edu.nl/y38rg Example query to show why papers cite each other] ([https://wikis.world/@egonw@social.edu.nl/112943938308855780 source])
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]:  [[d:Q15625490|Biodiversity Assessment of the Fishes of Saba Bank Atoll, Netherlands Antilles (Q15625490)]] - scholarly article by Williams, Jeffrey et al., 2010
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Special:MyLanguage/Lexeme:L339628| pukka (L339628)]] - English adjective (puh-kuh) that can mean &quot;genuine&quot;, &quot;highest class&quot;, or &quot;complete&quot;

''' Development '''
* Wikidata integration on Wikipedia and co:
** We finished work on adding an icon to changes coming from Wikidata in recent changes and watchlist ([[phab:T397258]])
** We are finishing work on a new usage aspect for qualifiers and references so their use can be tracked separately. This will lead to less Wikidata changes showing up in recent changes and watchlist that don't actually affect the article ([[phab:T397258]])
** We are continuing the work on improving Databox ([[phab:T400322]])
* GraphQL: We are continuing to work on making labels of linked entities in the values of statements accessible ([[phab:T404692]])
* Mobile statement editing: We have been working on showing the different value types ([[phab:T404684]]) and making references editable ([[phab:T405236]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] .[[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:20, 13 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29437158 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #702 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-10-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#701]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Ternera|Ternera]] - RfP scheduled to end after 23 October 2025 16:10 (UTC)
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot|Rebot]] - Task: Make changes in [https://w.wiki/Fed9 w.wiki/Fed9], such as changing [[d:Property:P180|depicts (P180)]] = [[d:Q181916|herbarium (Q181916)]] to [[d:Q61726742|herbarium specimen (Q61726742)]].

''' Events '''
* Upcoming:
** WikidataCon 2025: [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/schedule/ Have you seen the Program yet?]&lt;br&gt;Available now on Pretalx, check now and plan your schedule.
** 🎉 Wikidata's 13th Birthday! Join us online, October 29 17:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1761757200 in your timezone]) for presents, birthday messages, games...and a 📣'''surprise announcement''' (don't miss it!). 🎁 Add your own gifts to the list - anything that celebrates Wikidata and its amazing community... a script you’ve written, tool improvement, visual, poem...the sky's the limit.&lt;br&gt;Get the call link here: [[d:Event:Wikidata Thirteenth Birthday/Presents &amp; messages call|13th Birthday Presents &amp; Messages call]].
** The Dublin Core [https://www.dublincore.org/conferences/2025/ DCMI 2025] conference will take place in Barcelona, Oct 22-25.
*** [https://www.dublincore.org/conferences/2025/sessions/papers-metadata-quality-bibframe/#reczeEWTeASPr4XmW Presentation]: ''Derivative Relationships and Bibliographic Families Among Creative Works: A Systematic Study of Their Application by the Wikidata Community from the FRBR and BIBFRAME Perspective''
*** [https://www.dublincore.org/conferences/2025/sessions/workshop-web-app-to-static-site/#session-information Workshop] by [[d:User:Jneubert|Jneubert]] on converting a complex web application into a large static site integrated with Wikidata
*** [https://www.dublincore.org/conferences/2025/sessions/tutorial-shaping-linked-data-knowledge-graphs/#session-information Tutorial] from [[d:User:Jelabra|Jelabra]] on shaping linked data and knowledge graphs.
**  [https://www.youtube.com/watch?v=LJQ7JxQ0XBg Wikidata Lab XLVII: Wiki Infographics], about a [[toolforge:infographics|tool]] for data visualization. On October 21, 17 UTC.
**  [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2026:Scholarships Wikimania 2026 Scholarships are open]! Deadline is Friday, October 31st, 2025.
** [https://www.wikidata.org/wiki/Event:Wikidata_13th_Birthday_Celebration_in_Igbo_Wikimedians_User_Group Wikidata 13th birthday celebration in the Igbo Wikimedians User Group] on October 24 and 25, 2025
*Past:
** Missed the Q4 Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session log here: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Telegram office hour 2025-10-15|2025-10-15 (Q4 2025)]]
** [https://www.wikidata.org/wiki/Event:Wikidata_13th_birthday_celebration_in_the_WUGN_Abuja_Network Wikidata 13th birthday celebration in the WUGN Abuja Network]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (Finnish) [https://piilotettuaarre.blogspot.com/2025/10/wikidatasta-vauhtia-geo-eli.html From Wikidata to GEO (AI) optimization?] by Johanna Janhonen
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=E6cYJ9kfFBE Genealogical tree creation with Wikidata] - by Thimira Sahan
** (Chinese) [https://m.youtube.com/watch?v=35Z1IoXA7t8 Wikidata 13 週年聚會暨 OpenRefine 工作坊] - by Wikidata Taiwan
** (Spanish) [https://m.youtube.com/watch?v=pFWfJIEs6Bw Taller en línea: Introducción a Wikidata y Wikibase] by bibliotecasUNAM
** Wikimedia Research Showcase: [https://www.youtube.com/live/3NMOvOUCd8Q Celebrating 13 Years: Wikidata’s Role in Learning and Culture]

''' Tool of the week '''
* [https://affandymurad.github.io/wikilokal/ WikiLokal] - The tool uses your device location to find Wikidata Items and Wikipedia articles within a 3 kilometre radius of your location. Created by [[m:User:Affandy_Murad|User:Affandy Murad]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Project Chat:
** [[d:Wikidata:Project_chat#Help_us_decide_the_name_of_the_new_Abstract_Wikipedia_project|Help choose a name for the Abstract Wikipedia Project]] - combining WikiFunctions and Wikidata, a voting contest will run from Oct 20 - Nov 17, 2025.
** [[d:Wikidata:Project_chat#How_can_Wikidata_be_useful_IRL_if_it_has_less_data_than_Wikipedia?|How can Wikidata be useful IRL if it has less data than Wikipedia?]] - an ongoing discussion touching on data scraping tools such as [https://github.com/Pascalco/harvesttemplates Harvest templates (github)] and data consistency between Wikipedia and Wikidata in places such as Infoboxes.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P13847|organizational chart]] (&lt;nowiki&gt;image that displays the structure of this organization or government agency and the relationships and relative ranks of its parts and positions/jobs&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13843|The Oxford Dictionary of Architecture entry ID]], [[:d:Property:P13844|TechPowerUp CPU Specs Database ID]], [[:d:Property:P13845|Catalogue of sundials ID]], [[:d:Property:P13846|A Dictionary of Food and Nutrition entry ID]], [[:d:Property:P13848|GPUZoo ID]], [[:d:Property:P13849|NetEase Music album ID]], [[:d:Property:P13850|Corporation Number in Canada]], [[:d:Property:P13851|Biographical Dictionary of Almería identifier]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/image of outdoor seating|image of outdoor seating]] (&lt;nowiki&gt;an image of the outdoor seating&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Elo rating (rapid)|Elo rating (rapid)]] (&lt;nowiki&gt;Current or historical Elo rating of a player in rapid time control chess games&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/ECHL profile ID|ECHL profile ID]] (&lt;nowiki&gt;Id (number) used by ECHL on their website ehcl.com.  URL takes a slug.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/award category or rank|award category or rank]] (&lt;nowiki&gt;(qualifier of P166) specific category or rank of an award received, for awards with more than one category or rank&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/public key|public key]] (&lt;nowiki&gt;cryptographic public key (some ASCII encoding of it)&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Schulnummer Sachsen|Schulnummer Sachsen]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Team Austria ID|Team Austria ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IFES Election Guide ID|IFES Election Guide ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BNB agent ID|BNB agent ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arte de la Argentina ID|Arte de la Argentina ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Democratic Memory Bank ID|Democratic Memory Bank ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kicker competition ID|Kicker competition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net team ID|Soccer365.net team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUDAP|LUDAP]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Genbu.net ID|Genbu.net ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ztgd.com|ztgd.com]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISTAMPIE entity|ISTAMPIE entity]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MIT Press edition id|MIT Press edition id]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/FkPH List of Airports/Airstrips in Florida, USA]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_IDEA/Translation_Work|WikiProject IDEA (translation tasks)]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/South_Korea|Govdirectory South Korea]] was created.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q24101|Jagiellonian Library
 (Q24101)]] - library of the Jagiellonian University in Kraków
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L762994|led (L762994)]] - Norwegian Nynorsk noun (leː) meaning &quot;a joint between bones&quot;, &quot;a movable body part&quot;, or &quot;a generation&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing: We made progress on support for more datatypes for editing.
* Wikidata integration in Wikipedia and co:
** We are investigating an issue with infoboxes using data from Wikidata after some recent changes to usage tracking ([[phab:T407684]])
** We are working on more improvements to the Databox module
* Ontology federation: We are starting to work on making it possible for other Wikibase instances to use Wikidata's Items as values in their statements. This expands on previous work around federated properties.
* Dumps: We have worked on fixing issues with the dumps that were failing recently. They should now be generated again and we continue to look into the cause.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Bahamas|Bahamas]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:29, 20 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29437158 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #703 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-10-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#702]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Samoasambia|Samoasambia]] - RfP scheduled to end after 27 October 2025 15:10 (UTC)
* Closed request for adminship: [[Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Ternera|Ternera]] - Closed as successful by [[User:Ymblanter|Ymblanter]] ([[User talk:Ymblanter|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 19:24, 23 October 2025 (UTC)

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** 🎉 Wikidata's 13th Birthday! Join us online, October 29 17:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1761757200 in your timezone]) for presents, birthday messages, games...and a 📣'''surprise announcement''' (don't miss it!). 🎁 Add your own gifts to the list - anything that celebrates Wikidata and its amazing community... a script you’ve written, tool improvement, visual, poem...the sky's the limit. Get the call link here: [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday/Presents &amp; messages|13th Birthday Presents &amp; Messages call]].
** WikidataCon 2025, October 31 - November 2, make sure to register at [[Event:WikidataCon_2025|the event page]].
** SPARQL workshop (in German): &quot;From Zero to SPARQL. Eine Einführung in die Abfrage von Wissensgraphen  (Schwerpunkt Wikidata)&quot;, 4 Nov 2025, 10-13, free and open to all, online via Zoom.  [https://www.digis-berlin.de/workshop-am-04-11-25-from-zero-to-sparql-eine-einfuehrung-in-die-abfrage-von-wissensgraphen/ more information and registration]
** The scholarship deadline for [https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2026:Wikimania Wikimania 2026] is approaching fast: 31st of October. Apply today if you want to attend on a scholarship.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos:
** (Spanish) [https://www.youtube.com/live/BuBEJYNnK2M?si=ZYo_bi9JbHCj1VWT Visualizaciones con el Servicio de Consultas de Wikidata]
** (Spanish)[https://m.youtube.com/watch?v=s1EIdotXpus ¿Cómo identificar y completar vacíos de información en Wikidata? Tabernacle e integraality]
** [https://m.youtube.com/watch?v=dMc8itXt7i0 I Have 1000s of Items in Commons – What Do I Do Now?: Utilization Opportunities on Wikimedia Commons]
** (Chinese [Trad]) [https://m.youtube.com/watch?v=v7XdRqpEU0Q&amp;pp=0gcJCR4Bo7VqN5tD 鏈結資料文獻翻譯賽德克語成果發表會 Exploring Seediq: A Journey through Translation and Linked Data Documentation]
*Presentations: Will AI Erase Us Again? The Role of Wikimedia Communities. Talk by [[User:Jsamwrites|John Samuel]], Queering Wikipedia 2025 ([[commons:File:Queering_Wikipedia_2025-JohnSamuel.pdf|Slides]])

''' Tool of the week '''
* [https://tools.iccl.inf.tu-dresden.de/nemo/ Nemo] is a new Wikidata query tool by [[User:Markus Krötzsch|User:Markus Krötzsch]] the tool  can answer queries, extracts subsets, and perform analyses in ways that SPARQL alone can't. It also lets you combine Wikidata with other data sources.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13883|start work]] (&lt;nowiki&gt;work in which this statement about a fictional entity begins to be valid&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13884|end work]] (&lt;nowiki&gt;work in which this statement about a fictional entity ceases to be valid&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13885|image resolution]] (&lt;nowiki&gt;pixel resolution of images generated or captured by this item (camera, software, etc)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13886|display device resolution]] (&lt;nowiki&gt;physical pixel resolution of an electronic display&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13887|‎firmware]] (&lt;nowiki&gt;firmware installed on this hardware&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers:  [[:d:Property:P13852|MultimediaWiki page ID]], [[:d:Property:P13853|Letopis of MSU person ID]], [[:d:Property:P13854|QCC Code]], [[:d:Property:P13855|Jamaica company ID]], [[:d:Property:P13856|SEC Number]], [[:d:Property:P13857|Thailand company ID]], [[:d:Property:P13858|gosfilmofond.ru ID]], [[:d:Property:P13859|Cambodian company ID]], [[:d:Property:P13860|English solicitors ID]], [[:d:Property:P13861|Caixin company ID]], [[:d:Property:P13862|‎Nebraska Authors author ID]], [[:d:Property:P13863|‎Kick username]], [[:d:Property:P13864|‎Archivio Storico Ricordi partiture ID]], [[:d:Property:P13865|Fantacalcio ID]], [[:d:Property:P13866|‎Plant Ontology ID]], [[:d:Property:P13867|L'Équipe athlete ID]], [[:d:Property:P13868|‎RSQV ID]], [[:d:Property:P13869|NRK topic ID]], [[:d:Property:P13870|‎OpenITI author ID]], [[:d:Property:P13871|‎Mellopedia ID]], [[:d:Property:P13872|Liste unique des décorés ID]], [[:d:Property:P13873|‎Deník tag ID]], [[:d:Property:P13874|Interaktionsdatabasen ID]], [[:d:Property:P13875|‎Adebiportal author ID]], [[:d:Property:P13876|Biographische Lexikon zur Geschichte der böhmischen Länder ID]], [[:d:Property:P13877|ISLRN]], [[:d:Property:P13878|‎Danskefilmstemmer.dk character ID]], [[:d:Property:P13879|Audiovisual Identity Database page]], [[:d:Property:P13880|RIA Novosti person ID]], [[:d:Property:P13881|The Oxford Dictionary of the Jewish Religion entry ID]], [[:d:Property:P13882|‎Qalamger.kz author ID]], [[:d:Property:P13888|‎Does the Dog Die? media ID]], [[:d:Property:P13889|‎Organ Index ID]], [[:d:Property:P13890|American Kennel Club ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Responsable de departamento|Responsable de departamento]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Lämningsnummer|Lämningsnummer]] (&lt;nowiki&gt;{{Q|Q10498015}} is a database of archaeological monuments in Sweden, maintained by {{Q|Q631844}}. Each item in the database has an identifier containing the year of registration and a number, e.g. ''L1970:5203''.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of comments per day|number of comments per day]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Commonwealth Sport country code|Commonwealth Sport country code]] (&lt;nowiki&gt;Commonwealth Sport country code&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/operating humidity|operating humidity]] (&lt;nowiki&gt;humidity at which a device operates&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/NCL Taiwan Periodical Literature Periodical ID|NCL Taiwan Periodical Literature Periodical ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HarmonyOS NEXT APP ID|HarmonyOS NEXT APP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rechtsinformationen des Bundes-ID|Rechtsinformationen des Bundes-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNESCO Virtual Museum inventory ID|UNESCO Virtual Museum inventory ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/South Korean Business Registration Number|South Korean Business Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SetesdalWiki ID|SetesdalWiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biography.com ID|Biography.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mackolik football manager ID|Mackolik football manager ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/S1 No.1 Style actress ID|S1 No.1 Style actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/biserici.org church ID|biserici.org church ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RFC|RFC]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hudobné centrum IDs|Hudobné centrum IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FAIR Epigraphic Vocabularies ID|FAIR Epigraphic Vocabularies ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NVLI ID|NVLI ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SerBenfiquista.com players ID|SerBenfiquista.com players ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/E4T9 Map of pubs in Scotland] ([https://wikis.world/@AllyD@mastodon.online/114482324831243753 source])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Kazakhstan|WikiProject Kazakhstan]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]:[[d:Q22530539|Lake Zanzibar
 (Q22530539)]] - lake in Abitibi-Témiscamingue, Canada

''' Development '''
* Wikidata in Wikipedia and co:
** We worked on making Wikidata change summaries in recent changes and watchlist on the other Wikimedia projects more understandable by adding icons. This will be rolled out soon ([[phab:T397258]])
** We continued the improvements to the Databox module ([[phab:T400322]], [[phab:T400318]])
* Mobile statement editing: We continued working on editing references ([[phab:T405236]]) and did clean-ups for the beta release ([[phab:T405743]])
* GraphQL: We continued work on including labels of linked entities in responses
* Dumps: We are looking into why dump generation is slower than it should be recently

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/South_Korea|South Korea]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:50, 27 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29487314 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #704 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-11-03. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#703]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship: [[Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Samoasambia|Samoasambia]]
* New requests for permissions/Bot: [[Wikidata:Requests for permissions/Bot/langCodesBot|langCodesBot]] - Task(s): Python script to automate the cleanup of deprecated language codes (e.g., kr) from Wikidata items. Delete or move labels, descriptions, and aliases based on comparisons with fallback and related languages. The script uses the Pywikibot framework to process each item and logs cases it skips due to data inconsistencies or ambiguity to a CSV file for manual review.
* New request for comments: [[Wikidata:Requests for comment/Exhibition models|Exhibition models]] by [[User:Hexatekin|Hexatekin]] - This proposal focuses on standardizing models for art exhibitions. There is not a consistent data model used for art exhibitions that factors in parent-child relationships for traveling exhibitions, show series, or biennials, despite these being important and common types of events in international art history.

''' Events ''' 
* Past:
** Happy Birthday, Wikidata 🎉! We celebrated Wikidata’s 13th birthday with a community call to unveil presents and play games. Check out the replay of the event and the cool gifts people made: [[d:Wikidata:Thirteenth Birthday/Presents &amp; messages|Wikidata:Thirteenth Birthday/Presents &amp; messages]]
** WikidataCon: You can catch up on the recordings and slides in [[d:Event:WikidataCon 2025/Program|the program]]
** [https://wikidataworkshop.github.io/2025/ Wikidata Workshop at ISWC]: You can catch up on the published papers on the website.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2025/10/29/building-an-internet-for-everyone-wikidata-recognized-as-a-digital-public-good/ Building an Internet for Everyone: Wikidata Recognized as a Digital Public Good]
** [https://tech-news.wikimedia.de/2025/10/28/enriching-wikidata-with-authoritybox/ ''Enriching Wikidata with AuthorityBox. An interview with Stefano Bargioni'']
*** examples of AuthorityBox can be seen in [https://catalogo.pusc.it/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=136541 PUSC catalogue], [http://koha-urbs.reteurbs.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=316885 URBE catalogue] ([http://koha-urbs.reteurbs.org/opac-tmpl/lib/AuthorityBox_URBS.js code]), [https://opac.keratsini-drapetsona.gr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=7268 Keratsini-Drapetsona catalogue]; cf. also Stefano Bargioni, [[:d:Q84951093|''From Authority Enrichment to AuthorityBox. Applying RDA in a Koha environment'']] (2020)
** [https://diff.wikimedia.org/2025/11/02/exploring-nairobi-and-building-a-global-network-the-inspiring-wikimania20-experience Exploring Nairobi and Building a Global Network: The Inspiring Wikimania@20 Experience]
** [https://wikiedu.org/blog/2025/10/31/supercharging-cultural-institution-collections-with-wikidata/ Supercharging Cultural Institution Collections with Wikidata]
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=6SkqxD9n1eY Por qué el conocimiento libre importa más que nunca | Gustavo Candela | Jornadas Anuales 2025]
** [https://m.youtube.com/watch?v=FbaII87_M84 Wikidata Ontology Course | A NotebookLM Deep Dive]
** [https://m.youtube.com/watch?v=ss6_wbK1gck Odia Wikimedians User Group Celebration of the 13th Wikidata Birthday]
** [https://m.youtube.com/watch?v=bzIknKpmIYw Como utilizar o OpenRefine para cadastrar artigos científicos na Wikidata? - WikiTutoriais #05]
** [https://m.youtube.com/watch?v=iZWKcwXNhPI Supercharging Cultural Institution Collections with Wikidata [October 2025]]
** [https://m.youtube.com/watch?v=LL93wMSFkKs&amp;pp=0gcJCR4Bo7VqN5tD ¿Cómo es la ontología de Wikidata?]
** [https://m.youtube.com/watch?v=ZT0pvzfFeug Wikidata @13 celebration by the Tyap Wikimedians]

''' Tool of the week '''
[https://wikidata-reference-validator.toolforge.org/ The Wikidata Reference Validator] by [[User:JosefAnthony]] helps check and replace broken or outdated references — keeping Wikidata’s knowledge verifiable and trustworthy. It checks whether external references are still accessible or offline, so we can ensure that every statement on Wikidata shows how we know what we know.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://diff.wikimedia.org/2025/10/29/building-an-internet-for-everyone-wikidata-recognized-as-a-digital-public-good/ Wikidata has been recognized as a digital public good by the Digital Public Goods Alliance]
* Wikimedia chapters are providing scholarships for Wikimania 2026. Apply here if you're interested: [[:de:Wikipedia:Förderung/Wikimania/English|Wikipedia:Förderung/Wikimania/English]]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13891|‎Newegg item ID]], [[:d:Property:P13892|‎Hardcore Gaming 101 game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
*New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Luminous flux|Luminous flux]] (&lt;nowiki&gt;Numerical value of the luminous flux emitted by a lighting device or light source, measured in lumens&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/anatomical structure in view|anatomical structure in view]] (&lt;nowiki&gt;the anatomical structure in view in the photo, e.g. head, wing, habitus (body)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/anatomical view|anatomical view]] (&lt;nowiki&gt;view of an anatomical structure, e.g. ventral, dorsal, frontal&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/collector|collector]] (&lt;nowiki&gt;person or group who physically collected a specimen or object in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Serbo-Croatian preferred project code|Serbo-Croatian preferred project code]] (&lt;nowiki&gt;For an interwiki article, the property points to the Serbo-Croatian project (sh, bs, hr, sr) that either has a special connection to the topic or the highest quality article.&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/BG IISDA org ID|BG IISDA org ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BG NACID person ID|BG NACID person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GCatholic former diocese ID|GCatholic former diocese ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Grokipedia ID|Grokipedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Oxford Dictionary of Family Names in Britain and Ireland ID|The Oxford Dictionary of Family Names in Britain and Ireland ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ Encyclopedia of African American History 1896 to the Present entry ID| Encyclopedia of African American History 1896 to the Present entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Davis Cup player ID 2025|Davis Cup player ID 2025]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Eiga.com drama ID|Eiga.com drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AntCat ID|AntCat ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Last Address ID|Last Address ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Disney+ browse ID|Disney+ browse ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Japanese Film Database ID|Japanese Film Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Japan Location Database ID|Japan Location Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fight.ru fighters ID|Fight.ru fighters ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IMI person id|IMI person id]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/Fqji Map of ~12.000 western European tram stops among their respective networks]
**[https://w.wiki/FvKQ Count of Wikipedia articles about UNESCO Memory of the World inscriptions]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q167634|perestroïka
 (Q167634)]] - political movement for reformation within the Communist Party of the Soviet Union during the 1980s, widely associated with Soviet leader Mikhail Gorbachev and his glasnost policy reform
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:[[d:Lexeme:L46097|baseline (L46097)]] - English noun (ˈbeɪslaɪn) meaning &quot;a starting point for comparison&quot;, &quot;a benchmark in budgeting&quot;, or &quot;a reference line in typography or surveying&quot;

''' Development '''
* Mobile editing of statements: We are continuing the work on qualifiers and reference editing
* GraphQL: We are continuing the work on making labels of linked entities available in GraphQL ([[phab:T404692]])
* Dumps: We are continuing to look into improvements for the dump process

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:44, 3 നവംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29562339 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #705 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-11-10. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#704]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Other: Draft policy for [[d:Wikidata:Temporary account IP viewer|temporary account IP viewers]]. What requirements should be set for this user right?

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://blog.unicode.org/2025/11/introducing-unicode-inflection-library.html Introducing the Unicode Inflection Library Technical Preview Release] : The Unicode Inflection Library leverages comprehensive lexicons from Wikidata to support standardized, multilingual grammatical transformations for global software applications.
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=vwiCHKogS_8 Art+Feminism Celebrates Wikidata!]
** [https://m.youtube.com/watch?v=P0TnhpU1U9U&amp;pp=0gcJCR4Bo7VqN5tD Day 5_Using WikiData with Spyral Notebook and Project Presentation]
** [https://m.youtube.com/watch?v=Ng89cq6ZH-o Wikidata and Wikipedia training for Art+Feminism 2025 in Uganda]
** What are Wikidata WikiProjects, and why should you join one? Watch [[c:File:What can I do on Wikidata? Examples of projects and workflows (Wikidata Leveling Up Days 2024).webm|this great explainer]] from the #LevelingUpDays2024 to see how these communities work together! Then, find your project: [[d:Wikidata:WikiProjects|Wikidata:WikiProjects]]

''' Tool of the week '''
* [[:d:User:Difool/WikidataCleanup.js|User:Difool/WikidataCleanup.js]]: gadget allowing to do, in one click, a wide series of cleanups in an item: normalize labels, descriptions, and aliases (double spaces, certain Unicode characters), remove weak references, remove weakly referenced dates when they have lower precision than a strongly referenced date and downgrade unnecessary preferred ranks; about the general issue of redundancies in Wikidata, you can check [[:d:Wikidata:WikiProject Redundancy|WikiProject Redundancy]]
*[https://ghanasupremecases.toolforge.org/ Ghanasupremecases] is a webapp that dynamically pulls and displays over 2,000 Supreme Court of Ghana cases from Wikidata, allowing users to access case details linked directly to Wikidata items. The goal is to make African legal data more open, structured, and discoverable, and to demonstrate how Wikidata can serve as a foundation for national-level legal archive

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Temporary accounts rollout: Starting November 12, the community will see logged‑out edits handled through temporary accounts instead of IPs, prompting tool and bot checks.
* Help shape the future WikidatCon! If you attended [[d:Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], please take 10 minutes to share your feedback in [https://wikimedia.sslsurvey.de/WikidataCon-2025-Feedback this] anonymous GDPR-compliant survey (sslsurvey)

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13903|operating humidity]] (&lt;nowiki&gt;humidity at which a device operates&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13914|collector]] (&lt;nowiki&gt;person or group who physically collected a specimen or object in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13922|Serbo-Croatian preferred project code]] (&lt;nowiki&gt;For an interwiki article, the property points to the Serbo-Croatian project (sh, bs, hr, sr) that either has a special connection to the topic or the highest quality article.&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P13893|CACI company ID]], [[:d:Property:P13894|AEK Football player ID]], [[:d:Property:P13895|Sultanlar Ligi player ID]], [[:d:Property:P13896|BeWeb historical or artistic asset ID]], [[:d:Property:P13897|SofaScore sports team ID]], [[:d:Property:P13898|FootballFakts.ru football match ID]], [[:d:Property:P13899|Kicker sports match ID]], [[:d:Property:P13900|BDFutbol match ID]], [[:d:Property:P13901|Foot Mercato / Fichajes / Fussball Transfers player ID]], [[:d:Property:P13902|‎Disney+ browse ID]], [[:d:Property:P13904|‎Filmarks ID]], [[:d:Property:P13905|Memorial Book of Social Democracy-ID]], [[:d:Property:P13906|NLAI ID]], [[:d:Property:P13907|Concise Oxford Dictionary of Family Names in Britain ID]], [[:d:Property:P13908|The Grove Encyclopedia of Decorative Arts ID]], [[:d:Property:P13909|Antique Chinese and Japanese Porcelain Dictionary and Glossary of Terms entry]], [[:d:Property:P13910|Filmfriend movie ID]], [[:d:Property:P13911|Hesse School ID]], [[:d:Property:P13912|The Oxford Dictionary of Dance entry ID]], [[:d:Property:P13913|Saxony School ID]], [[:d:Property:P13915|NCL Taiwan Periodical Literature periodical identifier]], [[:d:Property:P13916|NZ Charities Register Number]], [[:d:Property:P13917|IFES Election Guide ID]], [[:d:Property:P13918|Arte de la Argentina ID]], [[:d:Property:P13919|Democratic Memory Bank ID]], [[:d:Property:P13920|Kicker competition ID]], [[:d:Property:P13921|Soccer365.net team ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/time of deposition|time of deposition]] (&lt;nowiki&gt;date or point in time when an archaeological object or assemblage was buried, hidden, lost, or otherwise deposited.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/readiness|readiness]] (&lt;nowiki&gt;readiness&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/greenhouse gases emissions|greenhouse gases emissions]] (&lt;nowiki&gt;amount of greenhouse effect emited by a given company or industry sector&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/neuter form of label|neuter form of label]] (&lt;nowiki&gt;neuter form of name or title&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/current season|current season]] (&lt;nowiki&gt;{{TranslateThis
| an identifier for the team's current season
&lt;!-- | xx = descriptions in other languages --&gt;
 }}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/flag carrier of|flag carrier of]] (&lt;nowiki&gt;country of which the airline is the flag carrier&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/BFXC authority ID|BFXC authority ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BWB-nummer|BWB-nummer]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schulnummer Brandenburg|Schulnummer Brandenburg]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Shinto ID|Encyclopedia of Shinto ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Power Thesaurus ID|Power Thesaurus ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WDSF person ID|WDSF person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Blu-Ray.com film ID|Blu-Ray.com film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Japanese Law Translation ID|Japanese Law Translation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/USGS Publication ID|USGS Publication ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Afrikaregisteret ID|Afrikaregisteret ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National cultural monument of Czechia ID|National cultural monument of Czechia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Admirable Façades styles ID|Admirable Façades styles ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage buildings ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage buildings ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage streets ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage streets ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dicionário Biográfico de Cientistas, Engenheiros e Médicos em Portugal ID|Dicionário Biográfico de Cientistas, Engenheiros e Médicos em Portugal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TikTok User ID|TikTok User ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/9hdp Map of all places related to persons with layers by property of the place] ([[Wikidata:Request_a_query#Map of all places related to persons with layers by property of the place|source]])
* WikiProject Highlights: Passionate about highlighting women's achievements? [[d:Wikidata:WikiProject_Women|WikiProject Women]] is dedicated to creating and improving data about women worldwide. Help close the gender gap in knowledge! [https://wikis.world/tags/WikidataWikiProjects #WikidataWikiProjects]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q1136251|Mapungubwe Cultural Landscape (Q1136251)]] - cultural landscape in South Africa
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L4479|fold (L4479)]] - English verb (foʊld) meaning &quot;to bend over on itself&quot;, &quot;to mix ingredients gently&quot;, or &quot;to fail or give in&quot;

''' Development '''
The development team were involved in roadmap planning meetings so not much happened in the past week.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Paraguay|Paraguay]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:44, 10 നവംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29605325 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #706 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-11-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#705]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Che-W-bot|Che-W-bot]] - Task(s): Possible duplicate of the bot below.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/CheWikibot|CheWikibot]] - Task(s): Import new articles created on Chechen Wikipedia (ce.wiki) to Wikidata.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/DDResearchBot|DDResearchBot]] - Task(s): This bot will facilitate adding structured, cited data from trusted integrity sources to Wikidata for [[d:User:Deweydigital|Dewey Digital]].
* Closed request for comments:
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Adapt_blocking_policy_to_IPv6_networks|Adapt blocking policy to IPv6 networks]] - While there is a general agreement for admins to block /64, no consensus to add to the blocking Policy was reached.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Documented_and_featured_SPARQL_queries|Proposal to better document featured SPARQL queries]] - Consensus was reached and a vote is planned.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Gender_neutral_labels_for_occupations_and_positions_in_French|Gender neutral Labels for occupations/positions in French]] - Majority support for using male and female forms in French labels and aliases, gender-neutral descriptions, and completing male/female label properties.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Creating_items_for_videos_at_online_video_platforms_that_are_representation_of_notable_items|Items for videos of online platforms that represent notable Items]] - No consensus could be reached.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Is_it_worth_to_import_labels_from_interlanguage_links_of_other_wikipedia_projects_to_wikidata|Should Labels of interlanguage links from other Wikipedia Projects?]] - There is general support to import labels, however there are concerns about the import as an Alias.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Signed_Statements_(T138708)|Signed Statements]] - No consensus could be reached.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Use_of_dates_in_the_descriptions_of_items_regarding_humans|Use of dates in descriptions of items regarding humans]] -  Dates on Wikidata are community-specific; add only to disambiguate, don’t remove, and format per language conventions.
* Project chat: [[d:Wikidata:Project_chat#Proposal:_Prohibiting_LLM-generated_content|Proposal:Prohibiting LLM-generated content]]
*Other:
** [[d:Wikidata:Temporary account IP viewer|Wikidata:Temporary account IP viewer]] - users who may view IP addresses associated with temporary accounts.
** [[d:Wikidata:Self-promotion|Wikidata:Self-promotion]] - an essay on creating an Item about yourself, your organisation, or your work is a form of self-promotion and is strongly discouraged. Feel free to update this page.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[m:Event:Wikidata_Days_IWUG_and_WAFTAI_2025|Wikidata Days: IWUG and WAFTAI]] - A 4 day edit-a-thon beginning November 26, 2025, for Cameroonian and Nigerian educational institutions.
** [https://wikimedia.or.id/acara/wikilatih-wikidata-fakultas-sains-dan-teknologi-universitas-airlangga/ WikiLatih Wikidata ] - November 21, 08:50am (WIB), learning around Wikidata: how to reuse data and edit Items. Organised by the Faculty of Science and Technology Universitas Airlangga.
* Just missed it: [[m:Event:First_steps_in_Wikidata_for_the_Wikimedia_LGBT_Community|First steps in Wikidata for the Wikimedia LGBT Community]] - two introductory workshops for English, French and Spanish Wikipedians with an interest in learning Wikidata.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://outreach.wikimedia.org/wiki/GLAM/Newsletter/October_2025/Contents/Netherlands_report GLAM Netherlands report] The joint Radboud–Maastricht project Open Topstukken concluded at the Dutch National Library, showcasing 30 digitized collection highlights enriched with Linked Open Data via Wikidata and supported by new tools, documentation, and visualizations to enhance digital accessibility and interoperability.
**
* Videos:
** (Spanish) [https://m.youtube.com/watch?v=rNlREPqT9f8 Mujeres que Inspiran: Layla Michán - Wikidata e investigación] (Women who inspire. Wikidata &amp; research)
** [https://m.youtube.com/watch?v=CIVEYu4_C5E Wikidata Workshop: Improving African Authors and Books Items]
** (Spanish) [https://m.youtube.com/watch?v=Y-CBvDSjnjM Enriquecer, reutilizar y modelar datos y metadatos usando Wikidata. Tomás Saorín Pérez] (Enrich, reuse, and model data and metadata using Wikidata.)
** [https://m.youtube.com/watch?v=EAXd0rIl3kU Guide to the Wikidata Notability Policy]
** [https://m.youtube.com/watch?v=NnZan0XUpAc Wikidata: Wikimedia's knowledge graph in a world of generative AI]
** (Portuguese) [https://m.youtube.com/watch?v=zvIJUb4Z4r0 O que saber antes de editar no Wikidata] (What to know before editing on Wikidata)
** (Portuguese) [https://m.youtube.com/watch?v=SZRaZMkwoWc Para além da Wikipédia: como os dados estruturados conectam saberes] (Beyond Wikipedia: how structured data connect knowledge)

''' Tool of the week '''
*[https://www.wikidata.org/wiki/User:Poro26/ArchiveExternaLinks.js/Documentation ArchiveExternaLinks] is a UserScript by [[User:Poro26|Poro26]]. The UserScript automates the archiving of all external links present in an item, whether they appear in statements, references or identifiers. For each external link, the script automatically adds an archive link [archive], similar to what is done on Wikipedia for web sources cited in references

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P13923|data collection method]] (&lt;nowiki&gt;scientific data collection procedure used in/by the subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13926|time of deposition]] (&lt;nowiki&gt;point in time when an archaeological object or assemblage was buried, hidden, lost, or otherwise deposited&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13939|Commonwealth Sport country code]] (&lt;nowiki&gt;code for countries participating in Commonwealth Sport events&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13924|Japanese Film Database ID]], [[:d:Property:P13925|GCatholic former diocese ID]], [[:d:Property:P13927|Myanmar Company Registration Number]], [[:d:Property:P13928|Team Austria athlete ID]], [[:d:Property:P13929|‎ECHL.com player ID]], [[:d:Property:P13930|‎Genbu.net ID]], [[:d:Property:P13931|ISTAMPIE ID]], [[:d:Property:P13932|HarmonyOS NEXT APP ID]], [[:d:Property:P13933|Federal Legal Information ID]], [[:d:Property:P13934|UNESCO Virtual Museum inventory ID]], [[:d:Property:P13935|South Korean Business Registration Number]], [[:d:Property:P13936|‎Lämningsnummer]], [[:d:Property:P13937|‎Mackolik football manager ID]], [[:d:Property:P13938|Biserici.org church ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/role in naming|role in naming]] (&lt;nowiki&gt;the role the namesake played in relation to this item, i.e. why the item is named after the namesake&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Korea Heritage Service Heritage Portal ID|Korea Heritage Service Heritage Portal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lubimyczytać version/edition ID|Lubimyczytać version/edition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UEA catalogue ID|UEA catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CRA program account number|CRA program account number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PL-AED|PL-AED]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yandex Object Answer ID|Yandex Object Answer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/G2bz Towns named after Alexander the great]
**[https://w.wiki/G8T$ Heritage added to the Memory of the World International Register in 2025] (newly added data)
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[Wikidata:WikiProject LGBTQ History|WikiProject LGBTQ History]] - aims to improve and organize data related to the history, people, places, events, and organizations that have contributed to LGBTQ+ experiences across time and geography.
* WikiProject Highlights:
** 👩🔬Passionate about highlighting women's achievements? WikiProject Women is dedicated to creating and improving data about women worldwide. Help close the gender gap in knowledge! [[Wikidata:WikiProject_Women|WikiProject Women]]
** 🗳️ Interested in democracy and political data? Join WikiProject Elections to model data about elections, candidates, and results from around the globe. Make electoral data open and accessible! [[Wikidata:WikiProject_Elections|WikiProject Elections]]
** 🏛️ How do you find info on government institutions? WikiProject Govdirectory has a structured data model for that! Help improve data about public agencies on Wikidata. [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory|WikiProject Govdirectory]]
** 🎵 Into music? From classical to K-pop, WikiProject Music needs your expertise to harmonize data on songs, artists, and releases. Join the band! [[d:Wikidata:WikiProject_Music|WikiProject Music]]
** 🧬 Your skills can help model lifesaving data. WikiProject Medicine works on structured data for diseases, drugs, clinical trials, and anatomy. Join a project that matters. [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine|WikiProject Medicine]]
** 🔍 Interested in how knowledge itself is structured? WikiProject Ontology delves into the fundamental classes and properties of Wikidata. Shape the backbone of the knowledge graph! [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology|WikiProject Ontology]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q12060728|Aboriginal Australians (Q12060728)]] - First Nations people of Australia
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1078947|ਦਿਮਾਗ਼ (L1078947)]] - Punjabi noun (dɪ.mäːɣ) meaning &quot;brain (organ)&quot;, &quot;intellect/mind&quot;, or &quot;understanding/consciousness&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We are working on editing statements that link to other entities in their value ([[phab:T403974]], [[phab:T409149]])
** We enabled mobile statement editing as a beta feature on test.wikidata.org ([[phab:T407737]])
* GraphQL prototype: We finished the work on making labels of linked entities available ([[phab:T404692]])
* Dumps: We are continuing to work on making the dump process more robust

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]


&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:18, 17 നവംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29651461 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #707 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-11-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#706]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/News2DataBot|News2DataBot]] - Task(s): Check for new, unlinked articles on [[n:pl:|Polish Wikinews]] and create relevant Items.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/WikidataLiteraryWorksMetaDataUpload|WikidataLiteraryWorksMetaDataUpload]] - Task(s): Upload metadata for literary works from research project.
* New request for comments: The [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Exhibition_models|Exhibition Models]] RfC was split into 2 Schema proposals: [[d:Wikidata:Schema_proposals/exhibition_concept|Exhibition Concept]] and [[d:Wikidata:Schema_proposals/exhibition_manifestation|Exhibition Manifestation]]. 

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Upcoming LD4 Wikidata Affinity Group session on 25 November 2025: Join the community-driven effort led by WikiProject Personal Pronouns to improve pronoun data modeling and ethics in Wikidata. This is part of a three-session series (Oct 14, Nov 25, Dec 9) focused on implementing new best practices. No prior Wikidata experience required. Join at [https://zonestamp.toolforge.org/1764090000 17:00 UTC]. [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/PersonalPronouns|Event page]].
** [[mw:Wikimedia_Hackathon_2026|Wikimedia Hackathon 2026]] - Hosted in Milan, Italy, scholarships are now open, [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ apply on Pretix].
** [https://www.instagram.com/p/DRNg5ldkSi6/ Art+Feminism &amp; Whose Knowledge?] - A conversation on building a feminist data future, Dec 5, 2025, 13:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1764939600 Time zone converter]).

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://www.allmo.ai/articles/what-we-know-about-the-impact-of-wikipedia-on-chatgpt-search-results Impact of Wikipedia and Wikidata on ChatGPT search results]
** [https://christianmahnke.de/en/post/authority-data-for-private-collectors/ Wikidata as an authority data source for private collectors]
** (German) [https://www.wikimeisterei.info/umwelt-und-klimabezug-in-grossen-wissensdatenbanken-wikipedia-wikidata-und-umweltportale-im-vergleich/ Environmental and climate reference in large knowledge databases. Wikipedia, Wikidata and environmental portals in comparison]
* Presentations: Wikidata as a challenge for rule systems (Declarative AI 2025 Conf.) - [[c:File:Slideshow,_Wikidata_as_a_Challenge_for_Rule_Systems_-_Declarative_AI_2025_Conference_-_24_September_2025.pdf|Slides]] / [[c:File:Wikidata_as_a_Challenge_for_Rule_Systems_-_Declarative_AI_2025_Conference_-_24_September_2025.webm|Recording]]
* Papers: [https://zenodo.org/records/17658826 Snapshot of bibliographic metadata from Wikidata for all Arabic periodicals published worldwide before 1930] - Project Jarāʾid, by T. Grallert, (2025).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=4iiL9WFx2JY An introduction to Wikidata and its use for librarians and researchers]; slides available [[:commons:File:An introduction to Wikidata and its use for librarians and researchers.pdf|on Commons]]
** WikidataCon 2025 Session Playlists (YouTube):&lt;br&gt; [https://youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejPTAZXQTHlAElm-DZ5dohph&amp;si=5IJr95Jrh_AyIT43 Day 1 (31.10)] / [https://youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejM0BKzQWaw_WKIBamH4DevT&amp;si=U-sw7JMx3xsiGu-d Day 2 (01.11)] / [https://youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejNQdOCF9ztkrUktwi_UMRD5&amp;si=0xXL60KWrhXff98F Day 3 (02.11)]
** [https://m.youtube.com/watch?v=1S4ujNG8w5M Wikidata in library catalogues: Introduction to the Primo VE linked data feature] - By Dr Thneed
** [https://m.youtube.com/watch?v=mHXIZBfft7A Wikidata Live Editing: Stolpersteine and the Holocaust victims they commemorate]
** [https://m.youtube.com/watch?v=5MKIlVJyeCw&amp;pp=0gcJCR4Bo7VqN5tD Towards Linked Data Fluency: Takeaways from a Wikidata Workflow Pilot Program]
** [https://www.youtube.com/watch?v=dOoNMI7o_G4 Enhancing authority files through SPARQL federated queries] - Thomas Kerboul and the Bibliothèque de Genève improved person data by comparing Wikidata and IdRef, with manual checks preventing ID mix-ups.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=rNlREPqT9f8 Inspiring Women: Layla Michán - Wikidata and research] - Dr. Aguirre (UNAM) discusses Wikidata as a collaborative research tool and shared experiences in the “Women Who Inspire” series.

''' Tool of the week '''
* [https://wikidata-timetrail.toolforge.org/ Timetrail] is a website that visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations.
* The redesigned WikiProvenance is now live, featuring a new front end and backend for exploring and comparing Wikidata provenance information. Try examples like [https://wikiprovenance.toolforge.org/provenance.html?item=Q1339 Johann Sebastian Bach] or [https://wikiprovenance.toolforge.org/compare.html?compare=Q5,Q515 Human vs. City] and [https://wikiprovenance.toolforge.org/compare.html?compare=Q90,Q84 Paris vs. London]. Explore it here: [https://wikiprovenance.toolforge.org/ https://wikiprovenance.toolforge.org/]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[d:Wikidata:Data_access#Linked_Data_Fragments_endpoint|LDF endpoint retirement considered]]: The unstable and low-traffic LDF endpoint may be retired to reduce maintenance effort and unnecessary load on WDQS. If your workflow depends on it and you would hate to see it go, please let the Wikidata development team know at [[d:Wikidata talk:Data access|Wikidata talk:Data access]].
* [[d:Wikidata:Project_chat#Reminder:_WDQS_legacy_endpoint_decommissioning|WDQS Legacy endpoint deprecation]]: The legacy endpoint (&lt;code&gt;query-legacy-full.wikidata.org&lt;/code&gt;) will be fully decommissioned on 7 January 2026. Please migrate tools and workflows to the supported endpoints: &lt;code&gt;query.wikidata.org&lt;/code&gt; (Main) or &lt;code&gt;query-scholarly.wikidata.org&lt;/code&gt; (Scholarly). Assistance is available on the [[d:Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages.
* [[c:File:Community report Data Governance Research (Q2 2025).pdf|Insights from Data Governance Research Process 2025]]: Results of the research to better understand how the communities currently think about which data and communities are best served by Wikidata, Wikibase Cloud or Wikibase Suite respectively.
* [[m:Special:MyLanguage/Abstract_Wikipedia/Abstract_Wikipedia_naming_contest|Abstract Wikipedia naming contest]]: Help pick a name for the new Wikimedia wiki project which is provisionally known as Abstract Wikipedia. The second phase of voting is now open until December 1.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13940|CUIT]], [[:d:Property:P13941|REGAFI id]], [[:d:Property:P13942|Hong Kong company ID]], [[:d:Property:P13943|California Entity Number]], [[:d:Property:P13944|Mã số doanh nghiệp]], [[:d:Property:P13945|‎InfoconDB series ID]], [[:d:Property:P13946|‎InfoconDB conference ID]], [[:d:Property:P13947|‎Biography.com ID]], [[:d:Property:P13948|Hudobné centrum person ID]], [[:d:Property:P13949|Hudobné centrum group ID]], [[:d:Property:P13950|FAIR Epigraphic Vocabularies ID]], [[:d:Property:P13951|NVLI ID]], [[:d:Property:P13952|SerBenfiquista.com players ID]], [[:d:Property:P13953|‎BG IISDA org ID]], [[:d:Property:P13954|‎BG NACID person ID]], [[:d:Property:P13955|The Oxford Dictionary of Family Names in Britain and Ireland ID]], [[:d:Property:P13956|Encyclopedia of African American History 1896 to the Present entry ID]], [[:d:Property:P13957|National cultural monument of Czechia ID]], [[:d:Property:P13958|‎Davis Cup player ID since 2025]], [[:d:Property:P13959|‎Eiga.com drama ID]], [[:d:Property:P13960|Last Address ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/parliamentary group leader|parliamentary group leader]] (&lt;nowiki&gt;the identity of the leader of a parliamentary group&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/SignWriting transcription|SignWriting transcription]] (&lt;nowiki&gt;representation in SignWriting&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/free height|free height]] (&lt;nowiki&gt;vertical distance from the floor level to the lowest obstruction in the ceiling of an indoor or outdoor space&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/thumbtime|thumbtime]] (&lt;nowiki&gt;Time for video thumbnail in seconds&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Credibly accused of|Credibly accused of]] (&lt;nowiki&gt;entity (person or organization) that has been credibly accused of a crime or serious misconduct, but is not (yet) convicted&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review:: [[:d:Wikidata:Property proposal/CHZZK streamer ID|CHZZK streamer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FC Barcelona players ID|FC Barcelona players ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qalamos person ID|Qalamos person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KISTI conference ID|KISTI conference ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KaraokeTexty.cz artist ID|KaraokeTexty.cz artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KaraokeTexty.cz song ID|KaraokeTexty.cz song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DLSite dōjin circle ID|DLSite dōjin circle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DLSite person ID|DLSite person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DLSite work ID|DLSite work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Showlabs ID|Showlabs ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DEUMM Online ID|DEUMM Online ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvinnehistorie.no persons ID|Kvinnehistorie.no persons ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Résultats player ID|Foot Résultats player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Manga-DB person ID|Manga-DB person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Manga-DB publisher ID|Manga-DB publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Manga-DB magazine ID|Manga-DB magazine ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Slekt og Data cemetery ID|Slekt og Data cemetery ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/GGLu Videogames in the wrong genre] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Video_games_with_the_wrong_genre|source]])
** [https://w.wiki/GGM2 People buried in Italian (or subregion) cemeteries] ([[d:Wikidata:Request_a_query#People_buried_in_Italian_(or_a_subregion)_cemeteries|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Bookbindings|Bookbindings]] - share metadata and images from the currently offline Database of Bookbindings at the British Library
** [[d:Wikidata:WikiProject_Irish_Traditional_Music/Projects|Irish Traditional Music:Projects]] - aims to systematically create and enhance Wikidata items for people profiled in the 2024 edition of Fintan Vallely's The Companion to Irish Traditional Music.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Basketball/Teams/Western_Illinois_Leathernecks_women's_basketball|Basketball: Western Illinois Leathernecks Women's]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Lost_Media#Subpages|Lost Media/Subpages]] - aim to list all media lost to time in Wikidata
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q118398|arXiv (Q118398)]] - online digital archive for electronic preprints of scientific papers
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1405411|Bogucin (L1405411)]] - Polish proper noun (bɔˈɡu.t͡ɕin) meaning &quot;village in Greater Poland&quot;, &quot;village in Kuyavian-Pomeranian Voivodeship&quot;, or &quot;village in Lublin Voivodeship&quot;

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:28, 24 നവംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29702952 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #707 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-11-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#706]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/News2DataBot|News2DataBot]] - Task(s): Check for new, unlinked articles on [[n:pl:|Polish Wikinews]] and create relevant Items.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/WikidataLiteraryWorksMetaDataUpload|WikidataLiteraryWorksMetaDataUpload]] - Task(s): Upload metadata for literary works from research project.
* New request for comments: The [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Exhibition_models|Exhibition Models]] RfC was split into 2 Schema proposals: [[d:Wikidata:Schema_proposals/exhibition_concept|Exhibition Concept]] and [[d:Wikidata:Schema_proposals/exhibition_manifestation|Exhibition Manifestation]]. 

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Upcoming LD4 Wikidata Affinity Group session on 25 November 2025: Join the community-driven effort led by WikiProject Personal Pronouns to improve pronoun data modeling and ethics in Wikidata. This is part of a three-session series (Oct 14, Nov 25, Dec 9) focused on implementing new best practices. No prior Wikidata experience required. Join at [https://zonestamp.toolforge.org/1764090000 17:00 UTC]. [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/PersonalPronouns|Event page]].
** [[mw:Wikimedia_Hackathon_2026|Wikimedia Hackathon 2026]] - Hosted in Milan, Italy, scholarships are now open, [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ apply on Pretix].
** [https://www.instagram.com/p/DRNg5ldkSi6/ Art+Feminism &amp; Whose Knowledge?] - A conversation on building a feminist data future, Dec 5, 2025, 13:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1764939600 Time zone converter]).

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://www.allmo.ai/articles/what-we-know-about-the-impact-of-wikipedia-on-chatgpt-search-results Impact of Wikipedia and Wikidata on ChatGPT search results]
** [https://christianmahnke.de/en/post/authority-data-for-private-collectors/ Wikidata as an authority data source for private collectors]
** (German) [https://www.wikimeisterei.info/umwelt-und-klimabezug-in-grossen-wissensdatenbanken-wikipedia-wikidata-und-umweltportale-im-vergleich/ Environmental and climate reference in large knowledge databases. Wikipedia, Wikidata and environmental portals in comparison]
* Presentations: Wikidata as a challenge for rule systems (Declarative AI 2025 Conf.) - [[c:File:Slideshow,_Wikidata_as_a_Challenge_for_Rule_Systems_-_Declarative_AI_2025_Conference_-_24_September_2025.pdf|Slides]] / [[c:File:Wikidata_as_a_Challenge_for_Rule_Systems_-_Declarative_AI_2025_Conference_-_24_September_2025.webm|Recording]]
* Papers: [https://zenodo.org/records/17658826 Snapshot of bibliographic metadata from Wikidata for all Arabic periodicals published worldwide before 1930] - Project Jarāʾid, by T. Grallert, (2025).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=4iiL9WFx2JY An introduction to Wikidata and its use for librarians and researchers]; slides available [[:commons:File:An introduction to Wikidata and its use for librarians and researchers.pdf|on Commons]]
** WikidataCon 2025 Session Playlists (YouTube):&lt;br&gt; [https://youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejPTAZXQTHlAElm-DZ5dohph&amp;si=5IJr95Jrh_AyIT43 Day 1 (31.10)] / [https://youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejM0BKzQWaw_WKIBamH4DevT&amp;si=U-sw7JMx3xsiGu-d Day 2 (01.11)] / [https://youtube.com/playlist?list=PLduaHBu_3ejNQdOCF9ztkrUktwi_UMRD5&amp;si=0xXL60KWrhXff98F Day 3 (02.11)]
** [https://m.youtube.com/watch?v=1S4ujNG8w5M Wikidata in library catalogues: Introduction to the Primo VE linked data feature] - By Dr Thneed
** [https://m.youtube.com/watch?v=mHXIZBfft7A Wikidata Live Editing: Stolpersteine and the Holocaust victims they commemorate]
** [https://m.youtube.com/watch?v=5MKIlVJyeCw&amp;pp=0gcJCR4Bo7VqN5tD Towards Linked Data Fluency: Takeaways from a Wikidata Workflow Pilot Program]
** [https://www.youtube.com/watch?v=dOoNMI7o_G4 Enhancing authority files through SPARQL federated queries] - Thomas Kerboul and the Bibliothèque de Genève improved person data by comparing Wikidata and IdRef, with manual checks preventing ID mix-ups.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=rNlREPqT9f8 Inspiring Women: Layla Michán - Wikidata and research] - Dr. Aguirre (UNAM) discusses Wikidata as a collaborative research tool and shared experiences in the “Women Who Inspire” series.

''' Tool of the week '''
* [https://wikidata-timetrail.toolforge.org/ Timetrail] is a website that visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations.
* The redesigned WikiProvenance is now live, featuring a new front end and backend for exploring and comparing Wikidata provenance information. Try examples like [https://wikiprovenance.toolforge.org/provenance.html?item=Q1339 Johann Sebastian Bach] or [https://wikiprovenance.toolforge.org/compare.html?compare=Q5,Q515 Human vs. City] and [https://wikiprovenance.toolforge.org/compare.html?compare=Q90,Q84 Paris vs. London]. Explore it here: [https://wikiprovenance.toolforge.org/ https://wikiprovenance.toolforge.org/]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[d:Wikidata:Data_access#Linked_Data_Fragments_endpoint|LDF endpoint retirement considered]]: The unstable and low-traffic LDF endpoint may be retired to reduce maintenance effort and unnecessary load on WDQS. If your workflow depends on it and you would hate to see it go, please let the Wikidata development team know at [[d:Wikidata talk:Data access|Wikidata talk:Data access]].
* [[d:Wikidata:Project_chat#Reminder:_WDQS_legacy_endpoint_decommissioning|WDQS Legacy endpoint deprecation]]: The legacy endpoint (&lt;code&gt;query-legacy-full.wikidata.org&lt;/code&gt;) will be fully decommissioned on 7 January 2026. Please migrate tools and workflows to the supported endpoints: &lt;code&gt;query.wikidata.org&lt;/code&gt; (Main) or &lt;code&gt;query-scholarly.wikidata.org&lt;/code&gt; (Scholarly). Assistance is available on the [[d:Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages.
* [[c:File:Community report Data Governance Research (Q2 2025).pdf|Insights from Data Governance Research Process 2025]]: Results of the research to better understand how the communities currently think about which data and communities are best served by Wikidata, Wikibase Cloud or Wikibase Suite respectively.
* [[m:Special:MyLanguage/Abstract_Wikipedia/Abstract_Wikipedia_naming_contest|Abstract Wikipedia naming contest]]: Help pick a name for the new Wikimedia wiki project which is provisionally known as Abstract Wikipedia. The second phase of voting is now open until December 1.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13940|CUIT]], [[:d:Property:P13941|REGAFI id]], [[:d:Property:P13942|Hong Kong company ID]], [[:d:Property:P13943|California Entity Number]], [[:d:Property:P13944|Mã số doanh nghiệp]], [[:d:Property:P13945|‎InfoconDB series ID]], [[:d:Property:P13946|‎InfoconDB conference ID]], [[:d:Property:P13947|‎Biography.com ID]], [[:d:Property:P13948|Hudobné centrum person ID]], [[:d:Property:P13949|Hudobné centrum group ID]], [[:d:Property:P13950|FAIR Epigraphic Vocabularies ID]], [[:d:Property:P13951|NVLI ID]], [[:d:Property:P13952|SerBenfiquista.com players ID]], [[:d:Property:P13953|‎BG IISDA org ID]], [[:d:Property:P13954|‎BG NACID person ID]], [[:d:Property:P13955|The Oxford Dictionary of Family Names in Britain and Ireland ID]], [[:d:Property:P13956|Encyclopedia of African American History 1896 to the Present entry ID]], [[:d:Property:P13957|National cultural monument of Czechia ID]], [[:d:Property:P13958|‎Davis Cup player ID since 2025]], [[:d:Property:P13959|‎Eiga.com drama ID]], [[:d:Property:P13960|Last Address ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/parliamentary group leader|parliamentary group leader]] (&lt;nowiki&gt;the identity of the leader of a parliamentary group&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/SignWriting transcription|SignWriting transcription]] (&lt;nowiki&gt;representation in SignWriting&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/free height|free height]] (&lt;nowiki&gt;vertical distance from the floor level to the lowest obstruction in the ceiling of an indoor or outdoor space&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/thumbtime|thumbtime]] (&lt;nowiki&gt;Time for video thumbnail in seconds&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Credibly accused of|Credibly accused of]] (&lt;nowiki&gt;entity (person or organization) that has been credibly accused of a crime or serious misconduct, but is not (yet) convicted&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review:: [[:d:Wikidata:Property proposal/CHZZK streamer ID|CHZZK streamer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FC Barcelona players ID|FC Barcelona players ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qalamos person ID|Qalamos person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KISTI conference ID|KISTI conference ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KaraokeTexty.cz artist ID|KaraokeTexty.cz artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KaraokeTexty.cz song ID|KaraokeTexty.cz song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DLSite dōjin circle ID|DLSite dōjin circle ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DLSite person ID|DLSite person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DLSite work ID|DLSite work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Showlabs ID|Showlabs ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DEUMM Online ID|DEUMM Online ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kvinnehistorie.no persons ID|Kvinnehistorie.no persons ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Résultats player ID|Foot Résultats player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Manga-DB person ID|Manga-DB person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Manga-DB publisher ID|Manga-DB publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Manga-DB magazine ID|Manga-DB magazine ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Slekt og Data cemetery ID|Slekt og Data cemetery ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/GGLu Videogames in the wrong genre] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Video_games_with_the_wrong_genre|source]])
** [https://w.wiki/GGM2 People buried in Italian (or subregion) cemeteries] ([[d:Wikidata:Request_a_query#People_buried_in_Italian_(or_a_subregion)_cemeteries|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Bookbindings|Bookbindings]] - share metadata and images from the currently offline Database of Bookbindings at the British Library
** [[d:Wikidata:WikiProject_Irish_Traditional_Music/Projects|Irish Traditional Music:Projects]] - aims to systematically create and enhance Wikidata items for people profiled in the 2024 edition of Fintan Vallely's The Companion to Irish Traditional Music.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Basketball/Teams/Western_Illinois_Leathernecks_women's_basketball|Basketball: Western Illinois Leathernecks Women's]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Lost_Media#Subpages|Lost Media/Subpages]] - aim to list all media lost to time in Wikidata
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q118398|arXiv (Q118398)]] - online digital archive for electronic preprints of scientific papers
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1405411|Bogucin (L1405411)]] - Polish proper noun (bɔˈɡu.t͡ɕin) meaning &quot;village in Greater Poland&quot;, &quot;village in Kuyavian-Pomeranian Voivodeship&quot;, or &quot;village in Lublin Voivodeship&quot;

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:29, 24 നവംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29702952 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #708 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-01. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#707]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* A Project Chat discussion ([[d:Wikidata:Project_chat#default_for_all_languages_(mul)|here]]) on mul / fallback language for Labels, Descriptions and Aliases has continued on [[d:Help_talk:Default_values_for_labels_and_aliases#In_the_long_run,_we_should_have_separate_mul_properties_for_different_scripts|Help Talk: Default values for labels and aliases]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Mark your calendars
*** [https://vsa-aas.ch/event/workshop-die-schweizer-archivlandschaft-wikidata-und-interaktive-karte/ Workshop: The Swiss archival landscape – Wikidata and interactive map]&lt;br&gt;February 2 &amp; April 20 (German) / June 2 (French), 2026. Workshops are on-site and online, registration mandatory (closes January 20).
*** [https://g0v.hackmd.io/@jothon/20251207 Citizen Technology Community Gathering and Taiwan Translation Launch of Linked Open Data Documents] December 7 Time: 13:30-16:50 UTC+8 at {{Q|707524}} Xi Project
*** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #83 December 8 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[DiffBlog:2025/11/27/new-tools-new-contributors-new-energy-wikidata-13-celebration-in-the-philippines|Wikidata 13th celebration in the Philippines]]
** [[DiffBlog:2025/11/26/wikidata-13th-birthday-taiwan-special-event-recap-part-3|Wikidata 13th Birthday: Taiwan special event recap (part 3)]]
** [[wmbe:Newsletter/2025-11/en#WikidataCon_2025:_a_conversation_with_organizer_Danny_Benjafield|WikidataCon 2025: A conversation with Danny Benjafield]]
** [[DiffBlog:2025/11/28/wikidata-13th-birthday-celebration-in-the-igbo-wikimedians-user-group/|Wikidata 13th Birthday Celebration in the Igbo Wikimedians User Group]]
** [[DiffBlog:2025/11/28/africa-wiki-women-celebrates-wikidatas-13th-birthday/|Africa Wiki Women Celebrates Wikidata’s 13th Birthday]]
* Papers: [https://ceur-ws.org/Vol-4108/paper3.pdf Benchmarking SPARQL Engines on Wikidata Queries] - Four open-source SPARQL engines were benchmarked on Wikidata, with QLever fastest, Blazegraph slower, and all showing SPARQL standard deviations. By Peter F. Patel-Schneider (2025).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=7Hda2mRjJ3Q Records in Contexts (RiC) Wikibase Working Session] - Regine Heberlein of the (SAA) Description Section Steering Committee hosts a workshop on Wikibase implementation of the Records in Context Conceptual Model (RiC-CM).
** [https://www.youtube.com/watch?v=mHXIZBfft7A Wikidata Live Editing: Stolpersteine and the Holocaust victims they commemorate] - Follow along as WMDE's Lukas Werkmeister expands Items of Berlin Stoelpersteine.
** [https://www.youtube.com/watch?v=1S4ujNG8w5M Wikidata in library catalogues: Introduction to the Primo VE linked data feature] - by Dr Thneed

''' Tool of the week '''
* [https://www.prixlitteraires.fr Prix Littéraires] lists French-speaking literary prizes and their recipients, also computing [https://www.prixlitteraires.fr/graph/Q3113738 statistics]  (see also [[d:Wikidata:WikiProject French-speaking literary prizes|WikiProject]])

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Nov 27: The Wikibase Community User Group met for a Wikibase Live Session and to discuss the Federated Values demonstration.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13961|Federal Taxpayer Registry ID]], [[:d:Property:P13962|WDSF athlete ID]], [[:d:Property:P13963|TikTok numeric user ID]], [[:d:Property:P13964|USGS Publication ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/concurring opinion by|concurring opinion by]] (&lt;nowiki&gt;judicial opinion agreed to by less than half of the members of a court agreeing with the majority's final decision but providing different or additional reasons&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/audio version of text|audio version of text]] (&lt;nowiki&gt;The audio version of a text (e.g. book). Not the audio version of the Wikipedia article about the text (e.g. book).&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Hong Kong fire alarm level|Hong Kong fire alarm level]] (&lt;nowiki&gt;Hong Kong fire alarm levels classification system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/overnight stays|overnight stays]] (&lt;nowiki&gt;number of tourists that stay overnight at a place&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/specimen determiner|specimen determiner]] (&lt;nowiki&gt;person who assigned the identification to a specimen&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/collection date|collection date]] (&lt;nowiki&gt;the date-time or interval during which a specimen or object was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/position holder name string|position holder name string]] (&lt;nowiki&gt;name of person holding a position&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Crowdfunding target|Crowdfunding target]] (&lt;nowiki&gt;target goal of this Crowdfunding campaign&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/image sensor format|image sensor format]] (&lt;nowiki&gt;shape and size of a digital camera's image sensor&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/random page URL|random page URL]] (&lt;nowiki&gt;link to random page on website&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/translates from|translates from]] (&lt;nowiki&gt;language(s) that this person, company or organization translates works texts from&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Twitter broadcast ID|Twitter broadcast ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Petal Maps Place ID|Petal Maps Place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MJ character glyph name|MJ character glyph name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mastercaller player ID|Mastercaller player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dartn.de player ID|dartn.de player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/darts1.de player ID|darts1.de player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/pdpa.co.uk player ID|pdpa.co.uk player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Antiquitatum Thesaurus ID|Antiquitatum Thesaurus ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Theaterencyclopedie-identificatiecode|Theaterencyclopedie-identificatiecode]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Buy Me a Coffee username|Buy Me a Coffee username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GoFundMe ID|GoFundMe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Maitron d'une biographie (nouvelle version)|Identifiant Maitron d'une biographie (nouvelle version)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Michaelis Portuguese-English properties|Michaelis Portuguese-English properties]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U.S. Copyright Office Public Records System name slug|U.S. Copyright Office Public Records System name slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FCC ID Database company ID|FCC ID Database company ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/GMoW Objects bearing the handwriting of Moses Maimonides] [[d:User:MartinPoulter/queries/genizah|(Source)]]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Uzbekistan|Uzbekistan]], [[d:Wikidata:WikiProject_Natural_History_Specimen_Data_Model|Natural History Specimen Data Model]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Popular_items_without_claims|Popular Items without Claims]] - these are the most-connected or linked Items that do not have any Statements. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q7414|The Walt Disney Company
 (Q7414)]] - American multinational mass media company
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L103836|девочка (L103836)]] - Russian noun (dʲɪˈvot͡ɕkə) meaning &quot;female child&quot;, &quot;affectionate address to a woman&quot;, or &quot;female organism&quot;

''' Development '''
* Mobile editing of statements:
** We have added editing support for more data types (entity IDs, geographical shapes and tabular data).
** It is now available as a beta feature on test.wikidata.org. You can enable it [https://test.wikidata.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures here].
* Wikidata integration in Wikipedia and co: We are rolling out improvements to the Databox Lua module to a number of Wikipedias to make it easier to have out-of-the-box Wikidata-powered infoboxes
* Ontology federation: We are making progress with making it possible to use Wikidata Item's as statement values in other Wikibase instances
* GraphQL: We are continuing the work on the prototype, focusing on getting data from a batch of Items
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team is working on benchmarking of different replacement options for Blazegraph, the software powering the Wikidata Query Service

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Togo|Togo]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] ·  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:57, 1 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29714910 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #709 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-08. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#708]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Well,_Well,_Bot!|Well, Well, Bot!]] - Task/s: Database imports, maintenance.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/RijksBot|RijksBot]] - Task/s: Adding [[Property:P13234|Rijksmuseum IDs]] (P13234) to Wikidata items based on a CSV mapping of [[Q43649390|QIDs]] to [[Q25861166|Rijksmuseum]] [[Q61694|URIs]].
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/CostamiriBot|CostamiriBot]] - Task/s: [[Q718|Chess]] related tasks such as monthly updates to the [[Q105955|elo]] [[Q105955|rating]]  of [[Q10873124|chess players]].
* New draft: [[Wikidata:External identifiers/Obsolescence]] (opinions are welcome in its talk page)

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://us06web.zoom.us/meeting/register/dikm7CrXSZ27EuPJA3r56w#/registration How to view #25N with Wikidata?] - a community hour with Wikimedia Chile, 21:00 UTC+1 ([https://zonestamp.toolforge.org/1765224000 Time zone converter])
** [https://luma.com/7fs5v7os Fact-Checking with Wikidata Workshop] - January 20, 2026, 16:30 ~ 18:00 UTC+1 ([https://zonestamp.toolforge.org/1768930200 Time zone converter]) - WMDE's Philippe Saadé will show hands-on methods using the Wikidata MCP to retrieve, filter and classify Wikidata statements with semantic search, reranker LLM and NLI models, registration required.
** (Portuguese) [https://pt.wikimedia.org/wiki/Ponto_de_Encontro_Wikimedia/II Meeting Point Editatona II - Warm your hands modeling festival on Wikidata]: December 10, 2025, 15:00 - 19:00 UTC+1, Porto, Portugal.
** Next Linked Data for Libraries [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 9 December, 2025: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, 9 December, 2025 at 9am PT/ 12pm ET/ 17:00 UTC / 6pm CET ([https://zonestamp.toolforge.org/1765299600 Time zone converter]). WikiProject Personal Pronouns members will lead three implementation sessions to improve the data modeling and ethics of personal pronoun representation in Wikidata based on newly-established best practices and Wikidata policy by remediating legacy statements with participants. No previous Wikidata experience is needed to participate. Sessions will be held on October 14, November 25, and December 9, 2025 at our regular time of 9am PT/ 12pm ET/ 17:00 UTC / 6pm CET. Event page: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/PersonalPronouns|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/PersonalPronouns]]
* Past Events: [https://www.sas.ac.uk/digital-humanities-research-hub/events/documenting-epigraphic-data-wikidata-ontology-practice Digital Humanities Hub: Documenting epigraphic data, Wikidata ontology practice] - December 2 &amp; 3, 2025, both 14:00 ~ 15:30 UTC.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2025/12/03/celebrating-wikidatas-13th-birthday-in-lafia-a-day-of-learning-community-and-open-knowledge-🎉/ Wikidata 13th Birthday Celebration in Lafia]
* Papers:
** [https://arxiv.org/pdf/2512.00590 Wikontic: Constructing Wikidata-Aligned, Ontology-Aware Knowledge Graphs with Large Language Models] - Chepurova ''et al''., (2025)
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.399 Victims of Posterity. Identifying Gaps on 19th-Century French Art History with Wikidata] - first paper in the [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/collections/wikidata_across_the_humanities ''Wikidata Across the Humanities: Datasets, Methodologies, Reuse''] collection by the Journal of Open Humanities Data. Authored by Claire Dupin de Beyssat.
* Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=6T6_l2aEKXM GB Claude Code AI Agent: Fully Autonomous Wikidata Query &amp; Visualization (Zero Human Intervention)]
** (Taiwanese Mandarin) [https://www.youtube.com/watch?v=2iadJst1IN8 Wikidata Taiwan translation project on &quot;Creating Library Linked Data with Wikibase: Lessons Learned from Project Passage&quot;] (as published by the OCLC)

''' Tool of the week '''
*[https://ranjithsiji.github.io/wikiguessr/ Wikiguessr Game] Is a Wikidata game it guess the location from Image from anywhere around the world by [[User: Ranjithsiji]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Remembering Amos Bairoch, co-contributor to [https://academic.oup.com/nar/article/52/D1/D44/7329473 Swiss Institute of Bioinformatics Semantic Web of data] and consulted often for TiagoLubiana's [[d:User:CellosaurusBot|CellosaurusBot]].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
*Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P13975|‎GBFS feed URL]] (&lt;nowiki&gt;URL of a GBFS feed for the bicycle-sharing system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P13977|code of conduct URL]] (&lt;nowiki&gt;URL of a resource that contains the Code of Conduct of a project or organization&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P13965|BFXC authority ID]], [[:d:Property:P13967|Out tag ID]], [[:d:Property:P13968|GayCities ID]], [[:d:Property:P13969|Fight.ru fighters ID]], [[:d:Property:P13970|Personality Database group ID]], [[:d:Property:P13971|‎Codes for the administrative divisions of the People's Republic of China]], [[:d:Property:P13972|Macanese company ID]], [[:d:Property:P13973|‎MovieID film ID]], [[:d:Property:P13974|Teen Vogue tag ID]], [[:d:Property:P13976|‎CRT Database model ID]], [[:d:Property:P13978|PriceRunner product ID]], [[:d:Property:P13979|BWB number]], [[:d:Property:P13980|Brandenburg School ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
*New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/fragrance gender|fragrance gender]] (&lt;nowiki&gt;category for which a fragrance is marketed&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/perfumer|perfumer]] (&lt;nowiki&gt;person who created a perfume&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Discharge regime|Discharge regime]] (&lt;nowiki&gt;The '''[[:en:Discharge regime|discharge regime]]''' can be Glacial, Nival or Pluvial. It can be a combination of 2 : Nivo-pluvial, Pluvio-nival, Nivo-glacial, etc. Be specific (e.g. pluvial tropical, meridional, etc.). Or be complex&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/minimal pair of|minimal pair of]] (&lt;nowiki&gt;lexeme that differ from this one in only one phonological element&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Cookpad Recipe ID|Cookpad Recipe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sector.sk game ID|Sector.sk game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Card Player ID|Card Player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfume ID|Fragrantica perfume ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfume brand ID|Fragrantica perfume brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/My Abandonware theme ID|My Abandonware theme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identificador Banrep Cultural|Identificador Banrep Cultural]], [[:d:Wikidata:Property proposal/izoh.uz word ID|izoh.uz word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGChartz game ID|VGChartz game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Metacritic video game genre ID|Metacritic video game genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Place Names and Places of Nova Scotia ID|Place Names and Places of Nova Scotia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Taking Stock ID|Taking Stock ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Game Font Library ID|Game Font Library ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfume notes ID|Fragrantica perfume notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EAGER game ID|EAGER game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/AA7J Birthplace of French Heads of State]
** [https://w.wiki/ACWE Films starring Cary Grant, directed by Howard Hughes, available on YouTube]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Turkmenistan|WikiProject Turkmenistan]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q16994327|Goosebumps]] - 2015 film directed by Rob Letterman
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3958|course (L3958)]] - English noun (kɔːrs) meaning &quot;direction of movement&quot;, &quot;program of study&quot;, or &quot;part of a meal&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** It's now possible to edit existing references ([[phab:T405236]])
** We fixed a number of issues such as a problem when adding the first statements to an item ([[phab:T409069]])
** We started work on showing constraint violation indicators ([[phab:T400676]])
** We're working on showing errors in the edit form ([[phab:T408928]])
** We're improving the edit summaries ([[phab:T411247]])
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We continued working on improvements to the Databox Lua module and template
* GraphQL: We continued working on the first version of GraphQL support

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Togo|Togo]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:41, 8 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29714910 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #710 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-15. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#709]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* [[d:Wikidata talk:Requests for comment/Mass-editing policy|The mass editing policy Request for Comments]] has a number of open questions looking for votes and comments to shape the mass-editing policy.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
* A [[:d:Wikidata:Scholia/Events/2025 12|Scholia hackathon]] is ongoing this week, focused on completing the transition of Scholia to [[:d:WD:QLever|QLever]] as the SPARQL backend for its Wikidata queries.
* [[:meta:Wikimedia Indonesia/Pekan Data dan Teknologi 2025|Data and Technology Week 2025]] from 19th of December 2025 to 22 of December 2025, organized by {{Q|13098516}}. Consisted of a Wikidata Workshop, a Wikifunction Introductory Seminar and [[Wikidata:WikiProject Indonesia/Kegiatan/Datathon|Geodatathon]]. This event is in Indonesian.
** (English) [[d:Event:2025_SEA_Games_Datathon|WM Malaysia / 2025 SEA Games Datathon]] - 20.12.2025, 1200 ~ 1400 UTC. [[d:Special:RegisterForEvent/2677|Register]] to contribute to items about athletes competing in [[d:Q25041680|South East Asian Games 2025 ]]&lt;small&gt; ([[d:Q25041680|Q25041680]])&lt;/small&gt;

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (French) [https://www.facebook.com/reel/2155010721972790/ Facebook post: ArkéoTopia]: Comité des Travaux Historiques et Scientifiques (CTHS) to begin integrating Wikidata
* Papers:
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.438 Open Data Practices of Art Museums in Wikidata: A Compliance Assessment] - second paper of the [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/collections/wikidata_across_the_humanities ''Wikidata Across the Humanities: Datasets, Methodologies, Reuse''] collection. By Dişli et al., (2025).
** [https://ital.corejournals.org/index.php/ital/article/view/17384 VIAF Governance Concerns about the Refurbished VIAF Web and API Interfaces] by Stefano Bargioni (2025): a detailed account of the technical and governance issues experienced by [[:d:Q54919|VIAF]] in 2025 and its impact on its many external reusers, including Wikidata
* Videos:
** (Italian) [https://m.youtube.com/watch?v=k3VZpTDOJTQ Wikidata and Wikibase for research]: Camillo Pellizzari gives an overview of Wikidata, the data model, potential as scientific research subject and tool, then a Wikibase intro and its uses beyond Wikidata, with example instance: [https://hypotheseis.wikibase.cloud/ Hypotheseis]; slides [[:commons:File:Wikidata e Wikibase per la ricerca (Seminario di cultura digitale).pdf|on Commons]]
** [https://www.youtube.com/watch?v=TM4SJeJhcvg Feminist Structured data: A Conversation with Art+Feminism and Whose Knowledge?]: How feminist values can reshape structured data on Wikidata to address gaps, representation, and opportunities for collaboration across communities.
** [https://www.youtube.com/watch?v=TwxdyWHEhpw Community Hours: Art+Feminism community in Armenia]: Former regional A+F ambassador, Arminé Aghayan-Flisch, tells us of her experiences growing the A+F Armenian community through GLAM, Wikidata and Wikipedia.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=M1sD0G2Obfw PADEP 2025: Using Wikidata in Sociocultural Research]:  Dr. Luis Álvarez Azcárraga teaches the course: ''Using Wikidata in Sociocultural Research: Open Databases for Social, Artistic, and Cultural Studies''
** [https://www.youtube.com/watch?v=k3hM9hc2tyM See something, change something Webinar]: @[https://www.youtube.com/?si=1fp2tMPLBvkNmrPJ 58:10], a presentation on the Wikidata agent plug-in for ArchivesSpace is given.
** [[c:File:Wikibase_Live_Session_November_2025_-_Federated_Values_Demo.webm|Wikibase Live Session / November 27]]: First demo presented of federation of values from Wikidata to Wikibases.

''' Tool of the week '''
* [https://broomstick.toolforge.org/ Broomstick] - Broomstick is a tool to uncover Lexemes that can be improved on Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Congratulations to [https://www.govdirectory.org Govdirectory], the [https://www.fsf.org/news/2024-free-software-awards-winners winner of the FSF's Award for Projects of Social Benefit].
* [[d:Wikidata:Tools/WikibaseJS-cli|wikibase-cli]] got [https://github.com/maxlath/wikibase-cli/blob/main/docs/write_operations.md#add-claim-unless-it-already-exists|improved support for claim reconciliation]. This is typically useful to add a claim unless it already exists.
* [[m:Grants:Programs/Wikimedia Research &amp; Technology Fund/Wikimedia Research Fund|The Wikimedia Research Fund]] is open for funding applications for research projects around the Wikimedia Projects, including Wikidata.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P13986|has grammatical number]] (&lt;nowiki&gt;grammatical number used in this language&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P13982|‎NLI Newspaper Collection ID]], [[:d:Property:P13983|Cabinet minutes of the German Government ID]], [[:d:Property:P13984|neodb.social ID]], [[:d:Property:P13985|Flemish Community Masterpieces List item ID]], [[:d:Property:P13987|Medicin.dk medical condition ID]], [[:d:Property:P13988|‎Mapillary username]], [[:d:Property:P13989|‎Sector.sk game ID]], [[:d:Property:P13990|‎My Abandonware theme ID]], [[:d:Property:P13991|‎Encyclopedia of Shinto ID]], [[:d:Property:P13992|‎Blu-Ray.com film ID]], [[:d:Property:P13993|‎Japanese Law Translation ID]], [[:d:Property:P13994|‎Brussels Inventory of Architectural Heritage streets ID]], [[:d:Property:P13995|‎Brussels Inventory of Architectural Heritage buildings ID]], [[:d:Property:P13996|Getty Collections Archival Component ID]], [[:d:Property:P13997|CRA program account number]], [[:d:Property:P13998|FC Barcelona player ID]], [[:d:Property:P13999|Qalamos person ID]], [[:d:Property:P14000|‎KISTI conference ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/survivalhorrors.com ID|survivalhorrors.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Diccionari de la llengua catalana entry ID|Diccionari de la llengua catalana entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GamesIndustry.biz game ID|GamesIndustry.biz game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WhatsOnStage Stage Names ID|WhatsOnStage Stage Names ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adventure Game Hotspot game ID|Adventure Game Hotspot game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Netflix titre|identifiant Netflix titre]], [[:d:Wikidata:Property proposal/4gamer.net game ID|4gamer.net game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragrantica perfumer ID|Fragrantica perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PC Guru game ID|PC Guru game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/British Newspaper Archive publication ID|British Newspaper Archive publication ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GOG tag ID|GOG tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Food Facts brand ID|Open Food Facts brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Games for Change directory ID|Games for Change directory ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: 
** [https://w.wiki/GbVa All ports in Wikidata, sorted by the total number of statements]
** [https://w.wiki/Ghiv Queer and LGBT Literature that have won Literary Awards] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Improving_a_query|source]])
** [https://w.wiki/GiaY Bubble chart with numbers shown in the bubbles: Memory of the World inscriptions from Arab states]
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_P244_maintenance|WikiProject P244 maintenance]] - For coordination and improvement of Library of Congress Name Authority File (LCNAP) via [[d:Property:P244|Library of Congress authority ID]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Museum_of_Glass|WikiProject Museum of Glass]] &lt;small&gt;([[d:Q2894440|Q2894440]])&lt;/small&gt; - improving the visibility of visiting artists to the [[d:Q7896574|University of Washington Information School]]
* WikiProject Highlights: Egezort's efforts in [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Mereology_Task_Force/Effort_0001:_Removing_or_migrating_part_of_statements_in_recipe_relationships|Mereology: removing/migrating part of statements in Recipe relationships]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Unauthorized_bots|34 Bots operating without a Bot flag]] 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q1426707|Fort George
 (Q1426707)]] - 18th-century fortress built in the Scottish Highlands in the aftermath of the Jacobite Rising of 1745
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L31222|mesa (L31222)]] - Spanish noun (ˈme.sa) meaning &quot;table (furniture)&quot;, &quot;mesa (flat-topped hill)&quot;, or &quot;served table for dining&quot;

''' Development '''
* Edit summaries: We made changes that will improve the automatic edit summaries of edits made using the wbeditentity API endpoint. Tools that use this endpoint to edit statements will, in some cases, now have more accurate edit summaries; this also affects how such edits are summarized in [[d:Wikidata:Edit groups|edit groups]]. ([[phab:T411247]])
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are collecting feedback from the first wikis who got the new and improved Databox module.
* Mobile statement editing:
** We are making remaining changes for the first roll-out as a beta-feature.
** We are working on showing constraint violations. ([[phab:T411602]], [[phab:T400676]])
* GraphQL: We are working on making it possible to query for Items by Property/value pair ([[phab:T403576]])
* REST API: We are improving error messages for requests that failed due to an IP block ([[phab:T404727]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Germany|Germany]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 15 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29770611 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #711 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#710]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]]
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Title markup bot|Title markup bot]] - Task(s): There is a variety of HTML markup found in , violating various constraints on the property. The following task description is for a bot that can start the required cleanup process. I would like to request permission to implement the functionality outlined here as a first iteration, on the understanding that it will be extended and refined to cover more cases. It will operate within the limitation that it will only modify  values, add  qualifiers and update labels to keep them in-line with altered titles.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=g-8yjmnEBUs Wikidata 13th Anniversary in the Tyap Wikimedians User Group]
** [https://m.youtube.com/watch?v=PifGSfnVGtw Remapping the Down Survey] - By OSM for History Buffs
** [https://m.youtube.com/watch?v=DxEux41PqC0 Open Data DEx Demo #1 - This week's topic: Astronomy in WikiData!]

''' Tool of the week '''
* [https://wikidata-timetrail.toolforge.org Timetrail] - is a website that visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikimedia Deutschland jobs:
** [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/61646562/Director-of-Engineering-all-genders-/ Director of Engineering] (all genders)
** [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/60133850/Senior-Data-Analyst-all-genders-/ Senior Data Analyst] (all genders)

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14005|Japanese court rank]] (&lt;nowiki&gt;Japanese court rank of a person or a shrine&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14006|‎value of this mathematical characteristic]] (&lt;nowiki&gt;non-numeric value of this characteristic applied to this mathematical object&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14001|Taking Stock ID]], [[:d:Property:P14002|Antiquitatum Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14003|The Advocate tag ID]], [[:d:Property:P14004|‎Game Font Library ID]], [[:d:Property:P14007|IMI person ID]], [[:d:Property:P14008|‎Metacritic video game genre ID]], [[:d:Property:P14009|Banrep Cultural ID]], [[:d:Property:P14013|FCC ID Database company slug]], [[:d:Property:P14016|EDBO institution code]], [[:d:Property:P14017|‎GamesIndustry.biz game ID]], [[:d:Property:P14018|‎PC Guru game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/common organism|common organism]] (&lt;nowiki&gt;organisms known by a common name of a biological taxon&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/part|part]] (&lt;nowiki&gt;exact number denoting the part of a creative work or edition&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/heir apparent|heir apparent]] (&lt;nowiki&gt;person designated to take on royal position after death of subject&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo perfume ID|Parfumo perfume ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo perfumer ID|Parfumo perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo perfumes ID|Parfumo perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo fragrance notes ID|Parfumo fragrance notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BoomerShooterDB game ID|BoomerShooterDB game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Rappels d'une production théâtrale|identifiant Rappels d'une production théâtrale]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfinity notes ID|Parfinity notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vandal game ID|Vandal game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Ads Transparency Center advertiser ID|Google Ads Transparency Center advertiser ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GBIF ID|GBIF ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MetroidvaniaDB game ID|MetroidvaniaDB game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Games.cz game ID|Games.cz game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Basenotes perfume brand ID|Basenotes perfume brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Basenotes perfume people ID|Basenotes perfume people ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Basenotes perfume ID|Basenotes perfume ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CICAP Encyclopedia ID|CICAP Encyclopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zelda Wiki ID|Zelda Wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Yaba Sanshiro ID|Yaba Sanshiro ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador Biblioteca Nacional de Colombia|identificador Biblioteca Nacional de Colombia]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish railway station code|Finnish railway station code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fight-A-Base game ID|Fight-A-Base game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sketchfab model ID|Sketchfab model ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sketchfab channel ID|Sketchfab channel ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sketchfab user ID|Sketchfab user ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DVIDS Video ID|DVIDS Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DeVuego game ID|DeVuego game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/4N9 Number of riots per country] ([https://twitter.com/mrlogix/status/1131050728594632706 source])
** [https://w.wiki/4NB Country having the most female politicians] ([https://twitter.com/abiatus/status/1130963180199579649 source])
* WikiProject Highlights: Niryhpr's efforts in organising the page [[d:User:Niryhpr/WikiProject_Ports|User:Niryhpr/WikiProject_Ports]] (part of [[d:Wikidata:WikiProject_Indonesia/Kegiatan/Datathon|WikiProject Indonesia/Geodatathon]]) 
**
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Mr. Ibrahem/Language statistics for items|Language statistics for Items]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q309333|Mansa Musa]] - 14th-century ruler of the Mali Empire
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L689064|ਮਰਨ (L689064)]] - Punjabi verb (mərəɳ) meaning &quot;to die (cease living)&quot;, &quot;to wither or spoil&quot;, or &quot;to give up (lose hope/energy)&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We added an indicator showing which Properties are not yet supported when creating new statements in mobile editing ([[phab:T412719|T412719]])
** We continued working on showing constraint violations on mobile ([[phab:T411602|T411602]], [[phab:T411608|T411608]])
** We are working on musical notation statements on mobile ([[phab:T407247|T407247]])
** We are improving error handling for incorrectly filled and unfilled fields in mobile editing ([[phab:T408928|T408928]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:37, 22 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29806064 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ആദ്യ തിരുത്തൽ വാർഷികാശംസകൾ Fotokannan 🎉 ==

നമസ്കാരം @[[User:Fotokannan|കണ്ണൻ]] മാഷേ. മാഷിന്റെ വിക്കി തിരുത്തൽ വാർഷികം 10 ദിവസം മുമ്പായിരുന്നു. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്കുള്ള താങ്കളുടെ വിലയേറിയ സംഭാവനകളുടെ 16-ാം വർഷം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. അറിവ് പങ്കിടാനുള്ള താങ്കളുടെ അഭിനിവേശവും ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവനകളും പദ്ധതിയെ സമ്പന്നമാക്കിയെന്ന് മാത്രമല്ല, മറ്റ് എണ്ണമറ്റ ആളുകളെ വിക്കിയിലേക്ക് സംഭാവന ചെയ്യാൻ പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 36,864-ലധികം തിരുത്തലുകൾ നടത്തിയ താങ്കൾ വിക്കി സമൂഹത്തിന് പ്രചോദനമാണ്. താങ്കളുടെ അമൂല്യമായ സംഭാവനകൾക്ക് ഹൃദയംഗമമായ നന്ദി. വിക്കി യാത്രയിൽ ഇനിയും നിരവധി മനോഹരമായ വർഷങ്ങൾ ആശംസിക്കുന്നു. :) -[[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:39, 26 ഡിസംബർ 2025 (UTC)

:നന്ദി ജിനോയ്. ഇതൊന്നും ഓർത്തിരുന്നില്ല. ഇതു ചെയ്യുമ്പോൾ ഞാൻ ഞാനാകുന്നതു പോലെ. തുടരും...........നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|കണ്ണൻഷൺമുഖം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 02:41, 2 ജനുവരി 2026 (UTC)

== Wikidata weekly summary #712 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2025-12-29. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#711]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Ppolar bear|Ppolar bear]] - RfP scheduled to end after 3 January 2026 13:40 (UTC) 
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/QubeCubeBot|QubeCubeBot]] - Task/s: Continue import of [[Q272930|Swedish Parliament]] documents inline with the modeling work in [[Wikidata:WikiProject Sweden/Swedish Riksdag documents]].
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AinaliBot 3|AinaliBot 3]] - Task/s: Continue import of [[Q272930|Swedish Parliament]] documents inline with the modeling work in [[Wikidata:WikiProject Sweden/Swedish Riksdag documents]].

''' Events ''' 
* This month's [[d:Wikidata:Scholia/Events/2025 12|Scholia hackathon]] has moved Scholia closer to its planned switch to a QLever backend. Beta testers can assist by exploring the [https://qlever.scholia.wiki/ interim QLever-backed Scholia instance] and [https://github.com/WDscholia/scholia/issues reporting any issues].
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://www.swat4ls.org/workshops/amsterdam-2026/call-for-papers/ SWAT4HCLS 2026]. Amsterdam, March 23-26, with a &quot;Wikidata in healthcare and life sciences&quot; session and [https://www.swat4ls.org/workshops/amsterdam-2026/programme/keynotes/ Prof. Hannah Bast] as one of the keynotes

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Videos:
** (Indonesian) [https://www.youtube.com/watch?v=gl27YhKEjV0 Introduction to Wikifunctions] presented by [[:m:User:NikolasKHF|NikolasKHF]] (Niko). In this session, Niko introduced Wikifunctions project, how to edit a function, how to add an implementation and test, and demonstrated them. This is the first Wikifunctions training in Indonesian. Slides are available on [[:c:File:(Datatek) WikiLatih Wikifungsi 2025.pdf|Commons]].
** (Indonesian) [https://www.youtube.com/watch?v=emWKbM_-V08 Wikidata for Academician] presented by Wikimedia Indonesia's Data and Technology team. They introduced Wikimedia Indonesia, and then explained Wikidata, its underlying concepts and a glance to its history, how to add statements and references, how to query with Wikidata Query Services, Wikidata and its potential in research fields, Wikiprojects and Wikidata:For development resources. Slides are available on [[:c:File:(Datatek) WikiLatih Wikidata untuk Wikimedian dan Akademisi 2025.pdf|Commons]].

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/altilunium/wd-nearbyitems WD-NearbyItems] : browse Wikidata Items nearby
* [https://quizicledaily.com Quizicle] is a  daily quiz/puzzle game that's not really a quiz and not really a puzzle. Deduce the answer from crossword-style clues with hot/cold feedback.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14025|random page URL]] (&lt;nowiki&gt;link to random page or item on website&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14026|specimen classifier]] (&lt;nowiki&gt;person who assigned the identification to a specimen&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14027|collection date]] (&lt;nowiki&gt;date-time or interval during which a specimen or object was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14028|land degradation]] (&lt;nowiki&gt;amount of land that is degraded by an object, mainly for infrastructure projects&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14029|Hong Kong fire alarm level]] (&lt;nowiki&gt;Hong Kong fire alarm levels classification system&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14035|page offset]] (&lt;nowiki&gt;difference between external page number printed on the work (P304) and the actual page in digital file (P7668)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14039|logical implication]] (&lt;nowiki&gt;axiom or conjecture that this axiom or conjecture implies&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14019|‎survivalhorrors.com ID]], [[:d:Property:P14020|‎VGChartz ID]], [[:d:Property:P14021|‎Adventure Game Hotspot game ID]], [[:d:Property:P14022|‎BoomerShooterDB game ID]], [[:d:Property:P14023|‎Vandal game ID]], [[:d:Property:P14024|GoFundMe fundraising ID]], [[:d:Property:P14030|Adult Film Database director ID]], [[:d:Property:P14031|S1 No.1 Style actress ID]], [[:d:Property:P14032|‎MetroidvaniaDB game ID]], [[:d:Property:P14033|EAGER game ID]], [[:d:Property:P14034|EAGER developer ID]], [[:d:Property:P14036|‎Games.cz game ID]], [[:d:Property:P14037|‎4gamer.net game ID]], [[:d:Property:P14038|‎GOG tag ID]], [[:d:Property:P14040|‎Yaba Sanshiro ID]], [[:d:Property:P14041|‎Games for Change directory ID]], [[:d:Property:P14042|DLSite work ID]], [[:d:Property:P14043|‎DLSite person ID]], [[:d:Property:P14044|‎DLSite doujin circle ID]], [[:d:Property:P14045|‎Fight-A-Base game ID]], [[:d:Property:P14046|‎DeVuego game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Erdős Problem number|Erdős Problem number]] (&lt;nowiki&gt;Erdős Problem number&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/PixelatedArcade genre ID|PixelatedArcade genre ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BRAHMS identifier|BRAHMS identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LegiStorm person ID|LegiStorm person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Game Boy Database game ID|Game Boy Database game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK Archives Program ID|NHK Archives Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wendingen object ID|Wendingen object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wendingen person ID|Wendingen person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RetroCollect games ID|RetroCollect games ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FIP.IT basketball player ID|FIP.IT basketball player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lenta.ru person ID|Lenta.ru person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version).|Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version).]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Télérama film ID.|Télérama film ID.]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bercail ID|Bercail ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Panoramax picture ID|Panoramax picture ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/InterSportStats athlete ID|InterSportStats athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Before I Play game ID|Before I Play game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3568|turn (L3568)]] - English verb (tɜːrn) meaning &quot;to rotate&quot;, &quot;to change direction&quot;, or &quot;to transform&quot;

''' Development '''
* No development happened in the past week as the team are on holidays. Happy new year everyone!

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Czech Republic|Czech Republic]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:12, 29 ഡിസംബർ 2025 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29858034 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #713 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-05. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#712]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Morneo06|Morne06]] - RfP scheduled to end after 8 January 2026 20:35 (UTC)
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Ppolar_bear|Ppolar bear]] - general consensus is to reapply after gaining more experience.
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|Notability policy reform]]: first drafted in 2013, Wikidata has grown vastly since the original Notability policy was created. This first-round discussion is intended to collect ideas, comments, and reflections on how to improve the Notability Policy for what Wikidata currently is and will become.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #84 January 12 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
** [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]]: a two-day event that will take place from 13 to 14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdYOnOg1iq-8M4xWw8foHUw_7fReWTKtVH_GHzGI2_ozWww9Q/viewform?pli=1 Apply] for a grant and join the event.
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1768410000 18:00 CEST], 14th January 2026 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://doi.org/10.59350/6t2qh-2f839 Rescuing Scholia #2: getting closer]
** [https://almedaresearch.org/about-almeda/ African Literary Metadata (ALMEDA)]
** [https://www.emergentmind.com/topics/wikontic-framework Wikontic: Ontology-Aware KG Pipeline] - this article introduces Wikontic, a pipeline that builds knowledge graphs from text by enforcing Wikidata's ontological rules and merging duplicate entities.
* Papers:
** [https://www.researchgate.net/publication/399200580_Using_Wikidata's_Ontology_in_Practice_A_Neuro-Symbolic_Community-Centred_Workflow_for_Integrating_and_Reusing_Humanities_Datasets Using Wikidata’s Ontology in Practice: A Neuro-Symbolic, Community-Centred Workflow for Integrating and Reusing Humanities Datasets] - This article introduces an ontology-first, community-driven workflow that aligns humanities datasets with Wikidata to address data silos and gender inequities, offering reusable modelling patterns, SPARQL-based analysis, and a neuro-symbolic AI framework that reduces bias and supports reproducible, ontology-backed knowledge graph practices. By Velilla &amp; Ferran-Ferrer (2025).
** [https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=148575 A Semantic Wiki for Language Learning: The Case of the Baoulé Language] - The BAOULE-WIKI project introduces a semantic wiki and homograph-detection model to preserve and teach the endangered Baoulé language, achieving high accuracy while paving the way for broader digital preservation of African languages through community collaboration and integration with knowledge bases like Wikidata and DBpedia. By Kra et al., (2026).
** [https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/738255 Transforming the Digital Landscape: Towards a Medieval Knowledge Graph] - Digitization has transformed medieval studies by expanding access and enabling new research methods, with future progress hinging on Linked Open Data, shareable identifiers, and collaborative knowledge graphs to truly democratize and enrich scholarship. By Burrows, (2026).
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.426 Towards a Linked Open Index: Reconciling Museum Records to Wikidata for Index of American Design Constituents] - The Index of American Design project’s reconciliation of thousands of records with Wikidata reveals both challenges and strategies for improving data alignment, while a linked Power BI tool supports ongoing monitoring of quality, access, and representation in humanities research. By Foster et al., (2026).
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.441 The “Dizionario Degli Scrittori Italiani Contemporanei Pseudonimi” in Wikidata. Pseudonymous Authors in Wikidata: Dataset and Queries] - The dataset from the MA thesis structures biographical data on 19th–20th century pseudonymous Italian authors in Wikidata, including corpus items, SPARQL queries, and analysis documents, and is reusable for further research or case studies. By De Monaco, (2025).

''' Tool of the week '''
* [https://broomstick.toolforge.org/ Broomstick] is a tool by Wikicollabs it uncover Lexemes that can be improved on Wikidata.
* Explore your Wikimedia activity year in review with [https://affandymurad.github.io/wiki/ Wiki Year in Review]
* Wikilokal (Android version):  explore the world within a 3 km radius by [[User:Affandy Murad|Affandy Murad]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* New project: [https://iupac.org/project/2025-016-3-400/ Dissemination of polymer science through Wikipedia and Wikidata] ({{Q|33438}})
*

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14047|crowdfunding target]] (&lt;nowiki&gt;target goal of this crowdfunding campaign&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14052|free height]] (&lt;nowiki&gt;vertical distance from the floor level to the lowest obstruction in the ceiling of an indoor or outdoor space&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14048|‎PixelatedArcade genre ID]], [[:d:Property:P14049|‎Game Boy Database game ID]], [[:d:Property:P14050|‎RetroCollect games ID]], [[:d:Property:P14051|MyWaifuList work ID]], [[:d:Property:P14053|Nonbinary Wiki ID]], [[:d:Property:P14054|Diccionari de la llengua catalana entry ID]], [[:d:Property:P14055|DVIDS video ID]], [[:d:Property:P14056|FIP.IT basketball player ID]], [[:d:Property:P14057|Card Player ID]], [[:d:Property:P14058|Télérama film ID]], [[:d:Property:P14059|Boosty author ID]], [[:d:Property:P14060|‎Before I Play game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Fungal Names taxon ID|Fungal Names taxon ID]] (&lt;nowiki&gt;ID number in the [[:w:Fungal Names]] database.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Braille transcription|Braille transcription]] (&lt;nowiki&gt;transcription in Braille&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Braille represents|Braille represents]] (&lt;nowiki&gt;graphene or phone that the Braille cell represents&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/CNVD-ID|CNVD-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Trismegistos editor ID|Trismegistos editor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/woordenlijst lemma ID|woordenlijst lemma ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European Vehicle Number|European Vehicle Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CourtListener person ID|CourtListener person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norwegian railway station code|Norwegian railway station code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Australian National Kennel Council ID|Australian National Kennel Council ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museo del Marchio Italiano ID|Museo del Marchio Italiano ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E498|(E498) district electoral division]]: Schema to describe an electoral division (small political division of Ireland).
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_IrishForges|Project IrishForges]]: Describing forges and forge buildings of Ireland using Wikidata, Wikimedia and other sources.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ireland|Project Ireland]]: A hub for all Ireland-related Wikidata activities including cross-Wikiproject tasks.
** [[d:Wikidata:WikiProject_HistoricIrishPlacenames|Project Historic Irish Placenames]]: focusing on County Kilkenny, connect historic placenames with their modern counterparts or create new items for ''&quot;lost places&quot;''.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Sweden/Svenska_psalmodikon|Svenska psalmodikon]]: A sub-project for the [[d:Q3354977|psalmodikon &lt;small&gt;(Q3354977)&lt;/small&gt;]], a stringed-instrument popular in Sweden.
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Limits_of_Wikidata/WikiProjects_as_decentralized_governance|WikiPojects as decentralized governance]] - this sub-page of the [[d:Wikidata:WikiProject_Limits_of_Wikidata|Limits of Wikidata project]] proposes WikiProjects become caretakers of collections or subgraphs of relevant items.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q717|Venezuela (Q717)]] - country in South America
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L155644|размах (L155644)]] - Russian noun (rɐzˈmax) meaning &quot;amplitude (of a swing)&quot;, &quot;physical span or width&quot;, or &quot;scale/scope (of an activity)&quot;

''' Development '''
* No development happened in the past week as the team are just returning from the holidays.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 5 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29884794 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #714 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-12. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#713]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AmeisenBot 3|AmeisenBot 3]] - '''Task/s:''' Adding descriptions (and possibly labels and aliases as well) to items based on their statements.
* New CheckUser requests: [[d:Wikidata:Requests for permissions/CheckUser/Saroj|Saroj]] (RfP scheduled to end at 25 January 2026 09:31 UTC)

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1768410000 18:00 CEST], 14th January 2026 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] is launching a new office hours series starting [[:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_January_2026|'''January 27th''']], 2026 and continuing on the first Tuesday of each month. The scope of this series is be limited to [[:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update|Blazegraph migration]] support for the entirety of 2026. Participants are encouraged to register in advance for each session and may optionally add a brief description of their migration-related questions to [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours the shared Etherpad] to help guide preparation. ''See [[:Wikidata:Blazegraph_Migration_Office_Hours|Blazegraph Migration office hour page]] for more details''

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/01/05/wikidata-at-13-fante-wikimedians-joins-the-celebration/ Wikidata at 13: Fante Wikimedians Joins the Celebration]
* Papers: [https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003584155-3/structuring-sights-stories-pausanias-wikidata-john-brady-kiesling-anna-foka-kyriaki-konstantinidou-linda-talatas-elton-barker Structuring the Sights and Stories of Pausanias with Wikidata] - The Digital Periegesis project leverages Wikidata and linked open data tools to annotate, disambiguate, and connect Pausanias’s complex 2nd‑century text, enhancing accessibility, interoperability, and scholarly engagement with Greece’s historical and mythological landscape. By Kiesling et al., (2025)
* Videos: (Papiamento) [https://m.youtube.com/watch?v=PukvB8Viw_0 Wikipedia on Aruba | Episode 8: How to add a new topic (item) to Wikidata]

''' Tool of the week '''
*[https://knowledgetrain.toolforge.org/ Knowledge Train] A game to create a train of knowledge with the power of Wikidata - User:Athulvis

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/MAKNPEWKTYJAJTIIDM6MWU3YMA5KHSXB/ Mobile statement editing is now available as a beta feature on Wikidata]. Enable the Beta feature in your preferences settings, head to [[d:Q4115189|Wikidata Sandbox (Q4115189)]] (in mobile view) to test it and share your feedback here: [[d:Wikidata talk:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]].
* The [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] has published its [[:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. To have new issues of the WDP  '''monthly''' newsletter delivered to your user talk page, {{#tag:span| [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|Subscribe to WDP newsletter!]]
| style=background-color:#E7F527; border-radius:3px; font-size:90%; font-weight:bold;}}

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14067|common organism]] (&lt;nowiki&gt;organisms known by this common name&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14059|Boosty author ID]], [[:d:Property:P14060|‎Before I Play game ID]], [[:d:Property:P14061|‎Korea Heritage Service Heritage Portal ID]], [[:d:Property:P14062|‎KaraokeTexty.cz artist ID]], [[:d:Property:P14063|‎KaraokeTexty.cz song ID]], [[:d:Property:P14064|‎Showlabs ID]], [[:d:Property:P14065|DEUMM Online ID]], [[:d:Property:P14066|Slekt og Data cemetery ID]], [[:d:Property:P14068|Biblioteca Nacional de Colombia ID]], [[:d:Property:P14069|EZB library ID]], [[:d:Property:P14070|topic of Dictionary of Canadian biography identifier]], [[:d:Property:P14071|Cover Art Archive image]], [[:d:Property:P14072|‎X broadcast ID]], [[:d:Property:P14073|Theaterencyclopedie ID]], [[:d:Property:P14074|Maitron biography ID (new version)]], [[:d:Property:P14075|‎Scilit organization ID]], [[:d:Property:P14076|Fragrantica perfume ID]], [[:d:Property:P14077|Fragrantica perfume brand ID]], [[:d:Property:P14078|izoh.uz word ID]], [[:d:Property:P14079|‎Place Names and Places of Nova Scotia ID]], [[:d:Property:P14080|Fragrantica perfume notes ID]], [[:d:Property:P14081|Fragrantica perfumer ID]], [[:d:Property:P14082|Parfumo perfume brand ID]], [[:d:Property:P14083|Parfumo perfumer ID]], [[:d:Property:P14084|Parfumo perfume ID]], [[:d:Property:P14085|Parfumo fragrance notes ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Artistagraph ID|Artistagraph ID]] (&lt;nowiki&gt;Identifies the Artistagraph for an artistIdentifier for creative works on Artistagraph, a platform for documenting and discovering artist information and creative work connections&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/number of tunnel tubes|number of tunnel tubes]] (&lt;nowiki&gt;Number of parallel tubes in a tunnel.&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review:: [[:d:Wikidata:Property proposal/Mapillary sequence ID|Mapillary sequence ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/People's Graphic Design Archive creator ID|People's Graphic Design Archive creator ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Uni24k indentifier|Uni24k indentifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels BeStAddress municipality ID|Brussels BeStAddress municipality ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels BeStAddress street name ID|Brussels BeStAddress street name ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels BeStAddress address ID|Brussels BeStAddress address ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikifunctions object|Wikifunctions object]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MAX username|MAX username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Accademia Nazionale dei Lincei ID|Accademia Nazionale dei Lincei ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Retro Web company ID|The Retro Web company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schulnummer Berlin|Schulnummer Berlin]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCI article ID|KCI article ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/HKna Timeline of coup d'états]
**[https://w.wiki/HMYd All towns named Versailles]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q487338|mojito]] - traditional Cuban highball cocktail

''' Development '''
* Mobile editing of statements: We have released the first version of mobile statement editing as a beta feature (see details above). In addition we are improving it further and are adding missing functionality to get it ready for a full release. This includes adding editing support for additional data types such as date and musical notation.
* Blazegraph replacement: The Wikidata platform team is continuing their evaluation of alternative backends for the Wikidata Query Service.
* Graph QL: We are continuing to work on the prototype to get it ready for wider testing and are waiting on a security review.
* Dumps: We fixed an issue where the &quot;latest&quot; symlinks to data dumps weren't working correctly.
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are investigating how to further reduce the number of unnecessary changes showing up in watchlist and recent changes coming from Wikidata. The work on this is also helping reduce the size of the recent changes database table, which is especially important on larger Wikipedias. In addition we are continuing to improve the Databox module to make it easier for smaller Wikipedias to get Wikidata-powered infoboxes.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Kazakhstan|Kazakhstan]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:59, 12 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29895747 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #715 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-19. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#714]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Deprecate_P642|Deprecate P642?]] - Consensus to deprecate was reached.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://www.wikimedia.nz/wikifying-te-tiriti-based-futures/ Wikifying Te Tiriti] 10-workshop series, attendees will learn how to contribute to Wikipedia and create Wikidata items, to increase the visibility of people and their projects working in Te Tiriti and anti-racism areas. Further information can be found on the [[w:WikiProject:_Wikifying_Te_Tiriti-based_Futures|WikiProject page]] / [[w:https://en.wikipedia.org/wiki/User:Pakoire/WikiProject:_Wikifying_Te_Tiriti-based_Futures#Timetable|Workshop timetable]]. [https://learn-to-wikify-ttbf.lilregie.com/booking/attendees/new Register to attend].
** [[c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026_in_Uganda|Wiki Loves Folklore 2026 in Uganda]] - contribute to the project by expanding or creating Wikidata Items connected to the project categories, such as Ugandan folklore, food, music, dances, traditional clothing, and more.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://wikimedia.org.uk/2026/01/new-wikimedian-in-residence-at-lse/ The London School of Economics and Political Science have employed a Wikimedian in Residence]
** Wikimedia Indonesia held [[:m:Wikimedia Indonesia/Pekan Data dan Teknologi 2025|Data and Technology Week 2025]] in last December 2025, organized introductory workshops on Wikidata and Wikifunctions. Read key takeaways and participants' discussion at [https://diff.wikimedia.org/2026/01/16/introducing-data-and-functions-reflections-from-indonesian-data-and-technology-week-2025/ Diff].
** [https://diff.wikimedia.org/2026/01/14/wikidata-days-2025-journey-in-africa-building-knowledge-languages-and-communities/ Wikidata Days 2025 Journey in Africa: Building Knowledge, Languages and Communities]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/01/18/wikidata-botswana-2025-celebrating-13-years-and-we-really-showed-up-%F0%9F%8E%89/ Wikidata Botswana 2025: Celebrating 13 Years (And We Really Showed Up!)]
* Papers:
** A new monographic number of [[:d:Q3805294|JLIS.it]] has been published regarding the [[:d:Q105086090|OPAC SBN]] (the biggest collective library catalogue in Italy, with more than 7 thousands of libraries participating; about its collaboration with Wikidata, see [[:d:Wikidata:Gruppo Wikidata per Musei, Archivi e Biblioteche/SBN|the Wikidata coordination page]]); it contains 3 papers focusing on the use of Wikidata for authority control (all in Italian, with abstract in English):
*** [[:d:Q137786824|''Wikidata and SBN: An Assessment of Two Years of Work (2023–2025)'']]: an overview Wikidata-SBN of the collaboration in 2023-2025, focusing on the methods of reconciliation
*** [[:d:Q137787153|''Wikidata-Enhanced Authority Records: A Project for Personal Names in SBN'']]: a description of the procedure to extract data from Wikidata items matches with SBN authority records and adapt these data to be copied into non-individualised SBN authority records
*** [[:d:Q137787159|''NaMo, utility for populating missing date fields in authority records'']]: a description of an utility to keep an authority file up-to-date finding missing death dates through Wikidata
** [https://jlis.fupress.net/index.php/jlis/article/view/677 Wikidata-Enhanced Authority Records: A Project for Personal Names in SBN] - A collaboration between Wikimedia Italy and ICCU is enriching incomplete SBN authority records using Wikidata identifiers, enhancing catalogue accuracy and accessibility as entries continue to grow. By Ravelli, (2026).

''' Tool of the week '''
* [https://puzzles.madebynathan.com/chains Puzzles By Nathan] is a game that arrange words so each connects to the next

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editing for RTL languages: The Wikimedia Deutschland team is seeking users of right-to-left (RTL) scripts, including Arabic, Hebrew, Persian, and Urdu, to help test and improve the mobile statement editing experience. If you edit in an RTL language and would like to join user interviews or deeper testing, [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/direct sign up here].
* (French) [https://observablehq.com/@workspace2138/odonymes-femmes Gendered place names in the public space of French-speaking Switzerland]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14086|Parfinity notes ID]], [[:d:Property:P14087|‎Google Ads Transparency Center advertiser ID]], [[:d:Property:P14088|Basenotes perfume brand ID]], [[:d:Property:P14089|Basenotes perfume people ID]], [[:d:Property:P14090|Basenotes perfume ID]], [[:d:Property:P14091|Accademia Nazionale dei Lincei ID]], [[:d:Property:P14092|MAX username]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/location collected|location collected]] (&lt;nowiki&gt;geographic location where a specimen or sample was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Category for music in this language|Category for music in this language]] (&lt;nowiki&gt;link to category item that contains music in this language&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Thyssen-Bornemisza work ID|Thyssen-Bornemisza work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CriticDB IDs|CriticDB IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MPA certificate number|MPA certificate number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WorldFootball.net person ID (new)|WorldFootball.net person ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Session tune ID|The Session tune ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parfumo fragrance note ID|Parfumo fragrance note ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
**[https://w.wiki/HVed Timeline of elected germanic Roman emperors]
** [https://w.wiki/HXVa Universities without a P625 (coordinate location)] - [[d:Wikidata:Request_a_query#query_to_show_university_without_coordinate_location|Source]]
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E24|film director (E24)]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Rijksmonumenten/Maintenance/Unmerge|Rijksmonumenten Unmerge list]] - list of items with more than one [[d:Property:P359|P359 (Rijksmonumenten ID)]].
** [[d:Wikidata:WikiProject_Stanford_Libraries|Stanford Libraries]] added an event: [[d:Wikidata:WikiProject_Stanford_Libraries/Events/LDW2026|Love Data Week 2026]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:EntitiesWithoutLabel|Entities without a Label]] - this list is dynamically created, search by language code and entity type: Item or Property.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q253414|FIFA (Q253414)]] - international governing body of association football 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3922|charge (L3922)]] - English verb (tʃɑːrdʒ) meaning &quot;to supply with energy&quot;, &quot;to rush forward&quot;, or &quot;to have responsibility for&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We continued work on supporting more datatypes for editing, specifically date, musical notation and monolingual text.
** We worked on displaying constraint violation indicators.
** You can try out the current state by enabling it in the beta features section of your preferences.
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to investigate options for further reducing the amount of Wikidata changes in recent changes and watchlist on the other wikis to reduce the size of the database tables.
* Dumps: We finished our research on dumps, especially looking into different ways to define subsets. We will publish the report with results by end of February.
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team is continuing the evaluation of potential replacements for Blazegraph.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:25, 19 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29942616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #716 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-01-26. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#715]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
:* Reminder: Blazegraph Migration Office Hours: The [[mw:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] is kicking off its monthly Blazegraph migeration office hours tomorrow, {{zonestamp|2026-01-27 16:00|27th January, 16:00 UTC}}. These sessions focus exclusively on supporting the migration away from Blazegraph as the backend of the Wikidata Query Service (WDQS). ''[[Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_January_2026|See the office hours page for details and future sessions.]]''
:* Art+Feminism online hands-on training session: Intro to Wikidata + Archives. January 29, 15:00 UTC (16:00 CET). [[d:User:Alan_Ang_(WMDE)|Alan Ang (WMDE)]] and [[d:User:Epìdosis]] host this workshop on collective editing and how Wikidata connects with archives. More info and Zoom registration @ [https://artandfeminism.org/edit_a_thon/intro-to-wikidata-archives Art+Feminism.org]
:* OpenStreetMap X Wikidata Meetup #85 February 9 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
:* [https://www.youtube.com/watch?v=czndc9Ekzb8 Mapping Africa: Visualizing Knowledge and Communities] - 28.01.2026, 16:00 UTC. Episode #54 of the WikiAfrica Hour explores the power of maps and geospatial data.
* General Registration is Open! [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/OG6M6XHHTMO7G4VVB27C4ZUJDX4VLDLE/ 2026 Wikimedia Hackathon] - May 1-3, 2026

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://forum.clarin.eu/t/wikidata-replaces-the-clarin-concept-registry-in-the-component-registry/1205 Wikidata replaces the CLARIN Concept Registry in the Component Registry]
* Papers:
** [https://odr.chalmers.se/items/4b2db132-b688-4bb1-a84c-4e614b9f1916 Analysis and Generation of Wikidata Descriptions Focusing on Bangla Language] - A rule-based Grammatical Framework resource grammar for Bangla generates accurate, consistent Wikidata descriptions across diverse entities, achieving over 99% coverage and enhancing low-resource language content in multilingual knowledge bases. By Mohammad, (2025).
* Videos:
** [https://m.youtube.com/watch?v=eT_VTTeaig4&amp;pp=0gcJCTMBo7VqN5tD Fact-Checking with Wikidata by Philippe Saadé] - a recording of the workshop hosted by DataTalks.Club in collaboration with [[d:User:Philippe_Saade_(WMDE)|User:Philippe Saadé]]
** [https://m.youtube.com/watch?v=wXaHJ85g88A Wikimedia and Biodiversity Data: A Mutualistic Relationship in the Open Knowledge Ecosystem]
** [https://www.youtube.com/watch?v=WHxq0YJU-OM Collaborative Cultural Heritage Geodata], session 2 of SunoikisisDC's ''Digital Approaches to Cultural Heritage''. Discusses how Wikidata is used and contributes data to the field of spatial and geographic technologies.
** [https://www.youtube.com/watch?v=pGK0qQ3hRkA Wikimedia projects &amp; smell-related content: WMUK Sandbox Session] - [[d:User:Lajmmoore|User:Lajmmoore]] describes how to add and model sensory experiences such as smell, to Wikidata.

''' Tool of the week '''
* [https://property-helper.toolforge.org/ Wikidata Property Creation Helper] is a tool by [[User:ArthurPSmith|ArthurPSmith]]. The tool takes a property proposal page and translates it into a QuickStatements batch (and then a second one for the examples) that a property creator can use to quickly create a new property.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikimedia Deutschland 2026 first quarter development plan has been published: [[d:Wikidata:Linked Open Data development plan|Wikidata:Linked Open Data development plan]].
* '''Job opening:''' The Wikimedia Foundation is hiring a Wikidata Platform Backend Migration Specialist (contract position) to support backend migration work on the Wikidata Query Service. This role focuses on technical work related to the migration away from Blazegraph. If you're interested in the role or want to learn more, see the [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/7545685 full job description and application details].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14094|translates from]] (&lt;nowiki&gt;language(s) that this person, company or organization translates works texts from&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14095|translates into]] (&lt;nowiki&gt;language(s) that this person, company or organization translates works and texts into&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14092|MAX username]], [[:d:Property:P14093|CriticDB game ID]], [[:d:Property:P14096|‎Finnish railway station code]], [[:d:Property:P14097|Sketchfab model ID]], [[:d:Property:P14098|Sketchfab channel ID]], [[:d:Property:P14099|Sketchfab user ID]], [[:d:Property:P14100|BRAHMS identifier]], [[:d:Property:P14101|LegiStorm person ID]], [[:d:Property:P14102|NHK Archives program ID]], [[:d:Property:P14103|Polski Petersburg encyclopedia ID (Polish version)]], [[:d:Property:P14104|Bercail ID]], [[:d:Property:P14105|‎InterSportStats athlete ID]], [[:d:Property:P14106|‎Erdős Problem number]], [[:d:Property:P14107|Trismegistos editor ID]], [[:d:Property:P14108|‎woordenlijst lemma ID]], [[:d:Property:P14109|‎European Vehicle Number]], [[:d:Property:P14110|CourtListener person ID]], [[:d:Property:P14111|Australian National Kennel Council ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/incompatible type|incompatible type]] (&lt;nowiki&gt;instances of this type or of its subclasses cannot be instances of that type nor of its subclasses&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/KaraokeTexty.cz album ID|KaraokeTexty.cz album ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical encyclopedia of Maros County-ID|Biographical encyclopedia of Maros County-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ShotOnWhat film ID|ShotOnWhat film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 ID|Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CardCow.com publisher ID|CardCow.com publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stockholms SL Realtidsinformation identificator|Stockholms SL Realtidsinformation identificator]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lost Pubs Project ID|Lost Pubs Project ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Handball Base ID|Handball Base ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Handballnews.pl person ID|Handballnews.pl person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SFDb förlaga-ID|SFDb förlaga-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RITVA company ID|RITVA company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RITVA corporate body ID|RITVA corporate body ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TC Infos network identifier|TC Infos network identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/French Trade Mark Number|French Trade Mark Number]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/Hbge Wikidata Items with a frequency (hertz) within human-hearing range] ([[d:Wikidata:Request_a_query#List_only_items_that_have_a_frequency_in_hertz_and_in_our_hearing_range|source]])
* Schema examples: [[d:Wikidata:WikiProject_Schemas/Tutorial|WikiProject Schemas: A tutorial]] - to create a simple ShEx schema and apply it to a set of Wikidata items. 
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_No_Longer_at_the_Margins/Hackathon_2026|No Longer at the Margins - 2026 Hackathon]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Bahamas/buildings_in_Nassau|WikiProject Bahamas - list of buildings in Nassau]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:EntitiesWithoutDescription|Entities missing a description]] - choose a language and entity type (Item or Property) and generate a list of entities that have no description. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q7296|Mount Kilimanjaro]] - mountain massif in Kilimanjaro National Park in Tanzania
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L130056|мундштук (L130056)]] - Russian noun (mʊnʂˈtuk) meaning &quot;mouthpiece (of a musical instrument)&quot;, &quot;mouthpiece (of a pipe/cigar holder)&quot;, or &quot;a horse's bit&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We started working on supporting editing of monolingual text statements
** We continued working on supporting editing of geocoordinate and quantity statements
** We are fixing display issues with date statements
** We continued work on showing constraint violations
* GraphQL:
** The security review was finished, removing a blocker to deploying GraphQL support to Wikidata
** We added pagination to querying items by statement properties or values
** We are extending the labels of linked entities functionality to also let you get the descriptions of the Items linked in a statement
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to investigate options for further reducing the amount of Wikidata changes in recent changes and watchlist on the other wikis to reduce the size of the database tables.
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team is continuing the evaluation of potential replacements for Blazegraph.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus countries: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Albania|Albania]] and [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Kosovo|Kosovo]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:28, 26 ജനുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29942616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #717 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-02. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#716]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;


''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Sapper-bot_2|Sapper-bot 2]] - Task: Monthly updates of the [[d:Q23883|Dead Sea]] level and the &quot;lowest point&quot; property for [[d:Q801|Israel]], [[d:Q810|Jordan]], and [[d:Q48|Asia]]. 
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/LiteraryWorksMetaDataUploadBot|LiteraryWorksMetaDataUploadBot]] - Task:  Upload metadata for literary works from research project. (Approved)
* Other: [[d:Wikidata:Administrators'_noticeboard#Proposal_to_configure_the_Newcomer_Dashboard_for_Wikidata|Proposal to configure the Newcomer Dashboard for Wikidata]]

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/01/27/call-for-sessions-wikimania-2026-is-coming-to-paris/ Call for Sessions: Wikimania 2026 is Coming to Paris]! The submission form will remain open until March 1. Results will be published in May.
** Who's hiding behind museum collections? - A Wikidata Edit-a-thon by [https://winoda.de/en/english/ WiNoDa Knowledge Lab] (February 24th, 1:00pm-4:30pm CET). This online Edit-a-thon will focus on the many collectors that contributed to the [[q:Q136406087|Arachnida and Miryapoda collection of the Museum für Naturkunde Berlin]]. Join us to uncover the unspoken human networks that shaped the history of science! Register here: http://winoda.de/en/event/wikidata-edit-a-thon/

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/02/01/celebrating-latin-american-public-domain-in-2026/ Strengthening the Latin American public domain with Wikidata]
* Thesis: Hebeis, Maximilian (2026): [https://doi.org/10.20378/irb-112660 ''Entity Matching for Person Records in Authority Files''], Bamberg: Otto-Friedrich-Universität (Master thesis in computer science: &quot;a case study into applying learningbased entity matching to person records from two large authority databases, namely the [[:d:Q36578|German national Integrated Authority File (GND)]] and the crowd-sourced open knowledge base Wikidata&quot;)
* Papers: Special Collection of the Journal of Open Humanities Data (JOHD): ''Wikidata across the humanities: datasets, methodologies, reuse'', https://openhumanitiesdata.metajnl.com/collections/wikidata_across_the_humanities (new papers have been published during the last week; see a list at [[:d:Q136325279#P527]])
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=oUtvW94US_M Africa Wiki Women 1st Newbies Community Meetup] - held an orientation for new members on editing Wikidata, Wikipedia, and Commons, to help bridge knowledge gaps of African women on Wiki platforms. 
** [https://www.youtube.com/watch?v=czndc9Ekzb8 Mapping Africa: Visualizing Knowledge and Communities] - explores how African communities use maps and geospatial data to enhance Wikidata, improve Wikimedia articles, and make local knowledge more visible globally.

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/altilunium/wdlist Wdlist : Create and manage a personal list of Wikidata items.]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikimedia Deutschland Job vacancy - [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/62397164/Architect-of-Storage-Solutions-all-genders---6-weeks-Freelance-contract/ Architect of Storage Solutions] - (freelance contract / 4-6 weeks)
*  You can now nominate your favorite Wikidata research award for 2025. [https://research.wikimedia.org/awards.html Call for Nominations] now open until February 15, 2026.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14112|U.S. Copyright Office Public Records System name ID]], [[:d:Property:P14113|Lenta.ru person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/value type of this mathematical property|value type of this mathematical property]] (&lt;nowiki&gt;type of the value of this mathematical property when applied to this object or this type of objects&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Gifu Prefectural Shrine Association ranking|Gifu Prefectural Shrine Association ranking]] (&lt;nowiki&gt;One of the three rankings given by the Gifu Prefectural Shrine Association&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/instances must not have|instances must not have]] (&lt;nowiki&gt;instances of this class or of its subclasses must not have given property or statement&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/African Scientists Directory ID|African Scientists Directory ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a scientist in the African Scientists Directory&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Center for Jewish History person ID|Center for Jewish History person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LINCS ID|LINCS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Artdoc.Media film ID|Artdoc.Media film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 practice ID|Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 practice ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Walloon-French dictionary ID|Walloon-French dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Russian Register of Film Distribution Certificates ID|Russian Register of Film Distribution Certificates ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hentaigana for Academic Information Exchange ID|Hentaigana for Academic Information Exchange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant inventaire Nouvelle-Aquitaine|Identifiant inventaire Nouvelle-Aquitaine]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Algemeen Nederlands Woordenboek ID|Algemeen Nederlands Woordenboek ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Woordenboek van Nieuwe Woorden ID|Woordenboek van Nieuwe Woorden ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Instituut voor de Nederlandse Taal ID|Instituut voor de Nederlandse Taal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Woordcombinaties ID|Woordcombinaties ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Etymologisch Woordenboek van het Nederlands ID|Etymologisch Woordenboek van het Nederlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Database of the Southern Dutch Dialects concept ID|Database of the Southern Dutch Dialects concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GiveSendGo ID|GiveSendGo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CrowdRepublic project ID|CrowdRepublic project ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European Dictionary Portal ID|European Dictionary Portal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gravestone Project Cemetery ID|Gravestone Project Cemetery ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Uzbek-Russian dictionary ID|Uzbek-Russian dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ruwiki ID|Ruwiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swedish National Archives ID|Swedish National Archives ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GDUNO ID|GDUNO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JMRC person id|JMRC person id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catalunya Romànica ID|Catalunya Romànica ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mercantile Navy List ID|Mercantile Navy List ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Igromania author ID|Igromania author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Danmarks Kirker|Danmarks Kirker]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Medvik ID|Medvik ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Obálky knih ID|Obálky knih ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Theatre in Prague artist ID|National Theatre in Prague artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Theatre in Prague performance ID|National Theatre in Prague performance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Alpine Linux Wiki article|Alpine Linux Wiki article]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Microsoft Store developer ID|Microsoft Store developer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/Hg$g Item with a Wikipedia page in lang. X but not Y] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Wikidata_instance_with_page_on_language_wikis|source]]) - modify the wd: QID and the schema:isPartOf for your own purposes.
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Chess/Lists/Rubinstein-Memorial|WikiProject Chess - Rubinstein-Memorial list]]
** [[d:Wikidata:Wikiproject_Units_of_Measurement|WikiProject Units of Measurement]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine/List_of_Italian_doctors|Wikiproject Medicine - List of Italian Doctors]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Evanion_Collection|WikiProject Evanion Collection]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_every_politician/Canada|WikiProject every Politician / Canada]] - all Commons lists were updated.
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/to_delete|Variety of reports for deletion candidates]]

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects:
** We are making progress with identifying additional ways in which we can reduce the number of irrelevant changes from Wikidata showing up in recent changes and watchlist on Wikipedia and co.
** We are discussing with pilot Wikipedias about turning on showing Wikidata changes by default in watchlist and recent changes (moving it from opt-in to opt-out)
* GraphQL: We are putting the last touches on a GraphQL endpoint for Wikidata. We are planning to get it live later this month for feedback.
* LDF endpoint: We are planning to decommission the endpoint in preparation for the migration away from Blazegraph on the 18th of February ([[phab:T415696]])
* Mobile statement editing:
** We are almost done with adding support for editing statements with quantity and monolingual text datatype and finished support for mathematical expression statements. We started support for editing coordinate statements.
** We are continuing the work on showing constraint violations.
* Wikibase Ecosystem: We are in the process of setting up a demo system for ontology federation (i.e. using Wikidata Items as values in statements on another Wikibase instance)

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 2 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=29942616 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #718 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-09. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#717]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: [https://numishare.blogspot.com/2026/01/improving-searchability-using-natural.html Numishare Blog: Improving searchability using Natural language Processing + Wikidata] - How NLP-based search improvements for [[d:Q631286|numismatic]] collections for the [[d:Q1256518|American Numismatic Society]].  Python NLP tools and Wikidata add a semantic layer that links equivalent terms (e.g. “serpent” and “snake”) to improve discovery across coin databases such as OCRE and MANTIS. Author: [[d:Q57432992|Ethan Gruber]].
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=6vRrasGCifE Art+Feminism Conversations / Intro to Wikidata + Archives]: Led by [[d:User:Ep%C3%ACdosis|User:Epìdosis]] and [[d:User:Alan_Ang_(WMDE)|User:Alan Ang (WMDE)]], this recording covers  tools that support collaborative Wikidata editing, and includes with brief updates on mobile editing, Wikibase software, and work at the intersection of AI and Wikidata. Find more info and tools covered on [[m:Art%2BFeminism:_Intro_to_Wikidata_and_Archives|Meta:Art+Feminism]]
** [https://www.youtube.com/watch?v=l8S1Ay5UWvo Custom Upload Funnel Creation on Wikimedia Commons: Wiki Loves Africa 2026] - [[d:User:Kambai_Akau|User:Kambai Akau]] and the [[c:Commons:Wiki_Loves_Africa_2026_in_the_Tyap_Community|Tyap User Group]] demonstrate how to contribute to the Wiki Loves Africa 2026 contest, incl. how to add a Wikidata Infobox to your contributions, and how to create Wikidata Items if they are missing.
** (Papiamento) [https://www.youtube.com/watch?v=DiZAvrop_yU Add a different language Label to a Wikidata Item] Wikipedia Above Aruba|Ep. 9 - it's not always obvious how to add labels, descriptions and aliases of different languages to Wikidata items, this short video demonstrates how.
** [https://www.youtube.com/watch?v=Y9tbLc5czbU Hands-on Exercise: Data Cleaning &amp; Preparation with OpenRefine] - Daniel Garjio guides through exercises to cluster and merge duplicate values, standardise formats, reconcile data with external authority sources such as Wikidata.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=srLq6dXjGc4 Mapeo colaborativo, plataformas libres y autonomía local], part of the [[m:Conferencia_Justicia_climática_Perú_2024|Conference on Climate Justice, Indigenous Voices, and Wikimedia Platforms (2024)]] - speaker: Túllio Morais Franca shows how to integrate mapping tools suchas OpenStreetMap and Mapillary with Wikidata, Commons and Wikipedia.

''' Tool of the week '''
*[https://clarity-tool.toolforge.org/ Wiki Clarity Tool]: Clarity Tool is a lightweight web application built to empower editors across Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. It helps contributors identify missing information in articles and suggests structured data from Wikidata to fill those gaps.

* [https://ga-kevin-codes.github.io/Suggest-A-Brand/ Name Suggestion Index : Submit a Brand] - A tool that links Wikidata brand items to the [https://github.com/osmlab/name-suggestion-index Name Suggestion Index project on OpenStreetMap].

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editors can now edit String and External ID datatypes directly in the mobile view. To help improve this new interface, Wikimedia Deutschland is looking for volunteers for UX testing sessions. Participants will be compensated for their time. Sign up [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here] (greatquestion) and learn more on the project page: [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]]

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14115|‎braille transcription]] (&lt;nowiki&gt;transcription in Braille&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14117|location collected]] (&lt;nowiki&gt;geographic location where a specimen or sample was collected in the field&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14114|Rappels theatrical production ID]], [[:d:Property:P14116|Berlin School ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Siège occupé|Siège occupé]] (&lt;nowiki&gt;{{TranslateThis
 | fr = siège occupé par une personne au sein d'une académie ou autre société à ''numerus clausus''
 }}&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Standard Number|Standard Number]] (&lt;nowiki&gt;A standard serial number&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/MusicaPopular.cl ID|MusicaPopular.cl ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JMRC person id (en)|JMRC person id (en)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dictionary of Unitarian and Universalist Biography ID|Dictionary of Unitarian and Universalist Biography ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CAMEO page ID|CAMEO page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TeamNL athlete ID (new)|TeamNL athlete ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Flora Online Plant List|World Flora Online Plant List]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radeberger-stadtgeschichte.de Objekt Identifikator|radeberger-stadtgeschichte.de Objekt Identifikator]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Master Ideographs Seeker Character ID|Master Ideographs Seeker Character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Flohic ID|Flohic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oricon News person ID|Oricon News person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radiko person ID|radiko person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Xcity actress ID|Xcity actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TV Drama Database Program ID|TV Drama Database Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Van Dale Rijmwoordenboek sentences ID|Van Dale Rijmwoordenboek sentences ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Van Dale Rijmwoordenboek word ID|Van Dale Rijmwoordenboek word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BISMaL taxon ID|BISMaL taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vlaams Woordenboek ID|Vlaams Woordenboek ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kotobank Japanese ID|Kotobank Japanese ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nişanyan Adlar ID|Nişanyan Adlar ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/HkTZ Items with two or more Olympedia people ID] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Wikidata_entries_with_multiple_Olympedia_IDs|source]]) - find duplicate external identifier.
** [https://w.wiki/Hndn Music roll releases with recordings of works performed by composer] ([[d:Wikidata:WikiProject_Piano_Rolls/Queries|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Progressive_Metal|WikiProject progressive Metal]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Basque_Cultural_Heritage_and_GLAM|Wikiproject Basque Cultural heritage and GLAM]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/single_sitelink_template_items|'Template' items with only one sitelink]] - per [[d:Wikidata:Notability|Wikidata:Notability]], &quot;''If a link is a template, the item must contain at least two such sitelinks...''&quot;
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|133866932}} - a 2025 thriller film, winner of the Palme d’Or at the 2025 Cannes Film Festival
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]:

''' Development '''
* Dumps: We published the [[:File:Wikidata Dumps Discovery Research Report.pdf|report from our research into the user experience with Wikidata's dumps]].
* Mobile editing: We are finalizing the support for quantity, monolingual text, mathematical expression and musical notation statements as well as a first version for coordinate statements.
* Wikidata integration in the Wikimedia projects: We have continued our investigation into existing Lua modules in order to find more ways in which we can reduce unwanted entries from Wikidata in Recent changes and watchlists on Wikipedia and co. We found a number of options that we are looking into now. ([[phab:T416822]], [[phab:T416825]], [[phab:T416826]], [[phab:T416827]])
* Wikidata Vector embedding: We added German to the embedding (next to English, French and Arabic)

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:26, 9 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30044779 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #719 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-16. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#718]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator#Sjö|Sjö]] - RfP scheduled to end after 17 February 2026 10:02 (UTC)
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/SEEKCommonsBot|SEEKCommonsBot]] - Task: Synchronize Wikidata records created by the [https://seekcommons.org/ SEEKCommons] project with [https://openalex.org/ OpenAlex]
* Closed request for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AmeisenBot_3|AmeisenBot 3]] - Task: Adding descriptions (and possibly labels and aliases as well) to items based on their statements. Request closed as approved.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Che-W-bot|Che-W-bot]] - Request withdrawn.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Next Linked Data for Libraries [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 17 February, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, February 17 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET (Time zone converter). Wikiproject P244 maintenance uses SPARQL queries to identify and resolve two types of constraint violations in Wikidata: instances of Wikidata items with more than one LCNAF identifier and instances of the same LCNAF identifier existing on more than one Wikidata item. The February 17th session will walk participants through how to resolve the former issue, while the March 3rd session will focus on the latter. Event page: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/LCNAF Duplicate Detection P244 Maintenance|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/LCNAF_Duplicate_Detection_P244_Maintenance]]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/11/wiki-for-botanists-why-thematic-engagement-matters/ Wiki for Botanists, why thematic engagement matters]: WMNZ/Aotearoa on how sustained outreach with botanists via Wikidata workshops, edit-a-thons, and conferences is improving plant-related knowledge on the Wikimedia projects and building strong collaborative relationships with scientific communities.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/09/tech-news-2026-week-07/ Tech News Week 7 / Global Watchlists extension]: now supports multiple Wikibase instance (i.e. Wikidata + Test Wikidata) and fixes right-to-left (RTL) text directionality issues.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/13/the-spark-of-linked-data-and-libraries-oclc-passage-project-white-paper-translation-report/ The Spark of Linked Data and Libraries: OCLC Passage Project White Paper Translation Report]
* Papers: [https://www.researchgate.net/publication/400579586_Federating_Open_Knowledge_through_Wikibase_The_Case_of_The_Finno-Ugric_Data_Sharing_Space Federating Open Knowledge through Wikibase: the case of the Finno-Ugric data sharing space]: Antal et al. (2026) present a community-driven, federated prototype to link multilingual cultural heritage data, open ontologies and preserve local epistemologies.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=LtoM-0IhKnY How to Unlock Knowledge Graph Data for LLMs with AI Retrieval] - [[d:User:Philippe_Saade_(WMDE)|User:Philippe Saade (WMDE)]], AI/ML Project Manager talks to Chad Jennings of ''Beyond the Blueprints'' (IBM Product Hub) on making Wikidata more accessible for AI developers, replacing SPARQL-heavy workflows with vector search and hybrid retrieval.
** (French) [https://www.youtube.com/watch?v=2Nn7w6Vi3M8  Créer une carte uMap à partir de données géolocalisées extraites de Wikidata] - video presentation of 2026 Digital Encounters ''&quot;Mapping territorial data in uMap&quot;''
** [https://m.youtube.com/watch?v=wf6TFcnvGno Africa Wiki Women 2026 On Wiki Skills Mentorship Program - Introduction to Wikidata]
** [https://m.youtube.com/watch?v=PIVVpJh1seA Africa Wiki Women 2026 On Wiki Skills Mentorship Program - Major and Minor edits on Wikidata]
** [https://m.youtube.com/watch?v=9TVFPpSNRYI EMCO Wikidata CoP meeting (2026-01-28)] - participants discuss progress on the ''early adopter'' phase, incl. how to categorise and track contributions, what statistics to measure and progress on MCO application profiles (persons + corporate bodies)

''' Tool of the week '''
* [https://queer-memory.toolforge.org/ Queer Memory] multilingual web app that explores '''global queer history''' through live Wikidata timelines, places, rights, culture, and activism. Currently available in English, French, and Spanish.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CMYID3FRNL7OKUNEH3O3OTGT6UQSQN3X/ Etherpad cleanup, save your pads now]. All pads after 1st March 2026 willbe deleted so if you need any of your pads, please make a local backup.
* [https://doc.wikimedia.org/Wikibase/master/js/rest-api/ The Wikibase REST API] '''search''' endpoints are now available on '''v1''' and considered stable! It's important to note that the older v0, which has been live on Wikidata since July 2025, will remain available for a '''two month transition period''' until mid-April 2026. We encourage all users to migrate to the new v1 endpoints during this time to ensure that their applications can continue to work seamlessly.
* The [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] has published its [[:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|February 2026 newsletter]]. It includes result of an initial evaluation of open-source triple store candidates as part of the migration away from Blazegraph, the next Blazegraph migration office hour, and more. To have new issues of the WDP  '''monthly''' newsletter delivered to your user talk page, {{#tag:span| [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|Subscribe to WDP newsletter!]] | style=background-color:#E7F527; border-radius:3px; font-size:90%; font-weight:bold;}}

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14122|category for music in this language]] (&lt;nowiki&gt;link to category item that contains music in this language&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14118|‎DOAB book ID]], [[:d:Property:P14119|‎qamus.inoor.ir root ID]], [[:d:Property:P14120|‎The Session tune ID]], [[:d:Property:P14121|Parfumo fragrance note ID]], [[:d:Property:P14123|‎KaraokeTexty.cz album ID]], [[:d:Property:P14124|Biographical encyclopedia of Maros County]], [[:d:Property:P14125|Alpine Linux Wiki article]], [[:d:Property:P14126|‎Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 person ID]], [[:d:Property:P14127|Igromania author ID]], [[:d:Property:P14128|French Trade Mark Number]], [[:d:Property:P14129|‎Bane NOR location code]], [[:d:Property:P14130|‎CardCow.com publisher ID]], [[:d:Property:P14131|‎Lost Pubs Project ID]], [[:d:Property:P14132|Handball Base ID]], [[:d:Property:P14133|Handballnews.pl person ID]], [[:d:Property:P14134|Center for Jewish History person ID]], [[:d:Property:P14135|African Scientists Directory ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Number of translations|Number of translations]] (&lt;nowiki&gt;Number of translations&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Panoramax instance URL|Panoramax instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the Panoramax instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Hentaigana for Academic Information Exchange ID|Hentaigana for Academic Information Exchange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bach digital person ID|Bach digital person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Bach digital work ID|Bach digital work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/YList ID|YList ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificativo Antenati|identificativo Antenati]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pesistulokset.fi player ID|Pesistulokset.fi player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Liiga.fi player ID|Liiga.fi player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd producer ID|Letterboxd producer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Topplista artist ID|Topplista artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple Music Classical work ID|Apple Music Classical work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace brands ID|Fragplace brands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace fragrances ID|Fragplace fragrances ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace notes ID|Fragplace notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fragplace perfumers ID|Fragplace perfumers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sport Express person ID|Sport Express person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ciss.org sportsperson ID (deaf sport)|ciss.org sportsperson ID (deaf sport)]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Learned Societies|Learned Societies]]
* WikiProject Highlights: a discussion regarding [[d:Wikidata talk:WikiProject Learned Societies#Members of learned societies: too many conflicting data models|how to standardise the data model of the membership of learned societies]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|3324704}} - French radio program and audio podcast
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L3941|collection (L3941)]] - English noun (kəˈlɛkʃən) meaning &quot;a group of gathered items&quot;, &quot;money gathered for charity/church&quot;, or &quot;the act of acquiring&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We are putting finishing touches on editing support for external ID, URL, monolingual text, quantities and coordinate statements.
** We worked on visually highlighting preferred and deprecated statements on the mobile site similar to how it is done on desktop.
** We worked on showing more than one constraint violation when a statement violates multiple constraints.
* Ontology Federation: We continued working allowing other Wikibase instances to use Wikidata Items in their statements (and later from other Wikibase instances). You can see a demo video of the current development state at [[:File:Federation Demo.webm|ontology federation demo]].
* GraphQL: We worked on documentation to get get the GraphQL endpoint ready for a first release.
* Wikidata Query Service: The Wikidata Platform team published their report of the evaluation of Blazegraph alternatives. You can read it at [[:File:WDQS Triple Store Evaluation - Benchmark Results Report.pdf]].

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:27, 16 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30053912 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #720 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-02-23. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#719]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Jan Myšák|Jan Myšák]] - RfP scheduled to end after 28 February 2026 11:11 (UTC)
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator#Sjö|Sjö]] - Closed as successful, congratulations [[d:User:Sjö|User:Sjö]].
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|Notability policy reform]]: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform#Round_2:_Context|Round 2]], where policy is suggested based on round 1 discussions.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [[DiffBlog:https://diff.wikimedia.org/2026/02/17/apply-now-scholarships-for-the-language-diversity-conference-2026-deadline-13-march-2026/|Apply Now: Scholarships for the Language Diversity Conference 2026]] - scholarship application deadline: 13 March 2026 / Conference dates: 2 - 4 October 2026 in Accra, Ghana.
** [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform#Round_2:_Context|Office Hour: Notability Policy]] - February 26th 2026 at 5PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1772125200 your timezone]).
** (Catalan) [[m:Event:No_eren_bruixes,_eren_dones_d'Andorra|They were not witches, they were women from Andorra]] - a Wikimarathon for Witches edit-a-thon to make biographies of Andorran women accused of witchcraft more visible on Wikidata and Wikipedia. Sign-up on [[m:Event:No_eren_bruixes,_eren_dones_d'Andorra|Meta]]: 09:30 – 12:30 UTC, 7 March 2026.
*Ongoing: [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] - February 21, 2026 – March 3, 2026

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://stackoverflow.blog/2026/02/20/even-genai-uses-wikipedia-as-a-source/ Stack Overflow: Even GenAI uses Wikipedia (+Wikidata) as a source] - transcript of the podcast audio between Ryan Donovan and Philippe Saade, on the Wikidata Embedding Project and vectorizing 30 million entities for semantic search.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/02/21/revitalizing-uk-history-series-2-expanding-multilingual-access-on-wikidata/ Diff Blog: Revitalizing UK History, Series 2: Expanding Multilingual Access on Wikidata] - [[d:User:JosefAnthony|Josef Anthony]] describes the projects efforts in documenting underrepresented UK historical figures in multiple languages.
** [[diffblog:https://diff.wikimedia.org/2026/02/20/into-the-spotlight-sharing-archival-objects-through-wikimedia-commons/|Diff blog: Into the Spotlight: Sharing Archival Objects through Wikimedia Commons]] by [[c:User:LadyRabbit|User:LadyRabbit]]. Experience documenting Ellen Winstone, a historical figure, non-notability on Wikipedia doesn't mean they are not worth documenting. Wikidata and Commons can help.
* Papers: [https://arxiv.org/html/2602.14594v1 The Wikidata Query Logs Dataset (WDQL)] - presenting a dataset of 200,000 question-query pairs intended to help train Natural Language questions into SPARQL. By S. Walter,  H. Bast (2026).
* Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=dY-Vz-TS1X0 3rd Wikidata Training] of the On Wiki Skill Mentorship Program by Africa Wiki Women. Dives deeper into the core data modelling concepts, Wikidata-speciifc terminology and practical editing tips for beginners. Led by [[d:User:King_ChristLike|User:King ChristLike]]

''' Tool of the week '''
* [https://dagbanli.info/ Dagbanli dictionary] - a monolingual Dagbanli dictionary built using Wikidata lexemes, with 20000 native audio recordings as usage examples pulled from Mozilla Common Voice. This means when you look up a word, you can hear it spoken in example sentences. See this in action here: [https://dagbanli.info/?word=L722895 suɣulo] 

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [[wikimania:2026:Program|Wikimania:2026]] - The call for submissions for the program is open until March 1, 2026.
* [https://www.opensanctions.org/articles/2026-02-18-every-politician/ OpenSanctions: As the CIA closes The World Factbook, we’re opening our global map of political power] - introduces [https://everypolitician.org/ EveryPolitician.org], a global database of 690,000+ political office-holders across the globe. PoliLoom, GovDirectory, a dedicated [[d:Wikidata:WikiProject_every_politician|WikiProject]] and the Wikidata community are helping make structured data on politicians transparent. Learn how you can [https://everypolitician.org/about/contribute/ contribute].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14143|annual greenhouse gas emissions]] (&lt;nowiki&gt;carbon dioxide equivalent emissions by this entity in a year&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14136|RFI topic ID]], [[:d:Property:P14137|‎Delfi.lv theme ID]], [[:d:Property:P14138|SFDb original ID]], [[:d:Property:P14139|Artdoc.Media film ID]], [[:d:Property:P14140|‎Biographical Dictionary of British and Irish Architects 1800-1950 practice ID]], [[:d:Property:P14141|‎Walloon-French dictionary ID]], [[:d:Property:P14142|Bolivia INE code]], [[:d:Property:P14144|Russian Register of Film Distribution Certificates ID]], [[:d:Property:P14145|‎Algemeen Nederlands Woordenboek ID]], [[:d:Property:P14146|‎Woordenboek van Nieuwe Woorden ID]], [[:d:Property:P14147|‎Woordcombinaties ID]], [[:d:Property:P14148|‎Etymologisch Woordenboek van het Nederlands ID]], [[:d:Property:P14149|Uzbek-Russian dictionary ID]], [[:d:Property:P14150|‎JMRC person id (he)]], [[:d:Property:P14151|Catalunya Romànica ID]], [[:d:Property:P14152|‎IEC 61355 identifier]], [[:d:Property:P14153|Yandex Object Answer id]], [[:d:Property:P14154|Michaelis Portuguese-English Modern Dictionary ID]], [[:d:Property:P14155|Michaelis English-Portuguese Modern Dictionary ID]], [[:d:Property:P14156|Uni24k indentifier]], [[:d:Property:P14157|The Retro Web company ID]], [[:d:Property:P14158|Hentaigana for Academic Information Exchange ID]], [[:d:Property:P14159|‎Gravestone Project Cemetery ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/CWSAC classification|CWSAC classification]] (&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/IBAN countries|IBAN countries]] (&lt;nowiki&gt;The country which the bank with this property may create accounts in. For example &quot;MyBank&quot; can create bank accounts in &quot;France&quot; with the prefix &quot;FR&quot;. 
Some banks have a single country they may create accounts in and other have many.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Kloekecode|Kloekecode]] (&lt;nowiki&gt;identifier for locations in the Netherlands, Flanders, French Flanders, and north-western Germany&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/ICAO 24-bit aircraft address|ICAO 24-bit aircraft address]] (&lt;nowiki&gt;Unique 24-bit ICAO aircraft address assigned to an individual aircraft’s Mode S transponder, expressed as a six-character hexadecimal code and used in ADS-B and air traffic surveillance systems.&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Faulhaber-Edition ID|Faulhaber-Edition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OldRacingCars.com drivers ID|OldRacingCars.com drivers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ID Prix de Lausanne|ID Prix de Lausanne]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Spellingwijzer Onze Taal ID|Spellingwijzer Onze Taal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Uitleenwoordenbank ID|Uitleenwoordenbank ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EpiMedDat ID|EpiMedDat ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/REVENCYT code|REVENCYT code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/X Games athlete ID (new)|X Games athlete ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pinkhof ID|Pinkhof ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scheikunde ID|Scheikunde ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JWS II ID|JWS II ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands ID|Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PeeringDB Facility ID|PeeringDB Facility ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL place ID|DBNL place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL country ID|DBNL country ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL titel ID|DBNL titel ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Movist person ID|Movist person ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/HvHp Property table for a set of Wikidata items] (the Memory of the World International Register)
** [https://w.wiki/Hxec People with PolSys ID&lt;small&gt; (P1980)&lt;/small&gt;, and with or without Norwegian historical register of persons ID &lt;small&gt;(P4574)&lt;/small&gt;] - ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&amp;oldid=2465925132#A_list_of_person_having_Pol-sys_ID_and_HistReg_ID source])
* Schema examples: [[d:EntitySchema:E502|federally recognized tribe (E502)]]: required and optional properties for items representing federally recognized Native American tribes in the United States.
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ski|Ski]] - The goal of WikiProject Ski is to improve items about athletes, events and results from the different skiiing and snowboarding disciplines.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations/South_Africa|Nonprofit Orgs: South Africa]] - aims to add financial data to the biggest nonprofits
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Pages|Ontology: List of Ontology Pages]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Sociotechnology/Resources|Sociotechnology: Resources]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Chantiers_MNBAQ|Chantiers MNBAQ]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_India/Events/International_Mother_Language_Day_2026_Datathon|India: International Mother Language Day 2026 Datathon]]
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L179567|чурка (L179567)]] - Russian noun (ˈtɕurkə) meaning &quot;a wooden block or stump&quot;, &quot;a short piece of wood used in games&quot;, or &quot;an offensive term for a person&quot;[[d:Lexeme:L179567|чурка (L179567)]] - Russian noun (ˈtɕurkə) meaning &quot;a wooden block or stump&quot;, &quot;a short piece of wood used in games&quot;, or &quot;an offensive term for a person&quot;

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are preparing to reach out to editors about improving specific templates that are written in a way that creates a lot of unnecessary entries in Recent Changes and Watchlists.
* Mobile statement editing: We are getting close to having editing support for all datatypes. We are currently still working on the support for globe coordinates. We also added support for showing constraint violations on qualifiers and references.
* Data quality: We are doing technical investigations about how to make constraint violations available for querying again.
* GraphQL: We are getting ready to make GraphQL available on Wikidata later this week.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Spain|Spain]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:51, 23 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30119106 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #721 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-02. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#720]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Jan_My%C5%A1%C3%A1k|Jan Myšák]]: Closed as successful, congratulations to Wikidata's newest admin!
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform|Notability Policy - Round 2]]: we are still requesting your input on the new Notablity policy. Including whether to elevate the [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Notability_policy_reform#Round_2:_Make_Wikidata:Self-promotion_a_policy|self-promotion essay]] to a policy.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Next Linked Data for Libraries [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 3 March, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, March 3 9am PT / 12pm ET / 17:00 UTC / 6pm CET (Time zone converter). Wikiproject P244 maintenance uses SPARQL queries to identify and resolve two types of constraint violations in Wikidata: instances of Wikidata items with more than one LCNAF identifier and instances of the same LCNAF identifier existing on more than one Wikidata item. The February 17th session walked participants through how to resolve the former issue, while the March 3rd session will focus on the latter. This session will be more discussion-focused, since instances where two LCNAF identifier have the same Wikidata item can be difficult to resolve because of Wikidata’s innate quirks. Maybe your ideas will become the official best practice! Event page: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/LCNAF Duplicate Detection P244 Maintenance|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/LCNAF_Duplicate_Detection_P244_Maintenance]]
** [https://hermes-hub.de/aktuelles/news/save-the-date-byodl-2026-04-24.html Bring-Your-Own-Data-Lab], on 24.04.2026, the HERMES Data Competence centre hosts an online BYODL. Dr. Katrin Moeller and Dr. Olaf Simons will share how to enrich your own personal data with standard data and the Wikibase FactGrid. Click the link for registration and more information.
** Wikidata Workshop w/ Wikipedia Riba Aruba + University of Aruba Research Center (UARC), March 2, 12 - 2pm GMT-4. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScQMobUMNF7TzQIS0yQAaODqIAlQ-5PMoESx_VAq_MIgYtUGQ/viewform Click here to register.]

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://www.museodelprado.es/actualidad/noticia/el-museo-del-prado-y-wikimedia-espaa-consolidan-a/bb297f99-9445-68c8-250f-f2aa2765792a The Museo del Prado and Wikimedia Spain consolidate Wikidata as the connector axis of digital cultural heritage] - gathering of the second edition of ''Connected Heritage: Wikidata in the GLAM Ecosystem''
** (Dutch) [https://www.wikimedia.nl/actueel/blog/wikipielen-informele-wiki-hackathon-voor-de-glam-sector/ Wikipielen: an informal mini-hackathon for the GLAM sector], Olaf Janssen (WM coordinator at National Library of Netherlands) on the 10th edition of this micro-hackathon for people in cultural and heritage sector interested in Wikidata, Wikibase, SPARQL, OpenRefine and other technical skills.
** [https://medium.com/@michalmigurski/weeknotes-2026w04-boundary-issues-f037407a7f45 Boundary Issues]—Michal Migurski on representing disputed boundaries using Wikidata and OpenStreetMap.
* Papers:
** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.471 From Websites to Wikidata: Digitising Scotland’s Stories] by Ross ''et al.'' (2026)
** [https://doi.org/10.1145/3795134 ''Entity Linking with Wikidata: A Systematic Literature Review'']
** [https://arxiv.org/html/2602.19133v1 ''A Dataset for Named Entity Recognition and Relation Extraction from Art-historical Image Descriptions''] by Schneider ''et al.'' (2026)., introduces FRAME for extracting art-historical entities and relationships from texts, enabling automatic linking of artworks, artists, and related metadata via Wikidata.
** [https://elischolar.library.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1247&amp;context=jcas Review of Ethics in Linked Data] by Rebecca Fried.
* Videos:
** (Swedish) [https://www.youtube.com/watch?v=ZjJHbF2aDCc Fotbollsspelare Wikipedia / Wikidata] - using QuickStatements to add P54 (member of sports team) to football players
** [https://www.youtube.com/watch?v=n-hYIdzJLeg Jukun Wikipedia Outreach], day 2 took attendees through adding interwiki links, Wikidata essentials and adding {{Databox}} to Jukun Wiki articles.
** [https://www.youtube.com/watch?v=dgRWBAvoea0 Set-up Tutorial: Language Preferences and Gadgets on Wikidata], the International [Digital] Dura-Europos Archive (IDEA) takes us through enabling gadgets and setting your preferred languages (Babel).

''' Tool of the week '''
* [https://mapsofthe.world/stadiums Maps Of the World / Stadiums] - explore the stadiums of the world (at least the ones with Wikidata Items), mapped by SPARQL.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: [[:d:Property:P14164|SignWriting transcription]] (&lt;nowiki&gt;representation in SignWriting&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14160|Microsoft Store developer ID]], [[:d:Property:P14161|Apple Music Classical work ID]], [[:d:Property:P14162|‎SIK-ISEA group ID]], [[:d:Property:P14163|‎CHZZK streamer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Objectif plumes|Objectif plumes]] (&lt;nowiki&gt;Database managed by the General Service for Literature and Books, a department of the Cultural Administration of the Wallonia-Brussels Federation (basically the Ministry of Culture for the French-speaking part of Belgium). The database currently includes entries on books by more than 8.000 Belgian writers.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/usual forename|usual forename]] (&lt;nowiki&gt;A name usually derived from a given name used to address a person in everyday life.&lt;/nowiki&gt;)
***[[:d:Wikidata:Property proposal/apportionment diagram|apportionment diagram]] (&lt;nowiki&gt;image that displays the representation of seats won by party in an election to an assembly&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/LibriVox reader ID|LibriVox reader ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/All Skies Encyclopaedia ID|All Skies Encyclopaedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCUE academy ID|KCUE academy ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catálogo de autoridades da BUSC|Catálogo de autoridades da BUSC]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISSN-H|ISSN-H]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hong Kong Cinema title ID|Hong Kong Cinema title ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NPPM ID|NPPM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Parlement.com ID|Parlement.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kokugakuin University god name database ID|Kokugakuin University god name database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Czech National Register of Health Service Providers ID|Czech National Register of Health Service Providers ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Génération Nintendo game ID developer ID|Génération Nintendo game ID developer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Génération Nintendo game ID publisher ID|Génération Nintendo game ID publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wikiru.jp wiki ID|wikiru.jp wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tribuna.com football players ID|Tribuna.com football players ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SnokaDB|SnokaDB]], [[:d:Wikidata:Property proposal/abadis.ir Persian word ID|abadis.ir Persian word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AIK soccer player ID|AIK soccer player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BOIShistory|BOIShistory]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/HygX Works in Scottish museums by female artists, lacking an English Wikipedia article] ([[:d:User:MartinPoulter/queries/collections|source]])
** [https://w.wiki/J5hv Graph of Moominworld]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q1774}} - semi-autonomous part of Tanzania
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L14515|snap (L14515)]] - English verb (snæp) meaning &quot;to break suddenly&quot;, &quot;to lose control emotionally&quot;, or &quot;to take a photograph&quot;

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** We worked on removing the constraint violations indicator from a statement after an edit that fixed it.
** We are fixing bugs uncovered in testing, such as [[phab:T218477]], [[phab:T418104]], [[phab:T417861]] and [[phab:T417647]].
* GraphQL: We are getting ready to launch the first version later this week, including preparing the documentation for how to use it.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] ·  [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 2 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30129341 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary 722 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-09. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#721]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DifoolBot 8|DifoolBot 8]] - Task: Remove Wikipedia import references from statements where the referenced article has since been deleted.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** [https://wikidataworkshop.github.io/2026/ The 6th Wikidata Workshop] has been announced for ISWC 2026. If you are interested in joining the wWorkshop for the scientific Wikidata community, contact: 6th-wikidata-workshop@googlegroups.com
** [https://events.ucf.edu/event/4071752/open-scholarly-profiles-with-wikidata/ Open Scholarly Profiles with Wikidata] - April 22, 2026, 13:00 - 14:30, at the University of Central Florida.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/08/becoming-a-trainer-assistant-at-wikilatih-wikidata-brin-a-journey-of-sharing-knowledge Diff blog: Becoming a Trainer Assistant at Wikilatih Wikidata BRIN: A Journey of Sharing Knowledge] by Affandy Murad
** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/06/why-dagbanli-needs-a-dictionary-and-how-we-built-one-with-wikidata/ Diff blog: Why Dagbanli Needs a Dictionary (And How We Built One with Wikidata)] - by [[User:Masssly]]
* Papers: [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e1/Scholia_2026_Compliance_with_SPARQL_1.1.pdf Scholia 2026: Compliance with SPARQL 1.1], to be presented at [https://www.swat4ls.org/ SWAT4HCLS 2026]
* Videos:
** (Swedish) [https://www.youtube.com/watch?v=kvaPqzO2cWQ Mix'n'Match IFKDB] / [https://www.youtube.com/watch?v=r7b9LR79y5U Mix'n'Match DIF Historia] - Magnus Sälgö
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=cpA19w3jM40  Introducción a Wikidata], Dinah M. W.Fraites and Dr. Claudia De Souza give a comprehensive tour and introduciotn of Wikidata for the ''Centro para la Excelencia Académica''
** [https://www.youtube.com/watch?v=iuYkCUiP1wk Accessibility and Gen AI - Ep 15 w/ Denny Vrandečić (Head of Special Projects at Wikimedia Foundation)] - a conversation about Abstract Wikipedia, the relationship between Wikimedia, Wikipedia and other Projects and how the Foundation will adopt and adapt to  emergent technologies such as LLM's.
** [https://www.youtube.com/watch?v=FGZqljvsoow  Epigraphic Object Encoding] - Session 7 of the SunoikisisDC ''Digital Approaches to Cultural Heritage''. Experiences encoding epigraphic data into Wikidata starts at 58:27.
** (Arabic) [https://www.youtube.com/watch?v=4F_n4xgUgKg Arabic Wikidata Days 2025: Adding Wikidata to include Arabic Content (example: Hijri Calendar)], Saeed Hubaishan presents a practical example of adapting Wikibase to enable adding new data types that haven't previously been modelled, such as dates in the Hijri Calendar.
**  Wikimania 2025 - Unpopular Opinions: Bold Lightning Talks to Shake Up Wikimedia: [https://www.youtube.com/watch?v=cB76LpwRYYI&amp;t=2080s Moving Categories to Wikidata ((Ad Huikeshoven))] / [https://www.youtube.com/watch?v=cB76LpwRYYI&amp;t=2080s Introducing Wiki AI (Sam Klein)]
** [https://www.youtube.com/watch?v=fELZCm-plHo Unlocking Government Data for Wikidata: Stories, Impacts &amp; Open Dialogue] from Wikimania 2025. Panelists: Butch Bustria, James M. Heilman (Doc James), Jan Ainali, Vanj Padilla, Wisdom Ferrer, Seddon explore how the reuse of public domain &amp; government datasets enriches Wikidata &amp; bolsters public engagement with Wikimedia projects.[[c:File:Unlocking_Government_Data_for_Wikidata._Stories,_Impacts,_and_Open_Dialogue_-_Wikimania_2025_Nairobi.pdf|Slides]]

''' Tool of the week '''
* [https://codeberg.org/2Go/Data2Go Data2Go] : An iOS app for browsing and editing Wikidata with a mobile-first UI. It combines fast search, rich item detail views, statement editing, map previews, media galleries, and account-based write access to Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Wikidata now has a GraphQL API! [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL|Read more about it and try it out]] or sign up for the [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply usability tests].
* The WMF is in the process of rolling out new global API rate limits. This will also affect Wikidata. For more details see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits]].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14165|ICAO 24-bit aircraft address]], [[:d:Property:P14166|BISMaL taxon ID]], [[:d:Property:P14167|Xcity actress ID]], [[:d:Property:P14168|All Skies Encyclopaedia ID]], [[:d:Property:P14169|Power Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14170|Kvinnehistorie.no persons ID]], [[:d:Property:P14171|Mastercaller player ID]], [[:d:Property:P14172|dartn.de player ID]], [[:d:Property:P14173|darts1.de player ID]], [[:d:Property:P14174|pdpa.co.uk player ID]], [[:d:Property:P14175|‎People's Graphic Design Archive creator ID]], [[:d:Property:P14176|HKCinema film ID]], [[:d:Property:P14177|Medvik ID]], [[:d:Property:P14178|Obálky knih ID]], [[:d:Property:P14179|MusicaPopular.cl ID]], [[:d:Property:P14180|CAMEO page ID]], [[:d:Property:P14181|ciss.org sportsperson ID (deaf sport)]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle length|maximum vehicle length]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized length for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Peer-review propertiy for journals or publications|Peer-review propertiy for journals or publications]] (&lt;nowiki&gt;{{TranslateThis
| de = &lt;!-- Beschreibung auf Deutsch --&gt;
&lt;!-- | xx = Beschreibungen in anderen Sprachen --&gt;
 }}Scholarly journals or publications should have a property &quot;peer review process&quot; indicating which peer review process (if any) is applied for the publication.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle width|maximum vehicle width]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized width for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle weight|maximum vehicle weight]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized weight (tonnage / gross vehicle weight) for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (load limit)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/regional conservation status|regional conservation status]] (&lt;nowiki&gt;conservation status of species in national or regional Red List publications that follow the IUCN red list criteria&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/LINE official account ID|LINE official account ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturbase.no ID|Kulturbase.no ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CROWCASS file number|CROWCASS file number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Integbio Database Catalog ID|Integbio Database Catalog ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/norsk fangeregister historie ID|norsk fangeregister historie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Census of Italian Architecture since 1945|Census of Italian Architecture since 1945]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TMDB award ID|TMDB award ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SocioMap ID|SocioMap ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AVefi ID|AVefi ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NSK new ID|NSK new ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Atlas of Endangered Alphabets ID|Atlas of Endangered Alphabets ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/J7cr Property count of characters in Tolkien's Universe] ([[d:Wikidata:Request_a_query#Query_to_list_properties_and_their_counts|source]])
** [https://w.wiki/JFy7 Data about Norwegians in captivity during WWII (using ''Norwegian prisoner register person ID'' (P8269) + others] ([[d:Wikidata:Request_a_query#A_list_of_persons_in_Fanger.no|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Beer|WikiProject Beer]]
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q733738}} - international airport serving Melbourne, Australia
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1154759|sampaa (L1154759)]] - Dagbanli noun that translates to a hut within a compound to provide shelter for people during the warm season.

''' Development '''
* GraphQL: We have released the first version of this new API. [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL|You can read more about it and try it out]].
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We have worked with editors to improve some highly-used modules that access Wikidata in a suboptimal way. They have been adjusted to lead to less unneeded change notification in people's watchlists and recent changes on Wikipedia and co.
* Mobile statement editing: We fixed an issue where certain Properties were not accessible in the new mobile UI. We are also working on fixing a bug with saving musical notation statements. We are continuing the work on supporting editing of geocoordinates.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory|agencies for the environment and nature conservation]].
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:51, 9 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30163237 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #723 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-16. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#722]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://almedaresearch.org/ The African Literary Metadata (ALMEDA) project] - The ALMEDA project’s key outcome is a linked, open, and searchable metadata repository—built from extensive cataloguing of previously uncatalogued materials and enriched through a user-friendly interface launching in 2025, designed to support ongoing growth beyond the project’s initial five-year funding.
** https://diff.wikimedia.org/2026/03/13/structuring-dagbanli-on-wikidata-lexemes-senses-and-the-digraph-challenge/
* Papers: [https://arxiv.org/abs/2603.11767 Understanding Wikidata Qualifiers: An Analysis and Taxonomy] - This study develops a refined taxonomy of Wikidata qualifiers—based on their semantics, frequency, and diversity—to help contributors select appropriate qualifiers, improve querying and inference, and enhance knowledge graph design, ultimately offering a structured framework that covers the most important qualifiers and supports better recommendation systems. By Falquet &amp; Aljalbout (2026).
* Videos: [https://m.youtube.com/watch?v=4ZQ67TzUJdM&amp;pp=iggCQAE%3D LIVE Wikidata editing #118 at the Open Data Day] - Wikipedia Weekly Network:
** [https://m.youtube.com/watch?v=KI936x_IBT0&amp;pp=iggCQAE%3D Introduction to editing Wikidata on mobile] - Art + Feminism in Wikimedia Botswana 
** [https://m.youtube.com/watch?v=f1XtOtLzYDM&amp;pp=iggCQAE%3D Queer women in the Arts (English): A panel discussion and Wikidata workshop] 
* Podcasts: [https://wikipediapodden.se/wikidata-notability-reform-356/ Wikipediapodden interviews Lydia Pintscher about the ongoing Wikidata notability reform] (also available on [[c:File:WP356 - Wikidata notability reform.mp3|Commons]])
* Notebooks: [https://observablehq.com/@pac02/who-gets-a-biography-on-french-language-wikipedia Who gets a biography on French-language Wikipedia?] A country-by-country portrait of biographical coverage for people born between 1950 and 2000.

''' Tool of the week '''
* [https://github.com/altilunium/wdquery Wdquery] : [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Wikibase_GraphQL GraphQL-powered] Wikidata item advanced search.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* https://casier-politique.fr
* [https://www.fornland.com Fornland]—aggregates over a million cultural heritage sites from Denmark, Norway, Sweden, Finland, Iceland, the Faroe Islands and Greenland into one interface, combining Wikidata and other sources . 
* [[m:Coolest Tool Award]]
*The [[MW:Wikidata_Platform|WMF Wikidata Platform team]] has published its [[:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|March 2026 newsletter]]. To have new issues of the WDP  '''monthly''' newsletter delivered to your user talk page, {{#tag:span| [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|Subscribe to WDP newsletter!]] | style=background-color:#E7F527; border-radius:3px; font-size:90%; font-weight:bold;}}
* Reminder that the 4 week grace period for switching to the v1 route for the [https://doc.wikimedia.org/Wikibase/master/js/rest-api/#/item%20search Wikibase REST API search endpoints] will end this week. The v0 route will be turned off and hence will no longer function.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14182|river regime]] (&lt;nowiki&gt;predominant pattern of annual changes to a stream's discharge at a particular period&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14186|seat occupied]] (&lt;nowiki&gt;seat held by a person within an academy or other society&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14183|Génération Nintendo publisher ID]], [[:d:Property:P14184|KCI article ID]], [[:d:Property:P14185|‎LINCS ID]], [[:d:Property:P14187|radeberger-stadtgeschichte.de Object Identificator]], [[:d:Property:P14188|Flohic ID]], [[:d:Property:P14189|‎Vlaams Woordenboek ID]], [[:d:Property:P14191|‎Bach digital person ID]], [[:d:Property:P14192|‎Bach digital work ID]], [[:d:Property:P14193|Identificativo Antenati]], [[:d:Property:P14194|‎Liiga.fi player ID]], [[:d:Property:P14195|‎Pesistulokset.fi player ID]], [[:d:Property:P14196|‎Letterboxd producer ID]], [[:d:Property:P14197|Fragplace brands ID]], [[:d:Property:P14198|Fragplace fragrances ID]], [[:d:Property:P14199|Fragplace notes ID]], [[:d:Property:P14200|Fragplace perfumers ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/population pyramid|population pyramid]] (&lt;nowiki&gt;Age pyramid image for demography articles&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/StatsF1 ID|StatsF1 ID]] (&lt;nowiki&gt;Link to a Formula 1 specific database&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/maximum vehicle height|maximum vehicle height]] (&lt;nowiki&gt;maximum authorized height for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (regulatory limit from signage)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibliografi.dk|Bibliografi.dk]] (&lt;nowiki&gt;Bibliografi.dk&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/PeerTube instance URL|PeerTube instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the PeerTube instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Central Registration Number (Indonesia)|Central Registration Number (Indonesia)]] (&lt;nowiki&gt;primary service registration number assigned to a member of the Indonesian Armed Forces or Indonesian National Police&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital Public Good|Digital Public Good]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUBW-RIPS-Wasserkraftanlage-ID|LUBW-RIPS-Wasserkraftanlage-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant QueenBallers.com d'une joueuse|Identifiant QueenBallers.com d'une joueuse]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foto Atlas taxonomy ID|Foto Atlas taxonomy ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brewver beer ID|Brewver beer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Göteborgsalliansen|Göteborgsalliansen]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Consumer Rights Wiki article ID|Consumer Rights Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Royal Air Force service number|Royal Air Force service number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne dans le Bianco|Identifiant d'une personne dans le Bianco]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tajik-Russian Dictionary word ID|Tajik-Russian Dictionary word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AmericanAristocracy person ID|AmericanAristocracy person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AmericanAristocracy house ID|AmericanAristocracy house ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shinmei database ID|Shinmei database ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q161672}} - Congolese politician and independence leader (1925–1961)

''' Development '''
* Mobile statement editing:
** If you have not tried it yet, now is an excellent time to turn it on in the beta features section of your preferences, test it and give feedback.
** We have added support for editing globe coordinate statements
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to work on the issue of too many Wikidata in recent changes and watchlists on Wikipedia and co. We are currently prototyping a way to only consider changes that actually have an impact on the article ([[phab:T419823]]). We also finished the work on an emergency switch to turn off sending changes for qualifiers and references to Wikipedia and co in case of major database disruptions ([[phab:T412956]]).
* Ontology federation: We are working towards getting the code for ontology federation (in its first version of using Wikidata Items as values on other Wikibase instances) ready for wider testing.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Bangladesh|Bangladesh]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:35, 16 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30228490 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #724 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-23. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#723]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AraBot|AraBot]] - Tasks: Adding Aragonese sitelinks and updating articles on [[w:an:|Aragonese Wikipedia]] with Wikidata's data.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/InventaireBot|InventaireBot]] - Task: Make automated edits generated by the inventaire.io (Q32193244) server and manual edits on behalf of users without a Wikidata account. 
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/DelintBot|DelintBot]] - Task: Fix [[mw:Help:Lint_errors|lint errors]] on pages across all namespaces where Wikitext can be written (namespaces not managed by Wikibase).
* New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/archive.today|archive.today]] - due to a [[w:Wikipedia:Requests_for_comment/Archive.is_RFC_5|RfC and policy on enwiki]], this discussion needs your input on whether Wikidata will continue listing archive.today links.
* Ongoing request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|Notability policy reform]] is looking for input about remaining questions around marginalized knowledge and external identifiers

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: (German) [https://www.youtube.com/watch?v=thXJ1XAbWJ0 Art History Loves Wiki im Museum Schnütgen, YouTube livestream] – 28 March 2026 (UTC+1): presentations by Lisa Dieckmann at 12.30 - 12.50 (“Bilder verknüpfen – prometheus, Normdaten und Wikidata”), Lucy Patterson &amp; Lukas Fuchsgruber at 16.30 - 16.45 (“Kritische Arbeit mit Sammlungsdaten auf Wikidata”), and Max Kristen at 17.30 - 17.45 (“usefulQueries: Unkompliziert Kunstgeschichte in Wikidata erkunden”).

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[DiffBlog:2026/03/13/structuring-dagbanli-on-wikidata-lexemes-senses-and-the-digraph-challenge|Structuring Dagbanli on Wikidata: Lexemes, Senses, and the Digraph Challenge]] by Masssly and Mohammed Awal Alhassan
** [https://stevehedden.medium.com/open-knowledge-graphs-a-search-engine-for-ontologies-controlled-vocabularies-and-semantic-web-cfcf32a5babe Open Knowledge Graphs: A Search Engine for Ontologies, Controlled Vocabularies, and Semantic Web Tools], by Steve Hedden
** (German) [https://blog.tib.eu/2026/03/16/erinnerungskultur-zum-mitmachen-eine-digitale-landkarte-zum-gestapoterror-in-niedersachsen/ Erinnerungskultur zum Mitmachen: eine digitale Landkarte zum Gestapoterror in Niedersachsen] by Gabriele Fahrenkrog
* Papers: [https://arxiv.org/abs/2603.11767 Understanding Wikidata Qualifiers: An Analysis and Taxonomy] presents an analysis of Wikidata qualifiers, focusing on semantics and usage, in order to develop a taxonomy to help in selecting appropriate qualifiers, querying the knowledge graph, and making logical inferences. By Gilles Falquet and Sahar Aljalbout (2026).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=cwzBfV2bg_g Creating a Wikidata item for a Historic Building] - OpenStreetMap for History Buffs gives a practical example of creating a Wikidata Item for a historic Irish building, but you can adapt it for other historical or archeological sites.
** [https://www.youtube.com/watch?v=XT27D-1JIUo&amp;pp=ygUIV2lraWRhdGE%3D Introduction to Wikidata (Creating items, Statements &amp; References)] - Africa Wiki Women continue their introductory series with trainer, Blessing Timothy.
** (French) [https://www.youtube.com/watch?v=Eu0C1gWIgFQ Introduction à Wikidata] is also provided by Africa Wiki Women.
** [https://www.youtube.com/watch?v=xw5mfJRgFXk Simple steps to edit Wikidata Episode 1(WAMP)] - [[d:User:Dsp13|User:Dsp13]] of the Wiki Afrodemics Project covers a variety of topics to help new editors make meaningful contributions to Wikidata.
** (French) [https://www.youtube.com/watch?v=1ZxnAI-PrK0 Introduction à la modification de Wikidata sur mobile] - Art+Feminism in partnership with WM Botswana provide a training session for mobile editing (with a focus on women artists, feminist movements and underrepresented cultural contributions).
** [https://www.youtube.com/watch?v=f1XtOtLzYDM Queer Women in the Arts]: Art+Feminism teamed up with WikiLGBT+ ([[m:Event:Queer_Women_in_Arts|Event page]]) for a panel discussion and Wikidata training centering on Queer Women in the Arts, in honour of International Women's Day. Also available in [https://www.youtube.com/watch?v=ZcBCJzH9OUI Spanish] and [https://www.youtube.com/watch?v=Ag5GyE7OtKI Portuguese].
** [https://www.youtube.com/watch?v=0TXqT2ohfwE  Wikidata tools: Pet Scan] - [[d:User:Epìdosis|User:Epìdosis]] introduces this handy tool that allows you to query and generate lists of Wikipedia pages or Wikidata items based on defined criteria such as Categories, Properties, Templates, and others.
** [https://www.youtube.com/watch?v=0hTQF3Mde30 Introduction to Wikidata &amp; Property Dashboard] - ''Essential Wikidata Tools: Automating Your Workflow''  workshop given 13 March 2026. Hosted by Alan Ang, Camillo Pellizari, Pru Mitchell, and Taufik Rosman for the ESEAP community.

''' Tool of the week '''
* [https://property-helper.toolforge.org Wikidata Property Creation Helper] takes a property proposal page and translates it into a QuickStatements batch (and then a second one for the examples) that a property creator can use to quickly create a new property. By [[User:ArthurPSmith|ArthurPSmith]]

''' Other Noteworthy Stuff '''
* GraphQL API ongoing feedback: If you haven’t tried it yet, you can still explore it as a developer-friendly alternative to select WDQS features. Please Share your feedback on the [[d:Wikidata:Wikibase_GraphQL|project page]], or [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up] for deeper usability testing.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/mass number|mass number]] (&lt;nowiki&gt;total number of baryons in an atomic nucleus&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/soil acidity preference|soil acidity preference]] (&lt;nowiki&gt;soil acidity preference of a plant species or lichen&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Diepkloof|Diepkloof]] (&lt;nowiki&gt;Place in Johannesburg, South Africa&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/paid-up capital|paid-up capital]] (&lt;nowiki&gt;portion of a company’s issued share capital that has been paid by shareholders&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review:: [[:d:Wikidata:Property proposal/Shinmei database ID|Shinmei database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturdenkmal-ID Baden-Württemberg|Kulturdenkmal-ID Baden-Württemberg]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Central Registration Number (Police)|Central Registration Number (Police)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NIP 9-digit|NIP 9-digit]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MeetStadium ID|MeetStadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/indexxx.com performer ID|indexxx.com performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGAFD actress ID|BGAFD actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Shellers From the Past ID|Shellers From the Past ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/معرف منشور في قاعدة بيانات معرفة|معرف منشور في قاعدة بيانات معرفة]], [[:d:Wikidata:Property proposal/London Book Trades ID|London Book Trades ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCI journal ID|KCI journal ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KCI publisher ID|KCI publisher ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PeerJ person ID|PeerJ person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIORAB–FRANKFURT ID|BIORAB–FRANKFURT ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIORAB–WEIMAR|BIORAB–WEIMAR]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIORAB-KAISERREICH|BIORAB-KAISERREICH]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum perfume ingredient ID|Wikiparfum perfume ingredient ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum perfumer ID|Wikiparfum perfumer ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_LAGL|WikiProject LAGL]] (Linked Ancient and Greek Latin) has been established to develop guidelines for adding statements for ancient authors. 
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_IDEA/Oral_Histories|WikiProject IDEA: Oral Histories]] - &lt;small&gt;''International (Digital) Dura-Europos Archive (IDEA)''&lt;/small&gt; added a subpage for resources, guidelines and progress for adding oral history Items and Statements.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: {{Q|Q3339328}} - worship of water oracles and associated cultural traditions among the Sawa

''' Development '''
* Infrastructure sustainability: We started working with a contractor to look at Wikidata's data storage to find opportunities for improving it.
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing the work on a prototype to compare a wiki page before and after it has been parsed to see if this is a feasible way to reduce the number of Wikidata changes in recent changes and watchlist that do not affect the article ([[phab:T419823]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:59, 23 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30228490 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #725 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-03-30. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#724]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* New requests for permissions/Bot: 
** [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Thetalentone|Thetalentone]] - Tasks: Adding and updating references, qualifiers, publication dates, and provenance on my own personal and company items ([[Q138324775]] and [[Q138324581]]) to improve entity confidence for Google Knowledge Graph. Small batches only, no edits to unrelated items.
** [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Dušan Kreheľ (bot)|Dušan Kreheľ]] - Task: Sitelinks existing and newly created municipality pages on hrwiki and Wikidata.
* New request for comments: [[Wikidata:Requests for comment/Mass-editing policy]] has a new proposal incorporating feedback and is awaiting votes.

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1775664000 18:00 CEST], 08th April 2026 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[m:Event:Wiki_Mentor_Africa_-_Women_Tech_Summit_(WMA-WTS)/en|Wiki Mentor Africa - Women Tech Summit]] takes place until 20:00 CET, 30 May 2026.
** &quot;Wikidata in der Sammlungserschließung&quot; (free online event in German on how GLAM institutions can use Wikidata, 20 April 2026, 10-11:30 CET, organized by [[d:Q51845259| Research and Competence Centre Digitalisation Berlin (Q51845259)]]. More info and registration [https://www.digis-berlin.de/workshop-wikidata-fuer-die-sammlungserschliessung-am-20-04/ here].
** '''Wikidata Ontology Course''':  The second offering of the Wikidata ontology course will be given in May and June 2026, with sessions 1-3 pm EDT (UTC-4) on Thursdays.  The Wikidata ontology provides structure and organization for the rest of Wikidata and is thus fundamental to Wikidata.  The course starts with the basic notions underlying the Wikidata ontology and goes on to cover querying using SPARQL, inference, constraints, advanced ontology notions, problems with the ontology, and other ontology-related aspects of Wikidata.  Participants in the course are expected to complete weekly exercise sets and a project.  More information on the course can be found at [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course|WikiProject Ontology/Ontology Course]].  To register for this offering fill in and submit the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdlZ0r69Mkkfa_SWSdQPMNdVMKnae7-sIOyPuANVjFI4FRq0w/viewform  Google form].

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://www.opensanctions.org/articles/2026-03-24-poliloom/ Wikidata contains many gaps in its political data. We’ve built a tool to change that (PoliLoom)]
** [https://www.linkedin.com/pulse/from-summer-school-idea-eswc-paper-teaching-ai-repair-wikidata-zxxaf/  From a summer school idea to an ESWC paper: Teaching AI to “repair” Wikidata]
* Papers:
**[https://rubensworks.github.io/article-did-llms-kill-sparql-federation/ Did AI Crawlers Kill SPARQL Federation?], including Wikidata examples
** [https://www.emerald.com/dlp/article/doi/10.1108/DLP-11-2025-0265/1352756/Gender-and-intersectional-bias-in-featured Gender and intersectional bias in featured biographies on the front page of the Italian edition of Wikipedia, 2014–2024 Open Access] - Wikidata featured heavily in the design and methodology. By Rovira et al., (2026).
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=5KydQwvBelQ  Adding architectural data to a Wikidata item for a Historic Building] from OpenStreetMap for History Buffs.
** [https://www.youtube.com/watch?v=0h1KxXnaJrk Live Wikidata Editing #119] - Ainali and Abbe98 are back to edit Wikidata and explain their thinking along the way.
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=W37StgITf0Y  Wikidata and the public domain] - Tools for bulk editing in Wikidata: Mix n Match and QuickStatements, last class of a [https://www.youtube.com/playlist?list=PLmjmrXGUFVlJOyYM3S6CBdNFszYI4FwcM 9-part series] provided by Jorge Gemetto.
** (German) [https://www.youtube.com/watch?v=thXJ1XAbWJ0 Art History Loves Wiki im Museum Schnütgen], day 2, digital/local collection loves wiki.
** (German) [https://www.youtube.com/watch?v=rN19MWWtif8 Von OpenStreetMap zu semantisch vernetzten Wissensgraphen] FOSSGIS 2026 Conference.
** [https://www.youtube.com/watch?v=76wkepRUZLg  Using Wikibase as an Integration Platform] with Matthew Ong. Originally given at the Digital Classicist Seminar Berlin, 19 November 2024.

''' Tool of the week '''
* [https://wikivisage.toolforge.org/ WikiVisage] - Train a machine learning model to detect depicted subjects in Wikimedia Commons images and assist with adding the P180 (depicts) property.
* [https://yesterdays.maprva.org/subjects/ Yesterdays] - A web platform for cataloging and georeferencing historical images of Richmond, Virginia. It uses Wikidata items to help organize the georeferenced images.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editing user testing: join the participant panel: Wikimedia Deutschland is planning new user tests for the mobile editing experience (including more data types as a beta feature) in late April–early May. Participants of all experience levels are welcome, and users of right‑to‑left scripts are especially encouraged to sign up. Register [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here]. Participants will be compensated for their time.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14223|Digital Public Good ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier of a digital public good in the Digital Public Goods Registry&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14226|apportionment diagram]] (&lt;nowiki&gt;image that displays the representation of seats won by party in an election to an assembly&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14251|peer-review process for scholarly journals or publications]] (&lt;nowiki&gt;''(without English description)''&lt;/nowiki&gt;)
*Newest External identifiers: [[:d:Property:P14201|‎X Games athlete ID (new)]], [[:d:Property:P14202|AIK soccer player ID]], [[:d:Property:P14203|‎Uitleenwoordenbank ID]], [[:d:Property:P14205|abadis.ir word ID]], [[:d:Property:P14206|‎AmericanAristocracy house ID]], [[:d:Property:P14207|‎AmericanAristocracy person ID]], [[:d:Property:P14208|British Newspaper Archive publication ID]], [[:d:Property:P14209|‎Buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands ID]], [[:d:Property:P14210|Landskrona BoIS player ID]], [[:d:Property:P14211|Library of the University of Santiago de Compostela authority ID]], [[:d:Property:P14212|‎DBNL place ID]], [[:d:Property:P14213|Faulhaber edition ID]], [[:d:Property:P14214|Foto Atlas taxonomy ID]], [[:d:Property:P14215|‎Integbio Database Catalog ID]], [[:d:Property:P14216|‎KCUE academy ID]], [[:d:Property:P14217|‎LibriVox reader ID]], [[:d:Property:P14220|‎Manga-DB person ID]], [[:d:Property:P14221|‎Manga-DB magazine ID]], [[:d:Property:P14222|‎Manga-DB publisher ID]], [[:d:Property:P14224|Digital Public Goods Registry]], [[:d:Property:P14225|NSK ID]], [[:d:Property:P14227|Tribuna.com football players ID]], [[:d:Property:P14228|Sport Express person ID]], [[:d:Property:P14229|‎Open Food Facts brand ID]], [[:d:Property:P14230|‎RITVA company ID]], [[:d:Property:P14231|OldRacingCars.com drivers ID]], [[:d:Property:P14232|‎Spellingwijzer Onze Taal ID]], [[:d:Property:P14233|‎EpiMedDat ID]], [[:d:Property:P14234|‎Pinkhof ID]], [[:d:Property:P14235|‎Scheikunde ID]], [[:d:Property:P14236|‎Movist person ID]], [[:d:Property:P14237|‎ISSN-H]], [[:d:Property:P14238|Names, Persons, and Groups of People of the Middle Ages ID]], [[:d:Property:P14239|‎Parlement.com object ID]], [[:d:Property:P14240|wikiru.jp wiki ID]], [[:d:Property:P14241|BGAFD actress ID]], [[:d:Property:P14243|IFK Norrköping  player]], [[:d:Property:P14244|‎LINE official account ID]], [[:d:Property:P14245|Norwegian war prisoner histories ID]], [[:d:Property:P14246|‎indexxx.com performer ID]], [[:d:Property:P14247|SetesdalWiki ID]], [[:d:Property:P14248|‎Shellers From the Past ID]], [[:d:Property:P14249|‎SocioMap ID]], [[:d:Property:P14250|Publication ID in e-Marefa database]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/civil service position level|civil service position level]] (&lt;nowiki&gt;classification level of a civilian public service position within a government administrative hierarchy&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Usenet newsgroup|Usenet newsgroup]] (&lt;nowiki&gt;Usenet newsgroup associated with the item&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/predicted winning party|predicted winning party]] (&lt;nowiki&gt;the party predicted to win an election, according to some source&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Numen ID|Numen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/member of the Azorean assembly ID|member of the Azorean assembly ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Rappels d'une personne|identifiant Rappels d'une personne]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans la base de noms France Archives|Identifiant dans la base de noms France Archives]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Anarâš aavis topic ID|Anarâš aavis topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Perfumery Glossary ingredient ID|Perfumery Glossary ingredient ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MangaBaka manga ID|MangaBaka manga ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JVID performer ID|JVID performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PlayStation Trophies achievement ID|PlayStation Trophies achievement ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BERON lexeme ID|BERON lexeme ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Hogback|WikiProject Hogback]] - Hogbacks are a type of gravestone marker used in 10th - 12th Century Northern England.
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_University_of_Otago_WMIR/WikiProject_Books_of_Mana|University of Otago/Books of Mana]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_sum_of_all_paintings/Collection/Schnütgen_Museum|Schnütgen Museum Collection/Sum of all paintings]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/United_Nations|Govdirectory/United Nations]]
** [[d:Wikidata:WikiProject_Nonprofit_Organizations|Nonprofit Organisations]] 
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/items_with_P569%3DP570|Humans with the same date of birth year (P569) and date of death year (P570)]]. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q275180|Australia (Q275180)]] - 2008 film by Baz Luhrmann
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L737913|viɛla]] -  Dagbanli adjective (of quality that is pleasing to human senses).

''' Development '''
* Wikibase GraphQL: We added support for a number of additional datatypes and started working on the functionality for querying Items by the external ID statement values or site links.
* Mobile editing of statements: We spent time testing the current state and fixing remaining issues we found.

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Mongolia|Mongolia]] 
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]]  . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:31, 30 മാർച്ച് 2026 (UTC)'''

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30329875 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #726 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-04-07. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#725]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Wikidata:Requests for permissions/Oversight: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Oversight/EPIC (2)|EPIC (2)]] (RfP scheduled to end at 9 April 2026 12:35 UTC)
* New requests for permissions/Bot:
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ChooseLocal|ChooseLocal]] - '''Task/s:''' Read-only harvest of Wikidata entities (businesses, banks, etc.) by country, for use in a Canadia-centric local business directory.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/JigildikBot|JigildikBot]] - '''Task/s:''' Sitelink Management: Connecting newly created articles on kaa.wiki to their corresponding Wikidata items using Pywikibot. Label and Description Updates: Adding or updating Karakalpak (kaa) labels and descriptions for various items (especially geographical and biographical items) using OpenRefine.
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/JJPMaster (bot)|JJPMaster (bot)]] - '''Task/s:''' Automatically add sitelinks for Abstract Wikipedia articles
**[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/TracklisterBot|TracklisterBot]] - '''Task/s:''' Adding missing external identifiers to Wikidata items for music artists, sourced from Tracklister ([[Q138905706]]), a music database that aggregates data from 20+ platforms. Properties: Discogs artist ID ([[Property:P1953|P1953]]), Spotify artist ID ([[Property:P1902|P1902]]), SoundCloud ID ([[Property:P3040|P3040]]), Bandcamp ID ([[Property:P3283|P3283]]), Beatport artist ID ([[Property:P5765|P5765]]), Deezer artist ID ([[Property:P2722|P2722]]), Last.fm ID ([[Property:P3192|P3192]]), AllMusic artist ID ([[Property:P1728|P1728]]), Apple Music artist ID ([[Property:P2850|P2850]]), Tidal artist ID ([[Property:P11853|P11853]]). Each claim includes a reference with stated in: Tracklister + reference URL pointing to the artist's page on tracklist.live.
* Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Dušan_Kreheľ_(bot)|Dušan Kreheľ (bot)]] (approved)

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** The next [[d:Wikidata:Events#Office_hours|Wikidata+Wikibase office hours]] will take place on Wednesday, [https://zonestamp.toolforge.org/1775664000 18:00 CEST], 08th April 2026 in the [https://t.me/joinchat/IeCRo0j5Uag1qR4Tk8Ftsg Wikidata Telegram group]. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase.
** [[Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_April_2026| Blazegraph Migration Office Hours]]: Blazegraph migeration office hours April edition is today, 7th January,  {{zonestamp|2026-03-27 16:00|16:00 UTC}}. These sessions focus exclusively on supporting the migration away from Blazegraph as the backend of the Wikidata Query Service (WDQS). [[Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_April_2026|See the office hour page for details and future sessions]].
** [https://wissenschaftliche-sammlungen.de/de/termine/digis-workshop-wikidata-fuer-die-sammlungserschliessung digiS Workshop: Wikidata für die Sammlungserschließung] - 20 April 2026, 10.00 CEST (08:00 UTC), this online workshop (held in German) will practice Wikidata skills across SPARQL, OpenRefine and QuickStatements with a focus on using Wikidata for GLAM Institutions. To register, visit the link.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/04/wikidata-graphs-for-data-visualisation-of-endangered-horse-breeds-in-wikipedia/ Wikidata graphs for data visualisation of endangered horse breeds in Wikipedia] By Tsaag Valren
** [[:w:fr:Wikip%C3%A9dia:RAW/2026-04-05#L'Atelier|Does country of birth have an effect on the probability to have a biography in French-language Wikipedia?]] (Le pays de naissance a-t-il un effet sur les chances d'avoir une biographie sur Wikipédia ?), published in RAW-Regards sur l'actualité de Wikimedia in Wikipedia in French.
** (German) [[WMDEblog:2026/04/01/wikidata-ist-teil-von-wikimedia-enterprise|Wikidata ist ein teil von Wikimedia Enterprise]] - an update from Wikimedia Germany on Wikidata's inclusion with Wikimedia Enterprise.
** (German) [https://nearby.hypotheses.org/5479 How to edit nearby: Notizen für regionale Open GLAM-Labore und offene Daten] by Jens Bemme.
** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/17/building-the-dagbanli-dictionarys-audio-pipeline-ogg-ios-and-transcoding/ Building the Dagbanli Dictionary’s Audio Pipeline: OGG, iOS, and Transcoding], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan
* Papers:
** [https://arxiv.org/html/2604.02618v1 OntoKG: Ontology-Oriented Knowledge Graph Construction with Intrinsic-Relational Routing] by Li ''et al.,'' (2026), includes a case study of cleaning and resolving entity labels and descriptions from a 100 million entity dump.
** [https://arxiv.org/html/2603.29801v1 ENEIDE: A High Quality Silver Standard Dataset for Named Entity Recognition and Linking in Historical Italian] by Santinia ''et al.,'' (2026), the ENEIDE dataset links over 2000 historical documents to 8,000+ Wikidata entities.
** [https://arxiv.org/html/2603.29336v1#S6 CADEL: A Corpus of Administrative Web Documents for Japanese Entity Linking] by Higashiyama ''et al.,'' (2026)
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=fDdGRXSOP24 Using content from Wikidata in your apps], lightning talk by Jan Ainali
** [https://m.youtube.com/watch?v=7cJNk2cZzBg&amp;pp=0gcJCcQBo7VqN5tDiggCQAE%3D 2025: OpenStreetMap x Wikidata Collaboration: Taiwan Case]
** [https://m.youtube.com/watch?v=9ZaBKr5pCLc&amp;pp=iggCQAE%3D 2025: The Ugandan Geo Quests: Mapping Libraries and Museums into the Knowledge Commons]
** [https://m.youtube.com/watch?v=GomBxbkXZ00&amp;pp=0gcJCcQBo7VqN5tDiggCQAE%3D Using Wikidata for data enrichment in museums]
** [https://m.youtube.com/watch?v=sOCYi3IJN3s&amp;pp=iggCQAE%3D Art + Feminism | Introduction to Wikidata – Module 1: What is Wikidata &amp; Why Does It Matter?]
** [https://m.youtube.com/watch?v=UPea-60l3tA&amp;pp=iggCQAE%3D Art + Feminism | Introduction to Wikidata – Module 2: Wikidata Building Blocks]
** [https://m.youtube.com/watch?v=lZdxNb-5Slw&amp;pp=iggCQAE%3D Art + Feminism | Introduction to Wikidata – Module 3: Create an Account &amp; Your First Edits]
** [https://m.youtube.com/watch?v=HsuydHCnpAE&amp;pp=iggCQAE%3D Art + Feminism | Introduction to Wikidata – Module 4: First Edits: Adding References]
** [https://m.youtube.com/watch?v=Y5L7Htxi3Vs&amp;pp=iggCQAE%3D Art + Feminism | Introduction to Wikidata – Module 5: Creating a New Item]

''' Tool of the week '''
* [https://wq42.toolforge.org/ An AI chat interface to Wikidata] by Santhosh Thottingal is a tool that gives answers to almost everything on Wikidata

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Mobile editing user testing: Wikimedia Deutschland is planning new user tests for the mobile editing experience (including more data types as a beta feature) in late April–early May. Participants of all experience levels are welcome, and users of right‑to‑left scripts are especially encouraged to sign up. Register [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here]. Participants will be compensated for their time.
* Wikidata's data is now also available via Wikimedia Enterprise APIs. ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/wikidata-api-endpoints-wikimedia-enterprise/ Wikimedia Enterprise blog post], [[d:Wikidata:Project chat#Wikidata’s data will be available through Wikimedia Enterprise|WMDE announcement]])
* [[d:Wikidata:Vector_Database|Wikidata embedding]]: The vectors of the embedding are now also published.
* (Job vacancy) [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/7543775?gh_src=94cfded01us&amp;utm_source=MyJobMag: Engineering Manager, Wikidata Platform] (WMF)
* (Job vacancy in Indonesian) [https://wikimedia.or.id/karier/lowongan-pemagang-data-dan-teknologi-wikimedia-indonesia-2026/ Wikimedia Indonesia: Data and Technology Apprenticeship Vacancy, April-June 2026] - apply by April 10. Duties include recording Wikidata editing tutorial videos, prepare datathons and training materials and events.
* Research workshop on content verifiability in Wikidata: Researchers from King's College London (in partnership with the Wikimedia Foundation) invite Wikidata contributors of all experience levels to a 2‑hour online workshop. Participants receive £90 compensation. [[m:Research:Participatory Auditing AI Tools for Information Verifiability|Research details and registration]].

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes:
**[[:d:Property:P14254|regional conservation status]] (&lt;nowiki&gt;conservation status of species in national or regional Red List publications that follow the IUCN red list criteria&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14256|‎PeerTube instance URL]] (&lt;nowiki&gt;the PeerTube instance of/about the subject&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14252|PeerJ person ID]], [[:d:Property:P14253|‎RITVA corporate body ID]], [[:d:Property:P14255|‎Royal Air Force service number]], [[:d:Property:P14257|LUBW-RIPS hydroelectric power station-ID]], [[:d:Property:P14258|Biorab-Frankfurt ID]], [[:d:Property:P14259|‎Minfin company ID for banks]], [[:d:Property:P14260|Wikiparfum perfumer ID]], [[:d:Property:P14261|Cultural heritage ID in Baden-Württemberg]], [[:d:Property:P14262|MangaBaka manga ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Wikimedia Commons content descriptor|Wikimedia Commons content descriptor]] (&lt;nowiki&gt;Wikimedia Commons content descriptor which applies to this media file&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/energy density|energy density]] (&lt;nowiki&gt;amount of energy extractable from a substance (e.g. in a combustion engine) per unit of volume or of mass&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/main page URL|main page URL]] (&lt;nowiki&gt;link to main page or item on website&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Bayerische Naturdenkmal-ID|Bayerische Naturdenkmal-ID]] (&lt;nowiki&gt;identifier for natural monuments in Bavaria (Germany), issued by the Bayerisches Landesamt für Umwelt&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/election result|election result]] (&lt;nowiki&gt;map that displays the result of this election&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/meta-category for|meta-category for]] (&lt;nowiki&gt;topic or class of items covered by the lowest categories in this meta-category's hierarchy&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/Cast|Cast]] (&lt;nowiki&gt;Cast&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Mainline Station Heritage Artefacts Collection ID|Mainline Station Heritage Artefacts Collection ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/lit.link ID|lit.link ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WikiKids page ID|WikiKids page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KuLaDig ID|KuLaDig ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum brand ID|Wikiparfum brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Turkey district ID|Turkey district ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Turkey province ID|Turkey province ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OSDev|OSDev]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Giant Bomb Wiki ID|Giant Bomb Wiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Myrotvorets ID|Myrotvorets ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fraktionsprotokolle.de-ID|Fraktionsprotokolle.de-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KISTI article ID|KISTI article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Irish State Administration Database Unit ID|Irish State Administration Database Unit ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hessische Parlamentarismusgeschichte Abgeordneten-ID|Hessische Parlamentarismusgeschichte Abgeordneten-ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ocremix.org game ID|ocremix.org game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tube8 ID|Tube8 ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/YourPorn ID|YourPorn ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://w.wiki/KssE Wikispecies pages linked to Wikidata items via a specific property] (example given: Family Name &lt;small&gt;''(Q101352)''&lt;/small&gt;) - ([[d:Wikidata:Request_a_query#Wikispecies_page_linked_to_a_items_with_a_specific_property|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]:
** [[d:Wikidata:WikiProject_Salon_de_Paris|Salon de Paris]] - a list of annual temporary exhibitions usually held in the Salon Carré of the Louvre Palace.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Mesocosms|Mesocosms]] - about modelling research infrastructure, processes and outcomes involving use of [[d:Q138857216|mesocosm (Q138857216)]] ''(experimental system to examine the natural environment under controlled conditions).''
** [[d:Wikidata:WikiProject_Indonesia/Kegiatan/Datathon/Arsip/2025|Archive WikiProject for Wikimedia Indonesia February 2025 Datahon]]
* WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Eswatini|Govdirectory: Eswatini]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/badged_items_without_claims|Badged Items without Claims]] - this report lists items that have received a badge (such as Good / Featured Article) but have 0 statements.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q337480|Académie Julian (Q337480)]] - former art school in Paris, France
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L724819|kurugu (L724819)]] - Dagbanli noun that translate to English as metal, harem trousers, hour or coin.

''' Development '''
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing to investigate how to reduce the number of irrelevant changes showing up in Recent changes and Watchlist by seeing if we can compare the articles before and after the Wikidata change and detect a change in the article ([[phab:T419823]])
* GraphQL: You can now do lookups using itemByExternalId and itemBySitelink
* Mobile statement editing: We worked on fixing remaining bugs ([[phab:T420585 ]], [[phab:T420028]], [[phab:T419586]])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Eswatini|Eswatini]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:56, 7 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30329875 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) on 18:30, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #727 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-04-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#726]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/ZI_Jony_2|ZI Jony (2)]] - RfP scheduled to end after 17 April 2026 13:09 (UTC)
* New requests for permissions/Bot:
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/NirmosBot_3|Nirmos Bot 3]] - Task(s): Turn one or more consecutive hard (non-breaking) spaces into one regular space in Swedish descriptions. 
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT|Alex NB OT]] - Task(s): Correction of incorrectly specified links to population data sources containing wikitext artifacts with categories, which leads to incorrect categorization of articles.
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT_2|Alex NB OT 2]] - Task(s): Extract KCI article ID from [[d:Property:P953|P953]] and add it to [[d:Property:P14184|P14184]].
** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/ReNeuralAgent|ReNeuralAgent]] - Task(s): (1) add descriptions, (2) Latvian labels/descriptions, (3) 'retrieved from' and 'source URL' to unreferenced Statements, (4) missing aliases from external Identifier sources, (5) Geo coordinates, (6) external identifiers, (7) Population numbers, (8) remove 'dead sitelinks', (9) constraint violations.
* Open request for comment: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|Mass-editing policy]] is still open and requires your input.

''' Events ''' 
* Past: Missed the second quarter Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session transcript here: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Telegram office hour 2026-04-08|2026-04-08 (Q2 2026)]]
* Current: (Spanish) [[d:Event:Dominio_Público_en_América_Latina_2026|Public Domain in Latin America 2026]] - 1st edition of the campaign to improve public domain data for Latin America is running until 15 June.
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** Next Linked Data for Libraries [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 14 April, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, April 14, 2026 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST (Time zone converter). QuickStatements is one of the most widely used tools in Wikidata, enabling users to upload and edit large volumes of structured data efficiently. Originally developed by Magnus Manske, the tool has become essential for institutions, researchers, and volunteers working with open data. The new QuickStatements 3.0, developed by Wikimedia Brasil with support from Wikimedia Deutschland, introduces a modernized interface, improved performance, and new features shaped by community input, making it easier than ever to contribute high-quality data to the Wikimedia ecosystem. Event page: [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/QuickStatements3|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3]]
**[https://artandfeminism.org/panel/community-hours-af-wikidata-modules/ Art+Feminism is hosting a Community Hours session on April 17 to introduce their new Wikidata modules — don’t miss it!]
** [https://www.digis-berlin.de/workshop-wikidata-fuer-die-sammlungserschliessung-am-20-04/ digiS Workshop „Wikidata für die Sammlungserschließung“ am 20.04.] - (German), registration closes 16.04, takes place online (10:00 – 11:30 CEST), room link after registration.
** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - Wednesday, April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida.
** [[w:ig:Event:Visibility_of_Communities_in_Nigeria_2.0|Visibility of Communities in Nigeria 2.0]]: 17.04 - 25.04, (please register on the link). Help enrich Wikidata with cultural preservation, tourism and inclusive development data for items on South Nigerian communities.

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs: (Spanish) [[wmes:conectando-a-los-autores-y-autoras-del-patrimonio-documental-vasco-en-wikipedia-y-wikidata|Connecting: Basque documentary heritage on Wikipedia and Wikidata]] - a program to make Basque heritage data more visible, with events scheduled through April - June.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=TiyhYerswVU Live Wikidata Editing #120] with Jan Ainali and Abbe98
** [https://www.youtube.com/watch?v=gVUDn1E-yJU Can AI Replace Wikipedia? Jonathan Fraine &amp; Raja Amelung Explain Why It Cannot] - Wikimedia Deutschland's Jonathan and Raja discuss why human knowledge and contribution to Wikipedia and Wikidata will always be important.
** [https://www.youtube.com/watch?v=tEzUqaorHtg Interfacing with Wikidata for fun and profit] - Yaron Koren
** [https://drive.google.com/file/d/1qwwpxtdGAG7oYKwlp2ykhyZIgrMYvUgt/view Introduction to Lexicographical data] - By Chinonso Chidi
** [https://m.youtube.com/watch?v=TmMC8L89hOs&amp;pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata Training (1/2) - Why &amp; how to add data to Wikidata] - a beginner-friendly introduction to Wikidata editing hosted by Dr. Martin Poulter.
** [https://m.youtube.com/watch?v=acjchSUjq48&amp;pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata training (2/2) - Make your first Wikidata query using SPARQL] - How to query Wikidata's vast store of knowledge using SPARQL.
** [https://m.youtube.com/watch?v=5WTkl4dXCKA&amp;pp=iggCQAE%3D Wikidata and personal pronouns (P6553) by Clair Kronk and Crystal Yragui] - part of the [[m:Event:Queering_Wikipedia_Conference_2025|Queering Wikipedia Conference (2025)]]
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=KoSszuyG8tI Queering the public domain using Wikidata and Wikipedia] - with [[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]].
** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=jRj3cXRn1uk Taller de OpenRefine por David Ramírez-Ordóñez] ([[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]]) - a workshop on OpenRefine with a geder perspective.
** [https://www.youtube.com/watch?v=31VQumm49yM Introducing lgbtDB: A Collaborative Queer Resource and Pilot Data Area]  by Clair Kronk.

''' Tool of the week '''
* [https://humansmap.com/ HumansMap] - a connection-visualiser and explorer app for 3 million notable humans, all data sourced from Wikidata.

''' Other Noteworthy Stuff '''
* Call for tool builders: EntitySchemas listening tour: The Wikidata team wants your feedback on EntitySchemas to improve data quality and discoverability. Share your experiences, pain points, and needs via the [[d:Wikidata_talk:Schemas#EntitySchemas_listening_tour_(feedback_round_2)|project talk page]] or this short [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeF1snQbKid7WaurWtEyrYPJ31M9vN8cKl4EocOnwNCvMsZqw/viewform?usp=header Google form] (including option for a 30-min video call).

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest General datatypes: 
**[[:d:Property:P14272|ConLang Code Registry code]] (&lt;nowiki&gt;3-letter identifier for language defined in the ConLang Code Registry, using codes reserved for private use in ISO 639-3&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14280|‎official roster page]] (&lt;nowiki&gt;URL of a team's official page about this player&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14299|‎value type of this mathematical property]] (&lt;nowiki&gt;type of the value of this mathematical property when applied to this object or this type of objects&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14300|‎Usenet newsgroup]] (&lt;nowiki&gt;Usenet newsgroup associated with the item&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14317|hardware is incompatible with]] (&lt;nowiki&gt;significant elements with which a computer hardware or electronic device is incompatible and which indicates a significant property of this hardware.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14319|Peh-oe-ji]] (&lt;nowiki&gt;writing system for Taiwanese Hokkien (Q36778) or other Southern Min (Q36495) language varieties in Fujian and South East Asia.&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14332|‎heir apparent]] (&lt;nowiki&gt;person designated to take on royal position after death of subject&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Property:P14341|thumbtime]] (&lt;nowiki&gt;time for video thumbnail in seconds&lt;/nowiki&gt;)
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14263|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Property:P14264|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Property:P14265|‎BERON lexeme ID]], [[:d:Property:P14266|‎Brussels BeStAddress street ID]], [[:d:Property:P14267|‎Brussels BeStAddress address ID]], [[:d:Property:P14268|‎Atlas of Endangered Alphabets ID]], [[:d:Property:P14269|Anarâš aavis topic ID]], [[:d:Property:P14270|Wikiparfum perfume ingredient ID]], [[:d:Property:P14271|TMDB award ID]], [[:d:Property:P14273|Open Library Collection]], [[:d:Property:P14274|‎Ohio University ArchiveSpace subject ID]], [[:d:Property:P14275|VAi Archiefhub agent ID]], [[:d:Property:P14276|‎PBA.com player ID]], [[:d:Property:P14277|‎IRIS UNIL author ID]], [[:d:Property:P14278|IPRESS ID]], [[:d:Property:P14279|GEMI Number]], [[:d:Property:P14281|‎StandardsMap ID]], [[:d:Property:P14282|‎Japanese Location Database ID]], [[:d:Property:P14283|‎IRDI]], [[:d:Property:P14284|‎Wendingen object ID]], [[:d:Property:P14285|‎Wendingen person ID]], [[:d:Property:P14286|Oricon News ID]], [[:d:Property:P14287|‎JMRC person id (en)]], [[:d:Property:P14288|Rappels person ID]], [[:d:Property:P14289|KCI journal ID]], [[:d:Property:P14290|KCI publisher ID]], [[:d:Property:P14291|BIORAB-Kaiserreich ID]], [[:d:Property:P14292|BIORAB–WEIMAR ID]], [[:d:Property:P14293|‎Mainline Station Heritage Artefacts Collection ID]], [[:d:Property:P14294|Göteborgsalliansen player ID]], [[:d:Property:P14295|‎Fungal Names taxon ID]], [[:d:Property:P14296|‎Dicionário Biográfico de Cientistas, Engenheiros e Médicos em Portugal ID]], [[:d:Property:P14297|‎Brewver beer ID]], [[:d:Property:P14298|Central Registration Number (Indonesian police)]], [[:d:Property:P14301|‎UEA catalogue ID]], [[:d:Property:P14302|‎lit.link ID]], [[:d:Property:P14303|kulturbase.no ID]], [[:d:Property:P14304|KuLaDig-ID]], [[:d:Property:P14310|Topplista artist ID]], [[:d:Property:P14311|TV Drama Database program ID]], [[:d:Property:P14315|‎Thyssen-Bornemisza work ID]], [[:d:Property:P14316|‎Swedish National Archives ID]], [[:d:Property:P14318|Perfumery Glossary ingredient ID]], [[:d:Property:P14320|‎PeeringDB facility ID]], [[:d:Property:P14321|‎Nişanyan Adlar ID]], [[:d:Property:P14322|National Theatre in Prague performance ID]], [[:d:Property:P14323|National Theatre in Prague artist ID]], [[:d:Property:P14324|‎JVID performer ID]], [[:d:Property:P14325|CICAP Encyclopedia ID]], [[:d:Property:P14326|‎MJ character glyph name]], [[:d:Property:P14327|member of the Azorean parliament ID]], [[:d:Property:P14328|Master Ideographs Seeker character ID]], [[:d:Property:P14329|‎London Book Trades ID]], [[:d:Property:P14330|‎Kloekecode]], [[:d:Property:P14331|ID Prix de Lausanne]], [[:d:Property:P14333|‎GDUNO ID]], [[:d:Property:P14334|‎fotbolltransfers.com ID]], [[:d:Property:P14335|Foot Résultats player ID]], [[:d:Property:P14336|‎Dictionary of Unitarian &amp; Universalist Biography ID]], [[:d:Property:P14337|‎DBNL country ID]], [[:d:Property:P14338|‎CROWCASS file number]], [[:d:Property:P14339|‎European Dictionary Portal ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review: 
**[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a script in OpenType&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType language system tag|OpenType language system tag]] (&lt;nowiki&gt;identifier for a language (system) in OpenType&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/tattoos|tattoos]] (&lt;nowiki&gt;anatomical location of a tattoo that this person or character have&lt;/nowiki&gt;)
* New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/organization in cooperation with ISO ID|organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EDAM Ontology ID|EDAM Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Evidence Thesaurus Identifier|FISH Evidence Thesaurus Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Thesaurus of Monument Types ID|FISH Thesaurus of Monument Types ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource script ID|ScriptSource script ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource language code|ScriptSource language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Extended Defence of Britain Database ID|Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Max username|Max username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BE-monumen ID|BE-monumen ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples:
** [https://w.wiki/LAbm List of sitelinked small items to a single Wiki] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&amp;oldid=2480451843 source]) - example wiki: Maori Wikipedia
** [https://w.wiki/FYno People who have herbarium specimens in Herbarium Dresdense (on a timeline)] ([[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|source]])
* Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|Collectors affiliated with the Herbarium Dresdense (DR)]]
* WikiProject Highlights:
** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3|LD4 Wikidata Affinity Group/QuickStatements3]] - don't forget to add yourself to the participants section if you plan to attend the 14.04 Zoom call.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Temples_in_Roman_Britain/Data_Model|Temples in Roman Britain/Data Model]] subpage was added.
** [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science|Library and Information Science]] added subpages: [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_librarians|Librarians dashboard]], [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_indexers|Indexers dashboard]]
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:ShortPages|Short Pages]] - A list of pages (mostly Items) that are very small, often appear completely blank. A review to judge whether they are suitable for deletion, victims of vandalism or require merging or expanding may be appropriate.
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q804859|Baldur's gate II: Shadows of Amn]] - an isometric CRPG created with the Infinity engine, adapting the Advanced Dungeons and Dragons 2nd edition ruleset. 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1250690|spegnere]] (Italian verb) to turn off, switch off, extinguish.

''' Development '''
* The Wikibase Reuse Team is working on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works on the GraphQL] labels of linked entities functionality and [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 improving the technical infrastructure behind wbsearchentities].
* Wikidata integration in the other Wikimedia projects: is working on [https://phabricator.wikimedia.org/T422564 introducing metrics] that help observe the impact of Recent Change related work. Work continues on improving the Diff ([https://phabricator.wikimedia.org/T419244 T419244], [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 T419823])

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/United Nations|United Nations]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:40, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30379279 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikidata weekly summary #728 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the&lt;br&gt;week leading up to 2026-04-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#727]].&lt;br&gt;''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;&quot;&gt;

''' Discussions '''
* Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Yamato Shiya|Yamato Shiya]] - RfP scheduled to end after 26 April 2026 11:10 (UTC)
* Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/ZI Jony 2|ZI Jony 2]] - Closed as successful

''' Events ''' 
* [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]:
** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #88 May 11 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]].
** Wikidata turns 14 this October, and it’s time to start thinking about birthday celebrations🥳. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/O6V5RI7VMZCQGFTJZNNFOYZPJ6OPPK2R/ See the various ways in which you can participate].
** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida and requires registration (see link).
** [https://www.instagram.com/p/DXNPK8jkl7p University of Central Illinois - How does data power Wikipedia and Wikidata?] Discover how your data skills can make an impact. Join the two onsite sessions (April 21, follow the link for registration details). '''Module 1''' - GLAM Wiki and the Wikimedia Ecosystem: Commons and Structured Data: 0930 - 1130 CDT - An overview of GLAM-Wiki (Galleries, Libraries, Archives and Museums). '''Module 2''' - Wikidata: Editing, Querying, Citations and GIS Applications, 1300 - 1500 CDT

''' Press, articles, blog posts, videos '''
* Blogs:
** [[DiffBlog:2026/04/14/women-in-photography-wikidata-workshop-with-lightbox-library|Women in Photography – Wikidata Workshop with LightBox Photo Library]] - to address the underrepresentation of women photographers in the Wikimedia Projects, this workshop brought tech reporters, librarians, researchers and photography enthusiasts to understand how Wikidata can unlock data silos and connect different projects (in the Wikiverse and external) to make data on women photographers more searchable.  
** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/14/her-heritage-wiki-challenge-artfeminism-in-ghana-month/ Her Heritage Wiki Challenge: Art+Feminism in Ghana Month]
** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/18/no-signal-no-problem-building-the-dagbanli-dictionary-for-offline-use/ No Signal? No Problem: Building the Dagbanli Dictionary for Offline Use], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan
* Papers: [https://link.springer.com/article/10.1007/s11192-026-05621-1 Optimising university web visibility: strategies using Wikidata identifiers and statements in Webometrics rankings] By Backory et al., (2026), this study analyses Webometrics rankings of universities, applying clustering algorithms (K-means, hierarchical clustering, fuzzy C-means, GMM, and DBSCAN) to identify which identifiers and statements the top-ranked institutions have in common on their Wikidata entities.
* Videos:
** [https://www.youtube.com/watch?v=Q8qG2QxqsQE OKI Internship 2026 -  Wikidata &amp; Screening Test Preparation] - Part of the Open Knowledge Initiative, hosted by Ankit V &amp; Kasyap P.
** [https://www.youtube.com/watch?v=GnOHrG_nVvY Charted Roots - Genealogy and worldbuilding in Obsidian] - includes an example of linking to Wikidata to quickly add location data to your visualised family history.

''' Tool of the week '''
* [https://hay.toolforge.org/depictor/index.php Depictor] by Hay Kranen is a tool that add structured data statements to Wikimedia Commons using a game-like interface

''' Other Noteworthy Stuff '''
* [https://librarycarpentry.github.io/lc-wikidata/01-introduction.html What is Wikidata? - Library Carpentry] is part of ''The Carpentries'', a registered non-profit teaching foundational coding and data science skills. They recently updated their introductory course to Wikidata and knowledge graph concepts.

''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review '''

&lt;!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --&gt;
* Newest External identifiers: [[:d:Property:P14344|‎ocremix.org game ID]]
&lt;!-- END NEW PROPERTIES --&gt;
&lt;!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --&gt;
* New General datatypes property proposals to review:
**[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (&lt;nowiki&gt;qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than &quot;including&quot; (P1012)&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/independent of theory|independent of theory]] (&lt;nowiki&gt;theory that proves neither this proposition nor its negation&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/EPBC conservation status|EPBC conservation status]] (&lt;nowiki&gt;the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water&lt;/nowiki&gt;)
**[[:d:Wikidata:Property proposal/part of discography|part of discography]] (&lt;nowiki&gt;discography that this musical release is a part of&lt;/nowiki&gt;)
*New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Thai Government Agency GFMIS Code|Thai Government Agency GFMIS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Conlang Database ID|Conlang Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Plataforma Acácia|Plataforma Acácia]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Observatório Terras Quilombolas|Observatório Terras Quilombolas]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LMTA folkloro archyvo ID|LMTA folkloro archyvo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz|Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID|UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Код Вестра|Код Вестра]], [[:d:Wikidata:Property proposal/19star performer ID|19star performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EM-DAT disaster number|EM-DAT disaster number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ColBase ID|ColBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOSOP ID|BIOSOP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOKAND ID|BIOKAND ID]]
&lt;!-- END NEW PROPOSALS --&gt;

You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]!

''' Did you know? '''
* Query examples: [https://query-chest.toolforge.org/redirect/0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000002BJC71J4LUqy0w0MAAygQUkoMc46KQ2QeA28GuQ6saU Depthness of subway stations in meters] (by [[User:Bouzinac|Bouzinac]])
* Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_unborn_parents|Children of unborn parents]], this list shows the child entity's birth date predates the parent entity's birth date: good candidates to check if the birth and relationship statements need correcting. 
* [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q41178|Haïlé Sélassié Ier]] - Emperor of Ethiopia from 1930 to 1974 
* [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L9704|slide (L9704)]] - English noun (slaɪd) meaning &quot;a photographic transparency&quot;, &quot;a playground or gym apparatus&quot;, or &quot;a mass movement of earth or snow&quot;

''' Development '''
* The Wikibase Reuse team continued their work on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works for labels of linked entities in GraphQL] and on [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 refactoring wbsearchentities] 
* The Wikidata team worked on explored how to reduce load for low data users [https://phabricator.wikimedia.org/T400325 T400325], fixed some bugs on the new mobile editing on Items [https://phabricator.wikimedia.org/T418110 T418110], [https://phabricator.wikimedia.org/T414454 T414454] and improved some error messages [https://phabricator.wikimedia.org/T417797 T417797], [https://phabricator.wikimedia.org/T412145 T412145]

* In the WIT team, engineering continued working on the [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 LilDiffCheck prototype]

[[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&amp;order=priority the tasks needing a volunteer].

''' Weekly Tasks '''
* Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]].
* Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]].
* Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/South_Korea|South Korea]]
* Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences.
* Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language!
* [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects.
* Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:04, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&amp;oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>idx49ym2gfnlub28l0plp4x8dl6hyer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreejithkoiloth</title>
    <ns>3</ns>
    <id>91524</id>
    <revision>
      <id>4615258</id>
      <parentid>4610469</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134672" sha1="o9wl6153stiqks280rx2p518asiebh2" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം Sreejithkoiloth !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[ചിത്രം:Lipi.png‎|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|മലയാളം ടൈപ്പു ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]

*[[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
*[[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
*[[Help:എഡിറ്റിംഗ്‌ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ ?]]
*[[Help:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
*[[Help:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
*[[Help:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[Image:Signature_icon.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.


ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് സംശയം നേരിട്ട് ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.| ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി ഇടതുവശത്തെ ബാറിലുള്ള [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|തൽസമയസം‌വാദം]] ലിങ്കിൽ ഞെക്കുക. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[വിക്കിപീഡിയ:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗത സംഘത്തിനു]] വേണ്ടി, [[ഉപയോക്താവ്:Jotter|ജോട്ടർബോട്ട്]] 21:28, 27 ഡിസംബർ 2009 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012 ലേക്ക് സ്വാഗതം == 
&lt;div style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069&quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0.5em; border: 2px #800000 solid; padding: 1em;background-color:#FFFFFF&quot; &gt;
{| style=&quot;border:2px #FFA500 solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:Wikisangamolsavam-logo.png|750px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012]]&lt;br/&gt;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069; padding-left:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കൾ അഥവാ എഴുത്തുകാർ, വിവിധ വിക്കി പദ്ധതികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വിദഗ്ധർ, വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവർ തുടങ്ങിയവരുടെ വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ വിക്കിസംഗമോത്സവം 2012 ഏപ്രിൽ 28, 29 തീയതികളിൽ   [[കൊല്ലം|കൊല്ലം]] ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത് ഹാളിൽ വെച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; ഇതിന്റെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012\/Registration ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.
&lt;/span&gt;
&lt;span&gt;
വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ 60 ദിവസ പ്രചരണത്തിന്റെ ഭാഗമായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം_വിക്കിമീഡിയയെ_സ്നേഹിക്കുന്നു-2|'''മലയാളം വിക്കിമീഡിയയെ സ്നേഹിക്കുന്നു''']] എന്ന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായ താങ്കൾക്ക് വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാനും പ്രബന്ധങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുവാനും അവസരമുണ്ടാകും. അതിനായുള്ള അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാൻ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/അപേക്ഷകൾ|'''അപേക്ഷാതാൾ''']] കാണുക
&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Sreejithkoiloth|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

താങ്കളെ 2012 ഏപ്രിൽ 28,29 -ന് കൊല്ലത്ത് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...

|}&lt;/div&gt;
--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:VsBot|VsBot]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VsBot|സംവാദം - talk]]) 11:03, 29 മാർച്ച് 2012 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ലേക്ക് സ്വാഗതം == 
&lt;div style=&quot;background-color:#dfdfdf; color:#333; font-size:11px; text-align:right; line-height:14px; height:14px; padding:5px &quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f1f1f1;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#efefef;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;border:none; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #ddd; background: -moz-linear-gradient(top, #f4f4f4 0%, #f1f1f1 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:1px #FFA500 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:Wikisangamolsavam-logo-2013.png|500px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013]]&lt;br/&gt;&lt;/div&gt;
|- 
! 
&lt;div  style=&quot;font-weight:400; color:#333; margin:15px; text-align:left&quot; &gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background:#333; color:#fff; border-radius:5px;  font-size:16px&quot;&gt;നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2013]], ഡിസംബർ 21, 22, 23 തീയ്യതികളിൽ   [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] വെച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013\/Registration ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.
&lt;/span&gt;
പതിനാലോളം ഇന്ത്യൻ ഭാഷാസമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിക്കിമീഡിയ പ്രതിനിധികളുടെ പങ്കാളിത്തം, വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതിനായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/തിരുത്തൽ യജ്ഞം|വിക്കിസംഗമോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]  ''വിക്കിവിദ്യാർത്ഥിസംഗമം'', ''വിക്കിയുവസംഗമം'', ''ഭിന്നശേഷി ഉപയോക്താക്കൾക്കു വേണ്ടിയുള്ള കമ്പ്യൂട്ടർ പരിശീലനം'', ''തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ വിവരശേഖരണവും ഡിജിറ്റൈസേഷനും'', ''[[WP:WS2013/WWE|വിക്കി ജലയാത്ര]]'' എന്നീ പരിപാടികളും സംഗമത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Sreejithkoiloth|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

2013 ഡിസംബർ 21 മുതൽ 23 വരെ ആലപ്പുഴയിൽ കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:MkBot|MkBot]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MkBot|സംവാദം]]) 23:35, 16 നവംബർ 2013 (UTC)

== സ്വതേ റോന്തുചുറ്റൽ==
{{ {{#ifeq:|{{void}}|void|Error:must be substituted}}|Autopatrollergiven}}
[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|right|125px]]
നമസ്കാരം Sreejithkoiloth, താങ്കൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു വിശ്വസ്ത ഉപയോക്താവെന്നതു കൊണ്ടും ധാരാളം പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങിയതുകൊണ്ടും  താങ്കൾക്ക് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വതേ റോന്തുചുറ്റുന്നതിനുള്ള അവകാശം [http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=rights&amp;user=&amp;page=User%3A{{PAGENAMEU}} നൽകിയിട്ടുണ്ട്]. ഈ അവകാശം മൂലം താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയിൽ യാതൊരു മാറ്റവും അനുഭവപ്പെടില്ല. എന്നാൽ ഇതു മൂലം, പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:റോന്തു ചുറ്റുന്നവർ|റോന്തു ചുറ്റുന്നവരുടെ]] ജോലി എളുപ്പമാകുന്നു. --[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.218.68.226|117.218.68.226]] 11:51, 17 മാർച്ച് 2015 (UTC)
== റോന്തുചുറ്റാൻ സ്വാഗതം ==
[[File:Wikipedia Patroller.png|right|125px|]]
നമസ്കാരം Sreejithkoiloth, താങ്കൾക്ക് ഇപ്പോൾ മുതൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ റോന്തുചുറ്റാനുള്ള അംഗീകാരം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.  താങ്കളും ഇപ്പോൾ ഒരു റോന്തുചുറ്റൽക്കാരനാണ്! നശീകരണപ്രവർത്തനങ്ങളെ എങ്ങനെ റോന്തുചുറ്റൽ വഴി തടയാം എന്ന്  [[വിക്കിപീഡിയ:റോന്തു ചുറ്റുന്നവർ#പുതിയ താളുകളിൽ റോന്തുചുറ്റൽ എങ്ങനെ ?|പുതിയതാളുകളിൽ എങ്ങനെ റോന്തുചുറ്റാം]] എന്ന താളിൽ നിന്ന് താങ്കൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. പുതിയ താളുകളിൽ മാത്രമല്ലാതെ എല്ലാ എഡിറ്റുകൾക്കും റോന്തുചുറ്റൽ സാധ്യമാണെന്നത് മനസിലാക്കുക. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ അപരിചിതരായവരുടെ തിരുത്തലുകൾ പെട്ടെന്ന് കണ്ടെത്താൻ റോന്തുചുറ്റൽ നമ്മളെ സഹായിക്കും. റോന്തുചുറ്റാത്ത താളുകളിലെ എഡിറ്റുകൾ പരിശോധിച്ച് അവ വിലയിരുത്താൻ താങ്കളുടെ സേവനം മലയാളംവിക്കിക്കാവശ്യമുണ്ട്. താങ്കൾക്ക് എന്തങ്കിലും സംശയം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഒരു സന്ദേശം [[വിക്കിപീഡിയ_സംവാദം:റോന്തു_ചുറ്റുന്നവർ|ഇവിടെയൊ]]  എന്റെ സംവാദതാളിലൊ ഉന്നയിക്കാം. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 09:28, 12 മാർച്ച് 2015 (UTC)

== അകുതാഗവ റൂണോസുകെ ==

[[അകുതാഗവ റൂണോസുകെ]] already exists, merge may be needed. -- [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.221.228.29|117.221.228.29]]

==വിക്കിസംഗമോത്സവം 2015==

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കി]] സമൂഹത്തിന്റെ വാർഷിക സംഗമം, [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2015]], ഡിസംബർ മാസത്തിൽ കോഴിക്കോട് വെച്ച് ചേരാനുദ്ദേശിക്കുന്നു. [[കോഴിക്കോട്]] നിന്നുള്ള വിക്കി ഉപയോക്താവെന്ന നിലയിൽ താങ്കളുടെ ആത്മാർത്ഥമായ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഒപ്പം സംഗമോത്സവ വിജയത്തിനായി താങ്കൾക്ക് എങ്ങനെ ഇതിന്റെ സംഘാടകരുമായി / സംഘാടക സമിതിയുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് അറിയുവാനും താൽപര്യപ്പെടുന്നു. താങ്കളുടെ വിലയേറിയ അഭിപ്രായങ്ങളും നിർദ്ദേശങ്ങളും അറിയിക്കുക. താങ്കളുടെ സജീവ പങ്കാളിത്തം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

സംഘാടനത്തിന് മുന്നിട്ടിറങ്ങാൻ തയ്യാറുള്ളവർ ഇവരാണ്. താങ്കൾ ഇവരുമായി ബന്ധപ്പെടുമല്ലോ.?
*വി.കെ ആദർശ് (മൊബൈൽ : 9387907485)
*[[ഉപയോക്താവ്:Lalsinbox|ലാലു മേലേടത്ത്]] (മൊബൈൽ : 9562818718)
*[[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|ശ്രീജിത്ത്  കൊയിലോത്ത്]] (മൊബൈൽ : 9745002412)

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് എന്നെയും വിളിക്കാവുന്നതാണ്. (എല്ലാർക്കും അയക്കുന്ന കൂട്ടത്തിൽ ശ്രീജിത്ത്‌ മാഷിനും അയച്ചതാണേ. _/\_)

എന്ന്,
[[ഉപയോക്താവ്:Erfanebrahimsait|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''ഇർഫാൻ ഇബ്രാഹിം സേട്ട്'''&lt;/font&gt;]] - (മൊബൈൽ : 7403377786)

== വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

&lt;div style=&quot;background-color:#dfdfdf; color:#333; font-size:11px; text-align:right; line-height:12px; height:15px; padding:2px;border-radius:5px; &quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f9f9f9;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f9f9f9;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;border:none; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #ddd; background: -moz-linear-gradient(top, #f4f4f4 0%, #f1f1f1 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:1px #FFA500 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:WikiSangamothsavam-2015-logo.png|500px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2015]]&lt;br/&gt;&lt;/div&gt;
|- 
! 
&lt;div  style=&quot;font-weight:400; color:#333; margin:15px; text-align:left&quot; &gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background:#333; color:#fff; border-radius:5px;  font-size:16px&quot;&gt;നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ '''[[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2015]], ഡിസംബർ 19, 20 തീയ്യതികളിൽ   [[കോഴിക്കോട്]] വെച്ച് നടക്കുന്നു'''.&lt;br&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2015 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [https://www.facebook.com/MalayalamWikipedia/  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1n8X_pfFDfu_CcEnAhsrjfSUYEfM5eT3oEW-U1c6maXU/ ഗൂഗിൾ ഫോമിൽ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.

വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതിനായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:MALABAR2015|മലബാർ തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]  ''വിക്കിവിദ്യാർത്ഥിസംഗമം'', ''കോഴിക്കോട് ഫോട്ടോവാക്ക്'', ''മലയാളം വിക്കി ഭാവി പരിപാടികൾ'', ''പഴയ പുസ്തകങ്ങളുടെ ഡിജിറ്റൈസേഷനും'' എന്നീ പരിപാടികളും സംഗമത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിൽ മുഴുവൻ സമയ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കി ഈ വാർഷിക സമ്മേളനം അവിസ്മരണീയമാക്കുമല്ലോ. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Ranjithsiji|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

2015 ഡിസംബർ 19,20 തീയ്യതികളിൽ കോഴിക്കോട്ട് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
----[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015#.E0.B4.B8.E0.B4.82.E0.B4.98.E0.B4.BE.E0.B4.9F.E0.B4.95.E0.B5.BC|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 08:41, 9 ഡിസംബർ 2015 (UTC)

== GI edit-a-thon updates ==

[[File:Geographical Indications in India collage.jpg|right|200px]]
Thank you for participating in the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|Geographical Indications in India]] edit-a-thon. The review of the articles have started and we hope that it'll finish in next 2-3 weeks. 
# '''Report articles:''' Please report all the articles you have created or expanded during the edit-a-thon '''[[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|here]]''' before 22 February.
# '''Become an ambassador''' You are also encouraged to '''[[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Ambassadors|become an ambassador]]''' and review the articles submitted by your community.

; Prizes/Awards
Prizes/awards have not been finalized still. These are the current ideas:
# A special barnstar will be given to all the participants who will create or expand articles during this edit-a-thon;
# GI special postcards may be sent to successful participants;
# A selected number of Book voucher/Flipkart/Amazon coupons will be given to the editors who performed exceptionally during this edit-a-thon.
We'll keep you informed.

; Train-a-Wikipedian
[[File:Biology-icon.png|20px]] We also want to inform you about the program '''[[:meta:CIS-A2K/Train-a-Wikipedian|Train-a-Wikipedian]]'''. It is an empowerment program where groom Wikipedians and help them to become better editors. This trainings will mostly be online, we may conduct offline workshops/sessions as well. More than 10 editors from 5 Indic-language Wikipedias have already joined the program. We request you to have a look and '''[[:meta:CIS-A2K/Train-a-Wikipedian#Join_now|consider joining]]'''. -- [[User:Titodutta|Titodutta (CIS-A2K)]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 20:01, 17 ഫെബ്രുവരി 2016 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/GI_participants&amp;oldid=15355753 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Titodutta@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Rio Olympics Edit-a-thon ==

Dear Friends &amp; Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''.  The  Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute.

For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] &lt;small&gt;(sent using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:54, 16 ഓഗസ്റ്റ് 2016 (UTC), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])&lt;/small&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&amp;oldid=15842813 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Titodutta@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==[[:വർഗ്ഗം:ജൂൺ 3ന് മരിച്ചവർ]] നീക്കം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു==

&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:വർഗ്ഗം:ജൂൺ 3ന് മരിച്ചവർ]]''' ഒഴിവാക്കാൻ, ലയിപ്പിക്കാൻ, അഥവാ പുനഃനാമകരണം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. [[Wikipedia:Categorization|വർഗ്ഗീകരണ]] നയങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണോ ഈ നിർദ്ദേശം സൃഷ്ടിച്ചത് എന്നതറിയുവാൻ ഒരു ചർച്ച നടക്കുന്നുണ്ട്. താങ്കൾക്ക് ഈ നിർദ്ദേശത്തെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം അറിയിക്കുന്നതിനായി ദയവായി [[Wikipedia:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ|ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ]] എന്ന താളിൽ '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വർഗ്ഗങ്ങൾ#വർഗ്ഗം:ജൂൺ 3ന് മരിച്ചവർ|വർഗ്ഗത്തിന്റെ വിവരണത്തിൽ]]''' താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുക.&lt;!-- Template:Cfd-notify--&gt; നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Raghith|Raghith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Raghith|സംവാദം]]) 06:25, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2016 (UTC)

== വിഷ്ണു പ്രഭാകർ ==

ഈ ഫലകം {{Sahitya Akademi Award For Hindi} } നീക്കിയത് എന്തിനാവും?--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 16:19, 6 സെപ്റ്റംബർ 2016 (UTC)
:വിനയേട്ടൻ പറഞ്ഞപ്പൊഴാണ് ശ്രദ്ധിച്ചത്. മനഃപൂർവ്വമല്ല. തിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|&lt;font color=&quot;#C42658&quot; face=&quot;Chilanka&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ശ്രീജിത്ത് കൊയിലോത്ത്&lt;/font&gt; | &lt;font color=&quot;#0DACB4&quot; face=&quot;Vivaldi&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''Sreejith Koiloth'''&lt;/font&gt;]]([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:sreejithkoiloth|സംവാദം]]) 18:32, 6 സെപ്റ്റംബർ 2016 (UTC)
::{{പുഞ്ചിരി}}--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 01:04, 7 സെപ്റ്റംബർ 2016 (UTC)

== വിക്കപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016 ==

&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 32px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം]]&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:WAM_2016_Banner.png|450px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #333; &quot;&gt;
പ്രിയ സുഹൃത്തേ, താങ്കളെ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ '''[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016]]''' പങ്കെടുക്കാനായി ക്ഷണിക്കുന്നു

ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന തിരുത്തൽയജ്ഞമാണ് വിക്കിപീഡിയ എഷ്യൻ മാസം. നവംബർ 2016 ലാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തപ്പെടുന്നത്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണവും ആധികാരികതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതും ഈ പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ദേശമാണ്. 2015 ൽ 7000 ലേഖനങ്ങൾ 43 വിവിധ ഭാഷകളിലായി വിവിധ വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കാൻ ഈ പദ്ധതി മൂലം കഴിഞ്ഞു.

പരസ്പര സൗഹൃദത്തിന്റെ ഓർമ്മക്കായി ഏഷ്യൻ സമൂഹങ്ങൾ ഓരോ എഡിറ്റർക്കും ഒരു പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ പോസ്റ്റ്കാർഡ് അയക്കുന്നതാണ്. 4 ലേഖനങ്ങൾ ഈ പദ്ധതിയിൽ ചേർന്ന് എഴുതണമെന്ന നിബന്ധനമാത്രമേയുള്ളൂ.

ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കും.

കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[Wikipedia:WAM2016|ഏഷ്യൻമാസം 2016]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. നമുക്ക് ഈ പരിപാടി ഒരു വിജയമാക്കിതീർക്കാമെന് പ്രതീക്ഷയോടെ
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|പങ്കെടുക്കുക|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2016&amp;action=edit&amp;section=4 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
&lt;/noinclude&gt;[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 05:19, 31 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016 അവസാന ഘട്ടം ==

&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 32px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം]]&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:WAM_2016_Banner.png|450px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,  '''[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016]]''' പങ്കെടുക്കാനായി പേരു ചേർത്തിരുന്നുവല്ലോ. തിരുത്തൽ യജ്ഞം അവസാനിക്കാനായി ഇനി 5 ദിവസം കൂടിയേയുള്ളൂ. ഇനിയും ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ ഇനിയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ എഴുതുക.

4ലേഖനങ്ങൾ 300 വാക്കുകൾ ഉള്ളതായിരിക്കണം. ഏഷ്യയിലെ ഏതെങ്കിലും വിഷയത്തെപ്പറ്റിയായിരിക്കണം ഇന്ത്യയ്ക്കുവെളിയിലുള്ള വിഷയമായിരിക്കണം എന്നിവയാണ് നിബന്ധനകൾ 

ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ

എന്ന്  --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 03:30, 25 നവംബർ 2016 (UTC)


&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== വാണ്ടലിസം ആണോ? ==

==ആരാണ് ഈ Greeshmas ?==
Greeshmas എന്ന ഉപഭോക്താവ് ഞാനെഴുതുന്ന ലെഖനങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശം നൽകുകയും അവയിൽ ഒറ്റവരിയല്ലാത്ത ലേഖനങ്ങളിൽ ഒറ്റവരി ലേഖനം എന്നു ഫലകം ചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഞാൻ വിചാരിച്ചത് ഉത്തരവാദപ്പെട്ട കാര്യനിർവ്വാഹകനോ മറ്റു അവകാശങ്ങളുള്ള ആളോ ആണെന്നാണ്. പക്ഷെ പിന്നീട് ഈ ലേഖകൻ സാധാരണ ഉപഭോക്താവാണ്, മറ്റു ലേഖനങ്ങൾ ഒന്നും എഴുതാതെ എന്റെ ലേഖനത്തിൽ മാത്രം തിരുത്തലുകൾ വരുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു. അന്വേഷിക്കുമല്ലൊ?
 Greeshmasന്റെ പേജ് തുടങ്ങിയത്: 

*[[Greeshmas (സംവാദം | സംഭാവനകൾ) (31 ഓഗസ്റ്റ് 2016 15:48-നു സൃഷ്ടിച്ചത്)]]


*08:24, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+167)‎ . . ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran ‎ (നിലവിലുള്ളത്) [2 തിരുത്തുകൾ മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുക]
*08:23, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+317)‎ . . ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ramjchandran ‎
*08:19, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-3,195)‎ . . കുമ്മിൾ ‎
*08:19, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-70)‎ . . മൺഡ്രോത്തുരുത്ത് ‎
*08:19, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-69)‎ . . എങ്ങണ്ടിയൂർ ‎
*08:18, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-70)‎ . . കുളക്കട ‎
*08:18, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-3,195)‎ . . മേലില ‎
*08:18, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-3,195)‎ . . ചക്കുവരയ്ക്കൽ ‎
*08:17, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-69)‎ . . ഭീമനടി ‎
*08:17, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-28)‎ . . പനയാൽ ‎
*08:13, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-28)‎ . . ബംഗര മഞ്ചേശ്വരം ‎
*08:12, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+26)‎ . . കാഞ്ഞിരംകുളം ‎
*08:11, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (-69)‎ . . (ചെ.) കാഞ്ഞിരംകുളം ‎
*08:09, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+317)‎ . . (ചെ.) ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Greeshmas ‎ (→‎ലേഖനം എഴുതിത്തീർന്നില്ല അതിനുമുമ്പുതന്നെ ഒറ്റവരി)
*08:05, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+70)‎ . . (ചെ.) മൈലപ്ര ‎ (നിലവിലുള്ളത്) [ഒരു തിരുത്ത് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുക]
*08:03, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+3,197)‎ . . (ചെ.) പൂവരണി ‎
*08:02, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+70)‎ . . കുറിച്ചിത്താനം ‎ (നിലവിലുള്ളത്) [ഒരു തിരുത്ത് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുക]
*08:02, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+71)‎ . . തീക്കോയി ‎ (നിലവിലുള്ളത്) [ഒരു തിരുത്ത് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുക]
*08:01, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+70)‎ . . പാമ്പാടുംപാറ ‎
*08:01, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+70)‎ . . മാങ്കോട് ‎ (നിലവിലുള്ളത്) [ഒരു തിരുത്ത് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യുക]
*08:00, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+3,196)‎ . . കുമ്മിൾ ‎
*08:00, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+71)‎ . . മൺഡ്രോത്തുരുത്ത് ‎
*07:59, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+70)‎ . . എങ്ങണ്ടിയൂർ ‎
*07:59, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+70)‎ . . കുളക്കട ‎
*07:57, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+3,197)‎ . . മേലില ‎
*07:56, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+1)‎ . . ചക്കുവരയ്ക്കൽ ‎
*07:55, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+3,195)‎ . . ചക്കുവരയ്ക്കൽ ‎
*07:55, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+69)‎ . . ഭീമനടി ‎
*07:53, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+70)‎ . . കാഞ്ഞിരംകുളം ‎ (റ്റാഗ്: കണ്ടുതിരുത്തൽ സൗകര്യം:മാറിയത്)
*07:50, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+29)‎ . . പനയാൽ ‎
*07:45, 18 ഡിസംബർ 2016 (മാറ്റം | നാൾവഴി) . . (+31)‎ . . ബംഗര മഞ്ചേശ്വരം ‎ (റ്റാഗ്: കണ്ടുതിരുത്തൽ സൗകര്യം)

== വിക്കികോമൺസ് ==
Akhiljaxxn എന്ന പേരിലുള്ള വിക്കികോമൺസ് അക്കൌണ്ടിൽ ലണ്ടനിലെ മാഡം തുസാസ് വാക്സ് മൂസിയത്തിലെ കുറച്ച് ചിത്രങ്ങൾ അപ് ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്റെ സ്വന്തം ഫോണിൽ എടുത്തതാണ്. ഇവ വിക്കി താളുകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനായി എങ്ങനെ ചെറുതാക്കാം? 
[[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 11:43, 5 മാർച്ച് 2017 (UTC)
==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt; 
അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&amp;action=edit&amp;section=5 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
==  [[:സദ്‌വൃത്തമാലിക]]  എന്ന ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള നാമനിർദ്ദേശം ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;  '''[[:സദ്‌വൃത്തമാലിക]]''' എന്ന ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കും നയരേഖകൾക്കും അനുസൃതമായി നിലനിർത്താവുന്നതാണോ അതോ  [[Wikipedia:Deletion policy|നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതാണോ]] എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച്  [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/സദ്‌വൃത്തമാലിക]] എന്ന താളിൽ ഒരു ചർച്ച ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രസ്തുത താളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനു മുൻപായി താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയുവാൻ 7 ദിവസം വരെ സമയം ലഭിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ താല്പര്യമുള്ള മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതായിരിക്കും. ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ തക്ക വിധത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധേയത, നിഷ്പക്ഷത, സ്വീകാര്യത എന്നിവയെ ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ള ശക്തമായ അവലംബങ്ങളും വാദഗതികളുമാണു് ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതു്. ഈ ചർച്ച നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും ചേർത്ത് പ്രസ്തുത ലേഖനം പുഷ്ടിപ്പെടുത്താവുന്നതാണു്. എന്നാൽ, കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടായി ഒരു അന്തിമതീരുമാനം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ, ലേഖനത്തിന്റെ മുകളിൽ ചേർത്തിട്ടുള്ള, ലേഖനം മായ്ക്കാൻ  നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട അറിയിപ്പ് നീക്കം ചെയ്തുകൂടാ.- [[ഉപയോക്താവ്:Ajeeshkumar4u|Ajeeshkumar4u]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ajeeshkumar4u|സംവാദം]]) 16:30, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== 14-ാം വിക്കി തിരുത്തൽ വാർഷികം :) ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Balloons-aj.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''ആദ്യ വിക്കി തിരുത്തൽ ദിനാശംസകൾ'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ താങ്കളുടെ [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/Sreejithkoiloth&amp;dir=prev&amp;limit=1 ആദ്യ തിരുത്തലിന്റെ] 14-ാം വാർഷികം ആഘോഷിക്കുന്ന ഈ അവസരത്തിൽ മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ താങ്കൾക്ക് എന്റെ ആശംസകൾ. താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി :) - [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 13:45, 14 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)
|}

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>o9wl6153stiqks280rx2p518asiebh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തുളു ലിപി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111353</id>
    <revision>
      <id>4615209</id>
      <parentid>4113119</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4615209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14850" sha1="jqit4viyjqt7uukgcc7h0i385928te9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Tigalari script}}
{{Short description|തുളു ഭാഷ എഴുതാനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പുരാതനമായ ഒരു ഭാരതീയ ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = തിഗളാരി ലിപി&lt;br&gt;𑎡𑎻𑎭𑎻 𑎭𑎹𑎦𑎹
| languages   = {{ubl
  | [[തുളു ഭാഷ|തുളു]]
  | [[കന്നഡ]]
  | [[സംസ്കൃതം]]
  }}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| time        = 9-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇന്നുവരെ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ഡിറിംഗർ |first=ഡേവിഡ് |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.1287 |title=Alphabet a key to the history of mankind |date=1948 |page=385}}&lt;/ref&gt;
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനായിറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനായിറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരാമിക് ലിപി|അരാമിൿ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി]]&lt;ref&gt;Handbook of Literacy in Akshara Orthography, ആർ. മലതേഷ ജോഷി, കാതറിൻ മക്ബ്രൈഡ് (2019), പേജ്. 28&lt;/ref&gt;
| fam8        = [[ഗ്രന്ഥലിപി|ഗ്രന്ഥ ലിപി]]
| sisters     = {{ubl
  | [[മലയാള ലിപി]]
  | [[തിർക്കെ ലിപി]]
  | [[സൗരാഷ്ട്ര ലിപി]]
  | [[ദിവേസ് അകുരു]]
  }}
| sample      = [[File:Tulu Aksharamale.png|300px|center]]
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;തുളു അക്ഷരമാല&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| imagesize   = 
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11380.pdf U+11380&amp;ndash;U+113FF]
| iso15924    = Tutg
| footnotes   =
| note        = P
}}
{{Contains special characters|Indic}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

[[തുളു ഭാഷ|തുളു ഭാഷയുടെ]] യഥാർഥ ലിപിയാണ് '''തുളു ലിപി''' ({{Unicode|[[File:Tululipi4.svg|75px|alt=&lt;Image: “Tuḷu lipi” in Tulu script&gt;]]}} എന്ന് തുളു ലിപിയിലും, {{lang|tcy-Knda|ತುಳು ಲಿಪಿ}} എന്ന് [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ ലിപിയിലും]]). ഈ ലിപിയേ '''തിഗലാരി''' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. [[മലയാളം ലിപി|മലയാളം ലിപിയുമായി]] സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു ലിപിയാണ് തുളു ലിപി. തിഗളാരി ലിപി എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.   മലയാള ലിപിയും തുളു ലിപിയും ഉത്ഭവിച്ചത് [[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ]] നിന്നുമാണ്.  

തുളു ലിപി പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് [[ശിവള്ളി ബ്രാഹ്മണർ]] പോലെയുള്ള തുളു ബ്രാഹ്മണരാണ്.  [[വേദം|വേദമന്ത്രങ്ങൾ]] എഴുതുന്നതിനും സംസ്കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളെ തുളുവിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനും തുളു ലിപി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.  ''തുളു മഹാഭാരതൊ'' എന്ന മഹാഭാരത വിവർത്തനമാണ് തുളു ലിപിയിലുള്ള ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ സാഹിത്യഗ്രന്ഥം.  ഇപ്പോൾ തുളു ഭാഷ എഴുതുന്നതിന് തുളു ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല. അതിനു പകരം [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ ലിപിയാണ്]] തുളു ഭാഷയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

==തുളു സാഹിത്യം==
മറ്റ് ദക്ഷിണഭാരതീയഭാഷകളുമായി തുലനം ചെയ്യുമ്പോൾ തുളുവിലുള്ള സാഹിത്യരചനകൾ വളരെക്കുറവാൺ. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ''തുളു മഹാഭാരതൊ'' ആൺ ഇവയിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളത്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ''ദേവീമാഹാത്മേ'', പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഇതിഹാസകാവ്യങ്ങളായ ''ശ്രീ ഭാഗവത'', ''കാവേരി മാഹാത്മ്യം'' എന്നിവയുടെ കൈയെഴുത്ത് പ്രതികളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;The Hindu Group&quot;/&gt; 

തുളുവിൽ‌ [[നാടോടി]] [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യങ്ങൾ‌‌]] വളരെയധികമുണ്ട്‌. 1984 - ൽ‌ ശ്രീ. '''പി. വി. പുണിഞ്ചിത്തായ''' '''തുളുഭാഗവതൊ''' [[മം‌ഗലാപുരം‌]] [[സർ‌വകലാശാ|സർ‌വകലാശാലയിൽ‌]] നിന്നും‌ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. തുളുഭാഗവതത്തിന്റെ മൂന്നു സ്‌കന്ദങ്ങൾ‌ മാത്രമേ കിട്ടിയിട്ടുള്ളൂ. ഇതിൽ‌ രണ്ടായിരത്തോളം‌ പദ്യങ്ങൾ‌ കാണുന്നു. [[സം‌സ്‌കൃതം‌]], [[കന്നഡ]] ഭാഗവതങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പതിനേഴാം‌ നൂറ്റാണ്ടിൽ‌ '''വിഷ്‌ണുതും‌ഗൻ‌''' എന്ന [[കവി|കവിയാണ്‌]] തുളുഭാഗവതം‌ രചിച്ചത്‌. തുളുവിൽ‌ രണ്ടാമതു കിട്ടിയ കാവ്യമാണ്‌  '''കാവേരീ മാഹാത്മ്യം'''.. [[കാസർ‌ഗോഡ്|കാസർ‌ഗോഡു]] നിന്നും‌ കിട്ടിയ ഈ കൃതി ഇപ്പോൾ‌ [[കണ്ണൂർ സർവ്വകലാശാല|കണ്ണൂർ‌ സർ‌വ്വകലാശാലയിലെ]] കൈയ്യെഴുത്തുപ്രതികളുടെ ശേഖരത്തിലുണ്ട്. കാവേരി മാഹാത്മ്യത്തിന്റെ ആദ്യത്തേയും‌ അവസാനത്തേയും‌ ഭാഗങ്ങൾ‌ നഷ്ടമായതിനഅൽ‌ ഇതിന്റെ കർ‌ത്താവാരെന്നു കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ല. സം‌സ്‌കൃതത്തിലെ കാവേരിമാഹാത്മ്യത്തെ ആധാരമാക്കിയാണിതിന്റെ രചന. തുളുവിൽ‌ കണ്ടെടുത്ത മൂന്നാമത്തെ ഗ്രന്ഥമാണ്‌ '''ദേവീമാഹത്മേ'''. ഗദ്യരൂപത്തിലുള്ള ഈ ഗ്രന്ഥം‌ കാസർ‌ഗോഡ്‌ ജില്ലയിലെ [[പുല്ലൂർ-പെരിയ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പുല്ലൂരിലുള്ള]] '''തെക്കേത്തില്ലത്തു''' നിന്നും‌ ലഭിച്ചു. ഇതിന്റെ കൈയ്യെഴുത്തുപ്രതി [[യൂനിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് കാലിക്കറ്റ്|കോഴിക്കോട്‌ സർ‌വ്വകലാശാലയിൽ‌]] സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.

മേൽ‌പ്പറഞ്ഞ  മൂന്നു കൃതികളും‌ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ കാസർ‌ഗോഡ്‌ ജില്ലയിൽ‌ നിന്നാണെങ്കിലും‌ തുളുമഹാഭാരതൊ‌ എന്ന നാലാമത്തേ കൃതി ലഭിച്ചത് [[ഉഡുപ്പി]] താലൂക്കിലെ '''കൊഡവൂരു''' എന്ന സ്ഥലത്തു നിന്നുമാണ്‌.ഇതിന്റെ രചയിതാവ്‌ കൊഡവൂരുള്ള ഒരു ശങ്കരനാരായണദേവബ്ഹക്തനായ ''''അരുണാബ്‌ജ‌'''' ആണ്‌. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] ആദിപർ‌വ്വ കഥ മാത്രമേ ലഭ്യമായിട്ടുള്ളൂ. തുളുഭാഗവതത്തേക്കാൾ‌ പഴക്കമുള്ളതാണ്‌ ഈ കൃതി. ഇതൊക്കെ കൂടാതെ ''''ഗുഡ്ഡെതറായെ'''' എന്ന കവി [[കീചകവധം]], [[രുഗ്‌മണീസ്വയം‌വരം‌]], [[ബാണാസുരവധം‌]], എന്നീ തുളുകാവ്യങ്ങളും‌ മറ്റൊരാൾ‌ '''അം‌ബരിശോപാഖ്യാന'''വും‌ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇങ്ങനെ തുളുവിൽ‌ പന്ത്രണ്ടോളം‌ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്‌.

==മലയാളലിപിയുമായുള്ള സാദൃശ്യം==
തുളു ലിപിയും മലയാളലിപിയും തമ്മിൽ ഭാഗികമായി സാദൃശ്യമുണ്ട്. മലയാളലിപിയിലുള്ള ചില അക്ഷരങ്ങൾ തുളു ലിപിയിൽ ഇല്ല.  എങ്കിലും തുളുലിപിയ്ക്ക് മറ്റേതൊരു ലിപിയോടുമുള്ളതിലുമധികം സാദൃശ്യം  [[മലയാളലിപി|മലയാളലിപിയോടാണ് ]] .

==അക്ഷരങ്ങൾ==
[[Image:Tulubashelipi.jpg|403x403px|alt=JPG Image]]

===കന്നഡ, മലയാളം, തുളു ലിപികളുടെ താരതമ്യം===
[[File:Tulu Kannada Malayalam1.jpg|thumb|none|489x489px|alt=Image: Tulu vs Kannada vs Malayalam scripts|മിക്ക തുളു അക്ഷരങ്ങലും മലയാള അക്ഷരങ്ങളോട് സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നു, എന്നാൽ ചില തുളു അക്ഷരങ്ങൾ (''ഞ'', ''ല'', ''ള'' തുടങ്ങിയവ) കന്നഡ പ്രതിരൂപങ്ങളോട് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നതായി കാണാം.]]

===ഗ്രന്ഥ, മലയാളം,തുളു ലിപികളുടെ താരതമ്യം===
[[File:Grantha Tulu Malayalam1.png|alt=Image: Grantha vs. Tulu vs. Malayalam scripts]]
&lt;br style=&quot;clear:all&quot;/&gt;

==സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ==
ദേവനാഗരിയിൽ എന്നപോലെ തുളുവിലും ഹ്രസ്വമായ എ-കാരത്തിനും ഹ്രസ്വമായ ഒ-കാരത്തിനും പ്രത്യേകലിപി ഇല്ല. 

[[File:Tulu glyphs.jpg|alt=Image:Tulu glyphs|450px]]

==യുണിക്കോഡ്== 
സെപ്തംബർ 2024 ൽ  [[യൂണികോഡ്]]  അതിന്റെ  വെർഷൻ 16.0 ൽ തുളു ലിപി (തിഗലാരി) ചേർത്തു.

U+11380–U+113FF  എന്ന യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്കിലാണ് തുളു-തിഗലാരി  എൻകോഡ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. 

{{Unicode chart Tulu-Tigalari}}

==ഇവകൂടി കാണുക==
* [[തുളു ഭാഷ|തുളു]]
* [[തുളുവ]]
* [[കന്നഡ ലിപി]]
* [[മലയാളം ലിപി]]

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references/&gt;

==ബാഹ്യകണ്ണികൾ==
{{Commons cat|Tulu script}}
* [http://www.boloji.com/places/0020.htm തുളു ലിപിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm |date=2010-05-04 }}
* [http://www.linguistics.berkeley.edu/sei/USR.html#n103] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527032616/http://www.linguistics.berkeley.edu/sei/USR.html#n103 |date=2010-05-27 }}
* [http://tulu-research.blogspot.com/2007/04/14-tulu-script-origin-and-revival.html]
* [http://www.boloji.com/places/0020.htm Tulu Language: Its Script and Dialects by Neria Harish Hebbar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm |date=2010-05-04 }}
* [http://www.yakshagana.com/tulu.htm The Tulu Language by Dr. K Padmanabha Kekunnaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829234050/http://www.yakshagana.com/tulu.htm |date=2012-08-29 }}
* [http://www.rediff.com/news/sep/22udupi.htm Tulu lexicon project]
* [http://mangalorean.com/news.php?newstype=local&amp;newsid=136756 തുളു - വിദ്യാലയങ്ങളിൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011100956/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&amp;newsid=136756 |date=2012-10-11 }}
* [http://www.dravidianuniversity.org/Department_Profile.aspx?Did=5 ദ്രാവിഡ സർവകലാശാലയിലെ തുളു വിഭാഗം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.mangaloreuniversity.ac.in/xampp/departments/kannada.html മംഗലാപുരം സർവകലാശാല-തുളു പഠനം]

&lt;!--Other languages--&gt;

[[Category:ലിപികൾ]]
{{Languages of South Asia}}</text>
      <sha1>jqit4viyjqt7uukgcc7h0i385928te9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615213</id>
      <parentid>4615209</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>155269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4615213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15048" sha1="jxq8ivsx1inx0kbipwusdwi4u5sdu6g" xml:space="preserve">{{prettyurl|Tigalari script}}
{{Short description|തുളു ഭാഷ എഴുതാനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പുരാതനമായ ഒരു ഭാരതീയ ലിപി}}
{{Infobox writing system
| name        = തിഗളാരി ലിപി&lt;br&gt;𑎡𑎻𑎭𑎻 𑎭𑎹𑎦𑎹
| languages   = {{ubl
  | [[തുളു ഭാഷ|തുളു]]
  | [[കന്നഡ]]
  | [[സംസ്കൃതം]]
  }}
| type        = [[അബുഗിഡ]]
| time        = 9-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇന്നുവരെ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ഡിറിംഗർ |first=ഡേവിഡ് |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.1287 |title=Alphabet a key to the history of mankind |date=1948 |page=385}}&lt;/ref&gt;
| fam1        = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]
| fam2        = [[പ്രോട്ടോ-സിനായിറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനായിറ്റിൿ]]
| fam3        = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]
| fam4        = [[അരാമിക് ലിപി|അരാമിൿ]]
| fam5        = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]
| fam6        = [[തമിഴ് ബ്രാഹ്മി]]
| fam7        = [[പല്ലവ ലിപി]]&lt;ref&gt;Handbook of Literacy in Akshara Orthography, ആർ. മലതേഷ ജോഷി, കാതറിൻ മക്ബ്രൈഡ് (2019), പേജ്. 28&lt;/ref&gt;
| fam8        = [[ഗ്രന്ഥലിപി|ഗ്രന്ഥ ലിപി]]
| sisters     = {{ubl
  | [[മലയാള ലിപി]]
  | [[തിർക്കെ ലിപി]]
  | [[സൗരാഷ്ട്ര ലിപി]]
  | [[ദിവേസ് അകുരു]]
  }}
| sample      = [[File:Tulu Aksharamale.png|300px|center]]
| caption     = &lt;small&gt;&lt;center&gt;തുളു അക്ഷരമാല&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| map              = [[File:Tuluspeakers.PNG|300px|center]]
| mapcaption       = &lt;small&gt;&lt;center&gt;ഭൂരിപക്ഷം ആളുകൾ തുളു സംസാരിക്കുന്നു&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
| unicode     = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U11380.pdf U+11380&amp;ndash;U+113FF]
| iso15924    = Tutg
| footnotes   =
| note        = IPA
}}
{{Contains special characters|Indic}}
{{ബ്രാഹ്മി}}

[[തുളു ഭാഷ|തുളു ഭാഷയുടെ]] യഥാർഥ ലിപിയാണ് '''തുളു ലിപി''' ({{Unicode|[[File:Tululipi4.svg|75px|alt=&lt;Image: “Tuḷu lipi” in Tulu script&gt;]]}} എന്ന് തുളു ലിപിയിലും, {{lang|tcy-Knda|ತುಳು ಲಿಪಿ}} എന്ന് [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ ലിപിയിലും]]). ഈ ലിപിയേ '''തിഗലാരി''' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. [[മലയാളം ലിപി|മലയാളം ലിപിയുമായി]] സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു ലിപിയാണ് തുളു ലിപി. തിഗളാരി ലിപി എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.   മലയാള ലിപിയും തുളു ലിപിയും ഉത്ഭവിച്ചത് [[ഗ്രന്ഥ ലിപി|ഗ്രന്ഥ ലിപിയിൽ]] നിന്നുമാണ്.  

തുളു ലിപി പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് [[ശിവള്ളി ബ്രാഹ്മണർ]] പോലെയുള്ള തുളു ബ്രാഹ്മണരാണ്.  [[വേദം|വേദമന്ത്രങ്ങൾ]] എഴുതുന്നതിനും സംസ്കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങളെ തുളുവിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനും തുളു ലിപി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.  ''തുളു മഹാഭാരതൊ'' എന്ന മഹാഭാരത വിവർത്തനമാണ് തുളു ലിപിയിലുള്ള ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ സാഹിത്യഗ്രന്ഥം.  ഇപ്പോൾ തുളു ഭാഷ എഴുതുന്നതിന് തുളു ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല. അതിനു പകരം [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ ലിപിയാണ്]] തുളു ഭാഷയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

==തുളു സാഹിത്യം==
മറ്റ് ദക്ഷിണഭാരതീയഭാഷകളുമായി തുലനം ചെയ്യുമ്പോൾ തുളുവിലുള്ള സാഹിത്യരചനകൾ വളരെക്കുറവാൺ. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ''തുളു മഹാഭാരതൊ'' ആൺ ഇവയിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളത്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ''ദേവീമാഹാത്മേ'', പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഇതിഹാസകാവ്യങ്ങളായ ''ശ്രീ ഭാഗവത'', ''കാവേരി മാഹാത്മ്യം'' എന്നിവയുടെ കൈയെഴുത്ത് പ്രതികളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;The Hindu Group&quot;/&gt; 

തുളുവിൽ‌ [[നാടോടി]] [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യങ്ങൾ‌‌]] വളരെയധികമുണ്ട്‌. 1984 - ൽ‌ ശ്രീ. '''പി. വി. പുണിഞ്ചിത്തായ''' '''തുളുഭാഗവതൊ''' [[മം‌ഗലാപുരം‌]] [[സർ‌വകലാശാ|സർ‌വകലാശാലയിൽ‌]] നിന്നും‌ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. തുളുഭാഗവതത്തിന്റെ മൂന്നു സ്‌കന്ദങ്ങൾ‌ മാത്രമേ കിട്ടിയിട്ടുള്ളൂ. ഇതിൽ‌ രണ്ടായിരത്തോളം‌ പദ്യങ്ങൾ‌ കാണുന്നു. [[സം‌സ്‌കൃതം‌]], [[കന്നഡ]] ഭാഗവതങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പതിനേഴാം‌ നൂറ്റാണ്ടിൽ‌ '''വിഷ്‌ണുതും‌ഗൻ‌''' എന്ന [[കവി|കവിയാണ്‌]] തുളുഭാഗവതം‌ രചിച്ചത്‌. തുളുവിൽ‌ രണ്ടാമതു കിട്ടിയ കാവ്യമാണ്‌  '''കാവേരീ മാഹാത്മ്യം'''.. [[കാസർ‌ഗോഡ്|കാസർ‌ഗോഡു]] നിന്നും‌ കിട്ടിയ ഈ കൃതി ഇപ്പോൾ‌ [[കണ്ണൂർ സർവ്വകലാശാല|കണ്ണൂർ‌ സർ‌വ്വകലാശാലയിലെ]] കൈയ്യെഴുത്തുപ്രതികളുടെ ശേഖരത്തിലുണ്ട്. കാവേരി മാഹാത്മ്യത്തിന്റെ ആദ്യത്തേയും‌ അവസാനത്തേയും‌ ഭാഗങ്ങൾ‌ നഷ്ടമായതിനഅൽ‌ ഇതിന്റെ കർ‌ത്താവാരെന്നു കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ല. സം‌സ്‌കൃതത്തിലെ കാവേരിമാഹാത്മ്യത്തെ ആധാരമാക്കിയാണിതിന്റെ രചന. തുളുവിൽ‌ കണ്ടെടുത്ത മൂന്നാമത്തെ ഗ്രന്ഥമാണ്‌ '''ദേവീമാഹത്മേ'''. ഗദ്യരൂപത്തിലുള്ള ഈ ഗ്രന്ഥം‌ കാസർ‌ഗോഡ്‌ ജില്ലയിലെ [[പുല്ലൂർ-പെരിയ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പുല്ലൂരിലുള്ള]] '''തെക്കേത്തില്ലത്തു''' നിന്നും‌ ലഭിച്ചു. ഇതിന്റെ കൈയ്യെഴുത്തുപ്രതി [[യൂനിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് കാലിക്കറ്റ്|കോഴിക്കോട്‌ സർ‌വ്വകലാശാലയിൽ‌]] സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.

മേൽ‌പ്പറഞ്ഞ  മൂന്നു കൃതികളും‌ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ കാസർ‌ഗോഡ്‌ ജില്ലയിൽ‌ നിന്നാണെങ്കിലും‌ തുളുമഹാഭാരതൊ‌ എന്ന നാലാമത്തേ കൃതി ലഭിച്ചത് [[ഉഡുപ്പി]] താലൂക്കിലെ '''കൊഡവൂരു''' എന്ന സ്ഥലത്തു നിന്നുമാണ്‌.ഇതിന്റെ രചയിതാവ്‌ കൊഡവൂരുള്ള ഒരു ശങ്കരനാരായണദേവബ്ഹക്തനായ ''''അരുണാബ്‌ജ‌'''' ആണ്‌. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലെ]] ആദിപർ‌വ്വ കഥ മാത്രമേ ലഭ്യമായിട്ടുള്ളൂ. തുളുഭാഗവതത്തേക്കാൾ‌ പഴക്കമുള്ളതാണ്‌ ഈ കൃതി. ഇതൊക്കെ കൂടാതെ ''''ഗുഡ്ഡെതറായെ'''' എന്ന കവി [[കീചകവധം]], [[രുഗ്‌മണീസ്വയം‌വരം‌]], [[ബാണാസുരവധം‌]], എന്നീ തുളുകാവ്യങ്ങളും‌ മറ്റൊരാൾ‌ '''അം‌ബരിശോപാഖ്യാന'''വും‌ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇങ്ങനെ തുളുവിൽ‌ പന്ത്രണ്ടോളം‌ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്‌.

==മലയാളലിപിയുമായുള്ള സാദൃശ്യം==
തുളു ലിപിയും മലയാളലിപിയും തമ്മിൽ ഭാഗികമായി സാദൃശ്യമുണ്ട്. മലയാളലിപിയിലുള്ള ചില അക്ഷരങ്ങൾ തുളു ലിപിയിൽ ഇല്ല.  എങ്കിലും തുളുലിപിയ്ക്ക് മറ്റേതൊരു ലിപിയോടുമുള്ളതിലുമധികം സാദൃശ്യം  [[മലയാളലിപി|മലയാളലിപിയോടാണ് ]] .

==അക്ഷരങ്ങൾ==
[[Image:Tulubashelipi.jpg|403x403px|alt=JPG Image]]

===കന്നഡ, മലയാളം, തുളു ലിപികളുടെ താരതമ്യം===
[[File:Tulu Kannada Malayalam1.jpg|thumb|none|489x489px|alt=Image: Tulu vs Kannada vs Malayalam scripts|മിക്ക തുളു അക്ഷരങ്ങലും മലയാള അക്ഷരങ്ങളോട് സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നു, എന്നാൽ ചില തുളു അക്ഷരങ്ങൾ (''ഞ'', ''ല'', ''ള'' തുടങ്ങിയവ) കന്നഡ പ്രതിരൂപങ്ങളോട് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നതായി കാണാം.]]

===ഗ്രന്ഥ, മലയാളം,തുളു ലിപികളുടെ താരതമ്യം===
[[File:Grantha Tulu Malayalam1.png|alt=Image: Grantha vs. Tulu vs. Malayalam scripts]]
&lt;br style=&quot;clear:all&quot;/&gt;

==സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ==
ദേവനാഗരിയിൽ എന്നപോലെ തുളുവിലും ഹ്രസ്വമായ എ-കാരത്തിനും ഹ്രസ്വമായ ഒ-കാരത്തിനും പ്രത്യേകലിപി ഇല്ല. 

[[File:Tulu glyphs.jpg|alt=Image:Tulu glyphs|450px]]

==യുണിക്കോഡ്== 
സെപ്തംബർ 2024 ൽ  [[യൂണികോഡ്]]  അതിന്റെ  വെർഷൻ 16.0 ൽ തുളു ലിപി (തിഗലാരി) ചേർത്തു.

U+11380–U+113FF  എന്ന യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്കിലാണ് തുളു-തിഗലാരി  എൻകോഡ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. 

{{Unicode chart Tulu-Tigalari}}

==ഇവകൂടി കാണുക==
* [[തുളു ഭാഷ|തുളു]]
* [[തുളുവ]]
* [[കന്നഡ ലിപി]]
* [[മലയാളം ലിപി]]

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references/&gt;

==ബാഹ്യകണ്ണികൾ==
{{Commons cat|Tulu script}}
* [http://www.boloji.com/places/0020.htm തുളു ലിപിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm |date=2010-05-04 }}
* [http://www.linguistics.berkeley.edu/sei/USR.html#n103] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527032616/http://www.linguistics.berkeley.edu/sei/USR.html#n103 |date=2010-05-27 }}
* [http://tulu-research.blogspot.com/2007/04/14-tulu-script-origin-and-revival.html]
* [http://www.boloji.com/places/0020.htm Tulu Language: Its Script and Dialects by Neria Harish Hebbar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm |date=2010-05-04 }}
* [http://www.yakshagana.com/tulu.htm The Tulu Language by Dr. K Padmanabha Kekunnaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829234050/http://www.yakshagana.com/tulu.htm |date=2012-08-29 }}
* [http://www.rediff.com/news/sep/22udupi.htm Tulu lexicon project]
* [http://mangalorean.com/news.php?newstype=local&amp;newsid=136756 തുളു - വിദ്യാലയങ്ങളിൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011100956/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&amp;newsid=136756 |date=2012-10-11 }}
* [http://www.dravidianuniversity.org/Department_Profile.aspx?Did=5 ദ്രാവിഡ സർവകലാശാലയിലെ തുളു വിഭാഗം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.mangaloreuniversity.ac.in/xampp/departments/kannada.html മംഗലാപുരം സർവകലാശാല-തുളു പഠനം]

&lt;!--Other languages--&gt;

[[Category:ലിപികൾ]]
{{Languages of South Asia}}</text>
      <sha1>jxq8ivsx1inx0kbipwusdwi4u5sdu6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Netha Hussain</title>
    <ns>3</ns>
    <id>122242</id>
    <revision>
      <id>4615261</id>
      <parentid>4610471</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201927" sha1="cdigyk8oxu6izgtwderkc8rk507jtxv" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:green; color:#ffffff;text-align:center;&quot;| പഴയ സംവാദങ്ങൾ
|-
!align=&quot;center&quot;|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]&lt;br/&gt;
|-
|
[[User talk:Netha Hussain/archive1|സെപ്റ്റംബർ '12 വരെ]] &lt;/br&gt;
|}

{{tb|Razimantv}}

== സൂക്ഷ്മജീവിശാസ്ത്രം - അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ ==

അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ എന്ന വർഗ്ഗങ്ങൾക്കായി അതാതു സ്റ്റബ്ബുകൾ [http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8B%E0%B5%BE-%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%8D_%E0%B4%85%E0%B4%97%E0%B5%BC&amp;diff=1430717&amp;oldid=1430716 ഇതു പോലെ] ചേർത്താൽ മതി. സൂക്ഷ്മജീവിശാസ്ത്രം - അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ എന്ന വർഗ്ഗം താളിൽ തനിയെ ദൃശ്യമാകും.--[[ഉപയോക്താവ്:Rojypala|റോജി പാലാ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rojypala|സംവാദം]]) 15:23, 29 സെപ്റ്റംബർ 2012 (UTC)
:അതറിയാം, അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നത്. ഇത്തവണ മറന്ന് പിന്നെയും പഴയ പോലെ ചെയ്തുപോയതാണ്. [[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 15:29, 29 സെപ്റ്റംബർ 2012 (UTC)
::{{പുഞ്ചിരി}} നന്ദി--[[ഉപയോക്താവ്:Rojypala|റോജി പാലാ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rojypala|സംവാദം]]) 14:00, 30 സെപ്റ്റംബർ 2012 (UTC)

== :) ==

താരകത്തിന് നന്ദി നത -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 17:03, 16 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)

== പഗ് ==

നായക്കുട്ടിയെ നൽകിയതിനു നന്ദി.. നല്ലോണം നോക്കിക്കോളാം.. ;-) സ്നേഹപൂർവം--[[ഉപയോക്താവ്:Hirumon|ഹിരുമോൻ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Hirumon|സംവാദം]]) 03:31, 17 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)
:{{കൊള്ളാം}}സ്നേഹം ഇരട്ടിയായാലും നോ പ്രോബ്ലം. രണ്ടിനേം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. :D--[[ഉപയോക്താവ്:Hirumon|ഹിരുമോൻ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Hirumon|സംവാദം]]) 05:55, 17 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)

==ലവ്‌ലേസ് അവാർഡ്==
നത, അവാർഡിനു നന്ദി. ഒന്നുരണ്ടു ശാസ്ത്രജ്ഞകളെക്കൂടി ചേർക്കാൻ കരുതിയതാണ്. തരപ്പെട്ടില്ല:‌) ആശംസകളോടെ.[[ഉപയോക്താവ്:Georgekutty|ജോർജുകുട്ടി]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Georgekutty|സംവാദം]]) 04:06, 28 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)
{{tb|സംവാദം:തളർവാതം}}
==ഒരു കൊച്ചു സമ്മാനം==
{{award2| border=green| color=white| image=Start hand.svg| size=100px| topic=Way to go| text= വിക്കിപീഡിയക്ക് അകത്തും പുറത്തും  നടത്തുന്ന നല്ല പ്രവൃത്തികൾക്ക് ഒരു കൈ. ഈ പ്രവർത്തനം തുടരട്ടെ!!. ഈ പച്ചക്കൊടി കാട്ടുന്നത്. ----[[ഉപയോക്താവ്:jigesh|jigesh]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:jigesh|സംവാദം]]) 20:11, 2 ജനുവരി 2013 (UTC))}}
==വനിതാദിന പുരസ്കാരത്തിന് നന്ദി==
നത തന്ന പുരക്സാരത്തിനു നന്ദി.[[ഉപയോക്താവ്:Georgekutty|ജോർജുകുട്ടി]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Georgekutty|സംവാദം]]) 00:41, 6 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)
:ഞാനും നന്ദ്രി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. യജ്ഞം സമാപിച്ചതായി താളിൽ ചേർക്കാമല്ലോ... --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 02:41, 6 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)
::നന്ദി നത [[ഉപയോക്താവ്:Bipinkdas|ബിപിൻ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Bipinkdas|സംവാദം]]) 03:36, 6 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)
::നന്ദി നത--[[ഉപയോക്താവ്:Fotokannan|Fotokannan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Fotokannan|സംവാദം]]) 07:45, 6 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)

:നന്ദി, സന്തോഷം , പരിപാടിയുടെ സമഗ്ര റിപ്പോർട്ട്‌ ഉടൻ വരും എന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു :) &lt;font style=&quot;font-family: Zapfino, Segoe Script&quot;&gt;[[User:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;- Irvin Calicut..&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt;&lt;font style=&quot;font-family: Papyrus&quot;&gt;[[User talk:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;brown&quot;&gt;..ഇർവിനോട് പറയു&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt; 12:45, 6 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)
: എന്റെയും നന്ദി. --[[ഉപയോക്താവ്:Sidharthan|സിദ്ധാർത്ഥൻ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sidharthan|സംവാദം]]) 12:57, 6 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)
:നന്ദി നത--[[ഉപയോക്താവ്:ShajiA|ഷാജി]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:ShajiA|സംവാദം]]) 17:55, 6 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)

:{{tb|കവാടത്തിന്റെ സംവാദം:ജീവശാസ്ത്രം}}

== പിറന്നാളാശംസകൾ ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Award misc birthday cake.jpg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''പിറന്നാൾ കേക്ക് '''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | പിറന്നാൾ ദിനത്തിൽ ആശംസകളോടെ..  [[ഉപയോക്താവ്:Hrishikesh.kb|Hrishi]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Hrishikesh.kb|സംവാദം]]) 19:10, 27 മേയ് 2013 (UTC)
{{കൈ}} എന്റേം വക ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ആശംസകൾ..{{പുഞ്ചിരി}} --[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ്‌ .കെ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|സംവാദം]]) 07:40, 28 മേയ് 2013 (UTC)
|}
: പിറന്നാൾ ആശംസകൾക്ക് രണ്ടുപേർക്കും നന്ദി. [[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 13:47, 3 ജൂൺ 2013 (UTC)

== Happy birthday Netha! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:841 food.JPG|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Happy birthday Netha!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Wish you a very happy birthday Netha, stay blessed to inspire others! Btw I have had my bite of your birthday cake :D [[ഉപയോക്താവ്:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Psubhashish|സംവാദം]]) 02:31, 28 മേയ് 2013 (UTC)
|}

== താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''യഥാർത്ഥ താരകം'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | സഹോദരി,
താങ്കളെ കുറിച്ച് ഏഷ്യാനെറ്റ്‌ ന്യൂസ്‌ ചാനലിൽ ഇപ്പോൾ കണ്ടു. അഭിനന്ദനങ്ങൾ.  ഒപ്പം പ്രവർത്തങ്ങൾക്ക് ആശംസകളും [[ഉപയോക്താവ്:AswiniKP|♥Aswini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AswiniKP|സംവാദം]]) 14:19, 8 ജൂൺ 2013 (UTC)
|}

== സംഗമോത്സവം2013 (സ്വാഗതം) ==

സംഗമോത്സവത്തിനായി ഒരു സ്വാഗതഫലകം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സ്വാഗതം|ഇവിടെ]] തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായ ശേഷം ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷയും വേണം. --[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ്‌ .കെ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|സംവാദം]]) 09:05, 4 നവംബർ 2013 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ലേക്ക് സ്വാഗതം == 
&lt;div style=&quot;background-color:#dfdfdf; color:#333; font-size:11px; text-align:right; line-height:14px; height:14px; padding:5px &quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f1f1f1;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#efefef;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;border:none; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #ddd; background: -moz-linear-gradient(top, #f4f4f4 0%, #f1f1f1 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:1px #FFA500 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:Wikisangamolsavam-logo-2013.png|500px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013]]&lt;br/&gt;&lt;/div&gt;
|- 
! 
&lt;div  style=&quot;font-weight:400; color:#333; margin:15px; text-align:left&quot; &gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background:#333; color:#fff; border-radius:5px;  font-size:16px&quot;&gt;നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2013]], ഡിസംബർ 21, 22, 23 തീയ്യതികളിൽ   [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] വെച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br/&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013/Registration ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.

പതിനാലോളം ഇന്ത്യൻ ഭാഷാസമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിക്കിമീഡിയ പ്രതിനിധികളുടെ പങ്കാളിത്തം, വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതിനായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/തിരുത്തൽ യജ്ഞം|വിക്കിസംഗമോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]  ''വിക്കിവിദ്യാർത്ഥിസംഗമം'', ''വിക്കിയുവസംഗമം'', ''ഭിന്നശേഷി ഉപയോക്താക്കൾക്കു വേണ്ടിയുള്ള കമ്പ്യൂട്ടർ പരിശീലനം'', ''തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ വിവരശേഖരണവും ഡിജിറ്റൈസേഷനും'', ''[[WP:WS2013/WWE|വിക്കി ജലയാത്ര]]'' എന്നീ പരിപാടികളും സംഗമത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Netha Hussain|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

2013 ഡിസംബർ 21 മുതൽ 23 വരെ ആലപ്പുഴയിൽ കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--'''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:MkBot|MkBot]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MkBot|സംവാദം]]) 16:39, 16 നവംബർ 2013 (UTC)

==അരീക്കോട്==

അരീക്കോട് എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു താൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കീപീഡിയയിൽ നിലവിലുണ്ട്.Arecode എന്ന് സെർച്ചൂ...
[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.211.59.174|117.211.59.174]] 10:52, 16 ഡിസംബർ 2013 (UTC)

== Medical Translation Newsletter Aug./Sept. 2014 ==

[[File:Medical translation.svg|80px|left|link=:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation Task Force]] 
[[File:Stetho book.jpg|right|250px]]
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Medical Translation Newsletter'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 2, Aug./Sept. 2014&lt;br/&gt;
by [[:w:en:User:CFCF|CFCF]]
&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;
&lt;/div&gt;
''[[:w:en:Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/Newsletter/Recipients|sign up for monthly delivery]]''&lt;/div&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #0000FF; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: .9em&quot;&gt;
[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|70px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Project_Med]][[File:TWB.svg|right|120px|link=http://translatorswithoutborders.org/]]
===&lt;big&gt;Feature – [[:w:en:Ebola virus disease|Ebola]] articles&lt;/big&gt;===
[[File:Ebola virus virion.jpg|200px|thumb|right|link=:w:en:WP:RTTS|Electron micrograph of an Ebola virus virion]]
During August we have translated [[:w:en:Ebola virus disease|Disease]] and it is now live in more than 60 different languages! To help us focus on African languages [https://rubric.com/ Rubric] has donated a large number of articles in languages we haven't previously reached–so a shout out them, and [[:w:en:User:Ian Henderson|Ian Henderson]] from Rubric who's joined us here at Wikipedia. We're very happy for our continued collaboration with both Rubric and Translators without Borders!
:Just some of our over 60 translations:
*[[:xh:Isifo sentsholongwane i-Ebola|Xhosa]]
*[[:nso:Bolwetši bja baerase ya Ebola|Northern Sotho]]
*[[:zu:Isifo segciwane le-Ebola|Zulu]]
*[[:ts:Xitsongwatsongwana xa vuvabyi bya Ebola|Tsonga]]
*[[:ve:Vhulwadze ha Vairasi ya Ebola|Venda]]
*[[:ha:Ƙwayoyin cuta na Ebola|Hausa]]
*[[:ig:Ọrịa ihi ụra nke ukwuu|Igbo]]
*[[:yo:Àrùn oorun àsùnjù|Yoruba]]
*[[:rw:Indwara y’umusinziro nyafurika|Kinyarwanda]]
*[[:sw:Ugonjwa wa malale|Swahili]]
*[[:ti:ኣፍሪካን ትራይፓኖሶሚያሲስ|Tigrinya]]

;&lt;big&gt;New roles and guides!&lt;/big&gt;
At Wikimania there were so many enthusiastic people jumping at the chance to help out the Medical Translation Project, but unfortunately not all of them knew how to get started. That is why we've been spending considerable time writing and improving guides! They are finally live, and you can find them at our [[:w:en:WP:TTF|home-page]]!
;&lt;big&gt;New sign up page!&lt;/big&gt;
We're proud to announce a new sign up page at [[:w:en:WP:MTSIGNUP|WP:MTSIGNUP]]! The old page was getting cluttered and didn't allow you to speficy a role. The new page should be easier to sign up to, and easier to navigate so that we can reach you when you're needed!
;Style guides for translations
Translations are of both full articles and shorter articles continues. The process where short articles are chosen for translation hasn't been fully transparent. In the coming months we hope to have a first guide, so that anyone who writes medical or health articles knows how to get their articles to a standard where they can be translated! That's why we're currently working on medical '''good lede''' criteria! The idea is to have a similar peer review process to [[:w:en:WP:GAN|good article nominations]], but only for ledes.
;Some more stats
*In July, 18 full article translations went live (&lt;small&gt;[[:w:en:WP:RTT|WP:RTT]]&lt;/small&gt;), and an additional 6 simplified versions went live (&lt;small&gt;[[:w:en:WP:RTTS|WP:RTTS]]&lt;/small&gt;)!
*We have a number of new lead integrators into Dutch, Polish, Arabic and Bulgarian, with more to come in smaller languages! ''(&lt;small&gt;Find them here [[:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/People|old sign up page]]&lt;/small&gt;)''
*We were mentioned in a Global Voices Online report by Subhashish Panigrahi at [http://globalvoicesonline.org/2014/07/27/doctors-and-translators-are-working-together-to-bridge-wikipedias-medical-language-gap/# Doctors and translators are working together to bridge Wikipedia's medical language gap]
*New medical professionals have started, dedicated to working in '''[[:w:en:Odiya language|Odiya]]''' and '''[[:w:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]'''!
;Further reading
*[http://translatorswithoutborders.org/ Translators Without Borders]
*[http://www.hifa2015.org/ Healthcare information for all by 2015], ''a global campaign''
&lt;br/&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
-- [[:w:en:User:CFCF|&lt;span style=&quot;background:#014225;color:#FFFDD0;padding:0 4px;font-family: Copperplate Gothic Bold&quot;&gt;CFCF&lt;/span&gt;]] [[:w:en:User talk:CFCF|🍌]] ([[Special:EmailUser/CFCF|email]]) 13:09, 24 September 2014 (UTC)
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:CFCF/Mass_message/Translation_newsletter&amp;oldid=9988851 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:CFCF@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== New sign-up page for the Medical Translation Project ==

Hey!

This is a friendly reminder that the '''[[:w:en:Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/Sign_up|sign-up page]]''' at the [[:w:en:WP:TTF|Medical Translation Project]] (previously Translation Task force) has been updated. This means everyone has to sign up again. Using the new page it will be easier for us to get into contact with you when there is work available. Please check out our [[:w:en:WP:TTFPROGRESS|progress pages]] now! There might be work there already for you. 

We are also very proud to introduce new roles and guides which allows people to help who don't have medical knowledge too!
;'''Here are ways you can help!'''
;[[:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation Task Force/Community organizing|Community organization]]
:We need involved Wikipedians to engage the community on the different Wikipedias, and to '''spread the word'''!
;[[:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/Integration guides/Pre translation|Assessing content]]
:We need language knowledgeable Wikipedians (or not yet Wikipedians) who indicate on our progress tables '''which articles should and should not be translated'''!
;[[:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/Integration guides/Translating|Translating]]
:We are always on the look-out for dedicated '''translators''' to work with our content, especially in smaller languages!
;[[:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/Integration guides/Post translation|Integration]]
:Translated articles need to be '''integrated into local Wikipedias'''. This process is done manually, and needs to take merge or replace older articles.
;[[:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/Integration guides/Localization|Template installation]]
:For translations to be more useful templates and modules should be installed. We need people with the technical know-how who can help out!
;[[:w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/Integration guides/Programming|Programming]]
:Several of our processes are in need of simplification and many could occur automatically with bots.

Please use the '''[[:w:en:Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/Sign_up|sign up page]]''', and thank you guys for all the work you've been doing. The translation project wouldn't be possible without you!


-- [[:w:en:User:CFCF|&lt;span style=&quot;background:#014225;color:#FFFDD0;padding:0 4px;font-family: Copperplate Gothic Bold&quot;&gt;CFCF&lt;/span&gt;]] [[:w:en:User talk:CFCF|🍌]] ([[Special:EmailUser/CFCF|email]]) 13:09, 24 September 2014 (UTC)
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:CFCF/Mass_message/Sign_up_message&amp;oldid=9989702 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:CFCF@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

==ഹലോ [[user:Netha Hussain | നതാ ]]! ==
ഞാൻ ഒരു പുതിയ അംഗമാണു്. സ്തീപക്ഷ എഴൂത്തിൽ താല്പര്യമുണ്ട്. 
[[user:viswaprabha|വിശ്വപ്രഭ]]യാണു് താങ്കളെ എനിക്കു പരിചയപ്പെടുത്തിയതു്. [[ഉപയോക്താവ്:Jothi Narayanan|Jothi Narayanan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jothi Narayanan|സംവാദം]]) 11:02, 26 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC)

== Doctor Ji ==

Hey,&lt;br/&gt;
Doctor Ji, :)&lt;br/&gt;
You may remember me from En WP. I was just making minor fixes at [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/റിപ്പോർട്ട്/en]] and found it is your article. How are you doing these days? And how was your Europe trip?  --[[User:Titodutta|Tito Dutta]] ([[User_talk:Titodutta|Talk]]) 14:21, 18 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC)
::Dear Tito ji,&lt;br /&gt;
The report requires major fixes! I have just copied an entire article which was probably the notes written by someone from the press. I am in the process of cleaning up and translating the rest of the report. I will have to correct the typos and fix grammatical errors after I have done the translation. Thank you for joining me on Malayalam Wikipedia, you are a superstar! The Europe trip was good, but I missed the community consultation and hence could not meet you. Meet you sometime later soon! Thanks again for your hard work in fixing the report! --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 16:29, 18 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC)

== വിക്കിപീഡിയ-എൽ.ജി.ബി.ടി പഠനശിബിരം ==

വിക്കിപീഡിയ - എൽ.ജി.ബി.ടി പഠനശിബിരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യപ്പെടുന്നു.
--[[ഉപയോക്താവ്:Erfanebrahimsait|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''ഇർഫാൻ ഇബ്രാഹിം സേട്ട്'''&lt;/font&gt;]] 14:24, 26 നവംബർ 2014 (UTC)

== ആയിരമാകാൻ ഒന്ന്  ==

Gastroenteritis Viral എന്ന ഒറ്റ ലേഖനം മാത്രമാണ്‌ 1000 പ്രധാന ലേഖനങ്ങളിൽ ഇല്ലാത്തത്.ഡോക്റ്റർ ഇതിന്റെ മലയാളത്തിലുള്ള ലേഖനം ഒന്ന് തുടങ്ങാമൊ?.Dr ajay സാറിനോടും ഇത്തരത്തിൽ ഒരു സന്ദേശം ഇട്ടിട്ടുണ്ട് പക്ഷേ അദ്ദേഹം അവധിയിലാണ്‌.--[[ഉപയോക്താവ്:AJITH MS|അജിത്ത്.എം.എസ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AJITH MS|സംവാദം]]) 20:55, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2015 (UTC)
::[https://en.wikipedia.org/wiki/Viral_gastroenteritis ഇതാണോ] താങ്കൾ ഉദ്ദേശിച്ച ലേഖനം? വളരെ ചെറിയ ലേഖനമാണല്ലോ, 1000-ത്തിൽ പെടുമെന്ന് തോന്നുന്നില്ല. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 1000 പ്രധാനലേഖനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ആസൂത്രണ പേജ് ഉണ്ടോ? നന്ദി, [[ഉപയോക്താവ്:AJITH MS|അജിത്ത്.എം.എസ്]]. --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 16:59, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2015 (UTC)
ഡോക്റ്റർ,Gastroenteritis Viral എന്നാണ്‌ അവർ 1000 പ്രധാന ലേഖനങ്ങളിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്ന്തെങ്കിലും [https://en.wikipedia.org/wiki/Gastroenteritis Gastroenteritis] എന്ന ലേഖനത്തിലേക്കാണ്‌ ലിങ്ക് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്.ബുദ്ധിമുട്ടാകില്ലങ്കിൽ Gastroenteritis ഇതിന്റെ മലയാളം എഴുതാമൊ? ---[[ഉപയോക്താവ്:AJITH MS|അജിത്ത്.എം.എസ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AJITH MS|സംവാദം]]) 17:08, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2015 (UTC)&lt;br /&gt;
Gastroenteritis ലേഖനം തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.1000 [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8E%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%BE_%E0%B4%AD%E0%B4%BE%E0%B4%B7%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86_%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%95 പ്രധാനലേഖനങ്ങൾ] --[[ഉപയോക്താവ്:AJITH MS|അജിത്ത്.എം.എസ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AJITH MS|സംവാദം]]) 12:09, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2015 (UTC)-

== വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ_മാസം ==

[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ_മാസം]] തുടങ്ങി. നോക്കുമോ  മറ്റുള്ളവരേം ചേർക്കുമോ. ഫേസ്ബുക്കില് പ്രമോട്ട് ചെയ്യുമോ. ചില ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമോ ----[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 06:27, 3 നവംബർ 2015 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം 2015==

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കി]] സമൂഹത്തിന്റെ വാർഷിക സംഗമം, [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2015]], ഡിസംബർ മാസത്തിൽ കോഴിക്കോട് വെച്ച് ചേരാനുദ്ദേശിക്കുന്നു. [[കോഴിക്കോട്]] നിന്നുള്ള വിക്കി ഉപയോക്താവെന്ന നിലയിൽ താങ്കളുടെ ആത്മാർത്ഥമായ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഒപ്പം സംഗമോത്സവ വിജയത്തിനായി താങ്കൾക്ക് എങ്ങനെ ഇതിന്റെ സംഘാടകരുമായി / സംഘാടക സമിതിയുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് അറിയുവാനും താൽപര്യപ്പെടുന്നു. താങ്കളുടെ വിലയേറിയ അഭിപ്രായങ്ങളും നിർദ്ദേശങ്ങളും അറിയിക്കുക. താങ്കളുടെ സജീവ പങ്കാളിത്തം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

സംഘാടനത്തിന് മുന്നിട്ടിറങ്ങാൻ തയ്യാറുള്ളവർ ഇവരാണ്. താങ്കൾ ഇവരുമായി ബന്ധപ്പെടുമല്ലോ.?
*വി.കെ ആദർശ് (മൊബൈൽ : 9387907485)
*[[ഉപയോക്താവ്:Lalsinbox|ലാലു മേലേടത്ത്]] (മൊബൈൽ : 9562818718)
*[[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|ശ്രീജിത്ത്  കൊയിലോത്ത്]] (മൊബൈൽ : 9745002412)

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് എന്നെയും വിളിക്കാവുന്നതാണ്. (എല്ലാർക്കും അയക്കുന്ന കൂട്ടത്തിൽ അയച്ചതാണേ. _/\_)

എന്ന്,
[[ഉപയോക്താവ്:Erfanebrahimsait|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''ഇർഫാൻ ഇബ്രാഹിം സേട്ട്'''&lt;/font&gt;]] - (മൊബൈൽ : 7403377786)

== താങ്കൾക്കിതാ ഒരു പുച്ചക്കുട്ടി! ==

[[പ്രമാണം:Cute grey kitten.jpg|left|150px]]
മലയാള വിക്കിയിൽ നടത്തുന്ന പമ്മി പമ്മിയുള്ള തിരുത്തലുകൾക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു


[[ഉപയോക്താവ്:Sidheeq|സിദ്ധീഖ് &amp;#124; सिधीक&amp;#124;Sidheeq&amp;#124; صدّيق]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sidheeq|സംവാദം]]) 15:31, 2 ഡിസംബർ 2015 (UTC)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;/&gt;
::പൂച്ചക്കുട്ടിക്ക് വളരെയധികം നന്ദി, [[ഉപയോക്താവ്:Sidheeq|സിദ്ധീഖ് &amp;#124; सिधीक&amp;#124;Sidheeq&amp;#124; صدّيق]]. --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 18:16, 8 ഡിസംബർ 2015 (UTC)

== വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

&lt;div style=&quot;background-color:#dfdfdf; color:#333; font-size:11px; text-align:right; line-height:12px; height:15px; padding:2px;border-radius:5px; &quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f9f9f9;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f9f9f9;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;border:none; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #ddd; background: -moz-linear-gradient(top, #f4f4f4 0%, #f1f1f1 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:1px #FFA500 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:WikiSangamothsavam-2015-logo.png|500px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2015]]&lt;br/&gt;&lt;/div&gt;
|- 
! 
&lt;div  style=&quot;font-weight:400; color:#333; margin:15px; text-align:left&quot; &gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background:#333; color:#fff; border-radius:5px;  font-size:16px&quot;&gt;നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ '''[[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2015]], ഡിസംബർ 19, 20 തീയ്യതികളിൽ   [[കോഴിക്കോട്]] വെച്ച് നടക്കുന്നു'''.&lt;br/&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2015 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [https://www.facebook.com/MalayalamWikipedia/  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1n8X_pfFDfu_CcEnAhsrjfSUYEfM5eT3oEW-U1c6maXU/ ഗൂഗിൾ ഫോമിൽ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.

വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതിനായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:MALABAR2015|മലബാർ തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]  ''വിക്കിവിദ്യാർത്ഥിസംഗമം'', ''കോഴിക്കോട് ഫോട്ടോവാക്ക്'', ''മലയാളം വിക്കി ഭാവി പരിപാടികൾ'', ''പഴയ പുസ്തകങ്ങളുടെ ഡിജിറ്റൈസേഷനും'' എന്നീ പരിപാടികളും സംഗമത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിൽ മുഴുവൻ സമയ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കി ഈ വാർഷിക സമ്മേളനം അവിസ്മരണീയമാക്കുമല്ലോ. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Ranjithsiji|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

2015 ഡിസംബർ 19,20 തീയ്യതികളിൽ കോഴിക്കോട്ട് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
----'''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015#.E0.B4.B8.E0.B4.82.E0.B4.98.E0.B4.BE.E0.B4.9F.E0.B4.95.E0.B5.BC|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 08:42, 9 ഡിസംബർ 2015 (UTC)

== വിവാഹ നക്ഷത്രം ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Bride_and_groom.jpg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''വിവാഹമംഗളാശംസകൾ'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | 2016 [[ജനുവരി 9]] ന് വിവാഹിതയായ നതയ്കും കൂട്ടുകാരനും സ്നേഹം നിറഞ്ഞ ആശംകൾ ! [[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 00:55, 11 ജനുവരി 2016 (UTC)
|}

ഞാനും നേരുന്നു...മംഗല്യ മംഗളം... വൈകിയതിൽ ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു.... [[ഉപയോക്താവ്:Sidheeq|സിദ്ധീഖ് &amp;#124; सिधीक&amp;#124;Sidheeq&amp;#124; صدّيق]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sidheeq|സംവാദം]]) 06:41, 24 ജനുവരി 2016 (UTC)

== Request ==

Greetings.

Could you create the article [[en:Azerbaijani rug]] in Malayalam?

Thank you.

== വിക്കപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016 ==

&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 32px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം]]&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:WAM_2016_Banner.png|450px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #333; &quot;&gt;
പ്രിയ സുഹൃത്തേ, താങ്കളെ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ '''[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016]]''' പങ്കെടുക്കാനായി ക്ഷണിക്കുന്നു

ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന തിരുത്തൽയജ്ഞമാണ് വിക്കിപീഡിയ എഷ്യൻ മാസം. നവംബർ 2016 ലാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തപ്പെടുന്നത്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണവും ആധികാരികതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതും ഈ പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ദേശമാണ്. 2015 ൽ 7000 ലേഖനങ്ങൾ 43 വിവിധ ഭാഷകളിലായി വിവിധ വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കാൻ ഈ പദ്ധതി മൂലം കഴിഞ്ഞു.

പരസ്പര സൗഹൃദത്തിന്റെ ഓർമ്മക്കായി ഏഷ്യൻ സമൂഹങ്ങൾ ഓരോ എഡിറ്റർക്കും ഒരു പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ പോസ്റ്റ്കാർഡ് അയക്കുന്നതാണ്. 4 ലേഖനങ്ങൾ ഈ പദ്ധതിയിൽ ചേർന്ന് എഴുതണമെന്ന നിബന്ധനമാത്രമേയുള്ളൂ.

ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കും.

കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[Wikipedia:WAM2016|ഏഷ്യൻമാസം 2016]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. നമുക്ക് ഈ പരിപാടി ഒരു വിജയമാക്കിതീർക്കാമെന് പ്രതീക്ഷയോടെ
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|പങ്കെടുക്കുക|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2016&amp;action=edit&amp;section=4 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
&lt;/noinclude&gt;[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 05:25, 31 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== തെരഞ്ഞെടുപ്പിലേക്കു സ്വാഗതം ==

[[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകരുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്]] പോലുള്ള നിർണ്ണായക തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ സ്ത്രീ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പുവരുത്തണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ചില നിബന്ധനകൾ പാലിച്ചുകൊണ്ട് ഏതൊരു ഉപയോക്താവിനും തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ടുചെയ്യാം. കാര്യനിർവാഹക സ്ഥാനത്തേക്കു വനിതാ സ്ഥാനാർത്ഥികളെ താങ്കൾക്കു നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുകയും ചെയ്യാം.--[[ഉപയോക്താവ്:Arunsunilkollam|അരുൺ സുനിൽ കൊല്ലം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arunsunilkollam|സംവാദം]]) 12:45, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC)
::[[ഉപയോക്താവ്:Arunsunilkollam|അരുൺ സുനിൽ കൊല്ലം]] : സന്ദേശത്തിനു നന്ദി. ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ സംരംഭങ്ങളിൽ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അടുത്തകാലത്തായി മലയാളത്തിൽ വളരെക്കുറച്ച് തിരുത്തലുകളേ നടത്താറുള്ളൂ. ചില ആഗോള പ്രൊജക്റ്റുകളീൽ പങ്കെടുക്കുന്നതുകൊണ്ട് മലയാളത്തിൽ ലേഖനമെഴുതാൻ അധികം സമയം കിട്ടാറില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഞാൻ വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വനിത സ്ഥാനാർഥികളെ കാര്യനിർവാഹക/ബ്യൂറോക്രാറ്റ് സ്ഥാനത്തേക്ക് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്നതിനോട് യോജിക്കുന്നു. എന്റെ പരിചയത്തിൽ അനുഭവസമ്പന്നരായ സജീവ വനിതാ വിക്കിമീഡിയർ ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് തൽക്കാലം നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നും വിട്ടു നിൽക്കുന്നു. --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 13:15, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC)
അഭിപ്രായം അറിയിച്ചതിനും വോട്ടുചെയ്തതിനും {{നന്ദി}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arunsunilkollam|അരുൺ സുനിൽ കൊല്ലം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arunsunilkollam|സംവാദം]]) 13:57, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC)

== 27 Communities have joined WAM 2018, we're waiting for you! ==

[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]]

Dear WAM organizers!

Wikipedia Asian Month 2018 is now 26 days away! It is time to sign up for 
'''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|WAM 2018]]''', 

Following are the updates on the upcoming WAM 2018:

* Follow the [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Organiser Guidelines|organizer guidelines]] to host the WAM successfully.
* We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and '''sign up''' at this page]]. 
* If you or your affiliate wants to organize an event partnering with WAM 2018, Please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|'''Take a look''' at here]].
* Please encourage other organizers and participants to sign-up in [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.


If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
[[:m:User:Wikilover90|Wikilover90]] using ~~&lt;includeonly&gt;~&lt;/includeonly&gt;~~
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18448358 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM Organizers Update ==

Hi WAM Organizer! Hopefully, everything works just fine so far! '''[[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|Need Help Button''', post in any language is fine]]
* Here are some recent updates and clarification of rules for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question.
** Additional souvenirs (e.g. postcard) will be sent to Ambassadors and active organizers.
** A participant's article count is combined on all language Wikipedias they have contributed to
** Only Wikipedia Asian Month on Wikipedia or Wikivoyage projects count (no WikiQuote, etc.)
** The global top 3 article count will only be eligible on Wikipedias where the WAM article requirement is at least 3,000 bytes and 300 words.
** If your community accepts an extension for articles, you should set up a page and allow participants to submit their contributions there.
** In case of redirection not allowed submitting in Fountain tool, a workaround is to delete it, copy and submit again. Or a submission page can be used too.
** Please make sure enforce the rules, such as proper references, notability, and length.
** International organizers will double check the top 3 users' accepted articles, so if your articles are not fulfilling the rules, they might be disqualified. We don't want it happened so please don't let us make such a decision.

Please feel free to contact me and WAM team on [[m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]], send me an email by Email this User or chat with me on facebook. For some languages, the activity for WAM is very less, If you need any help please reach out to us, still, 12 more days left for WAM, Please encourage your community members to take part in it.

If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Best Wishes,&lt;br /&gt;
Sailesh Patnaik&lt;br /&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18557757 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== What's Next (WAM)! ==

Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next?
; Tool problem
: If you faced problem submitting articles via judging tool, use [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|this meta page]] to do so. Please spread this message with local participants.
; Here are what will come after the end of WAM
* Make sure you judge all articles before December 7th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. 
* Participates still can submit their contribution of November before December 5th at [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|'''this page''']]. Please let your local wiki participates know. Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']] after December 7th
* There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. 
*  Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
* There will be a progress page for the postcards.

; Some Questions
* In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[:m:User:Ле Лой|Le Loi]] for more information.

Thanks again, Regards &lt;br/&gt;
[[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 04:59, 3 ഡിസംബർ 2018 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18652404 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM Postcard collection ==

Dear organiser,

Thanks for your patience, I apologise for the delay in sending the Google form for address collection. Please share [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScoZU2jEj-ndH3fLwhwG0YBc99fPiWZIfBB1UlvqTawqTEsMA/viewform this form] and the message with the participants who created 4 or more than 4 articles during WAM. We will send the reminders directly to the participants from next time, but please ask the participants to fill the form before January 10th 2019. 

Things to do:
#If you're the only organiser in your language edition, Please accept your article, keeping the WAM guidelines in mind.
#Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
#Please update the status of your language edition in [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']].


Note: This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. Thanks :) --[[:m:User:Saileshpat|Saileshpat]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:15, 19 ഡിസംബർ 2018 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18711123 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Invitation to Organize Wiki Loves Love 2019 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:WLL Subtitled Logo subtitled b (transparent).svg|frameless|right]]

[[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|Wiki Loves Love]] (WLL) is an International photography competition of Wikimedia Commons to subject love testimonials happening in the month of February 2019.

The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects. February is around the corner and Wiki Loves Love team invites you to organize and promote WLL19 in your country and join hands with us to celebrate love and document it on Wikimedia Commons. The theme of 2019 is '''Festivals, ceremonies and celebrations of love'''.

To organize Wiki Loves Love in your region, sign up at WLL [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Organise|Organizers]] page. You can also simply support and spread love by helping us [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|translate]] the commons page in your local language which is open for translation.

The contest starts runs from 1-28 February 2019. Independent from if there is a local contest organised in your country, you can help by making the photo contest Wiki Loves Love more accessible and available to more people in the world by translating the upload wizard, templates and pages to your local language. See for an overview
of templates/pages to be translated at our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Translations|Translations page]].

Imagine...The sum of all love!

[[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/International Team|Wiki Loves Love team]]

--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:33, 6 ജനുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wiki_Loves_Love&amp;oldid=18760999 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt; 
അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&amp;action=edit&amp;section=5 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Invitation from WAM 2019 ==

[[File:WAM logo without text.svg|right|200px]]
Hi WAM organizers!

Hope you are all doing well! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2019#Communities_and_Organizers|sign up for the 2019 Wikipedia Asian Month]]''', which will take place in November this year (29 days left!). Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|the meta talk page]].

#Please add your language project by 24th October 2019. Please indicate if you need multiple organisers by 29th October.
#Please update your community members about you being the organiser of the WAM.
#We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. 
#Please encourage other organizers and participants to sign-up [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|in this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.
#If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
[[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:03, 2 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=19195667 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #e2e0ee; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|250px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt;
ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി 1 നവംബർ 2019 - 30 നവംബർ 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

ഏഷ്യൻരാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിലെ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും വികസിപ്പിക്കുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2019/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&amp;action=edit&amp;section=1 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 09:57, 27 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== അഭിനന്ദനങ്ങൾ ==

റെഡ് ഹാറ്റിന്റെ ഓപ്പൺ സോഴ്സ് അക്കാദമിക് പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതിന് അഭിനന്ദനങ്ങൾ. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 05:53, 3 മേയ് 2020 (UTC)
:: അഭിനന്ദനങ്ങൾക്ക് നന്ദി, [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]]. {{unsigned|Netha Hussain}}

== Wikipedia Asian Month 2020 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''.
# Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. 
#	The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) 
#	Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020

Sincerely yours,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&amp;oldid=20508138 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KOKUYO@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വാക്സിൻ തിരുത്തൽ താരകം ==

{{award2| border=blue| colour=white| image=Barnstarmedicine.svg| size=200px| topic=നക്ഷത്രപുരസ്കാരം| text=[[വിക്കിപീഡിയ:വാക്സിൻ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2021|വാക്സിൻ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2021]] മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ അവതരിപ്പിച്ചതിന് നതയ്ക്ക് ഈ നക്ഷത്രപുരസ്കാരം സന്തോഷപൂർവ്വം സമർപ്പിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 02:27, 3 ജൂൺ 2021 (UTC)}}

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:34, 23 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യ ==

സുഹൃത്തെ Netha Hussain,

വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റീ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിങ്ങൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ യോഗ്യതയുള്ളതിനാലാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഈ ഇമെയിൽ ലഭിക്കുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2021 ഓഗസ്റ്റ് 18 ന് ആരംഭിച്ച്, 2021 ഓഗസ്റ്റ് 31 ന് അവസാനിക്കും. വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്രോജക്ടുകൾ ഒരു ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻറെ തീരുമാനമെടുക്കൽ സമിതിയാണ്. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി കളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

ഈ വർഷം ഒരു സമുദായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെ നാല് സീറ്റുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. ഈ സീറ്റുകളിലേക്ക് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 19 സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കുന്നു. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021 ലെ ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റി സ്ഥാനാർത്ഥികളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

സമുദായത്തിലെ 70,000 അംഗങ്ങളോട് വോട്ടുചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു! വോട്ടിംഗ് 23:59 UTC ആഗസ്റ്റ് 31 വരെ മാത്രം.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''വോട്ട് ചെയ്യാൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ SecurePoll - ൽ പോവുക''']].

നിങ്ങൾ ഇതിനകം വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, വോട്ട് ചെയ്തതിന് നന്ദി, ദയവായി ഈ ഇമെയിൽ അവഗണിക്കുക. ആളുകൾക്ക് എത്ര അക്കൗണ്ടുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഒരു തവണ മാത്രമേ വോട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വായിക്കുക]]. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 05:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949539 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants!
Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team.
# Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''.
# Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!!
# If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:'''

# Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones.
# The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!)
# Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status.

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&amp;#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021

Sincerely yours,

[[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=20538644 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Reke@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]]  for organizers. Please remember to:

# use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs &amp; Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''.
# Inform your community members WAM 2022 is coming!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. 
#	The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022

Sincerely yours,

 [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=23975688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Joycewikiwiki@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 11:25, 16 നവംബർ 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 18 നവംബർ 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:21, 2 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 08:11, 18 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=ml medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/ml&amp;oldid=25416194 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Doc James@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br/&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th January 2024, we had our first user group meeting held online this year.
** Shared updates about the [[:m:WikiConference Kerala|WikiConference Kerala]] and [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Malayalam_Wikipedia_21st_Birthday_Celebration|21st Birthday Celebration of Malayalam Wikipedia]] held on 23 Dec 2023 at Thrissur.
** Shared updates about the [[:m:Wikimedians_of_Kerala/Events/Wikisource_Digitization_Event,_Pala|Wikisource digitization program]] held at St. Mary's GHSS Pala. 
** Discussed about the Monthly newsletter of UG....([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Feb 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/February_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26198188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br/&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th February 2024, we had our second user group meeting held online at Google Meet platform this year.
** Shared updates about the ongoing [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]] by [[User:Tonynirappathu]].
** Discussed about the [[:m:Tamil-Malayalam Community Collaboration|Tamil-Malayalam Community Collaboration]] plans and invited members to join the initiate.
** Discussed the technical issues in the Malayalam Wikipedia and shared updates about the ''Wikimedians of Kerala technical group'' ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Shared updates about [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 30th Mar 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/March_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 17:30, 28 മാർച്ച് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's third newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br/&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 30th March 2024, we had our third user group monthly meeting held online at User Group's Telegram platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki campaigns.
** Discussed about [[:c:Wiki Loves Earth 2024|Wiki loves Earth]] campaign and usergroup's interest in organising it in India level.
** Discussed about WikiFunctions and members shared updates about their views. ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/March_2024|Read more at...]])

'''Eevents &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group is planning to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th Arp 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/April_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 06:18, 21 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April-May 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br/&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27th April, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki edit-a-thons and hack-a-thons.
** Discussed about recent happenings in Malayalam Wikipedia.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2024|'' Read more at...'']])
* On 25th May, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Discussed about India election 2024 edit-a-thon running in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about technical training for editors in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about Indic Media Wiki Developers user group [[:m:Wikimedia Hackathon Kochi - 2024|Hackathon]] happened at Tinkerspace, Kalamassery.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2024|'' Read more at...'']])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
**[[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
**[[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
**[[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group has proposed an application to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 15th June 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/June_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Rajithsiji|Rajithsiji]] &amp; [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] on 13:26, 14 ജൂൺ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26940905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - June 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 15th June 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the MC final draft version and voting procedure. Suggested open voting in meta to select the offical voter of the Wikimedians of Kerala UG.
** Shared updates about Technical Consultations 2024 program by Indic MediaWiki Developers UG and discussed how community members can get involved.
** Shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|Wiki Loves Onam Rapid grant]] by User:Gnoeee and discussed the focus of the event with the members. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2024|Read more at...]])
* On 29th June 2024, we had a special meeting held online at Jitsi platform to discuss with the UG members and Malayalam community about the MC voting.
** User:Ranjithsiji was selected as official voter of UG after open voting in meta and asked the community about the feedback before voting.
** Discussed about Movement Charter and members shared updates about their views. UG members invloved in translating the MC page to Malayalam. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/MC discussion June 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* Past events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been ended on June 15th and nearly [https://editathonstat.toolforge.org/ige24/index.php 87 articles] has been created/updated.
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 20th July 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 08:41, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26958227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - July 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th July 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Akhilan presented the idea about photo documentation that aims to document a village and a photo scavenger hunt. The more details about it can been seen at [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Village Documentation - Thalavoor|Village Documentation - Thalavoor]] and [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Wikipedia Takes Kollam|Wikipedia Takes Kollam]] pages.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|''Wiki Loves Onam'']] grant proposal which got approved for in FY 2023-24 (Round 6) that aims to document videos and photos in Wikimedia platforms. Planning to share more updates in the month of August.
** Discussed about the user groups upcoming months plan. User:Ranjithsiji and User:Manojk shared plans for submitting grant proposals for organising some events in upcoming months. 
** Community members User:Irvin calicut, User:Akhilan, User:Tonynirappathu was elected for auditing the grants involving the user group.([https://etherpad.wikimedia.org/p/IN-KL_Meetup_July_2024 read more at...])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group members User:Gnoeee and User:Ranjithsiji will be travelling to Wikimania this year from Kerala and User:Mujeebcpy will be joining from Austria.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Aug 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 14:49, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27190605 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
== [[കരട്:കതരഗാമ]] ==
കതരഗാമ വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കരടിൽ നിന്നും ഈ ലേഖനം മാറ്റിത്തരണമന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 09:29, 3 ഡിസംബർ 2024 (UTC)

== വിക്കിപീഡിയ:വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം ==
{{ping|Netha Hussain}}
[[വിക്കിപീഡിയ:വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2025|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം]] തുടങ്ങാനാഗ്രഹിക്കുന്നതിനു നന്ദി എന്നാൽ 2021 മുതൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലുള്ളവർ [[Meta:Feminism and Folklore|ഫെമിനസം ആൻഡ് ഫോക്ലോർ]] തിരുത്തൽ യജ്ഞം എന്ന അന്താരാഷ്ട്ര പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം ആന്റ് ഫോക്ലോർ 2024|തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ]] പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട്. 2025ലും ഈ പദ്ധതി നടത്തുവാനുള്ള തീരുമാനം നമ്മൾ മീറ്റിംഗുകളിൽ അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്.  ഇന്ത്യ ലെവലിൽ നടന്ന മീറ്റിംഗുകളിൽ നമ്മൾ പങ്കെടുത്തതും ഇവിടെ പരിപാടി നടത്തുവാനുള്ള [[Meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki Loves Folklore &amp; Feminism and Folklore Activities in India 2025 (ID: 22891840)|ബഡജറ്റ് സമർപ്പിക്കുകയും]] ചെയ്തിട്ടുള്ളതുമാണ്. ആകയാൽ ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞം അതുമായി ചേർക്കുമല്ലോ. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:25, 4 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
::{{ping|Ranjithsiji}}ഫെമിനിസം ആൻ്റ് ഫോക്ലോർ പരിപാടി നമ്മൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന കാര്യം ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നില്ല. വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം ഈ പരിപാടിയുമായി തീർച്ചയായും ബന്ധിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ഫെബ്രുവരിയിൽ ഫെമിനിസം ആൻ്റ് ഫോക്ലോർ നടത്തുകയാണെങ്കിൽ മാർച്ചിൽ വനിതാദിനപരിപാടി നടത്തുന്നത് കാരണം വനിതാസംബന്ധമായ വിഷയങ്ങൾക്ക് രണ്ട് മാസത്തെ പ്രവർത്തനം മാറ്റി വയ്ക്കുന്നത് ആവശ്യമാണോ? അല്ലെങ്കിൽ രണ്ട് തിരുത്തൽ യജ്ഞങ്ങളും ഫെബ്രുവരിയിൽ തന്നെ നടത്തണോ, പക്ഷെ അങ്ങനെ ചെയ്താൽ രണ്ട് യജ്ഞത്തിലുമുള്ള പങ്കാളിത്തം കുറഞ്ഞ് പോകുമോ? താങ്കളുടെ അഭിപ്രായത്തിനനുസരിച്ച് തീരുമാനിക്കാം എന്ന് കരുതുന്നു. --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 14:20, 4 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
:::{{ping|Netha Hussain}}അതായത് തത്വത്തിൽ വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ എഴുതുന്ന എല്ലാ ലേഖനങ്ങളും ഫെമിനിസം ഫോക്‌ലോർ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ വരാൻ യോഗ്യമാണ്. ഈ സമയക്രമം അന്താരാഷ്ട്ര സമയക്രമമുമായി ഒത്തുപോകാനായാണ് നിശ്ചയിച്ചത്. 2021 മുതൽ വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം നടത്താത്തത് ഫെമിനിസം ഫോക്‌ലോർ നടത്തുന്നതുകൊണ്ടാണ്. മീനാക്ഷി നന്ദിനിയാണ് പ്രധാന സംഘാടക. ഇതിപ്പോ ഒരു ലേഖനം തന്നെ രണ്ട് പരിപാടിയിലും വരും. രണ്ടിലും സമ്മാനവും കിട്ടും. എനിക്ക് തോന്നുന്നത് രണ്ടു തിരുത്തൽ യജ്ഞവും നടത്താമെന്നാണ്. വനിതാസംബന്ധമായ വിഷയങ്ങൾക്ക് രണ്ട് മാസത്തെ പ്രവർത്തനം തീർച്ചയായും അത്യാവശ്യം തന്നെയാണ്. മാർച്ച് മാസത്തിൽ എഴുതുന്ന ലേഖനങ്ങളെല്ലാം രണ്ടു പരിപാടിയിലും പരിഗണിക്കാം. എന്തു പറയുന്നു. അതുകൂടാതെ മാർച്ചിൽ വിക്കി ലൗസ് ഫോക്‌ലോർ ഫോട്ടോ ക്യാമ്പയിനും നടക്കുന്നുണ്ട്. അവയിൽ വരുന്ന ഫോട്ടോകൾ ലേഖനങ്ങളിലുപയോഗിക്കുക എന്ന പരിപാടിയും മാർച്ചിൽ വരും.  അപ്പോൾ ഫെബ്രുവരിയിൽ തുടങ്ങുന്നു. മാർച്ചിൽ വരുന്ന ലേഖനങ്ങളെല്ലാം വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിലും പരിഗണിക്കുന്നു. രണ്ടിലും സമ്മാനങ്ങളും കൊടുക്കുന്നു. അങ്ങനെയാക്കിയാലോ ? --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 15:35, 4 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
::: {{ping|Ranjithsiji}} ഓക്കെ. എന്നാൽ അങ്ങനെയാക്കാം. രണ്ട് യജ്ഞങ്ങളും തമ്മിൽ ആകെ രണ്ട് വ്യത്യാസങ്ങളെ ഉള്ളൂ. ഫെമിനിസം ആന്റ് ഫോക്ലോറിൽ നാടോടി സംസ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് എഴുതാം, വനിതാദിനത്തിന്റേതിൽ അതില്ല. ഫെമിനിസം ആന്റ് ഫോക്ലോറിൽ 3000 ബൈറ്റ്സ് ഉള്ള ലേഖനങ്ങൾ പരിഗണിക്കും, പക്ഷെ വനിതാദിനത്തിന്റേതിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ മാത്രമേ പരിഗണിക്കൂ [ഗുണമേന്മ കുറഞ്ഞ ലേഖനങ്ങൾ പഴയകാല തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ ഉൾക്കൊണ്ടിട്ടുള്ളതുകൊണ്ടാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ വേണമെന്ന നിബന്ധന വച്ചത്, ഇതുവരെ ഇത്തരം ഒരു യജ്ഞം ആരും നടത്തിയിട്ടില്ല എന്ന് തോന്നുന്നു] വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം എന്ന പേര് ഒഴിവാക്കി, തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്ന യജ്ഞത്തെ ഫെമിനിസം ആന്റ് ഫോക്ലോറിന്റെ അനുബന്ധ പരിപാടിയായി നടത്താൻ പറ്റുമോ? പക്ഷെ, സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച് തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിന് സമ്മാനം കൊടുക്കാനാവും, പക്ഷെ നാടോടി സംസ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിന് സമ്മാനം കൊടുക്കാൻ കഴിയില്ല. പല വ്യത്യസ്ഥ പേരുള്ള പരിപാടികൾ ഒരേസമയം നടത്തുന്നതിനു പകരം, ഒരൊറ്റ പരിപാടിക്ക് കീഴിൽ പലതരം ആക്റ്റിവിറ്റികൾ നടത്തുന്നതാവും അഭികാമ്യം എന്നാണ് എന്റെയും അഭിപ്രായം. --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 16:43, 4 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
:::  അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിനെ ഫെമിനിസം ആന്റ് ഫോക്ലോറിന്റെ ഉപപരിപാടിയാക്കാം. അത് മെറ്റ താളിലും അറിയിക്കാം. വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ മാത്രം എഴുതാം. എന്നിരിക്കില്ലും അതിനും ഒരു നിബന്ധനവയ്ക്കുന്നത് നന്നാവും എന്നെനിക്ക് തോന്നുന്നു. അങ്ങനെയെങ്കിൽ എന്നെയും ജൂറിമെമ്പറായി ചേർക്കുമോ. ലേഖനങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാര പരിശോധനക്ക് വിവിവധ ടൂളുകളെ ആശ്രയിക്കാമെന്നും തോന്നുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 16:53, 4 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
::: {{ping|Ranjithsiji}} തീർച്ചയായും. തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എങ്ങനെ എഴുതണമെന്നുള്ള നിബന്ധനകൾ ഉണ്ടാക്കാൻ താങ്കൾക്ക് കഴിയുമോ? എങ്കിൽ അവ ചേർത്ത് താൾ വികസിപ്പിക്കുമല്ലോ. നിലവിലെ ലോഗോ മാറ്റുകയും, വനിതാദിന യജ്ഞത്തിന്റെ താൾ ഉപതാളാക്കുകയും ചെയ്യണമെങ്കിൽ അതും ചെയ്യുമല്ലോ. മീനാക്ഷി {{ping|Meenakshi nandhini}} ജൂറിയിൽ ചേരുന്നതിൽ താല്പര്യം അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. താങ്കളും ജൂറിയായി ചേരുമല്ലോ. മൂന്നാമത് ഒരാളെക്കൂടി ജൂറിയായി ആവശ്യമുണ്ട്, ആർക്കെങ്കിലും ഈ പ്രവർത്തനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളതായി അറിയുമോ? ജൂറി വിജയികളെ തിരഞ്ഞെടുത്താൽ അവർക്ക് സമ്മാനം കൊടുക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്തം ഞാൻ ഏറ്റെടുക്കാം. 
:::സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചോ, സ്ത്രീകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശാസ്ത്ര-സാമൂഹ്യ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചോ തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന ലേഖനങ്ങൾ ആയിരിക്കണം എഴുതേണ്ടത് എന്ന നിബന്ധന മാത്രമേ എന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് ഉള്ളൂ. സമ്മാനം കൊടുക്കാനായി ആകെ 9000 രൂപയും ഉണ്ട് (മാർച്ച് 2025 നുള്ളിൽ പണം ഉപയോഗിച്ച് തീർക്കണം). ബാക്കിയുള്ള കാര്യങ്ങളൊക്കെ എങ്ങനെ ചെയ്യണമെന്നുള്ളത് താങ്കളുടെയും, മീനാക്ഷിയുടെയും വിവേചനത്തിനനുസരിച്ച് ചെയ്യാം എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. അനുയോജ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ യജ്ഞത്തിന്റെ താളിൽ വരുത്തുമല്ലോ. --[[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 17:16, 4 ഡിസംബർ 2024 (UTC)
::: {{ping|Netha Hussain}} {{ping|Vijayanrajapuram}} വിജയൻ മാഷിനെ ഈ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിന്റെയും ഫെമിനിസം ആന്റ് ഫോക്ലോറിന്റെയും ജൂറിയാവാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു.
::: [[വിക്കിപീഡിയ:തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം (മാനദണ്ഡങ്ങൾ)]] ആണ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിലുള്ള മാനദണ്ഡം. [[:en:Wikipedia:Featured article criteria|ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ ഇങ്ങനെ]] ഒരു മാനദണ്ഡവുമുണ്ട്.  വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം തീരുമാനിക്കുന്നത്.  ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മറ്റ് നിയമങ്ങൾ വേണമെങ്കിൽ സമവായമുണ്ടാക്കി നിർമ്മിക്കാവുന്നതാണ്. സാധാരണയായി തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം എഴുതുന്നത് ആ വിഷയത്തിൽ താത്പര്യമുള്ളവരുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ്. അതുകൊണ്ട് അത്തരം ആളുകളെ പങ്കെടുപ്പിക്കുക എന്നതാണ് വെല്ലുവിളി. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 06:50, 5 ഡിസംബർ 2024 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== 15-ാം വിക്കി തിരുത്തൽ വാർഷികം :) ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Balloons-aj.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''ആദ്യ വിക്കി തിരുത്തൽ ദിനാശംസകൾ!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ താങ്കളുടെ [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/Netha_Hussain&amp;dir=prev&amp;limit=1 ആദ്യ തിരുത്തലിന്റെ] 15-ാം വാർഷികം ആഘോഷിക്കുന്ന ഈ അവസരത്തിൽ മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ താങ്കൾക്ക് എന്റെ ആശംസകൾ.- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 16:15, 2 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)
|}

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>cdigyk8oxu6izgtwderkc8rk507jtxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മെറ്റാസിറ്റി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125737</id>
    <revision>
      <id>4615389</id>
      <parentid>3840280</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7655" sha1="9nkfkxsh30ixfe7jzr9vk9cjmj174kx" xml:space="preserve">{{prettyurl|Metacity}} 
{{Infobox software
| name = മെറ്റാസിറ്റി
| logo = Metacity.png
| logo size = 48px
| screenshot = Metacity-screenshot.png
| screenshot size = 220px
| caption = മെറ്റാസിറ്റി ഗ്നോമിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു
| developer = [[The GNOME Project]]
| released = 2.4.2 5 {{Start date and age|2002|10}}
| latest release version = {{wikidata|property|preferred|references|edit|Q1160552|P348|P548=Q2804309}}
| latest release date = {{wikidata|qualifier|preferred|single|Q1160552|P348|P548=Q2804309|P577}}
| latest preview version = {{wikidata|property|preferred|references|edit|Q1160552|P348|P548=Q51930650}}
| latest preview date = {{wikidata|qualifier|preferred|single|Q1160552|P348|P548=Q51930650|P577}}
| programming language = [[C (programming language)|C]]
| operating system = [[Linux]]
| platform = [[GNOME]]
| genre = [[X window manager]]
| license = [[GNU General Public License|GPL-2.0-or-later]]
| website = {{url|http://blogs.gnome.org/metacity/}}
}}
[[ഗ്നോം]] പണിയിടസംവിധാനത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വിൻഡോമാനേജരാണ് '''മെറ്റാസിറ്റി'''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://git.gnome.org/browse/metacity/plain/README|title=Metacity README|access-date=2012-09-10}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഗ്നോം 3-ൽ [[മട്ടർ]] മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നതുവരെ,&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://lwn.net/Articles/344734/ | title = Mutter: a window manager for GNOME 3 | author = Koen Vervloesem | date = 2009-08-04}}&lt;/ref&gt; 
ഗ്നോം 2 [[പണിയിട പരിസ്ഥിതി|ഡെസ്ക്ടോപ്പ് എൻവയോൺമെന്റാണ്]] ഉപയോഗിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.eweek.com/article2/0,1895,1157715,00.asp |title=GNOME 2.2 Gains Muscle and Polish |access-date=2007-03-26 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഗ്നോം 2.x സീരീസ് സെഷനുകൾക്ക് സമാനമായ ഉപയോക്തൃ അനുഭവം നൽകുന്ന ഗ്നോം 3-നായുള്ള ഒരു സെക്ഷനായ ഗ്നോം ഫ്ലാഷ്ബാക്ക് ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Debian -- Details of package gnome-session-flashback in buster |url=https://packages.debian.org/buster/gnome-session-flashback |publisher=[[Debian]] |access-date=28 September 2019}}&lt;/ref&gt;

ഹാവോക്ക് പെന്നിങ്ടണാണിതിന്റെ വികസനം തുടങ്ങിയത്. ഇത് [[GNU General Public License|ഗ്നൂ അനുമതിപത്രപ്രകാരം]] പുറത്തിറക്കിയിട്ടുള്ള [[സോഫ്റ്റ്‌വെയർ|സോഫ്റ്റ്വെയറാണ്]]. ഗ്നോം 2.2-ൽ മെറ്റാസിറ്റി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ഗ്നോം അതിന്റെ വിൻഡോ മാനേജറായി എൻലൈറ്റൻമെന്റും പിന്നീട് സോഫിഷും(Sawfish) ഉപയോഗിച്ചു. ഗ്നോം ഡെസ്‌ക്‌ടോപ്പിലേക്ക് സംയോജിപ്പിക്കാനാണ് മെറ്റാസിറ്റി രൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തിരിക്കുന്നതെങ്കിലും, അത് പ്രവർത്തിപ്പിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല, അതേസമയം ഗ്നോമിന് ആവശ്യമായ ഐസിസിസിഎം സ്‌പെസിഫിക്കേഷന്റെ ഭാഗത്തെ പിന്തുണയ്‌ക്കുകയാണെങ്കിൽ വ്യത്യസ്ത വിൻഡോ മാനേജർമാരോടൊപ്പം ഗ്നോം ഉപയോഗിക്കാം.

ഉപയോക്തൃ ഇന്റർഫേസ് കമ്പോണന്റസ് നിർമ്മിക്കാൻ ജിടികെ ഗ്രാഫിക്കൽ വിജറ്റ് ടൂൾകിറ്റ് ഉപയോഗിച്ചാണ് മെറ്റാസിറ്റി നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇത് അതിനെ തീം ആക്കുകയും മറ്റ് ജിടികെ ആപ്ലിക്കേഷനുകളുമായി ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ, മെറ്റാസിറ്റി ജിടികെ 2 ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ 3.12.0 പതിപ്പ് പ്രകാരം അത് ജിടികെ 3 ലേക്ക് പോർട്ട് ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=metacity-3.12.0.news|url=http://ftp.gnome.org/pub/GNOME/sources/metacity/3.12/metacity-3.12.0.news|access-date=15 June 2014}}&lt;/ref&gt;
==ലക്ഷ്യം==
പുതുമകളേക്കാൾ ലാളിത്യത്തിലും ഉപയോഗക്ഷമതയിലുമാണ് മെറ്റാസിറ്റിയുടെ ശ്രദ്ധ. &quot;നിങ്ങളിൽ മുതിർന്നവർക്ക് ബോറടിപ്പിക്കുന്ന വിൻഡോ മാനേജർ&quot; എന്നാണ് അതിന്റെ രചയിതാവ് ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://git.gnome.org/cgit/metacity/tree/README |title=README of Metacity |access-date=2009-05-09}}&lt;/ref&gt;പല വിൻഡോ മാനേജഴ്സും മാർഷ്മാലോ ഫ്രൂട്ട് ലൂപ്പുകൾ പോലെയാണ്; അത് മാത്രമല്ല മെറ്റാസിറ്റി ചീരിയോസിനെയുംപ്പോലെയാണ്. സോഫിഷിന്റെയോ എൻലൈറ്റിന്റെയോ സമൃദ്ധമായ ഓപ്ഷനുകളും പ്രവർത്തനക്ഷമതയും ആവശ്യമില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://software.newsforge.com/article.pl?sid=05/01/19/166244&amp;tid=130&amp;tid=132 |archive-url=https://archive.today/20130814221644/http://software.newsforge.com/article.pl?sid=05/01/19/166244&amp;tid=130&amp;tid=132 |url-status=dead |archive-date=2013-08-14 |title= Innovations in window management|access-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt;മെറ്റാസിറ്റി എഴുതിയതും ഗ്നോം ഡെസ്ക്ടോപ്പ് ലളിതമാക്കിയതും എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്ന ഒരു ഉപന്യാസം ഹാവോക് പെന്നിംഗ്ടൺ എഴുതി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ometer.com/free-software-ui.html |title=Free software and good user interfaces|access-date=2006-10-17}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist|2}}

[[Category:ഓപ്പറേറ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റം വിൻഡോ മാനേജറുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഗ്നോം സഞ്ചയം]]</text>
      <sha1>9nkfkxsh30ixfe7jzr9vk9cjmj174kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലിസ്സി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127721</id>
    <revision>
      <id>4615579</id>
      <parentid>4561618</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23885" sha1="8g8xtdcqt8tg7liwahc041h3y16k37p" xml:space="preserve">{{prettyurl|Lizy (actress)}}
{{Infobox person
| name               = ലിസ്സി
| image              = Lizy Priyadarshan.jpg
| caption            = 
| birth_place        = എറണാകുളം
| birth_date         = {{birth date and age|1967|2|3|df=yes}} &lt;ref&gt;https://www.indiancinemagallery.net/celebrity/lissy-biography-movies-age-family/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| spouse             = [[പ്രിയദർശൻ]]
| children           = [[കല്യാണി പ്രിയദർശൻ|കല്യാണി]], സിദ്ധാർത്ഥ്
| parents            = എൻ.ഡി. വർക്കി&lt;br&gt;ഏലിയാമ്മ
| occupation         = അഭിനേതാവ്
}}
കേരളത്തിലെ ഒരു ചലച്ചിത്രനടിയാണ് '''ലിസി''', '''ലിസ്സി''', '''ലിസ്സി പ്രിയദർശൻ''' അഥവാ '''ലക്ഷ്മി പ്രിയദർശൻ'''. ഒട്ടേറെ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ]] അഭിനയിച്ചിട്ടുള്ള ഇവർ [[തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ്]] ഭാഷകളിലെ ചലച്ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Priyan-strikes-gold/articleshow/5499265.cms|title=Priyan strikes gold!|date=2010 January 26|work=[[Times of India]]|accessdate=2010 May 7}}&lt;/ref&gt;''[[ബാലചന്ദ്രമേനോൻ|1982-ൽ ഇത്രി നേരം ഒത്തിരി കാര്യം എന്ന]]'' മലയാളം ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ സിനിമാരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ''ഓടരുതമ്മാവ ആളറിയം'' (1984), ''മുത്താരംകുന്ന് പിഒ'' (1985), ''[[ബോയിംഗ് ബോയിംഗ്]]'' (1985), ''[[താളവട്ടം]]'' (1986), ''വിക്രം'' (1986), ''[[ചിത്രം (ചലച്ചിത്രം)|ചിത്രം]]'' (1988) എന്നിവ അവരുടെ ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
കേരളത്തിലെ [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] [[പൂക്കാട്ടുപടി|പഴങ്ങനാട് പുക്കാട്ടുപടിയിൽ]] നെല്ലിക്കാട്ടിൽ പാപ്പച്ചന്റെയും (എൻ.ഡി. വർക്കി)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.filmibeat.com/news/actress-lissy-s-father-nellikkattil-pappachan-passed-away-034761.html|title=ഇത്ര ക്രൂരമാകരുത്, അവസാനം നിമിഷം വരെ അച്ഛനെ കാണാൻ ലിസി വന്നില്ല, വർക്കി മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/325335|title=നടി ലിസി പിതാവിന്‌ 5500 രൂപ വീതം നൽകണം|access-date=10 June 2015|publisher=mangalam.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610130558/http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/325335|archive-date=10 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2016/Feb/11/actor-lissys-father-moves-high-court-for-dna-test-890879.html|title=നടി ലിസിയുടെ 'അച്ഛൻ' ഡിഎൻഎ പരിശോധനയ്ക്കായി ഹൈക്കോടതിയിൽ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rashtradeepika.com/father-of-malayalam-actress-lissy-passed-away/|title=മൈക്കാഡ് പണിക്കാരൻ വർക്കിയ്ക്ക് കൂടെ നടന്ന ഏലിയാമ്മയിൽ പിറന്ന മകൾ അറിയപ്പെടുന്ന നടിയായി; മരിക്കുന്ന നിമിഷം വരെ വർക്കി കൊതിച്ചത് അപ്പച്ചാ എന്നുള്ള വിളി കേൾക്കാൻ…}}&lt;/ref&gt; ഏലിയാമ്മയുടെയും (പുക്കാട്ടുപടി ഏലിയാമ്മ) ഏകമകളായിട്ടാണ് ലിസി ജനിച്ചത്. അവളുടെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ അവളുടെ മാതാപിതാക്കൾ വിവാഹമോചനം നേടി, അമ്മ ഏലിയാമ്മയാണ് അവളെ വളർത്തിയത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/329322|title=ലിസി എന്റെ മകൾ|access-date=23 June 2015|publisher=Mangalam Publications|archive-date=2015-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150624035655/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/329322|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[സെന്റ്. തെരേസാസ് കോളേജ്|സെന്റ് തെരേസാസ്]] സ്കൂളിലും കോളേജിലുമാണ് ലിസി പഠനം നടത്തിയത്. &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=4EpHmTEfTDA Lissy Priyadarshan-ON Record], [https://www.youtube.com/watch?v=Z7Zx2DhMVU4 2], [https://www.youtube.com/watch?v=URpzw7Xzyck 3], [https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM 4], [http://www.asianetnews.tv/programmes/69-life/119-kannadi Kannadi, Asianet News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141214183058/http://www.asianetnews.tv/programmes/69-life/119-kannadi|date=14 December 2014}}. Lissy talks about her schooling, her introduction into film industry in 11th grade at age of 16 years, how she met Priyadarshan, her faith and religion, her current life etc.&lt;/ref&gt; പഠനത്തിൽ നല്ല മിടുക്കിയായിരുന്ന [[എസ്.എസ്.എൽ.സി.|അവൾ എസ്എസ്എൽസിയിൽ]] ഉയർന്ന മാർക്ക് നേടി, പതിനാറാം വയസ്സിൽ പ്രീ-യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഡിഗ്രിക്ക് പഠിക്കുമ്പോഴാണ് അവൾ തന്റെ അഭിനയജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. കരിയറിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ അവൾക്ക് പഠനം നിർത്തേണ്ടി വന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-546535|title=തല ഉയർത്തിപ്പിടിക്കാൻ വീടുവിട്ടിറങ്ങി|access-date=9 July 2015|publisher=mathrubhumi.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713213017/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-546535|archive-date=13 July 2015}}&lt;/ref&gt; പഠനം നിർത്താനും സിനിമയിൽ അഭിനയിക്കാനും ആദ്യം താൽപ്പര്യമില്ലായിരുന്നു. അമ്മയാണ് നടിയാകാൻ അവളെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്.

== കരിയർ ==
80-കളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് സിനിമയിലേക്കുള്ള അവളുടെ അരങ്ങേറ്റം, ചുരുങ്ങിയ സമയത്തിനുള്ളിൽ അവർ അക്കാലത്തെ മുൻനിര നായികമാരിൽ ഒരാളായി മാറി. എൺപതുകളിൽ അവൾ ഒരു സാധാരണ മുഖമായിരുന്നു. എൺപതുകളിലെ മിക്കവാറും എല്ലാ മുൻനിര നായകന്മാരുമായും ലിസ്സി ജോടിയായി [[മോഹൻലാൽ|അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും]], [[മുകേഷ് (നടൻ)|മോഹൻലാലിനും മുകേഷിനുമൊപ്പം]] ലിസിക്ക് സ്ക്രീനിൽ മാന്ത്രികത സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. കരിയറിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും സഹോദരി വേഷങ്ങളായും അയൽവാസിയായ പെൺകുട്ടിയായും നായികയുടെ സുഹൃത്തായും അഭിനയിച്ചു. അതിശയകരവും ആകർഷകവുമായ രൂപത്തിന് പേരുകേട്ട അവൾക്ക് കാഴ്ചക്കാരുടെ ഹൃദയം കീഴടക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. മലയാളം സിനിമകൾക്കൊപ്പം നിരവധി [[തമിഴ്]], [[തെലുഗു ചലച്ചിത്രം|തെലുങ്ക്]] സിനിമകളിലും ലിസി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു. [[ചിത്രം (ചലച്ചിത്രം)|ചിത്രം]], [[താളവട്ടം]], ഓടരുതമ്മാവ അളറിയാം, മുത്താരംകുന്ന് പിഒ, [[ബോയിംഗ് ബോയിംഗ്]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ വേഷങ്ങളിലൂടെയാണ് ലിസ്സി ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നത്. മാനം മാസികയ്ക്ക് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ അവൾ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ &lt;ref&gt;http://manam.online/Special-Interviews/2016-JUN-30/Lissy-Open-talk{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[കമൽ ഹാസൻ]] തന്റെ ഹോം പ്രൊഡക്ഷൻ, വിക്രം എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് കമൽ ഹാസന്റെ നായികയായി അവളെ തമിഴ് സിനിമകളിലേക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. നായികയായി അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും സൈഡ്‌ലൈൻ റോളുകളിൽ അഭിനയിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായിരുന്നു.

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ പ്രിയദർശനുമായി പ്രണയത്തിലായ അവർ 1990 ഡിസംബർ 13 ന് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece|title=Lissy Priyadarshan, on her husband|access-date=2022-01-31|archive-date=2016-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807084145/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വിവാഹശേഷം ലിസി അഭിനയം ഉപേക്ഷിച്ച് മതപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ലക്ഷ്മി എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു. &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM Interview with Lissy] by [[T. N. Gopakumar]], Kannadi, [[Asianet News]]&lt;/ref&gt; അവരുടെ മകന്റെ ജനനത്തിനു ശേഷം ലിസി [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്കാ]] മതത്തിൽ നിന്ന് [[ഹിന്ദു]] മതം സ്വീകരിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-142120|title=വിജയങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ|access-date=2014-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232538/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-142120|archive-date=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;

ലിസ്സി 2014 ഡിസംബർ 1 ന് [[ചെന്നൈ]] കുടുംബ കോടതിയിൽ വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി, 26 വർഷത്തെ ദാമ്പത്യത്തിന് ശേഷം 2016 സെപ്റ്റംബർ 1 ന് വിവാഹമോചനം നേടി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://chennaivision.com/lissy-gets-divorce-says-fierce-battle/|title=Lissy gets divorce, says it was fierce battle - ChennaiVision|access-date=2016-09-16|date=2016-09-16|language=en-US|archive-date=2016-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920022340/http://chennaivision.com/lissy-gets-divorce-says-fierce-battle/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

വളർന്നു വരുന്ന അഭിനേത്രിയായ [[കല്യാണി പ്രിയദർശൻ]] മകളാണ്. മറ്റൊരു മകൻ സിദ്ധാർത്ഥ് പ്രിയദർശൻ.

== ഫിലിമോഗ്രാഫി ==

=== മലയാളം ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Year
!Title
!Role
!Notes
|-
|1982
|''[[ഇത്തിരി നേരം ഒത്തിരി കാര്യം]]''
|ലത
|Debut film
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1983
|''അന്ന''
|ആനി
|
|-
|''[[പ്രശ്നം ഗുരുതരം]]''
|അയൽക്കാരി
|
|-
|''[[അസ്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)]]''
|ലില്ലി
|
|-
|''[[ശേഷം കാഴ്ചയിൽ]]''
|സുധ
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1984
|'' [[അടുത്തടുത്ത്]]''
|രമ
|
|-
|''[[പറന്നു പറന്നു പറന്ന്]]''
|സുധ
|
|-
|''[[ഓടരുതമ്മാവാ ആളറിയാം]]''
|മിനു
|
|-
|''[[കളിയിൽ അൽപ്പം കാര്യം]]''
|കല്പന
|
|-
|''[[അതിരാത്രം (ചലച്ചിത്രം)]]''
|സിസിലി
|
|-
| rowspan=&quot;16&quot; |1985
|''[[പറയാനുംവയ്യ പറയാതിരിക്കാനുംവയ്യa]]''
|ശ്രീദേവി
|
|-
|''[[പുലി വരുന്നേ പുലി]] ''
|സുഭാഷിണി
|
|-
|''[[ആരാന്റെ മുല്ല കൊച്ചുമുല്ല]]''
|ബിന്ദു
|
|-
|''[[ഒന്നാനാം കുന്നിൽ ഓരടിക്കുന്നിൽ]]''
|മീനാക്ഷി
|
|-
|''[[മുത്താരംകുന്ന് പി.ഒ.]]''
|കെ.പി അമ്മിണിക്കുട്ടി
|
|-
|''[[ബോയിംഗ് ബോയിംഗ്]]''
|എലീന
|
|-
|''[[അരം + അരം = കിന്നരം]]''
|സുജാത
|
|-
|''[[പുന്നാരം ചൊല്ലി ചൊല്ലി]] ''
|രമ
|
|-
|''[[അയനം (ചലച്ചിത്രം)|അയനം ]]''
|ലിസി
|
|-
|''[[അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്]]''
|രതി
|
|-
|''[[നിറക്കൂട്ട്]]''
|ഡോ.സുമ
|
|-
|''[[ഒന്നിങ്ങു വന്നെങ്കിൽ]]''
|പ്രിയ
|
|-
|''[[ആ നേരം അല്പദൂരം]]''
|വത്സല
|
|-
|''[[കാതോട് കാതോരം]]''
|തരേസ
|
|-
|''[[തമ്മിൽ തമ്മിൽ]]''
|കവിതയുടെ തോഴി
|
|-
|''തേടിയ വള്ളി കാലിൽ ചുറ്റി ''
|
|
|-
| rowspan=&quot;20&quot; |1986
|''[[താളവട്ടം]]''
|അനിത
|
|-
|''[[രാക്കുയിലിൻ രാഗസദസ്സിൽ]]''
|രേവതി മേനോൻ
|
|-
|''[[മഴ പെയ്യുന്നു മദ്ദളം കൊട്ടുന്നു]]''
|ശോഭ
|
|-
|''[[പപ്പൻ പ്രിയപ്പെട്ട പപ്പൻ]]''
|സറീന
|
|-
|''[[ഇനിയും കുരുക്ഷേത്രം]]''
|അമ്മിണി
|
|-
|''[[ഹലോ മൈഡിയർ റോംഗ് നമ്പർ]]''
|സുനിത മേനോൻ
|
|-
|''[[ചേക്കേറാൻ ഒരു ചില്ല]]''
|ചിന്നു
|
|-
|''[[ഗീതം]]''
|സ്വന്തം
|
|-
|''[[ധീം തരികിട തോം]]''
|രോഹിണി
|
|-
|''[[കട്ടുറുമ്പിനും കാതുകുത്ത്]]''
|പ്രഭ
|
|-
|''[[അയൽവാസി ഒരു ദരിദ്രവാസി]]''
|ഇന്ദിര
|
|-
|''[[ഐസ്ക്രീം]]''
|രേഖ
|
|-
|''[[ഇലഞ്ഞിപ്പൂക്കൾ]] ''
|മാലിനി
|
|-
|''[[അഷ്ടബന്ധം (ചലച്ചിത്രം)]] ''
|സുബൈദ
|
|-
|''[[രേവതിക്കൊരു പാവക്കുട്ടി]]''
|രേവതി മേനോൻ
|
|-
|''[[മിഴിനീർപൂവുകൾ]]''
|സോഫിയ
|
|-
|'' [[എന്ന് നാഥന്റെ നിമ്മി]]''
|റീന
|
|-
|''[[അടുക്കാൻ എന്തെളുപ്പം]] ''
|
|
|-
|''[[വിശ്വസിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും]]''
| -
|
|-
|''[[അവൾ കാത്തിരുന്നു അവനും]]''
| -
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1987
|''[[ചെപ്പ്]]''
|മിനി
|
|-
|''[[സർവകലാശാല (ചലച്ചിത്രം)]]''
|ജ്യോതി
|
|-
|''[[നീയെത്ര ധന്യ]] ''
|ലൈല
|
|-
|''[[ഒരു സിന്ദൂരപൊട്ടിന്റെ ഓർമയ്ക്ക്]]''
|ബിന്ദു
|
|-
|''[[അടിമകൾ ഉടമകൾl]]''
|രാജി
|
|-
|''[[മണിവത്തൂരിലെ ആയിരം ശിവരാത്രികൾ]]''
|റാണി
|
|-
|''[[നാൽക്കവല]]''
|നഴ്സ് മേഴ്സി
|
|-
|''[[ഇവിടെ എല്ലാവർക്കും സുഖം]]''
|അനിത മാത്യു
|
|-
|''[[കൊട്ടും കുരവയും]]''
| -
|
|-
|''[[ഇതാ സമയമായി]]''
|
|
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |1988
|''[[വെള്ളാനകളുടെ നാട്]]''
|ദീപ
|
|-
|''[[ഒരു സി.ബി.ഐ. ഡയറിക്കുറിപ്പ്]]''
|ഓമന
|
|-
|''[[മൃത്യുഞ്ജയം]] ''
|ആനി
|
|-
|''[[മനു അങ്കിൾ]]''
|ഉമ
|
|-
|''[[ആലിലക്കുരുവികൾ]]''
|രാജമ്മ
|
|-
|''[[ആഗസ്റ്റ് 1 (ചലച്ചിത്രം)]]''
|സുന്ദരിയായ മോഷ്ടാവ്
|
|-
|''[[ഉണ്ണികൃഷ്ണന്റെ ആദ്യത്തെ ക്രിസ്തുമസ്]]''
|ശ്രീദേവി
|
|-
|''[[ഡേവിഡ് ഡേവിഡ് മിസ്റ്റർ ഡേവിഡ്]]''
|ലിസ
|
|-
|''[[ഒരു മുത്തശ്ശിക്കഥ]]''
|ത്രേസ്യ
|
|-
|''[[ചിത്രം (ചലച്ചിത്രം)]]''
|രേവതി
|
|-
|''[[ആറ്റിനക്കരെ]]''
|സൗമ്യ
|
|-
|''[[ഒരു വിവാദ വിഷയം]]''
| -
|
|-
|''അർജുൻ ഡന്നീസ്''
|
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |1989
|''[[വടക്കുനോക്കിയന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)]]''
|സരള
|
|-
|'' [[അമ്മാവനു പറ്റിയ അമളി]]''
|സുലോചന
|
|-
|''[[ദൗത്യം]]''
|സരള
|
|-
|''[[അടിക്കുറിപ്പ്]]''
|വീണ
|
|-
|''[[നായർസാബ്‌]]''
|പാർവതി
|
|-
|''[[ദ ന്യൂസ് ]]''
|ജോളി
|
|-
|''[[അക്ഷരത്തെറ്റ്]]''
|എൽസി
|
|-
|''[[ഞങ്ങളുടെ കൊച്ചു ഡോക്ടർ]]''
|ആലിസ്
|
|-
|''[[രുഗ്മിണി (ചലച്ചിത്രം)]]''
|മീര
|
|-
|''[[ചരിത്രം (ചലച്ചിത്രം)]]''
|രേണു
|
|-
|''Illikkaadum Chellakkaattum ''
|
|
|-
|''Chodhyam''
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1990
|''[[മിണ്ടാപ്പൂച്ചക്ക് കല്യാണം]]''
|മിനി
|
|-
|''[[കുട്ടേട്ടൻ]]''
|രേവതി
|
|-
|1991
|''[[മേയ്‌ ദിനം (ചലച്ചിത്രം‌)|മെയ് ദിനം]] ''
|എലിസബത്ത്
|
|-
|}

=== തമിഴ് ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം
! തലക്കെട്ട്
! പങ്ക്
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 1986
| ''വിക്രം''
| പ്രീതി
| അരങ്ങേറ്റ തമിഴ് ചിത്രം
|-
| 1987
| ''ആനന്ദ ആരാധനായി''
| കവിത
|
|-
| 1988
| ''മനസ്സുകൾ മത്തപ്പ്''
| അനിത
|
|-
| 1990
| ''പഗലിൽ പൗർണമി''
| റഹ്മാന്റെ കാമുകൻ
|
|-
|}

=== തെലുങ്ക് ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം
! തലക്കെട്ട്
! പങ്ക്
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 1989
| ''സാക്ഷി''
| സ്വപ്ന
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1990
| ''മഗഡു''
| ശ്വേത
|
|-
| ''ദോഷി നിർദോഷി''
| അനുരാധ
|
|-
| ''20വാ ശതാബ്ദം''
| റാണി
|
|-
| ''മാമാശ്രീ''
| ധീരജ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 1991
| ''ആത്മബന്ധം''
| ശൈലജ
|
|-
| ''ശിവശക്തി''
| കല്യാണി
|
|-
| ''സ്തുവർതുപുരം ഡോംഗലു''
| വന്ദന
|
|-
| 2018
| ''ചൽ മോഹൻ രംഗ''
| മിസിസ്. സുബ്രഹ്മണ്യം,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; മേഘയുടെ അമ്മ
|
|}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
*{{IMDb name|0515488|name=Lizy}}
*[https://web.archive.org/web/20160304044957/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&amp;artist=Lizzy&amp;limit=70 Lizzy at MSI]
{{Commons category|Lizy Priyadarshan}}
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളത്തിലെ ബാലനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ക്രിസ്തുമതത്തിൽ നിന്ന് ഹിന്ദുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തവർ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്ര ദമ്പതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വിവാഹമോചിതരായ ചലച്ചിത്രദമ്പതികൾ]]</text>
      <sha1>8g8xtdcqt8tg7liwahc041h3y16k37p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലാൻഡ് റവന്യൂ വകുപ്പ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134774</id>
    <revision>
      <id>4615491</id>
      <parentid>3986506</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4615491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13074" sha1="e85rjqofvcrsyu2wv1gvxtwfiz9pg5d" xml:space="preserve">{{ആധികാരികത}}
{{Infobox Government agency|nativename_r=Revenue Department|type=വകുപ്പ്|headquarters=[[തിരുവനന്തപുരം]]|minister1_name=[[കെ. രാജൻ]]|minister1_pfo=റവന്യൂ മന്ത്രി|chief1_name=ശ്രീമതി ടിങ്കു ബിസ്വാൾ ഐ.എ.എസ്|chief1_position=പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി|chief2_position=ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണർ|chief2_name=ഡോ.എ.കൗശിഗൻ  ഐ.എ.എസ്|child1_agency=[[ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറേറ്റ്]]|child2_agency=[[സർവേ ആൻഡ് ലാൻഡ് റെക്കോർഡ്സ് ഡയറക്ടറേറ്റ്]]|logo=Government of Kerala Logo.png|website=http://www.clr.kerala.gov.in/}}

സംസ്ഥാന സർക്കാരിലെ പ്രധാന വകുപ്പുകളിലൊന്നാണ് ലാൻഡ് റവന്യൂ വകുപ്പ്. ഇപ്പോൾ ശ്രീ [[കെ. രാജൻ]] ആണ് വകുപ്പ് മന്ത്രി .  [[ട്രഷറി]], [[രജിസ്ട്രേഷൻ]], [[ഇന്ത്യയിലെ പൊതുവിതരണസമ്പ്രദായം|സിവിൽ സപ്ലൈസ്]] തുടങ്ങിയ മിക്ക വകുപ്പുകളും  റവന്യൂ വകുപ്പ് വിഭജിച്ച് രൂപം കൊണ്ടിട്ടുള്ളതാണ്.

14 [[ജില്ല]], 21 [[കേരളത്തിലെ റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ|റവന്യൂ ഡിവിഷൻ]], 63 [[താലൂക്ക്]] , 1577 [[വില്ലേജ്]]  എന്നിങ്ങനെയാണ് സംസ്ഥാനത്ത് റവന്യൂ വകുപ്പിന്റെ ഘടന. ഭൂമി സംബന്ധമായ കാര്യങ്ങളാണ് ഈ വകുപ്പ് പ്രധാനമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതെങ്കിലും സംസ്ഥാന ഭരണ തലത്തിൽ സർവ്വ തല സ്പർശിയായ ചുമതലകളാണ് ഈ വകുപ്പിനുള്ളത്. മുൻപ് റവന്യൂ , ട്രഷറി, ,സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഫിനാൻസ് എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ തലപ്പത്ത് പൊതുവായി റവന്യൂ ബോർഡ് ഉണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട്  അത് നിർത്തലാക്കി  അതത്  വകുപ്പുകൾക്ക്  കമ്മീഷണറേറ്റ്  രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

സെക്രട്ടേറിയറ്റ് തലത്തിൽ വകുപ്പിൻ്റെ മേധാവി പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയും (റവന്യൂ) അദ്ദേഹത്തിന് കീഴിൽ അനുബന്ധ വകുപ്പ് (ഫീൽഡ്) തലത്തിൽ വകുപ്പ് മേധാവിമാരും നേതൃത്വം നൽകുന്നു. റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ പ്രധാന ഫീൽഡ് വകുപ്പുകൾ ആണ് ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറേറ്റും  സർവേ ലാൻഡ് റെകോഡ്സ് ഡയറക്ടറേറ്റും. ലാൻഡ് റവന്യൂ കമമീഷണർ, സർവേ ഡയറക്ടർ തുടങ്ങിയവർ ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്.

== ഘടന ==

=== സെക്രട്ടേറിയറ്റ് ===
റവന്യൂ വകുപ്പ് മന്ത്രിയാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവൻ. ഭരണത്തിൽ സഹായിക്കുന്നതിനായി [[പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി (ഇന്ത്യ)|പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി]] (റവന്യൂ) യുടെ നേതത്വത്തിൽ ഉള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥവൃന്ദവും ഉണ്ട്. 

റവന്യൂ സെക്രട്ടറിയെ അഡീഷണൽ സെക്രട്ടറിമാർ, ജോയിൻ്റ് സെക്രട്ടറിമാർ, ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറിമാർ, അണ്ടർ സെക്രട്ടറിമാർ എന്നിവർ സഹായിക്കുന്നു. 

=== കമ്മീഷണറേറ്റ് ===
റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ ആസ്ഥാന കാര്യാലയം തിരുവനന്തപുരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണർ ആണ് വകുപ്പ് മേധാവി.

=== ജില്ലകൾ ===
14 ജില്ലകൾ ആണ് കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. ജില്ലാ ആസ്ഥാന കാര്യാലയം [[കലക്ട്രേറ്റ്]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. [[ജില്ലാ കളക്ടർ]] ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. ജില്ലയുടെ റവന്യൂ ഭരണം, പൊതു ഭരണം എന്നിവയുടെ ചുമതല കലക്ടർക്ക് ആണ്. ജില്ലയുടെ മജിസ്ട്രേറ്റ് ([[എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ്|എക്സിക്യൂട്ടിവ്]]) കൂടിയാണ് കലക്ടർ. ജില്ലാ കളക്ടറെ സഹായിക്കാൻ അഡീഷണൽ ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റ്, ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടർമാർ തുടങ്ങിയവരും ഉണ്ട്.

=== റവന്യൂ ഡിവിഷൻ ===
സംസ്ഥാനത്ത് 27 റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ ആണുള്ളത്. റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസുകൾക്ക് നേതൃതം നൽകുന്നത് റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസർമാർ (ആർഡിഒ) ആണ്. [[ഇന്ത്യൻ അഡ്‌മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|ഐഎഎസ്]] കേഡറിൽ നിന്നുളള ഉദ്യോഗസ്ഥർ ചുമതല വഹിക്കുമ്പോൾ പൊതുവെ [[സബ് കലക്ടർ]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. സംസ്ഥാന സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ പൊതുവേ ആർഡിഒ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ ഒന്നിൽ കൂടുതൽ താലൂക്കുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കും. ആർഡിഒ അതാത് റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെ സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് കൂടിയാണ്. [[എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ്|എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്റ്റീരിയൽ]] അധികാരം കൂടി അവർ വഹിക്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മെയിന്റനൻസ് ട്രിബ്യൂണൽ കൂടിയാണ് ഈ കാര്യാലയം.

=== താലൂക്ക് ===
താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾക്ക് നേതൃതം നൽകുന്നത് [[തഹസീൽദാർ|തഹസിൽദാർ]] ആണ്. അനേകം റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ ഇതിൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ വരുന്നു. താലുക്കിൻ്റെ എക്സിക്യൂട്ടിവ് മജിസ്ട്രേറ്റ് കൂടിയാണ് തഹസിൽദാർ. തഹസിൽ എന്ന വാക്കിൻ്റെ അർത്ഥം താലൂക്ക് എന്നും ദാർ എന്നതിൻ്റെ അർത്ഥം അധികാരി എന്നുമാണ്, താലൂക്കിൻ്റെ അധികാരി എന്നാണ് ഇതിൻ്റെ അർത്ഥം. ഒട്ടനേകം വില്ലേജുകൾ ചേർന്നത് ആണ് ഒരു [[താലൂക്ക്]].

=== വില്ലേജ് (റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ) ===
റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ പ്രാഥമിക വിഭാഗം അല്ലെങ്കിൽ താഴെ തട്ടിലുള്ള കാര്യാലയം ആണ് വില്ലേജ് ഓഫീസുകൾ. വില്ലേജ് ഓഫീസർമാർ ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. കുറെ ദേശങ്ങൾ ചേർന്നത് ആണ് ഒരു [[റവന്യൂ വില്ലേജ്]]. ഒട്ടനേകം ദേശങ്ങൾ വില്ലേജിൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

==റവന്യൂ വകുപ്പിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രധാന സേവനങ്ങൾ== 
# ജാതി സാക്ഷ്യപത്രം
#വരുമാന സാക്ഷ്യപത്രം
#നോൺ ക്രീമി ലെയർ സാക്ഷ്യപത്രം
#അഗതി (ഡെസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ) സാക്ഷ്യപത്രം
#ഫാമിലി മെംബർഷിപ് സാക്ഷ്യപത്രം
#തിരിച്ചറിയൽ (ഐഡന്റിഫിക്കേഷൻ)സാക്ഷ്യപത്രം
#ലോക്കേഷൻസാക്ഷ്യപത്രം
#നേറ്റിവിറ്റി സാക്ഷ്യപത്രം
#ഡൊമിസൈൽസാക്ഷ്യപത്രം(പ്രധിരോധ വകുപ്പിലേക്കു നൽകുന്ന ജന്മഗൃഹ /സ്ഥിരവാസ സാക്ഷ്യപത്രം)
#വൈവാഹിക ബന്ധം തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള സാക്ഷ്യപത്രം
#റിലേഷൻഷിപ്പ് സാക്ഷ്യപത്രം
#റസിഡൻസ് സാക്ഷ്യപത്രം
#അനന്തരാവകാശ( ലീഗൽ ഹെയർഷിപ്പ്) സാക്ഷ്യപത്രം
#സോൾവൻസി സാക്ഷ്യപത്രം
#കൈവശാവകാശ സാക്ഷ്യപത്രം ( പൊസ്സഷൻ &amp; നോൻ അറ്റാച്ച്മെന്റ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ്)
#വാല്യുവേഷൻ സാക്ഷ്യപത്രം
#രണ്ടും ഒരാളാണെന്ന സാക്ഷ്യപത്രം
#വിധവാ സാക്ഷ്യപത്രം
#വിധവ പുനർവിവാഹം ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന സാക്ഷ്യപത്രം
#ഡിപ്പൻഡൻസി സാക്ഷ്യപത്രം
#ലൈഫ് സാക്ഷ്യപത്രം
#കൺ വേർഷൻ സാക്ഷ്യപത്രം
#മിശ്ര വിവാഹിതർക്കുള്ള സാക്ഷ്യപത്രം
#ഇൻഡിജന്റ് സാക്ഷ്യപത്രം
#പിൻ തുടർച്ചാവകാശ സാക്ഷ്യപത്രം
#വ്യക്തികളെ കാണാനില്ലെന്ന(മാൻ മിസ്സിങ്ങ്) സാക്ഷ്യപത്രം
#സ്വഭാവ സാക്ഷ്യപത്രം
#അന്നേവരി സാക്ഷ്യപത്രം
#പോക്ക് വരവ് ചെയ്യാൻ :  അഞ്ചു രൂപയുടെ കോർട്ട് ഫീ സ്റ്റാമ്പ് ഒട്ടിച്ച് വെള്ള പേപ്പറിൽ അപേക്ഷ എഴുതി പ്രമാണത്തിന്റെ കോപ്പി ഉൾപ്പെടെ വില്ലേജ് ഓഫീസർക്കു സമർപ്പിക്കണം
#ലേലം

== ഇതും കാണുക ==

* [[കേരള സർക്കാർ]]
* [[കേരള സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ]]</text>
      <sha1>e85rjqofvcrsyu2wv1gvxtwfiz9pg5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615492</id>
      <parentid>4615491</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4615492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13622" sha1="0h5iknpghewkvoubne1y8romo4dlnap" xml:space="preserve">{{ആധികാരികത}}
{{Infobox Government agency|nativename_r=Revenue Department|type=വകുപ്പ്|headquarters=[[തിരുവനന്തപുരം]]|minister1_name=[[കെ. രാജൻ]]|minister1_pfo=റവന്യൂ മന്ത്രി|chief1_name=ശ്രീമതി ടിങ്കു ബിസ്വാൾ ഐ.എ.എസ്|chief1_position=പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി|chief2_position=ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണർ|chief2_name=ഡോ.എ.കൗശിഗൻ  ഐ.എ.എസ്|child1_agency=[[ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറേറ്റ്]]|child2_agency=[[സർവേ ആൻഡ് ലാൻഡ് റെക്കോർഡ്സ് ഡയറക്ടറേറ്റ്]]|logo=Government of Kerala Logo.png|website=http://www.clr.kerala.gov.in/}}

സംസ്ഥാന സർക്കാരിലെ പ്രധാന വകുപ്പുകളിലൊന്നാണ് ലാൻഡ് റവന്യൂ വകുപ്പ്. ഇപ്പോൾ ശ്രീ [[കെ. രാജൻ]] ആണ് വകുപ്പ് മന്ത്രി .  [[ട്രഷറി]], [[രജിസ്ട്രേഷൻ]], [[ഇന്ത്യയിലെ പൊതുവിതരണസമ്പ്രദായം|സിവിൽ സപ്ലൈസ്]] തുടങ്ങിയ മിക്ക വകുപ്പുകളും  റവന്യൂ വകുപ്പ് വിഭജിച്ച് രൂപം കൊണ്ടിട്ടുള്ളതാണ്.

14 [[ജില്ല]], 21 [[കേരളത്തിലെ റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ|റവന്യൂ ഡിവിഷൻ]], 63 [[താലൂക്ക്]] , 1577 [[വില്ലേജ്]]  എന്നിങ്ങനെയാണ് സംസ്ഥാനത്ത് റവന്യൂ വകുപ്പിന്റെ ഘടന. ഭൂമി സംബന്ധമായ കാര്യങ്ങളാണ് ഈ വകുപ്പ് പ്രധാനമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതെങ്കിലും സംസ്ഥാന ഭരണ തലത്തിൽ സർവ്വ തല സ്പർശിയായ ചുമതലകളാണ് ഈ വകുപ്പിനുള്ളത്. മുൻപ് റവന്യൂ , ട്രഷറി, ,സിവിൽ സപ്ലൈസ്, ഫിനാൻസ് എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ തലപ്പത്ത് പൊതുവായി റവന്യൂ ബോർഡ് ഉണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട്  അത് നിർത്തലാക്കി  അതത്  വകുപ്പുകൾക്ക്  കമ്മീഷണറേറ്റ്  രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

സെക്രട്ടേറിയറ്റ് തലത്തിൽ വകുപ്പിൻ്റെ മേധാവി പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയും (റവന്യൂ) അദ്ദേഹത്തിന് കീഴിൽ അനുബന്ധ വകുപ്പ് (ഫീൽഡ്) തലത്തിൽ വകുപ്പ് മേധാവിമാരും നേതൃത്വം നൽകുന്നു. റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ പ്രധാന ഫീൽഡ് വകുപ്പുകൾ ആണ് ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറേറ്റും  സർവേ ലാൻഡ് റെകോഡ്സ് ഡയറക്ടറേറ്റും. ലാൻഡ് റവന്യൂ കമമീഷണർ, സർവേ ഡയറക്ടർ തുടങ്ങിയവർ ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്.

== ഘടന ==

=== സെക്രട്ടേറിയറ്റ് ===
റവന്യൂ വകുപ്പ് മന്ത്രിയാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവൻ. ഭരണത്തിൽ സഹായിക്കുന്നതിനായി [[പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി (ഇന്ത്യ)|പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി]] (റവന്യൂ) യുടെ നേതത്വത്തിൽ ഉള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥവൃന്ദവും ഉണ്ട്. 

റവന്യൂ സെക്രട്ടറിയെ അഡീഷണൽ സെക്രട്ടറിമാർ, ജോയിൻ്റ് സെക്രട്ടറിമാർ, ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറിമാർ, അണ്ടർ സെക്രട്ടറിമാർ എന്നിവർ സഹായിക്കുന്നു. 

=== കമ്മീഷണറേറ്റ് ===
റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ ആസ്ഥാന കാര്യാലയം തിരുവനന്തപുരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണർ ആണ് വകുപ്പ് മേധാവി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://clr.kerala.gov.in/index.php/department/about-department|title=വകുപ്പിനെക്കുറിച്ച്|access-date=2026-04-26|last=Admin|date=2025-01-21|language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

ലാൻഡ് റവന്യൂ കമ്മീഷണറുടെ കീഴിൽ ലാൻഡ് റവന്യൂ ജോയിന്റ് കമ്മീഷണർ, അസിസ്റ്റന്റ് കമ്മീഷണർമാർ എന്നിവർ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു.

=== ജില്ലകൾ ===
14 ജില്ലകൾ ആണ് കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. ജില്ലാ ആസ്ഥാന കാര്യാലയം [[കലക്ട്രേറ്റ്]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. [[ജില്ലാ കളക്ടർ]] ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. ജില്ലയുടെ റവന്യൂ ഭരണം, പൊതു ഭരണം എന്നിവയുടെ ചുമതല കലക്ടർക്ക് ആണ്. ജില്ലയുടെ മജിസ്ട്രേറ്റ് ([[എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ്|എക്സിക്യൂട്ടിവ്]]) കൂടിയാണ് കലക്ടർ. ജില്ലാ കളക്ടറെ സഹായിക്കാൻ അഡീഷണൽ ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റ്, ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടർമാർ തുടങ്ങിയവരും ഉണ്ട്.

=== റവന്യൂ ഡിവിഷൻ ===
സംസ്ഥാനത്ത് 27 റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ ആണുള്ളത്. റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസുകൾക്ക് നേതൃതം നൽകുന്നത് റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസർമാർ (ആർഡിഒ) ആണ്. [[ഇന്ത്യൻ അഡ്‌മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|ഐഎഎസ്]] കേഡറിൽ നിന്നുളള ഉദ്യോഗസ്ഥർ ചുമതല വഹിക്കുമ്പോൾ പൊതുവെ [[സബ് കലക്ടർ]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. സംസ്ഥാന സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ പൊതുവേ ആർഡിഒ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ ഒന്നിൽ കൂടുതൽ താലൂക്കുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കും. ആർഡിഒ അതാത് റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെ സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് കൂടിയാണ്. [[എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ്|എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്റ്റീരിയൽ]] അധികാരം കൂടി അവർ വഹിക്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ മെയിന്റനൻസ് ട്രിബ്യൂണൽ കൂടിയാണ് ഈ കാര്യാലയം.

=== താലൂക്ക് ===
താലൂക്ക് ഓഫീസുകൾക്ക് നേതൃതം നൽകുന്നത് [[തഹസീൽദാർ|തഹസിൽദാർ]] ആണ്. അനേകം റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ ഇതിൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ വരുന്നു. താലുക്കിൻ്റെ എക്സിക്യൂട്ടിവ് മജിസ്ട്രേറ്റ് കൂടിയാണ് തഹസിൽദാർ. തഹസിൽ എന്ന വാക്കിൻ്റെ അർത്ഥം താലൂക്ക് എന്നും ദാർ എന്നതിൻ്റെ അർത്ഥം അധികാരി എന്നുമാണ്, താലൂക്കിൻ്റെ അധികാരി എന്നാണ് ഇതിൻ്റെ അർത്ഥം. ഒട്ടനേകം വില്ലേജുകൾ ചേർന്നത് ആണ് ഒരു [[താലൂക്ക്]].

=== വില്ലേജ് (റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ) ===
റവന്യൂ വകുപ്പിൻ്റെ പ്രാഥമിക വിഭാഗം അല്ലെങ്കിൽ താഴെ തട്ടിലുള്ള കാര്യാലയം ആണ് വില്ലേജ് ഓഫീസുകൾ. വില്ലേജ് ഓഫീസർമാർ ആണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. കുറെ ദേശങ്ങൾ ചേർന്നത് ആണ് ഒരു [[റവന്യൂ വില്ലേജ്]]. ഒട്ടനേകം ദേശങ്ങൾ വില്ലേജിൻ്റെ അധികാര പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

==റവന്യൂ വകുപ്പിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രധാന സേവനങ്ങൾ== 
# ജാതി സാക്ഷ്യപത്രം
#വരുമാന സാക്ഷ്യപത്രം
#നോൺ ക്രീമി ലെയർ സാക്ഷ്യപത്രം
#അഗതി (ഡെസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ) സാക്ഷ്യപത്രം
#ഫാമിലി മെംബർഷിപ് സാക്ഷ്യപത്രം
#തിരിച്ചറിയൽ (ഐഡന്റിഫിക്കേഷൻ)സാക്ഷ്യപത്രം
#ലോക്കേഷൻസാക്ഷ്യപത്രം
#നേറ്റിവിറ്റി സാക്ഷ്യപത്രം
#ഡൊമിസൈൽസാക്ഷ്യപത്രം(പ്രധിരോധ വകുപ്പിലേക്കു നൽകുന്ന ജന്മഗൃഹ /സ്ഥിരവാസ സാക്ഷ്യപത്രം)
#വൈവാഹിക ബന്ധം തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള സാക്ഷ്യപത്രം
#റിലേഷൻഷിപ്പ് സാക്ഷ്യപത്രം
#റസിഡൻസ് സാക്ഷ്യപത്രം
#അനന്തരാവകാശ( ലീഗൽ ഹെയർഷിപ്പ്) സാക്ഷ്യപത്രം
#സോൾവൻസി സാക്ഷ്യപത്രം
#കൈവശാവകാശ സാക്ഷ്യപത്രം ( പൊസ്സഷൻ &amp; നോൻ അറ്റാച്ച്മെന്റ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ്)
#വാല്യുവേഷൻ സാക്ഷ്യപത്രം
#രണ്ടും ഒരാളാണെന്ന സാക്ഷ്യപത്രം
#വിധവാ സാക്ഷ്യപത്രം
#വിധവ പുനർവിവാഹം ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന സാക്ഷ്യപത്രം
#ഡിപ്പൻഡൻസി സാക്ഷ്യപത്രം
#ലൈഫ് സാക്ഷ്യപത്രം
#കൺ വേർഷൻ സാക്ഷ്യപത്രം
#മിശ്ര വിവാഹിതർക്കുള്ള സാക്ഷ്യപത്രം
#ഇൻഡിജന്റ് സാക്ഷ്യപത്രം
#പിൻ തുടർച്ചാവകാശ സാക്ഷ്യപത്രം
#വ്യക്തികളെ കാണാനില്ലെന്ന(മാൻ മിസ്സിങ്ങ്) സാക്ഷ്യപത്രം
#സ്വഭാവ സാക്ഷ്യപത്രം
#അന്നേവരി സാക്ഷ്യപത്രം
#പോക്ക് വരവ് ചെയ്യാൻ :  അഞ്ചു രൂപയുടെ കോർട്ട് ഫീ സ്റ്റാമ്പ് ഒട്ടിച്ച് വെള്ള പേപ്പറിൽ അപേക്ഷ എഴുതി പ്രമാണത്തിന്റെ കോപ്പി ഉൾപ്പെടെ വില്ലേജ് ഓഫീസർക്കു സമർപ്പിക്കണം
#ലേലം

== ഇതും കാണുക ==

* [[കേരള സർക്കാർ]]
* [[കേരള സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ]]</text>
      <sha1>0h5iknpghewkvoubne1y8romo4dlnap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143651</id>
    <revision>
      <id>4615312</id>
      <parentid>4347216</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25247-19</username>
        <id>216947</id>
      </contributor>
      <origin>4615312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69160" sha1="jqqdiwmwm3us8o6z5ua9qu6lhn2dgwq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kerala State Electricity Board}}
{{Infobox_Company
| company_name = കേരള സ്‌റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്
| company_type = സർക്കാർ
| company_logo = [[പ്രമാണം:KSEB Logo 2022.svg|200px]]
| company_slogan = 
| foundation = 2011
| location = 
| key_people = 
| industry = വൈദ്യുതി ഉത്‌പാദനം,പ്രസരണം, വിതരണം
| products = 
| revenue = 
| num_employees = 
| homepage = [http://www.kseb.in www.kseb.in]
}}
കേരളാ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിൽ നടത്തുന്ന വൈദ്യുത ഉത്പാദന, പ്രസരണ, വിതരണ കമ്പനിയാണ് '''കേരള സ്‌റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്''' അഥവാ '''കെ.എസ്.ഇ.ബി. ലിമിറ്റഡ്'''.

==ചരിത്രം==
1957-മാർച്ച് 31-നാണ് തീയതി:7-3-1957, ഓർഡർ നമ്പർ:EL1-6475/56/PW പ്രകാരം പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്. കെ.പി. ശ്രീധരകൈമൾ ചെയർമാനായി 5 മെമ്പർമാരുടെ സഹകരണത്തോടെയാണ് കമ്പനിയുടെ തുടക്കം. തിരു കൊച്ചിയിലെ [[വൈദ്യുതി]] വകുപ്പിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരേയാണ് പിന്നീട് കെ.എസ്.ഇ.ബിയിലേക്ക് മാറ്റിയത്. 2014 ഓഗസ്റ്റിൽ വൈദ്യുതി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്എന്ന കമ്പനിയാക്കി മാറ്റി. 
1958 ൽ തുടക്കക്കാലത്ത് 109.5 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതിയുമായാണ് ബോർഡ് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് ആവശ്യകത ഉയർന്നപ്പോൾ അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി കടംവാങ്ങാൻ തുടങ്ങി.  ഇന്നിപ്പോൾ ബോർഡിന് ധാരാളം [[ ജലവൈദ്യുതി|ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുണ്ട്]]. 2008 ലെ കണക്കു പ്രകാരം  2657.24 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ബോർഡ് വിവിധ പദ്ധതികളിലൂടെ ഉദ്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ഏതാണ്ട് 91,59,399 ഉപയോക്താക്കൾ നിലവിലുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.studymode.com/essays/History-Of-Electricity-In-Kerala-342203.html History of Electricity in Kerala - [[ഡി._ഷൈന|ഡോ. ഡി. ഷൈന]]]&lt;/ref&gt;

==ഉത്‌പാദനം==
[[File:Power house trivandrum 02.JPG|thumb|200px|തിരുവനന്തപുരത്തെ [[പവർ ഹൗസ്]] കെട്ടിടം]]
2012 മാർച്ച് 31ലെ കണക്കു പ്രകാരം 2874.79 മെഗാവാട്ട്‌  ആണ് കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ മൊത്തം സ്ഥാപിതശേഷി. എന്നാൽ ഇതിൽ സംഭരണാവശ്യത്തിനുള്ള (captive) ചെറുകിട നിലയങ്ങളും അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കെ.എസ്.ഇ.ബി.യ്ക്കു് അവകാശപ്പെട്ട പദ്ധതിവിഹിതങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=68&amp;Itemid=713&amp;lang=en|title= Power Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-10|archive-date= 2018-02-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20180203055300/http://kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=68&amp;Itemid=713&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

നിലവിൽ എട്ടു ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ നിർമ്മാണത്തിലും 37 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പ്ലാൻ ചെയ്തിട്ടുമുണ്ട്.

കേരളത്തിൽ  മൊത്തം 55 ജലസംഭരണികൾ ഉള്ളതിൽ 37 ജലസംഭരണികൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിക്കു വേണ്ടി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിൽ 33 അണക്കെട്ടുകൾ KSEB യുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ  ഉള്ളവയാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Kerala|title=കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ|website=www.india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-08-28|archive-date=2018-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829003128/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Kerala|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= https://www.expert-eyes.org/dams.html |title= KSEB DAMS -|website= www.expert-eyes.org }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതികൾ
!ജനറേറ്റർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|പ്രധാന ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ-16
|49 ജനറേറ്റർ
|'''1,954.75 മെഗാവാട്ട്'''
|'''6,854.27 MU'''
|-
|2
|ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ- 20
|47 ജനറേറ്റർ
|'''104 മെഗാവാട്ട്'''
|'''340.43 MU'''
|-
|3
|മൊത്തം
|96 ജനറേറ്റർ
|'''2,058.75 മെഗാവാട്ട്'''
|'''7,194.7 MU'''
|}
=== പ്രധാന ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(1954.75 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Powerhouses_in_Kerala|title=Powerhouses in Kerala -|website=india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-09-30}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Hydro_Electric_Projects_in_Kerala|title=Hydro Electric Projects in Kerala -|website=india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-09-30}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

**[[മൂലമറ്റം പവർ ഹൗസ്|ഇടുക്കി]] (780 മെഗാവാട്ട്)
**[[ശബരിഗിരി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ശബരിഗിരി]] (340 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഇടമലയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഇടമലയാർ]] (75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഷോളയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഷോളയാർ]] (54 മെഗാവാട്ട്)
**[[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പള്ളിവാസൽ]] (37.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുറ്റ്യാടി]] (225 മെഗാവാട്ട്)
**[[പന്നിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പന്നിയാർ]] (32.4 മെഗാവാട്ട്)
**[[നേര്യമംഗലം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|നേര്യമംഗലം]] (77.65 മെഗാവാട്ട്)
**[[ലോവർ പെരിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ലോവർ പെരിയാർ]] (180 മെഗാവാട്ട്)
**[[പെരിങ്ങൽകുത്ത് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പൊരിങ്ങൽക്കുത്ത്]]   (52 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെങ്കുളം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെങ്കുളം]]  (51.2 മെഗാവാട്ട്)
**[[കക്കാട് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കക്കാട്]] (50 മെഗാവാട്ട്)

=== ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(104 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=74&amp;Itemid=729&amp;lang=en|title= Small Hydro Electric Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-20|archive-date= 2018-02-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20180203052124/http://kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=74&amp;Itemid=729&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

**[[പേപ്പാറ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പേപ്പാറ]] (3 മെഗാവാട്ട്)
**[[കല്ലട ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കല്ലട]] (15 മെഗാവാട്ട്)
**[[മാട്ടുപ്പെട്ടി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|മാട്ടുപ്പെട്ടി]] (2 മെഗാവാട്ട്)
**[[മലങ്കര ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മലങ്കര]] (10.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചിമ്മിനി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചിമ്മിനി]]  (2.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[പീച്ചി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പീച്ചി]]   (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**[[മലമ്പുഴ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മലമ്പുഴ]] (2.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുറ്റ്യാടി ടെയിൽ റേയ്സ്]] (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കക്കയം(കുറ്റ്യാടി)]] (3 മെഗാവാട്ട്)
**[[ലോവർ മീൻമുട്ടി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|ലോവർ മീൻമുട്ടി]],  നെടുമങ്ങാട്  (3.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[റാന്നി പെരുനാട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|റാന്നി പെരുനാട്]]  (4 മെഗാവാട്ട്)
**[[പെരുന്തേനരുവി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|പെരുംതേനരുവി]] 1,  പത്തനംതിട്ട (6 മെഗാവാട്ട്)
**[[വെള്ളത്തൂവൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|വെള്ളത്തൂവൽ]],ഇടുക്കി (3.6 മെഗാവാട്ട്)
**[[ആഢ്യൻപാറ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ആഢ്യൻപാറ]], നിലമ്പൂർ  (3.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെമ്പുകടവ് - 1 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെമ്പുകടവ് - 1]], താമരശ്ശേരി  (2.7 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെമ്പുകടവ് - 2 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെമ്പുകടവ് - 2]], താമരശ്ശേരി  (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഉറുമി - 1 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉറുമി -1]], കൂടരഞ്ഞി (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഉറുമി - 2 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉറുമി -2]] കൂടരഞ്ഞി (2.4 മെഗാവാട്ട്)
**[[പൂഴിത്തോട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പൂഴിത്തോട്]], വടകര (4.8 മെഗാവാട്ട്)
**[[വിലങ്ങാട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|വിലങ്ങാട്]], വടകര  (7.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ബാരാപ്പോൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ബാരാപ്പോൾ]], കണ്ണൂർ  (15 മെഗാവാട്ട്)

=== സംഭരണാവശ്യത്തിനുള്ള ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(33.16 മെഗാവാട്ട്) ===

**[[മണിയാർ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മണിയാർ]],പത്തനംതിട്ട (12  മെഗാവാട്ട്)-Carborandum Universal Ltd.
**[[കുത്തുങ്കൽ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുത്തുങ്കൽ]], ഇടുക്കി (21 മെഗാവാട്ട്)-INDSIL  കമ്പനി കോയമ്പത്തൂർ
**[[മാങ്കുളം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മാങ്കുളം]], ഇടുക്കി  (0.11 മെഗാവാട്ട്)-[[മാങ്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
**[[കല്ലാർ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കല്ലാർ]], ഇടുക്കി  (0.05 മെഗാവാട്ട്)-ഇടുക്കി ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്

=== സ്വതന്ത്ര ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(25 മെഗാവാട്ട്)-IPP ===

**[[ഉള്ളുങ്കൽ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉള്ളുങ്കൽ]], ഇടുക്കി (7 മെഗാവാട്ട്)- Energy Development Company Limited (EDCL)
**[[കരിക്കയം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കരിക്കയം]],ഇടുക്കി (10.5 മെഗാവാട്ട്)-Energy Development Company Limited (EDCL)
**[[ഇരുട്ടുകാനം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഇരുട്ടുകാനം]],ഇടുക്കി (4.5 മെഗാവാട്ട്)-Viyyat Power Pvt. Ltd.
**[[മീൻവല്ലം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മീൻവല്ലം]], പാലക്കാട് (3 മെഗാവാട്ട്) -Palakkad Small Hydro Company Ltd

=== താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (234.6മെഗാവാട്ട്) ===

**[[ബ്രഹ്മപുരം ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം]] (106.6മെഗാവാട്ട്)
**[[കോഴിക്കോട് ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം]]  (128മെഗാവാട്ട്)

=== സ്വതന്ത്ര താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (538.91 മെഗാവാട്ട്) ===

**[[കായംകുളം താപനിലയം]] (359.98 മെഗാവാട്ട്)
**റിലയൻസ് ഗ്രൂപ്പ് -ബോംബെ സബർബൻ ഇലക്ട്രിസിറ്റി സപ്ലൈ BSES (ആലുവ) (157 മെഗാവാട്ട്)
**കാസർഗോഡ് പവർ കോർപറേഷൻ ( KPCL)-ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം (21.93 മെഗാവാട്ട്)

=== സ്വകാര്യ  താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (22.2 മെഗാവാട്ട്) ===
**MP STEEL CO. കഞ്ചിക്കോട് (10 മെഗാവാട്ട്)
**ശ്രീശക്തി പേപ്പർ മിൽസ്, എറണാകുളം- ബയോമാസ്സ്‌ (2.2 മെഗാവാട്ട്)
**ഫിലിപ്സ്  കാർബൺ ബ്ലാക്ക്, കൊച്ചി (10 മെഗാവാട്ട്)

=== നോൺ കൺവെൻഷണൽ എനർജി (34.875 മെഗാവാട്ട്) ===
**കഞ്ചിക്കോട് വിൻഡ് ഫാം (2.025 മെഗാവാട്ട്)
**അഗളി വിൻഡ് ഫാം (18.6 മെഗാവാട്ട്)
**രാമക്കൽമേട്‌ വിൻഡ് ഫാം (14.25 മെഗാവാട്ട്)

=== സോളാർ പ്ലാന്റുകൾ (118 മെഗാവാട്ട്) &lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=34:renewable-energy&amp;catid=2:about-kseb&amp;Itemid=574&amp;lang=en|title= Renewable Energy-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-10|archive-date= 2019-07-22|archive-url= https://web.archive.org/web/20190722122742/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=34:renewable-energy&amp;catid=2:about-kseb&amp;Itemid=574&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ===

**കഞ്ചിക്കോട് സോളാർ പ്ലാന്റ് ( 1 മെഗാവാട്ട്)
**പൊരിങ്ങൽകുത്ത് സോളാർ പ്ലാന്റ് (0.05 മെഗാവാട്ട്)
**അഗളി(ചാളയൂർ) സോളാർ പ്ലാന്റ് (0.05 മെഗാവാട്ട്)
**CIAL([[നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം]] )-(30 മെഗാവാട്ട്)
**IREDA (ഇന്ത്യൻ റിന്യൂവബിൾ എനർജി)-(50 മെഗാവാട്ട്)
**[[അനെർട്ട്|ANERT]] KERALA (2 മെഗാവാട്ട്)
**ഹിൻഡാൽകോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് (1 മെഗാവാട്ട്)
**ബാണാസുര സാഗർ ഫ്‌ളോട്ടിങ് പാനൽ 
**കൊല്ലംകോട് (1 മെഗാവാട്ട്)
**എടയാർ (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**[[ബാരാപ്പോൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ബാരാപ്പോൾ]] (4 മെഗാവാട്ട്)
**പേഴയ്‌ക്കാപ്പള്ളി (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**പോത്തൻകോട് (2 മെഗാവാട്ട്)

നിലവിൽ 27 ഓളം പദ്ധതികളിൽ നിന്നാണ് 118 മെഗാവാട്ട് ശേഷി സോളാർ വൈദ്യുതി ബോർഡിന് ലഭിക്കുന്നത്. വെസ്റ്റ് കല്ലട  ഫ്ലോട്ടിങ് സോളാർ 50 MW, ബ്രഹ്മപുരം 6.5 MW, ഏറ്റുമാനൂർ 1 MW, നെന്മാറ 1.5 MW, അഗളി 1  MW, കഞ്ചിക്കോട് 2 MW അടക്കം 41 പദ്ധതികൾ നിർമ്മാണത്തിൽ ആണ്. ഇതുകൂടി പൂർത്തിയായാൽ 70 മെഗാവാട്ട് ശേഷി കൂടി ലഭിക്കും.

==='സൗര'പദ്ധതി===
കേരളാ സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ് സൗരോർജത്തിൽ നിന്നുള്ള വൈദ്യുതി നിലവിലുള്ള 110 മെഗാവാട്ടിൽ നിന്നും [[2021]] ഓടേ 1000 മെഗാവാട്ടായി ഉയർത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് സൗര പദ്ധതി. വീടുകളുടെയും കെട്ടിടങ്ങളുടെ മുകളിലും, സ്കൂൾ, സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഷോപ്പിഗ് മാളുകൾ തുടങ്ങിയവയുടെ മുകളിലും  [[സോളാർ പാനൽ|സോളാർ പാനലുകൾ]] സ്ഥാപിക്കും. കെ എസ് ഇ ബി യും അനർട്ടും സംയുക്തമായാണ് പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇതിലൂടെ 500 മെഗാവാട്ട് ഉൽപാദിപ്പിക്കാനാവുമെന്നാണ് കരുതുന്നത്.

=== നിർമ്മാണത്തിൽ ഉള്ള  ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(154 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41&amp;Itemid=529&amp;lang=en|title= On going &amp;Future Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-17|archive-date= 2019-02-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20190212011844/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41&amp;Itemid=529&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

നിലവിൽ ആറു ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ ആണ്  നിർമ്മാണത്തിൽ ഉള്ളത്. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതിയുടെ പേർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|[[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|പള്ളിവാസൽ]] എക്സ്റ്റൻഷൻ
|60 മെഗാവാട്ട്
|153.9 MU
|-
|2
|[[ചെങ്കുളം ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|ചെങ്കുളം]] ഓഗ്മെന്റഷൻ
|മെഗാവാട്ട്
|85 MU
|-
|3
|തൊട്ടിയാർ,ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|99 MU
|-
|4
|പെരിങ്ങൽക്കുത്ത്
|24 മെഗാവാട്ട്
|45.02 MU
|-
|5
|[[ഭൂതത്താൻകെട്ട്]]
|24 മെഗാവാട്ട്
|83.5 MU
|-
|6
|ചാത്തങ്കോട്ടുനട 2 ,കോഴിക്കോട്
|6 മെഗാവാട്ട്
|14.76 MU
|-
|
|മൊത്തം
|'''154 മെഗാവാട്ട്'''
|'''481.18 MU'''
|}

=== ഭാവി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ (674.95 മെഗാവാട്ട്) ===

നിലവിൽ  37 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പ്ലാൻ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതിയുടെ പേർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|കല്ലാർ, തിരുവനന്തപുരം
|4 മെഗാവാട്ട്
|10.24 MU
|-
|2
|പാപ്പന്നൂർ, കൊല്ലം
|3 മെഗാവാട്ട്
|7.36 MU
|-
|3
|പെരുംതേനരുവി 2, പത്തനംതിട്ട
|8 മെഗാവാട്ട്
|22.63 MU
|-
|4
|മുണ്ടംമൊഴി, പത്തനംതിട്ട
|4 മെഗാവാട്ട്
|17.88 MU
|-
|5
|ചെല്ലി കല്ലാർ, പത്തനംതിട്ട
|15 മെഗാവാട്ട്
|35 MU
|-
|6
|അപ്പർ കല്ലാർ, ഇടുക്കി
|2 മെഗാവാട്ട്
|5.14 MU
|-
|7
|ദേവിയാർ, ഇടുക്കി
|24 മെഗാവാട്ട്
|25.94 MU
|-
|8
|അപ്പർ  ചെങ്കുളം
|24 മെഗാവാട്ട്
|53.22 MU
|-
|9
|ലത്രം, ഇടുക്കി
|3.5 മെഗാവാട്ട്
|12.13 MU
|-
|10
|പീച്ചാട്, ഇടുക്കി
|3 മെഗാവാട്ട്
|7.74 MU
|-
|11
|വെസ്റ്റേൺ  കല്ലാർ, ഇടുക്കി
|5 മെഗാവാട്ട്
|17.41 MU
|-
|12
|ചിന്നാർ, ഇടുക്കി
|24 മെഗാവാട്ട്
|82.90 MU
|-
|13
|തൊമ്മൻ കുത്ത്, ഇടുക്കി
|3 മെഗാവാട്ട്
|6.77 MU
|-
|14
|ലോവർ പെരിയാർ
|10 മെഗാവാട്ട്
|22.75 MU
|-
|15
|മേലോരം, ഇടുക്കി
|3.6 മെഗാവാട്ട്
|15.33 MU
|-
|16
|മാങ്കുളം, ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|82 MU
|-
|17
|അപ്പർ ചെങ്കുളം 2
|24 മെഗാവാട്ട്
|26.5 MU
|-
|18
|പാമ്പാർ, ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|84.79 MU
|-
|19
|അപ്പർ  ചാലിയാർ 1, ഇടുക്കി
|133 മെഗാവാട്ട്
|307 MU
|-
|20
|പള്ളിവാസൽ  ഓഗ്മെന്റഷന്
|
|256.89 MU
|-
|21
|മർമല, കോട്ടയം
|7 മെഗാവാട്ട്
|17.21 MU
|-
|22
|അതിരപ്പിള്ളി
|163 മെഗാവാട്ട്
|233 MU
|-
|23
|കരിമ്പുഴ, പാലക്കാട്
|4.5 മെഗാവാട്ട്
|12.30 MU
|-
|24
|ലോവർ  ചെമ്പുകാട്ടി, പാലക്കാട്
|7 മെഗാവാട്ട്
|16.36 MU
|-
|25
|വാളാന്തോട്, മലപ്പുറം
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|14.75 MU
|-
|26
|വാളാന്തോട്(ലോവർ ), മലപ്പുറം
|6 മെഗാവാട്ട്
|14.04 MU
|-
|27
|വൈത്തിരി, വയനാട്
|60 മെഗാവാട്ട്
|167.29 MU
|-
|28
|[[പെരുവണ്ണാമുഴി അണക്കെട്ട്|പെരുവണ്ണാമൂഴി]]
|6 മെഗാവാട്ട്
|24.70 MU
|-
|29
|ചെമ്പുകടവ് 3  കോഴിക്കോട്
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|17.715 MU
|-
|30
|ചെമ്പുകടവ് 4, കോഴിക്കോട്
|1.35 മെഗാവാട്ട്
|3.02 MU
|-
|31
|പൂവാരംതോട്, കോഴിക്കോട്
|3 മെഗാവാട്ട്
|5.88 MU
|-
|32
|ചാത്തങ്കോട്ടുനട 1, കോഴിക്കോട്
|3.5 മെഗാവാട്ട്
|7.82 MU
|-
|33
|ഒലിക്കൽ, കോഴിക്കോട്
|5 മെഗാവാട്ട്
|10.26 MU
|-
|34
|മറിപ്പുഴ, കോഴിക്കോട്
|6 മെഗാവാട്ട്
|15.31 MU
|-
|35
|[[പഴശ്ശി അണക്കെട്ട്|പഴശ്ശി]]
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|25.8 MU
|-
|36
|കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി, കണ്ണൂർ
|5 മെഗാവാട്ട്
|11.18 MU
|-
|37
|മൂരികടവ്, കാസർഗോഡ്
|2 മെഗാവാട്ട്
|5.92 MU
|-
|
|മൊത്തം
|'''674.95 മെഗാവാട്ട്'''
|'''1702.175 MU'''
|-
|}

==പ്രസരണം==
===അന്തർസംസ്ഥാന പ്രസരണപഥങ്ങൾ===
കെ. എസ്. ഇ. ബി.യുടെ ആന്തരികവൈദ്യുതശൃംഖല ദേശീയ വൈദ്യുതഗ്രിഡിന്റെ ദക്ഷിണമേഖലാപ്രസരണസംവിധാനവുമായി ഉടുമൽപേട്ട് - മടക്കത്തറ([[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]), തിരുനെൽവേലി - പള്ളിപ്പുറം ( [[തിരുവനന്തപുരം]] ) എന്നീ രണ്ട് 400 കിലോവോൾട്ട് പ്രസരണപഥങ്ങളിലൂടെ ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടു്. അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ഊർജ്ജം കൈമാറുന്നതിനും നെറ്റ്‌വർക്ക് സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കാനും ഇതു സഹായിക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഏതാനും 220 കിലോവോൾട്ട് സർക്യൂട്ടുകളും അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

===സബ്സ്റ്റേഷനുകളുടെ എണ്ണം===
കെ.എസ്. ഇ. ബി.യുടെ കീഴിൽ പ്രസരണാവശ്യങ്ങൾക്കായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ളതു് 400KV, 220 KV, 110 KV, 66KV, 33KV എന്നീ വൈദ്യുതതീവ്രതകളുള്ള സബ്സ്റ്റേഷനുകളാണു്. ഇവ കൂടാതെ, അതതുപ്രദേശങ്ങളിലെ വിതരണത്തിനായി  11KV സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ (ട്രാൻസ്ഫോർമറുകൾ) കൂടിയുണ്ടു്.

{|class=&quot;wikitable&quot; style= border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot;;
|- align=&quot;center&quot;
!  ശേഷി !!  സബ്സ്റ്റേഷനുകളുടെ എണ്ണം !!  ലൈൻ നീളം !!  സ്ഥിരത
|-
|400കിലോവോൾട്ട് ||2&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ||260&lt;sup&gt;**&lt;/sup&gt;
|-
|220കിലോവോൾട്ട് ||17 ||2701.38 ||97.75
|-
|110കിലോവോൾട്ട് ||131 ||4004 ||98.25
|-
|66കിലോവോൾട്ട് ||80 ||2387 ||97.86
|-
|33കിലോവോൾട്ട് ||120 ||1430 ||92.99
|-
|}
&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;പള്ളിപ്പുറത്തുള്ള ഒരു 400 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷൻ പി.ജി.സി.ഐ.എല്ലിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ് &lt;sup&gt;**&lt;/sup&gt;
===400 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

1993 ജനുവരി 30നാണു് തൃശ്ശൂരിലുള്ള [[താണിക്കുടം |മാടക്കത്ര]]യിൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 400KV സബ്‌സ്റ്റേഷൻ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതു്. ഒരു വ്യാഴവട്ടക്കാലത്തിനുശേഷം 2005 ജൂലൈ 26നു് തിരുവനന്തപുരത്ത് [[പള്ളിപ്പുറം (തിരുവനന്തപുരം)|പള്ളിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തു് രണ്ടാമത്തെ 400 KV സബ്സ്റ്റേഷനും പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.

===220 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ 2012 മാർച്ച് 31നു് നിലവിലുള്ള  കെ.എസ്.ഇ.ബി. യുടെ 220 കെ.വി. സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ &lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!ക്രമസംഖ്യ    !!    സ്ഥലം    !!    പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച&lt;br&gt; തീയതി    !!    ജില്ല   
|-
|1||നല്ലളം||19/08/50||കോഴിക്കോട്
|-
|2||കളമശ്ശേരി||01/01/65||എറണാകുളം
|-
|3||പള്ളം||01/01/65||കോട്ടയം
|-
|4||എടമൺ||18/12/78||കൊല്ലം
|-
|5||പോത്തങ്കോട്||28/02/89||തിരുവനന്തപുരം
|-
|6||കണിയാമ്പറ്റ||19/05/94||വയനാട്
|-
|7||കഞ്ചിക്കോട്||31/05/97||പാലക്കാട്
|-
|8||കാഞ്ഞിരോട്||15/09/97||കണ്ണൂർ
|-
|9||അരീക്കോട്||31/05/98||മലപ്പുറം
|-
|10||മൈലാട്ടി||16/10/98||കാസർകോട്
|-
|11||ബ്രഹ്മപുരം||01/12/99||എറണാകുളം
|-
|12||ഷൊറണൂർ||24/01/04||പാലക്കാട്
|-
|13||തളിപ്പറമ്പ്||29/03/05||കണ്ണൂർ
|-
|14||കുണ്ടറ||01/05/06||കൊല്ലം
|-
|15||മലപ്പറമ്പ്||23/12/07||മലപ്പുറം
|-
|16||വടകര||08/05/09||കോഴിക്കോട്
|-
|17||എടപ്പോൺ||21/05/09||ആലപ്പുഴ
|}
====പ്രധാന 220 കെ.വി. പ്രസരണപഥങ്ങൾ====

* കണിയാംപെറ്റ - കടക്കോല (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* ഇടുക്കി - ഉടുമൽപേട്ട് (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* ശബരിഗിരി - തേനി  (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* എടമൺ - തിരുനെൽവേലി (ഇരട്ട സർക്യൂട്ട്).

===110കിലോവാട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

*പാറശ്ശാല - കുഴിത്തുറ
*മഞ്ചേശ്വരം - കോണകേ

==വിതരണം ==
[[മൂന്നാർ]], [[തൃശ്ശൂർ]] പട്ടണം എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ ഒഴികെ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വൈദ്യുതി വിതരണം ചെയ്യുന്നത് കെ.എസ്.ഇ.ബി. ആണ്. കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദമായ പ്രവർത്തനത്തിനു വേണ്ടി കേരളത്തിനെ ദക്ഷിണ മേഖല , മധ്യമേഖല , പൂർവ്വമേഖല എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു മേഖലകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.
&lt;ref name =&quot;distri&quot; &gt;[http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=86 വൈദ്യുതി വിതരണം കേരളം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618154804/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=86 |date=2012-06-18 }} ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്&lt;/ref&gt;

==സമ്പർക്കാസൂത്രണനയം (Interactive Planning Process)==
പതിനൊന്നാം പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിയോടനുബന്ധിച്ച്  കെ.എസ്.ഇ.ബി. 2007-2008ൽ IPP എന്ന പദ്ധതി പ്രാവർത്തികമാക്കി. അടിസ്ഥാനതലങ്ങളിലെ ഉപയോക്താക്കളേയും ഉദ്യോഗസ്ഥരേയും പങ്കെടുപ്പിച്ചു് ജില്ലാതലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ശിൽപ്പശാലകളിലൂടെ ഊർജ്ജോപഭോഗനിരക്കുകൾ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കുകയും അതനുസരിച്ച് മറ്റു വൈദ്യുതോൽപ്പാദനകേന്ദ്രങ്ങളും അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ക്രയവിക്രയകരാറുകൾ ഉറപ്പിക്കുകയുമായിരുന്നു ഈ പദ്ധതിയുടെ കാതൽ. [[ഒറീസ്സ]] തുടങ്ങിയ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ അവിടെ ലഭ്യമാവുന്ന അസംസ്കൃതപദാർത്ഥങ്ങളും ഉല്പാദനശേഷിയും ഉപയോഗിച്ച് വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിച്ച് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുകയും ആവശ്യമെങ്കിൽ മറ്റു സന്ദർഭങ്ങളിൽ പകരം തിരിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടു് വൈദ്യുതിവിതരണം കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ ഈ പദ്ധതി സഹായിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=KSEB to launch interactive planning|url=http://www.hindu.com/2008/02/23/stories/2008022354090500.htm|accessdate=19 ഏപ്രിൽ 2013|newspaper='ദി ഹിന്ദു'|date=23/2/2008|archive-date=2008-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430222021/http://www.hindu.com/2008/02/23/stories/2008022354090500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=KSEB puts up a good show|url=http://www.hindu.com/2009/04/04/stories/2009040456050300.htm|accessdate=19 ഏപ്രിൽ 2013|newspaper='ദി ഹിന്ദു'|date=4/4/2008}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങൾ==
ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും മറ്റു ജീവനക്കാർക്കും വിദഗ്ദപരിശീലനം നൽകുന്നതിനായി കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ കീഴിൽ നാലു റീജ്യണൽ പവർ ട്രെയിനിങ്ങ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടു്.തിരുവനന്തപുരം, കോട്ടയം, തൃശ്ശൂർ, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിലാണു് ഈ സ്ഥാപനങ്ങൾ. കൂടാതെ പവർ എഞ്ചിനീയർസ് ട്രെയിനിങ്ങ് ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ (പെറ്റാർൿ - PETARC) എന്ന പേരിൽ ഇടുക്കിയിലെ മൂലമറ്റത്തും ദക്ഷിണമേഖലാ കമ്പ്യൂട്ടർ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്റർ (Southern Regional Computer Training Centre - SRCTC) എന്ന പേരിൽ, തിരുവനന്തപുരത്തെ വൈദ്യുതഭവനത്തിലും പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങളുണ്ടു്. 1979ലാണു് തൃശ്ശൂരും കോട്ടയത്തും ലൈൻമെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ സ്ഥാപിച്ചതു്. തുടർന്നു് 1987ൽ തിരുവനന്തപുരത്തും കോഴിക്കോടും കൂടി ലൈൻ‌മെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങി. 1989ൽ മൂലമറ്റത്ത് PETARC ആരംഭിച്ചു.1992ൽ തിരുവനന്തപുരത്തെ വൈദ്യുതിഭവനത്തിൽ മാനവശേഷി പരിശീലന സെൽ രൂപീകരിച്ചു. 1994ൽ ലൈൻമെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ ജൂനിയർ എക്സിക്യൂട്ടീവ് സ്റ്റാഫ് ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകളായി (JESTC) പരിഷ്കരിച്ചു. 2007-ലാണു് SRTC നിലവിൽ വന്നതു്.

==പ്രസരണ-വിതരണ നഷ്ടം==
ഉപകരണങ്ങളിലും ജോലിയിലുമുള്ള ഗുണമേന്മ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുവഴി  വൈദ്യുതോർജ്ജത്തിന്റെ പ്രസരണത്തിലും വിതരണത്തിലുമുള്ള നഷ്ടം ഒരു പരിധിവരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. 2003-2004 മുതൽ 2011-2012 വരെയുള്ള സമയത്തിനിടയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ ഊർജ്ജനഷ്ടം 27.44%-ത്തിൽനിന്നു് 15.65% ആയി കുറയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞുവെന്നു് ബോർഡിന്റെ 2011-2012ലെ വാർഷികറിപ്പോർട്ടിൽ അവകാശപ്പെടുന്നു. കേടായ എനർജി മീറ്ററുകൾ മാറ്റി സ്ഥാപിക്കുക, വൈദ്യുതമോഷണം തടയുക, സർക്യൂട്ടുകളിലെ വിവിധ ഉപകരണസംവിധാനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾ വഴിയാണു് ഈ അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടായതു്. ഫലത്തിൽ മൊത്തം ഊർജ്ജത്തിന്റെ 12% അധികം  ഉല്പാദിപ്പിച്ചതിനു സമമാണു് ഈ വ്യത്യാസം.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ 2003-04 മുതൽ 2011-12 വരെയുള്ള കെ.എസ്.ഇ.ബി. യുടെ പ്രസരണ-വിതരണനഷ്ടം&lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012 (പട്ടിക 2.2 പുറം 12)|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 ! വർഷം !! വിറ്റ ഊർജ്ജം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;/small&gt;!!ലഭ്യമായ ഊർജ്ജം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;/small&gt;!!പ്രസരണ-വിതരണ നഷ്ടം &lt;small&gt;&lt;br&gt;(%)&lt;/small&gt;!!വാർഷിക അഭിവൃദ്ധി&lt;small&gt;&lt;br&gt; (%)&lt;/small&gt;!!മൊത്തം അഭിവൃദ്ധി&lt;small&gt;&lt;br&gt; (%)&lt;/small&gt;!!ഊർജ്ജലാഭം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;br&gt; (ഏകദേശം)&lt;/small&gt;!!ധനലാഭം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(കോടി രൂപ)&lt;br&gt;(ഏകദേശം)
&lt;/small&gt;
|-
|2003-04|| 8910.80|| 12280.87|| 27.44
|-
|2004-05|| 9384.40|| 12504.79|| 24.95|| 2.49|| 2.49|| 311.37|| 108.98
|-
|2005-06|| 10269.80|| 13331.09|| 22.96|| 1.99|| 4.48|| 597.23|| 209.03
|-
|2006-07|| 11331.00|| 14427.97|| 21.47|| 1.49|| 5.97|| 861.35|| 301.47
|-
|2007-08|| 12049.90|| 15065.15|| 20.02|| 1.45|| 7.42|| 1117.83|| 391.24
|-
|2008-09|| 12414.32|| 15293.51|| 18.83|| 1.19|| 8.61|| 1316.77|| 460.87
|-
|2009-10|| 13971.09|| 16978.03|| 17.71|| 1.12|| 9.73|| 1651.96|| 578.19
|-
|2010-11|| 14547.90|| 17337.78|| 16.09|| 1.62|| 11.35|| 1967.84|| 688.74
|-
|2011-12|| 15980.53|| 18946.29|| 15.65|| 0.44|| 11.79|| 2233.77|| 781.82
|}

==വരവുചെലവു് അനുപാതം==
കെ.എസ്.ഇ.ബി. ഒരു യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതി വിൽക്കുന്നതു് ശരാശരി 3.81 രൂപയ്ക്കാണു്. എന്നാൽ ഒരു യൂണിറ്റിനുവേണ്ടി വരുന്ന മൊത്തം ചെലവുകൾ 5.27 രൂപയോളം വരുന്നു. ഇതിൽ സിംഹഭാഗവും ചെലവാവുന്നതു് പുറമേനിന്നുവാങ്ങുന്ന വൈദ്യുതിയുടെ വിലയായും (2.98 രൂപ) ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളം, പെൻഷൻ തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളിലും (1.30 പൈസ)ആണു്. ഉല്പാദനത്തിനു് 19 പൈസയും മൂലധനേതര സാങ്കേതികച്ചെലവുകൾക്കു് 49 പൈസയും മാത്രമാണു് വകയിരുത്തേണ്ടി വരുന്നതു്. ആകെ വരവുചെലവ് കണക്കിൽ 1.32 രൂപയുടെ കമ്മി അനുഭവപ്പെടുന്നു. (2011-2012)


{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ കെ.എസ്.ഇ.ബി. - ഒരു യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതിയുടെ വരവുചെലവു് അനുപാതം&lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012 (പുറം 68)|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!ക്രമസംഖ്യ    !!    ഇനം    !!    2007-08    !!    2008-09    !!    2009-10    !!    2010-11    !!    2011-12
|-
|1    ||    നേരിട്ടുള്ള ഉല്പാദനം    ||    0.15    ||    0.32    ||    0.26    ||    0.16    ||    0.19
|-
|2    ||    ഇതരസ്രോതസ്സുകളിൽനിന്നു വാങ്ങുന്നതിനു്    ||    1.58    ||    2.65    ||    2.41    ||    2.54    ||    2.98
|-
|3    ||    പലിശയും ധനസംബന്ധമായ ചെലവുകളും    ||    0.26    ||    0.26    ||    0.19    ||    0.19    ||    0.23
|-
|4    ||    തേയ്മാനച്ചെലവുകൾ    ||    0.31    ||    0.34    ||    0.32    ||    0.32    ||    0.32
|-
|5    ||    ജീവനക്കാർ    ||    0.67    ||    0.97    ||    1.03    ||    1.17    ||    1.3
|-
|6    ||    അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ    ||    0.09    ||    0.11    ||    0.12    ||    0.16    ||    0.17
|-
|7    ||    ഭരണസംബന്ധമായ ചെലവുകൾ    ||    0.09    ||    0.11    ||    0.12    ||    0.12    ||    0.14
|-
|8    ||    മുൻകാലക്കുടിശ്ശികകളും മറ്റും    ||    0.65    ||    -0.12    ||    0.02    ||    -0.02    ||    0.05
|-
|9    ||    മൊത്തം (പ്രത്യക്ഷ) ചെലവ്    ||    3.8    ||    4.64    ||    4.47    ||    4.64    ||    5.38
|-
|10    ||    മൂലധനമാക്കി മാറ്റിയ ചെലവ്    ||    0.04    ||    0.05    ||    0.06    ||    0.07    ||    0.09
|-
|11    ||    മൂലധനമാക്കിമാറ്റിയ പലിശ    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02
|-
|12    ||    ആകെ (അറ്റ) ചെലവ്    ||    3.74    ||    4.57    ||    4.39    ||    4.55    ||    5.27
|-
|13    ||    ചട്ടപ്പടി നീക്കിയിരിപ്പ്    ||    0.16    ||    0.17    ||    0.17    ||    0.16    ||    0.16
|-
|14    ||    ആകെ ചെലവിനം    ||    3.9    ||    4.74    ||    4.56    ||    4.72    ||    5.44
|-
|15    ||    ബിൽ ഇതരവരുമാനം    ||    0.33    ||    0.35    ||    0.31    ||    0.34    ||    0.31
|-
|16    ||    ഊർജ്ജവില്പന വരുമാനം    ||    3.5    ||    3.8    ||    3.38    ||    3.54    ||    3.81
|-
|17    ||    ആകെ വരുമാനം    ||    3.83    ||    4.15    ||    3.69    ||    3.88    ||    4.12
|-
|18    ||    റെവന്യൂ കമ്മി    ||    0.07    ||    0.58    ||    0.87    ||    0.84    ||    1.32
|}

[[File:KSEB Perunit expenses 2012.jpg|center|700px|thumb]]

==പരാതി പരിഹാരം==   
[[File:KSEB Bill.jpg|thumb|KSEB Energy charge bill]]
ഉപഭോക്താക്കളുടെ പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി വൈദ്യുതി ബോർഡ് [[കൊട്ടാരക്കര]], [[എറണാകുളം]], [[കോഴിക്കോട്]] എന്നിവിടങ്ങളിലായി മൂ‍ന്ന് [[ഉപഭോക്തൃ പരാതി പരിഹാര ഫോറം|ഉപഭോക്തൃ പരാതി പരിഹാര ഫോറങ്ങൾ]] (Consumer Grievance Redressal Forum) ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സാധാരണ സെക്ഷൻ ഓഫീസുകളിൽ രണ്ട് ഫോണുകളാണ് ഉണ്ടാവുക. വൈദ്യുതി തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ പതിനായിരിത്തിന് മുകളിൽ ഉപഭോക്താക്കൾ ഈ രണ്ട് ഫോണുകളിലേക്കാവും ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുക.ഈ ഘട്ടത്തിൽ സേവനം എല്ലാവർക്കും ലഭ്യമാക്കുവാൻ സാധിച്ചെന്ന് വരില്ല.
മെച്ചപ്പെട്ട സേവനം ലഭ്യമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി കെ എസ് ഇ ബി പുതിയ നാല് സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. വൈദ്യുത വിതരണം തടസ്സപ്പെടുന്ന കാര്യം എസ് എം എസ് ആയി ഉപഭോക്താക്കളുടെ മൊബൈൽ ഫോണുകളിലേക്ക് എത്തുകയും,വാട്ട്സ് ആപ്പു വഴി പരാതിയും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം. വൈദ്യുതി തടസ്സം മെസേജായി എത്തുന്ന സംരംഭമാണ് ഊർജ്ജ ദൂത്, അറ്റകുറ്റപണിക്കായി മുൻകൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്ന വൈദ്യുത തടസ്സവും.അടിയന്തരഘട്ടങ്ങളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന തടസ്സവുമെല്ലാം പുതിയ സംരംഭത്തിലൂടെ  ഉപഭോക്താക്കളെ അറിയിക്കും. കൂടാതെ വാട്ട്സ്ആപ് പരാതികൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ 9496001912 എന്ന നമ്പർ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാം .             എല്ലാ കമ്പ്യൂട്ടർ വത്കൃത വൈദ്യുതി ബില്ലുകളുടെയും തുക,പിഴകൂടാതെ പണമിടക്കേണ്ട തീയതി, പിഴയോടുകൂടി പണമടക്കേണ്ട അവസാന  തീയതി,വൈദ്യുതി ബന്ധം വിഛേതിക്കാതിരിക്കുവാൻ പണമടക്കേണ്ട അവസാന തീയതി, എന്നീ വിവരങ്ങൾ എസ്എംഎസ് ആയും ഇ മെയിൽ ആയും ഉപഭോക്താക്കളെ അറിയിക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് ഊർജ്ജ സൗഹൃദ്. വൈദ്യുത സംബന്ധമായ പരാതികൾ അറിയിക്കുവാൻ 24 മണിക്കൂറും പ്രവർത്തിക്കുന്ന 1912 എന്ന ടോൾ ഫ്രീ നമ്പർ ആണ് മറ്റൊരു സംരംഭം. ഈ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുവാൻ മൊബൈൽ നമ്പർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്താൽ മതിയാകും .ഈ സേവനങ്ങൾ തികച്ചും സൗജന്യമാണ്. വൈദ്യുതി കണക്ഷന് ഓൺലൈനായി അപേക്ഷിക്കുവാനുള്ള സംവിധാനം   15-2-17ൽ നിലവിൽ വന്നു. പേയ് ടി എം വഴി പണം അടയ്ക്കുവാനുള്ള സംവിധാനവും നിലവിൽ വന്നു . പുതിയ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ വേണ്ടവർക്ക് അപേക്ഷാ ഫീസ്, വെതർപ്രൂഫ് സർവ്വീസ് കണക്ഷൻ ആണെങ്കിൽ അതിന്റെ തുക, എന്നിവ ഓൺലൈൻ ആയി അടയ്ക്കാം. ഇത് ലഭിച്ചാൽ ഉടൻ ബോർഡ് ജീവനക്കാർ ഉപഭോക്താവിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി മറ്റ് അനുബന്ധ രേഖകൾ ശേഖരിക്കും. പോസ്റ്റ് വേണ്ടുന്ന കണക്ഷൻ ആണങ്കിൽ ജീവനക്കാർ വീട്ടിലെത്തി എസ്റ്റിമേറ്റ് തയ്യാറാക്കി തുക എസ് എം എസ് ആയോ  ഇ-മെയിൽ വഴിയോ ഉപഭോക്താവിനെ അറിയിക്കും.ഇത് ഉപഭോക്താവിന് ഓൺലൈനായി അടയ്ക്കാം.വൈദ്യുത മന്ത്രി [[എം.എം മണി]] ആയിരുന്നു സേവനങ്ങളുടെ ഉദ്ഘാടനം നിർവ്വഹിച്ചത്.

==കമ്പനി വൽക്കരണം==
2014 ഓഗസ്റ്റിൽ വൈദ്യുതി ബോർഡ് കമ്പനിയാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ത്രികക്ഷിക്കരാർ ഒപ്പിട്ടു. സർക്കാറും കെ.എസ്.ഇ.ബി.യും ജീവനക്കാരുടെ സംഘടനാ പ്രതിനിധികളും കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. [[സി.ഐ.ടി.യു]], [[ഐ.എൻ.ടി.യു.സി.]] സംഘടനകൾ കരാറിൽ ഒപ്പിട്ടെങ്കിലും കരാറുണ്ടാക്കിയത് സുതാര്യമായ ചർച്ചകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് [[എ.ഐ.ടി.യു.സി.|എ.ഐ.ടി.യു.സി]] നേതൃത്വം നൽകുന്ന വർക്കേഴ്‌സ് ഫെഡറേഷനും ഓഫീസേഴ്‌സ് ഫെഡറേഷനും ഒപ്പിടാൻ തയ്യാറായില്ല.

കരാർ പ്രകാരം വൈദ്യുതി ബോർഡിൽ നിലവിലുള്ള സേവനവേതന വ്യവസ്ഥകൾ നിലനിൽക്കും. കാലാകാലങ്ങളിലുള്ള ശമ്പളപരിഷ്‌കരണം, പെൻഷൻ പരിഷ്‌കരണം എന്നിവയടക്കം കെ.എസ്.ഇ.ബി. ജീവനക്കാർക്ക് ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആനുകൂല്യങ്ങളും അതേപടി തുടരും. നിയമനച്ചുമതല തുടർന്നും [[കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ|പി.എസ്.സി.ക്ക്]] ആയിരിക്കും.

2008 ൽ തന്നെ വൈദ്യുതി നിയമം 2003 അടിസ്താനത്തിൽ കെ.എസ്.ഇ.ബി യുടെ ആസ്തി ബാദ്യതകൾ ഗവണ്മെന്റിലേക്കു കൈമാറിയിരുന്നു.. വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ കാലാവധി നീട്ടിനൽകുകയുണ്ടായി. ഗവണ്മെന്റിലേക്കു വെസ്റ്റ് വചെയ്തതു റിവെസ്റ്റ് ചെയ്യുക മാത്രമാണു 2013 നവംബർ 1 നു ചെയ്തതു.
==കെ.എസ്.ഇ.ബി.ആപ്പ്==
ഒറ്റത്തവണ ഫോറം പൂരിപ്പിച്ചു നൽകിയാൽ ഉപഭോക്താവിന്റെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്നും വൈദ്യുത ബിൽ തുക ഈടാക്കുന്ന സംവിധാനം കെ.എസ്.ഇ.ബി നടപ്പിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ബാങ്കുകളിൽ ലോൺ അടയ്ക്കുന്ന മാതൃകയിൽ, ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ബില്ലിന്റെ തുക, കെ.എസ്.ഇ.ബി യുടെ അക്കൗണ്ടിലേക്ക് എല്ലാ തവണകളിലും എത്തും.            കൂടാതെ ബിൽ പേയ്മെന്റ് സംവിധാനം കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രധമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി  മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനും തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നു. www.kseb.in&lt;ref&gt;www.http://www.kseb.in/index.php?lang=en&lt;/ref&gt;എന്ന വെബ് സൈറ്റിലെ ആപ്ലിക്കേഷൻ ലിങ്ക് പിൻതുടർന്നു കൊണ്ട്, ഗൂഗിൾ പ്ലേ സ്റ്റോറിൽ നിന്നും ഡൗൺലോഡ് ചെയ്തശേഷം, നെറ്റ് ബാങ്കിംഗ്, ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ്, ഡെബിറ്റ് കാർഡ് ഇവയിലേതെങ്കിലും ഉപയോഗിച്ച് ബില്ല് അടയ്ക്കാവുന്നതാണ്.ഇതിനായി 13 അക്ക കൺസ്യൂമർ നമ്പർ, മൊബൈൽ നമ്പർ, ഇമെയിൽ ഐ.ഡി,തുടങ്ങിയവ നൽകിയാൽ മതിയാകും.&lt;ref&gt; www.malayalidiary.com/kaeb/&lt;/ref&gt;

== കെ - ഫോൺ ==
സംസ്ഥാനത്തെ ഡിജിറ്റൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ശക്തവും കാര്യക്ഷമവും ആക്കുന്നതിന് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആവിഷ്കരിച്ച പദ്ധതിയാണ് കെ ഫോൺ‍. സുശക്തമായ ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ ശൃംഖല സംസ്ഥാനത്താകെ സ്ഥാപിക്കുന്നതാണ് പദ്ധതി.  1028 കോടി രൂപ ചെലവിലാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് ആണ് ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിൾ വലിക്കാനുള്ള കരാർ എടുത്തിട്ടുള്ളത്. 
കെഎസ്ഇബിയുടെ എല്ലാ 220 കെവി, 110 കെവി, 66 കെവി സബ് സ്റ്റേഷനുകളെയും ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിൾ വഴി ബന്ധിപ്പിക്കും. സംസ്ഥാനത്തെ 770 സെക്‌ഷനുകളിലെയും വൈദ്യുതി തൂണുകളിലൂടെയാണ് കേബിൾ വലിക്കുന്നത്. അപേക്ഷിക്കുന്ന ഉപയോക്താക്കൾക്കെല്ലാം ഇന്റർനെറ്റ് കണക്‌ഷൻ നൽകാനാണ് പദ്ധതിയിടുന്നത്. കെ ഫോൺ ശൃംഖല ഉപയോഗിച്ച് ഏത് സേവനദാതാവിനും അതിവേഗ ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കാം. ബാൻഡ്‌വിഡ്ത് അനുസരിച്ച് വാടക ഈടാക്കും.

സംസ്ഥാനത്തെ മുഴുവൻ സർക്കാർ ഓഫിസുകളും കെ ഫോൺ നെറ്റ്‌വർക്കിലേക്ക് മാറ്റാനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇതിനു പുറമേ ബിപിഎൽ കുടുംബങ്ങൾക്ക് സൗജന്യ നെറ്റ്‌വർക് സംവിധാനം ഒരുക്കാനും പരിപാടിയുണ്ട്. അതുവഴി അതിവേഗ ഇൻ്റർനെറ്റ് കണക്ഷൻ വീടുകളിലും, 30,000 ത്തോളം ഓഫിസുകളിലും ലഭ്യമാക്കും. എല്ലാവർക്കും ഇൻ്റർനെറ്റ് അവകാശമായി പ്രഖ്യാപിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. ഈ പദ്ധതിവഴി സംസ്ഥാനത്തെ 20 ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന ഭവനങ്ങളിലേക്ക് സൗജന്യമായും മറ്റുള്ളവർക്ക് മിതമായ നിരക്കിലും ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായകമാകുമെന്നാണ് സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്നത്.സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ ടെലികോം സർവിസ് പ്രൊവൈഡർമാരുടെയും നിലവിലുള്ള ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് പരിശോധിച്ച് അതിൻറെ അപര്യാപ്തത മനസ്സിലാക്കുകയും അത് പരിഹരിച്ച് ഭാവിയിലേക്ക് ആവശ്യമായ ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് സജ്ജമാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പദ്ധതി വിഭാവനം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.      
കെ.എസ്.ഇ.ബിയും കെ.എസ്.ഐ.ടി.ഐ.എൽ ഉം ചേർന്നുള്ള സംയുക്ത സംരംഭമായ കെ ഫോൺ ലിമിറ്റഡ് വഴിയാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. സമയബന്ധിതമായി പദ്ധതി തുടങ്ങുന്നതിനാവശ്യമായ പഠനവും ടെൻഡർ നടപടികളും പൂർത്തീകരിക്കുകയും, പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിനായി ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന കൺസോഷ്യത്തിന് കരാർ നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ്, റെയിൽടെൽ, എൽ.എസ് കേബിൾ, എസ്.ആർ.ഐ.ടി എന്നീ കമ്പനികളാണ് പ്രസ്തുത കൺസോഷ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.1516.76 കോടി രൂപയാണ് പദ്ധതിക്ക് വേണ്ടി വരുന്ന മൊത്തം ചെലവെന്നാണ് കെഎസ്ഇബി പറയുന്നത്. പദ്ധതിക്കുവേണ്ടി കിഫ്ബിക്ക് കേന്ദ്ര സർക്കാർ സ്ഥാപനത്തിൽ നിന്ന് 1061 കോടിയുടെ വായ്പ ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ 1061.73 കോടി രൂപ NIDA ലോണായി നബാർഡ് അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/what-is-k-phone-project-by-kerala-government-new-state-run-internet-provider-details-in-malayalam/amp_articleshow/78981879.cms&lt;/ref&gt;
'''സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്ന നേട്ടങ്ങൾ'''                      
* എല്ലാ സർവിസ് പ്രൊവൈഡർമാർക്കും (കേബിൾ ഓപ്പറേറ്റർ, ടെലകോം ഓപ്പറേറ്റർ, ഇൻ്റർനെറ്റ് സർവിസ് പ്രൊവൈഡർ, കണ്ടൻ്റ് സർവിസ് പ്രൊവൈഡർ) തുല്യമായ അവസരം നൽകുന്ന ഒപ്റ്റിക് ഫൈബർ നെറ്റ് വർക്ക് സംസ്ഥാനത്ത് നിലവിൽ വരും.

* ഐ.ടി പാർക്കുകൾ, എയർപോർട്ട്, തുറമുഖം തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിൽ അതിവേഗ ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാകും.

* 30,000ൽ അധികം സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും 10 mbps-തൊട്ട് 1Gbps വേഗതയിൽ നെറ്റ് കണക്ഷൻ ലഭ്യമാകും.

* ആർട്ടിഫിഷൽ ഇൻ്റലിജെൻസ്, ബ്ലോക്ക് ചെയിൻ, ഇൻ്റർനെറ്റ് ഓഫ് തിങ്സ്, സ്റ്റാർട്ടപ്പ്, സ്മാർട്ട് സിറ്റി തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ കെ ഫോൺ സൗകര്യമൊരുക്കും.

* ഗ്രാമങ്ങളിലും ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾക്ക് ഇ-കോമേഴ്സ് വഴി വിൽപ്പന നടത്താം.

* സർക്കാർ സേവനങ്ങളായ ഇ-ഹെൽത്ത്, ഇ-എഡ്യൂക്കേഷൻ, മറ്റ് ഇ- സർവിസുകൾക്ക് കൂടുതൽ ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് നൽകി കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാൻ കെ ഫോൺ സഹായിക്കും.
* ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള നിരീക്ഷണ ക്യാമറകൾ സ്ഥാപിക്കാനും ട്രാഫിക് മാനേജ്മെൻ്റ് സിസ്റ്റം കാര്യക്ഷമമാക്കാനും കെ ഫോൺ പദ്ധതി സഹായിക്കും.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/k-fon-project-all-the-details-here-593882&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==                                                                                                     
&lt;references/&gt;

{{Hydro Electric Projects in Kerala}}
{{Dams in Kerala}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [http://www.kseb.in/ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120526075031/http://www.kseb.in/ |date=2012-05-26 }}
* [http://www.erckerala.org/ കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുത റെഗുലേറ്ററി കമ്മീഷൻ]
* [http://www.keralaeo.org/ കേരള വൈദ്യുത ഓംബുഡ്സ്മാൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201135555/http://www.keralaeo.org/ |date=2012-12-01 }}
* [http://www.kseboa.org കേരള വൈദ്യുത വകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സംഘടന]
*[http://www.ksebea.in/ കേരള വൈദ്യുത വകുപ്പ് എൻജിനീയർമാരുടെ സംഘടന]


{{India-company-stub‎‎}}

[[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ_പൊതുമേഖലാ_സ്ഥാപനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jqqdiwmwm3us8o6z5ua9qu6lhn2dgwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615313</id>
      <parentid>4615312</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>205977</id>
      </contributor>
      <comment>URL-കളിൽ നിന്ന് AMP ട്രാക്കിംഗ് നീക്കം ചെയ്തു  ([[:m:User:KiranBOT/AMP|വിശദാംശങ്ങൾ]]) ([[User talk:Usernamekiran|പിശക് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുക]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>4615313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69156" sha1="t75coqn648wx2scfh3x510opd7f7fhw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kerala State Electricity Board}}
{{Infobox_Company
| company_name = കേരള സ്‌റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്
| company_type = സർക്കാർ
| company_logo = [[പ്രമാണം:KSEB Logo 2022.svg|200px]]
| company_slogan = 
| foundation = 2011
| location = 
| key_people = 
| industry = വൈദ്യുതി ഉത്‌പാദനം,പ്രസരണം, വിതരണം
| products = 
| revenue = 
| num_employees = 
| homepage = [http://www.kseb.in www.kseb.in]
}}
കേരളാ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിൽ നടത്തുന്ന വൈദ്യുത ഉത്പാദന, പ്രസരണ, വിതരണ കമ്പനിയാണ് '''കേരള സ്‌റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്''' അഥവാ '''കെ.എസ്.ഇ.ബി. ലിമിറ്റഡ്'''.

==ചരിത്രം==
1957-മാർച്ച് 31-നാണ് തീയതി:7-3-1957, ഓർഡർ നമ്പർ:EL1-6475/56/PW പ്രകാരം പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്. കെ.പി. ശ്രീധരകൈമൾ ചെയർമാനായി 5 മെമ്പർമാരുടെ സഹകരണത്തോടെയാണ് കമ്പനിയുടെ തുടക്കം. തിരു കൊച്ചിയിലെ [[വൈദ്യുതി]] വകുപ്പിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരേയാണ് പിന്നീട് കെ.എസ്.ഇ.ബിയിലേക്ക് മാറ്റിയത്. 2014 ഓഗസ്റ്റിൽ വൈദ്യുതി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്എന്ന കമ്പനിയാക്കി മാറ്റി. 
1958 ൽ തുടക്കക്കാലത്ത് 109.5 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതിയുമായാണ് ബോർഡ് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് ആവശ്യകത ഉയർന്നപ്പോൾ അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി കടംവാങ്ങാൻ തുടങ്ങി.  ഇന്നിപ്പോൾ ബോർഡിന് ധാരാളം [[ ജലവൈദ്യുതി|ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുണ്ട്]]. 2008 ലെ കണക്കു പ്രകാരം  2657.24 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ബോർഡ് വിവിധ പദ്ധതികളിലൂടെ ഉദ്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ഏതാണ്ട് 91,59,399 ഉപയോക്താക്കൾ നിലവിലുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.studymode.com/essays/History-Of-Electricity-In-Kerala-342203.html History of Electricity in Kerala - [[ഡി._ഷൈന|ഡോ. ഡി. ഷൈന]]]&lt;/ref&gt;

==ഉത്‌പാദനം==
[[File:Power house trivandrum 02.JPG|thumb|200px|തിരുവനന്തപുരത്തെ [[പവർ ഹൗസ്]] കെട്ടിടം]]
2012 മാർച്ച് 31ലെ കണക്കു പ്രകാരം 2874.79 മെഗാവാട്ട്‌  ആണ് കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ മൊത്തം സ്ഥാപിതശേഷി. എന്നാൽ ഇതിൽ സംഭരണാവശ്യത്തിനുള്ള (captive) ചെറുകിട നിലയങ്ങളും അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കെ.എസ്.ഇ.ബി.യ്ക്കു് അവകാശപ്പെട്ട പദ്ധതിവിഹിതങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=68&amp;Itemid=713&amp;lang=en|title= Power Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-10|archive-date= 2018-02-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20180203055300/http://kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=68&amp;Itemid=713&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

നിലവിൽ എട്ടു ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ നിർമ്മാണത്തിലും 37 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പ്ലാൻ ചെയ്തിട്ടുമുണ്ട്.

കേരളത്തിൽ  മൊത്തം 55 ജലസംഭരണികൾ ഉള്ളതിൽ 37 ജലസംഭരണികൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിക്കു വേണ്ടി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിൽ 33 അണക്കെട്ടുകൾ KSEB യുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ  ഉള്ളവയാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Kerala|title=കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ|website=www.india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-08-28|archive-date=2018-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829003128/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Kerala|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= https://www.expert-eyes.org/dams.html |title= KSEB DAMS -|website= www.expert-eyes.org }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതികൾ
!ജനറേറ്റർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|പ്രധാന ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ-16
|49 ജനറേറ്റർ
|'''1,954.75 മെഗാവാട്ട്'''
|'''6,854.27 MU'''
|-
|2
|ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ- 20
|47 ജനറേറ്റർ
|'''104 മെഗാവാട്ട്'''
|'''340.43 MU'''
|-
|3
|മൊത്തം
|96 ജനറേറ്റർ
|'''2,058.75 മെഗാവാട്ട്'''
|'''7,194.7 MU'''
|}
=== പ്രധാന ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(1954.75 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Powerhouses_in_Kerala|title=Powerhouses in Kerala -|website=india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-09-30}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Hydro_Electric_Projects_in_Kerala|title=Hydro Electric Projects in Kerala -|website=india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-09-30}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

**[[മൂലമറ്റം പവർ ഹൗസ്|ഇടുക്കി]] (780 മെഗാവാട്ട്)
**[[ശബരിഗിരി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ശബരിഗിരി]] (340 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഇടമലയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഇടമലയാർ]] (75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഷോളയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഷോളയാർ]] (54 മെഗാവാട്ട്)
**[[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പള്ളിവാസൽ]] (37.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുറ്റ്യാടി]] (225 മെഗാവാട്ട്)
**[[പന്നിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പന്നിയാർ]] (32.4 മെഗാവാട്ട്)
**[[നേര്യമംഗലം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|നേര്യമംഗലം]] (77.65 മെഗാവാട്ട്)
**[[ലോവർ പെരിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ലോവർ പെരിയാർ]] (180 മെഗാവാട്ട്)
**[[പെരിങ്ങൽകുത്ത് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പൊരിങ്ങൽക്കുത്ത്]]   (52 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെങ്കുളം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെങ്കുളം]]  (51.2 മെഗാവാട്ട്)
**[[കക്കാട് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കക്കാട്]] (50 മെഗാവാട്ട്)

=== ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(104 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=74&amp;Itemid=729&amp;lang=en|title= Small Hydro Electric Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-20|archive-date= 2018-02-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20180203052124/http://kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=74&amp;Itemid=729&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

**[[പേപ്പാറ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പേപ്പാറ]] (3 മെഗാവാട്ട്)
**[[കല്ലട ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കല്ലട]] (15 മെഗാവാട്ട്)
**[[മാട്ടുപ്പെട്ടി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|മാട്ടുപ്പെട്ടി]] (2 മെഗാവാട്ട്)
**[[മലങ്കര ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മലങ്കര]] (10.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചിമ്മിനി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചിമ്മിനി]]  (2.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[പീച്ചി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പീച്ചി]]   (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**[[മലമ്പുഴ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മലമ്പുഴ]] (2.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുറ്റ്യാടി ടെയിൽ റേയ്സ്]] (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കക്കയം(കുറ്റ്യാടി)]] (3 മെഗാവാട്ട്)
**[[ലോവർ മീൻമുട്ടി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|ലോവർ മീൻമുട്ടി]],  നെടുമങ്ങാട്  (3.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[റാന്നി പെരുനാട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|റാന്നി പെരുനാട്]]  (4 മെഗാവാട്ട്)
**[[പെരുന്തേനരുവി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|പെരുംതേനരുവി]] 1,  പത്തനംതിട്ട (6 മെഗാവാട്ട്)
**[[വെള്ളത്തൂവൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|വെള്ളത്തൂവൽ]],ഇടുക്കി (3.6 മെഗാവാട്ട്)
**[[ആഢ്യൻപാറ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ആഢ്യൻപാറ]], നിലമ്പൂർ  (3.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെമ്പുകടവ് - 1 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെമ്പുകടവ് - 1]], താമരശ്ശേരി  (2.7 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെമ്പുകടവ് - 2 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെമ്പുകടവ് - 2]], താമരശ്ശേരി  (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഉറുമി - 1 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉറുമി -1]], കൂടരഞ്ഞി (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഉറുമി - 2 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉറുമി -2]] കൂടരഞ്ഞി (2.4 മെഗാവാട്ട്)
**[[പൂഴിത്തോട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പൂഴിത്തോട്]], വടകര (4.8 മെഗാവാട്ട്)
**[[വിലങ്ങാട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|വിലങ്ങാട്]], വടകര  (7.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ബാരാപ്പോൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ബാരാപ്പോൾ]], കണ്ണൂർ  (15 മെഗാവാട്ട്)

=== സംഭരണാവശ്യത്തിനുള്ള ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(33.16 മെഗാവാട്ട്) ===

**[[മണിയാർ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മണിയാർ]],പത്തനംതിട്ട (12  മെഗാവാട്ട്)-Carborandum Universal Ltd.
**[[കുത്തുങ്കൽ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുത്തുങ്കൽ]], ഇടുക്കി (21 മെഗാവാട്ട്)-INDSIL  കമ്പനി കോയമ്പത്തൂർ
**[[മാങ്കുളം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മാങ്കുളം]], ഇടുക്കി  (0.11 മെഗാവാട്ട്)-[[മാങ്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
**[[കല്ലാർ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കല്ലാർ]], ഇടുക്കി  (0.05 മെഗാവാട്ട്)-ഇടുക്കി ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്

=== സ്വതന്ത്ര ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(25 മെഗാവാട്ട്)-IPP ===

**[[ഉള്ളുങ്കൽ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉള്ളുങ്കൽ]], ഇടുക്കി (7 മെഗാവാട്ട്)- Energy Development Company Limited (EDCL)
**[[കരിക്കയം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കരിക്കയം]],ഇടുക്കി (10.5 മെഗാവാട്ട്)-Energy Development Company Limited (EDCL)
**[[ഇരുട്ടുകാനം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഇരുട്ടുകാനം]],ഇടുക്കി (4.5 മെഗാവാട്ട്)-Viyyat Power Pvt. Ltd.
**[[മീൻവല്ലം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മീൻവല്ലം]], പാലക്കാട് (3 മെഗാവാട്ട്) -Palakkad Small Hydro Company Ltd

=== താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (234.6മെഗാവാട്ട്) ===

**[[ബ്രഹ്മപുരം ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം]] (106.6മെഗാവാട്ട്)
**[[കോഴിക്കോട് ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം]]  (128മെഗാവാട്ട്)

=== സ്വതന്ത്ര താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (538.91 മെഗാവാട്ട്) ===

**[[കായംകുളം താപനിലയം]] (359.98 മെഗാവാട്ട്)
**റിലയൻസ് ഗ്രൂപ്പ് -ബോംബെ സബർബൻ ഇലക്ട്രിസിറ്റി സപ്ലൈ BSES (ആലുവ) (157 മെഗാവാട്ട്)
**കാസർഗോഡ് പവർ കോർപറേഷൻ ( KPCL)-ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം (21.93 മെഗാവാട്ട്)

=== സ്വകാര്യ  താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (22.2 മെഗാവാട്ട്) ===
**MP STEEL CO. കഞ്ചിക്കോട് (10 മെഗാവാട്ട്)
**ശ്രീശക്തി പേപ്പർ മിൽസ്, എറണാകുളം- ബയോമാസ്സ്‌ (2.2 മെഗാവാട്ട്)
**ഫിലിപ്സ്  കാർബൺ ബ്ലാക്ക്, കൊച്ചി (10 മെഗാവാട്ട്)

=== നോൺ കൺവെൻഷണൽ എനർജി (34.875 മെഗാവാട്ട്) ===
**കഞ്ചിക്കോട് വിൻഡ് ഫാം (2.025 മെഗാവാട്ട്)
**അഗളി വിൻഡ് ഫാം (18.6 മെഗാവാട്ട്)
**രാമക്കൽമേട്‌ വിൻഡ് ഫാം (14.25 മെഗാവാട്ട്)

=== സോളാർ പ്ലാന്റുകൾ (118 മെഗാവാട്ട്) &lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=34:renewable-energy&amp;catid=2:about-kseb&amp;Itemid=574&amp;lang=en|title= Renewable Energy-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-10|archive-date= 2019-07-22|archive-url= https://web.archive.org/web/20190722122742/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=34:renewable-energy&amp;catid=2:about-kseb&amp;Itemid=574&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ===

**കഞ്ചിക്കോട് സോളാർ പ്ലാന്റ് ( 1 മെഗാവാട്ട്)
**പൊരിങ്ങൽകുത്ത് സോളാർ പ്ലാന്റ് (0.05 മെഗാവാട്ട്)
**അഗളി(ചാളയൂർ) സോളാർ പ്ലാന്റ് (0.05 മെഗാവാട്ട്)
**CIAL([[നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം]] )-(30 മെഗാവാട്ട്)
**IREDA (ഇന്ത്യൻ റിന്യൂവബിൾ എനർജി)-(50 മെഗാവാട്ട്)
**[[അനെർട്ട്|ANERT]] KERALA (2 മെഗാവാട്ട്)
**ഹിൻഡാൽകോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് (1 മെഗാവാട്ട്)
**ബാണാസുര സാഗർ ഫ്‌ളോട്ടിങ് പാനൽ 
**കൊല്ലംകോട് (1 മെഗാവാട്ട്)
**എടയാർ (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**[[ബാരാപ്പോൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ബാരാപ്പോൾ]] (4 മെഗാവാട്ട്)
**പേഴയ്‌ക്കാപ്പള്ളി (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**പോത്തൻകോട് (2 മെഗാവാട്ട്)

നിലവിൽ 27 ഓളം പദ്ധതികളിൽ നിന്നാണ് 118 മെഗാവാട്ട് ശേഷി സോളാർ വൈദ്യുതി ബോർഡിന് ലഭിക്കുന്നത്. വെസ്റ്റ് കല്ലട  ഫ്ലോട്ടിങ് സോളാർ 50 MW, ബ്രഹ്മപുരം 6.5 MW, ഏറ്റുമാനൂർ 1 MW, നെന്മാറ 1.5 MW, അഗളി 1  MW, കഞ്ചിക്കോട് 2 MW അടക്കം 41 പദ്ധതികൾ നിർമ്മാണത്തിൽ ആണ്. ഇതുകൂടി പൂർത്തിയായാൽ 70 മെഗാവാട്ട് ശേഷി കൂടി ലഭിക്കും.

==='സൗര'പദ്ധതി===
കേരളാ സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ് സൗരോർജത്തിൽ നിന്നുള്ള വൈദ്യുതി നിലവിലുള്ള 110 മെഗാവാട്ടിൽ നിന്നും [[2021]] ഓടേ 1000 മെഗാവാട്ടായി ഉയർത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് സൗര പദ്ധതി. വീടുകളുടെയും കെട്ടിടങ്ങളുടെ മുകളിലും, സ്കൂൾ, സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഷോപ്പിഗ് മാളുകൾ തുടങ്ങിയവയുടെ മുകളിലും  [[സോളാർ പാനൽ|സോളാർ പാനലുകൾ]] സ്ഥാപിക്കും. കെ എസ് ഇ ബി യും അനർട്ടും സംയുക്തമായാണ് പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇതിലൂടെ 500 മെഗാവാട്ട് ഉൽപാദിപ്പിക്കാനാവുമെന്നാണ് കരുതുന്നത്.

=== നിർമ്മാണത്തിൽ ഉള്ള  ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(154 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41&amp;Itemid=529&amp;lang=en|title= On going &amp;Future Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-17|archive-date= 2019-02-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20190212011844/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41&amp;Itemid=529&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

നിലവിൽ ആറു ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ ആണ്  നിർമ്മാണത്തിൽ ഉള്ളത്. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതിയുടെ പേർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|[[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|പള്ളിവാസൽ]] എക്സ്റ്റൻഷൻ
|60 മെഗാവാട്ട്
|153.9 MU
|-
|2
|[[ചെങ്കുളം ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|ചെങ്കുളം]] ഓഗ്മെന്റഷൻ
|മെഗാവാട്ട്
|85 MU
|-
|3
|തൊട്ടിയാർ,ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|99 MU
|-
|4
|പെരിങ്ങൽക്കുത്ത്
|24 മെഗാവാട്ട്
|45.02 MU
|-
|5
|[[ഭൂതത്താൻകെട്ട്]]
|24 മെഗാവാട്ട്
|83.5 MU
|-
|6
|ചാത്തങ്കോട്ടുനട 2 ,കോഴിക്കോട്
|6 മെഗാവാട്ട്
|14.76 MU
|-
|
|മൊത്തം
|'''154 മെഗാവാട്ട്'''
|'''481.18 MU'''
|}

=== ഭാവി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ (674.95 മെഗാവാട്ട്) ===

നിലവിൽ  37 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പ്ലാൻ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതിയുടെ പേർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|കല്ലാർ, തിരുവനന്തപുരം
|4 മെഗാവാട്ട്
|10.24 MU
|-
|2
|പാപ്പന്നൂർ, കൊല്ലം
|3 മെഗാവാട്ട്
|7.36 MU
|-
|3
|പെരുംതേനരുവി 2, പത്തനംതിട്ട
|8 മെഗാവാട്ട്
|22.63 MU
|-
|4
|മുണ്ടംമൊഴി, പത്തനംതിട്ട
|4 മെഗാവാട്ട്
|17.88 MU
|-
|5
|ചെല്ലി കല്ലാർ, പത്തനംതിട്ട
|15 മെഗാവാട്ട്
|35 MU
|-
|6
|അപ്പർ കല്ലാർ, ഇടുക്കി
|2 മെഗാവാട്ട്
|5.14 MU
|-
|7
|ദേവിയാർ, ഇടുക്കി
|24 മെഗാവാട്ട്
|25.94 MU
|-
|8
|അപ്പർ  ചെങ്കുളം
|24 മെഗാവാട്ട്
|53.22 MU
|-
|9
|ലത്രം, ഇടുക്കി
|3.5 മെഗാവാട്ട്
|12.13 MU
|-
|10
|പീച്ചാട്, ഇടുക്കി
|3 മെഗാവാട്ട്
|7.74 MU
|-
|11
|വെസ്റ്റേൺ  കല്ലാർ, ഇടുക്കി
|5 മെഗാവാട്ട്
|17.41 MU
|-
|12
|ചിന്നാർ, ഇടുക്കി
|24 മെഗാവാട്ട്
|82.90 MU
|-
|13
|തൊമ്മൻ കുത്ത്, ഇടുക്കി
|3 മെഗാവാട്ട്
|6.77 MU
|-
|14
|ലോവർ പെരിയാർ
|10 മെഗാവാട്ട്
|22.75 MU
|-
|15
|മേലോരം, ഇടുക്കി
|3.6 മെഗാവാട്ട്
|15.33 MU
|-
|16
|മാങ്കുളം, ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|82 MU
|-
|17
|അപ്പർ ചെങ്കുളം 2
|24 മെഗാവാട്ട്
|26.5 MU
|-
|18
|പാമ്പാർ, ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|84.79 MU
|-
|19
|അപ്പർ  ചാലിയാർ 1, ഇടുക്കി
|133 മെഗാവാട്ട്
|307 MU
|-
|20
|പള്ളിവാസൽ  ഓഗ്മെന്റഷന്
|
|256.89 MU
|-
|21
|മർമല, കോട്ടയം
|7 മെഗാവാട്ട്
|17.21 MU
|-
|22
|അതിരപ്പിള്ളി
|163 മെഗാവാട്ട്
|233 MU
|-
|23
|കരിമ്പുഴ, പാലക്കാട്
|4.5 മെഗാവാട്ട്
|12.30 MU
|-
|24
|ലോവർ  ചെമ്പുകാട്ടി, പാലക്കാട്
|7 മെഗാവാട്ട്
|16.36 MU
|-
|25
|വാളാന്തോട്, മലപ്പുറം
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|14.75 MU
|-
|26
|വാളാന്തോട്(ലോവർ ), മലപ്പുറം
|6 മെഗാവാട്ട്
|14.04 MU
|-
|27
|വൈത്തിരി, വയനാട്
|60 മെഗാവാട്ട്
|167.29 MU
|-
|28
|[[പെരുവണ്ണാമുഴി അണക്കെട്ട്|പെരുവണ്ണാമൂഴി]]
|6 മെഗാവാട്ട്
|24.70 MU
|-
|29
|ചെമ്പുകടവ് 3  കോഴിക്കോട്
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|17.715 MU
|-
|30
|ചെമ്പുകടവ് 4, കോഴിക്കോട്
|1.35 മെഗാവാട്ട്
|3.02 MU
|-
|31
|പൂവാരംതോട്, കോഴിക്കോട്
|3 മെഗാവാട്ട്
|5.88 MU
|-
|32
|ചാത്തങ്കോട്ടുനട 1, കോഴിക്കോട്
|3.5 മെഗാവാട്ട്
|7.82 MU
|-
|33
|ഒലിക്കൽ, കോഴിക്കോട്
|5 മെഗാവാട്ട്
|10.26 MU
|-
|34
|മറിപ്പുഴ, കോഴിക്കോട്
|6 മെഗാവാട്ട്
|15.31 MU
|-
|35
|[[പഴശ്ശി അണക്കെട്ട്|പഴശ്ശി]]
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|25.8 MU
|-
|36
|കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി, കണ്ണൂർ
|5 മെഗാവാട്ട്
|11.18 MU
|-
|37
|മൂരികടവ്, കാസർഗോഡ്
|2 മെഗാവാട്ട്
|5.92 MU
|-
|
|മൊത്തം
|'''674.95 മെഗാവാട്ട്'''
|'''1702.175 MU'''
|-
|}

==പ്രസരണം==
===അന്തർസംസ്ഥാന പ്രസരണപഥങ്ങൾ===
കെ. എസ്. ഇ. ബി.യുടെ ആന്തരികവൈദ്യുതശൃംഖല ദേശീയ വൈദ്യുതഗ്രിഡിന്റെ ദക്ഷിണമേഖലാപ്രസരണസംവിധാനവുമായി ഉടുമൽപേട്ട് - മടക്കത്തറ([[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]), തിരുനെൽവേലി - പള്ളിപ്പുറം ( [[തിരുവനന്തപുരം]] ) എന്നീ രണ്ട് 400 കിലോവോൾട്ട് പ്രസരണപഥങ്ങളിലൂടെ ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടു്. അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ഊർജ്ജം കൈമാറുന്നതിനും നെറ്റ്‌വർക്ക് സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കാനും ഇതു സഹായിക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഏതാനും 220 കിലോവോൾട്ട് സർക്യൂട്ടുകളും അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

===സബ്സ്റ്റേഷനുകളുടെ എണ്ണം===
കെ.എസ്. ഇ. ബി.യുടെ കീഴിൽ പ്രസരണാവശ്യങ്ങൾക്കായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ളതു് 400KV, 220 KV, 110 KV, 66KV, 33KV എന്നീ വൈദ്യുതതീവ്രതകളുള്ള സബ്സ്റ്റേഷനുകളാണു്. ഇവ കൂടാതെ, അതതുപ്രദേശങ്ങളിലെ വിതരണത്തിനായി  11KV സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ (ട്രാൻസ്ഫോർമറുകൾ) കൂടിയുണ്ടു്.

{|class=&quot;wikitable&quot; style= border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot;;
|- align=&quot;center&quot;
!  ശേഷി !!  സബ്സ്റ്റേഷനുകളുടെ എണ്ണം !!  ലൈൻ നീളം !!  സ്ഥിരത
|-
|400കിലോവോൾട്ട് ||2&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ||260&lt;sup&gt;**&lt;/sup&gt;
|-
|220കിലോവോൾട്ട് ||17 ||2701.38 ||97.75
|-
|110കിലോവോൾട്ട് ||131 ||4004 ||98.25
|-
|66കിലോവോൾട്ട് ||80 ||2387 ||97.86
|-
|33കിലോവോൾട്ട് ||120 ||1430 ||92.99
|-
|}
&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;പള്ളിപ്പുറത്തുള്ള ഒരു 400 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷൻ പി.ജി.സി.ഐ.എല്ലിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ് &lt;sup&gt;**&lt;/sup&gt;
===400 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

1993 ജനുവരി 30നാണു് തൃശ്ശൂരിലുള്ള [[താണിക്കുടം |മാടക്കത്ര]]യിൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 400KV സബ്‌സ്റ്റേഷൻ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതു്. ഒരു വ്യാഴവട്ടക്കാലത്തിനുശേഷം 2005 ജൂലൈ 26നു് തിരുവനന്തപുരത്ത് [[പള്ളിപ്പുറം (തിരുവനന്തപുരം)|പള്ളിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തു് രണ്ടാമത്തെ 400 KV സബ്സ്റ്റേഷനും പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.

===220 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ 2012 മാർച്ച് 31നു് നിലവിലുള്ള  കെ.എസ്.ഇ.ബി. യുടെ 220 കെ.വി. സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ &lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!ക്രമസംഖ്യ    !!    സ്ഥലം    !!    പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച&lt;br&gt; തീയതി    !!    ജില്ല   
|-
|1||നല്ലളം||19/08/50||കോഴിക്കോട്
|-
|2||കളമശ്ശേരി||01/01/65||എറണാകുളം
|-
|3||പള്ളം||01/01/65||കോട്ടയം
|-
|4||എടമൺ||18/12/78||കൊല്ലം
|-
|5||പോത്തങ്കോട്||28/02/89||തിരുവനന്തപുരം
|-
|6||കണിയാമ്പറ്റ||19/05/94||വയനാട്
|-
|7||കഞ്ചിക്കോട്||31/05/97||പാലക്കാട്
|-
|8||കാഞ്ഞിരോട്||15/09/97||കണ്ണൂർ
|-
|9||അരീക്കോട്||31/05/98||മലപ്പുറം
|-
|10||മൈലാട്ടി||16/10/98||കാസർകോട്
|-
|11||ബ്രഹ്മപുരം||01/12/99||എറണാകുളം
|-
|12||ഷൊറണൂർ||24/01/04||പാലക്കാട്
|-
|13||തളിപ്പറമ്പ്||29/03/05||കണ്ണൂർ
|-
|14||കുണ്ടറ||01/05/06||കൊല്ലം
|-
|15||മലപ്പറമ്പ്||23/12/07||മലപ്പുറം
|-
|16||വടകര||08/05/09||കോഴിക്കോട്
|-
|17||എടപ്പോൺ||21/05/09||ആലപ്പുഴ
|}
====പ്രധാന 220 കെ.വി. പ്രസരണപഥങ്ങൾ====

* കണിയാംപെറ്റ - കടക്കോല (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* ഇടുക്കി - ഉടുമൽപേട്ട് (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* ശബരിഗിരി - തേനി  (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* എടമൺ - തിരുനെൽവേലി (ഇരട്ട സർക്യൂട്ട്).

===110കിലോവാട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

*പാറശ്ശാല - കുഴിത്തുറ
*മഞ്ചേശ്വരം - കോണകേ

==വിതരണം ==
[[മൂന്നാർ]], [[തൃശ്ശൂർ]] പട്ടണം എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ ഒഴികെ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വൈദ്യുതി വിതരണം ചെയ്യുന്നത് കെ.എസ്.ഇ.ബി. ആണ്. കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദമായ പ്രവർത്തനത്തിനു വേണ്ടി കേരളത്തിനെ ദക്ഷിണ മേഖല , മധ്യമേഖല , പൂർവ്വമേഖല എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു മേഖലകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.
&lt;ref name =&quot;distri&quot; &gt;[http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=86 വൈദ്യുതി വിതരണം കേരളം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618154804/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=86 |date=2012-06-18 }} ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്&lt;/ref&gt;

==സമ്പർക്കാസൂത്രണനയം (Interactive Planning Process)==
പതിനൊന്നാം പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിയോടനുബന്ധിച്ച്  കെ.എസ്.ഇ.ബി. 2007-2008ൽ IPP എന്ന പദ്ധതി പ്രാവർത്തികമാക്കി. അടിസ്ഥാനതലങ്ങളിലെ ഉപയോക്താക്കളേയും ഉദ്യോഗസ്ഥരേയും പങ്കെടുപ്പിച്ചു് ജില്ലാതലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ശിൽപ്പശാലകളിലൂടെ ഊർജ്ജോപഭോഗനിരക്കുകൾ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കുകയും അതനുസരിച്ച് മറ്റു വൈദ്യുതോൽപ്പാദനകേന്ദ്രങ്ങളും അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ക്രയവിക്രയകരാറുകൾ ഉറപ്പിക്കുകയുമായിരുന്നു ഈ പദ്ധതിയുടെ കാതൽ. [[ഒറീസ്സ]] തുടങ്ങിയ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ അവിടെ ലഭ്യമാവുന്ന അസംസ്കൃതപദാർത്ഥങ്ങളും ഉല്പാദനശേഷിയും ഉപയോഗിച്ച് വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിച്ച് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുകയും ആവശ്യമെങ്കിൽ മറ്റു സന്ദർഭങ്ങളിൽ പകരം തിരിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടു് വൈദ്യുതിവിതരണം കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ ഈ പദ്ധതി സഹായിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=KSEB to launch interactive planning|url=http://www.hindu.com/2008/02/23/stories/2008022354090500.htm|accessdate=19 ഏപ്രിൽ 2013|newspaper='ദി ഹിന്ദു'|date=23/2/2008|archive-date=2008-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430222021/http://www.hindu.com/2008/02/23/stories/2008022354090500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=KSEB puts up a good show|url=http://www.hindu.com/2009/04/04/stories/2009040456050300.htm|accessdate=19 ഏപ്രിൽ 2013|newspaper='ദി ഹിന്ദു'|date=4/4/2008}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങൾ==
ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും മറ്റു ജീവനക്കാർക്കും വിദഗ്ദപരിശീലനം നൽകുന്നതിനായി കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ കീഴിൽ നാലു റീജ്യണൽ പവർ ട്രെയിനിങ്ങ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടു്.തിരുവനന്തപുരം, കോട്ടയം, തൃശ്ശൂർ, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിലാണു് ഈ സ്ഥാപനങ്ങൾ. കൂടാതെ പവർ എഞ്ചിനീയർസ് ട്രെയിനിങ്ങ് ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ (പെറ്റാർൿ - PETARC) എന്ന പേരിൽ ഇടുക്കിയിലെ മൂലമറ്റത്തും ദക്ഷിണമേഖലാ കമ്പ്യൂട്ടർ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്റർ (Southern Regional Computer Training Centre - SRCTC) എന്ന പേരിൽ, തിരുവനന്തപുരത്തെ വൈദ്യുതഭവനത്തിലും പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങളുണ്ടു്. 1979ലാണു് തൃശ്ശൂരും കോട്ടയത്തും ലൈൻമെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ സ്ഥാപിച്ചതു്. തുടർന്നു് 1987ൽ തിരുവനന്തപുരത്തും കോഴിക്കോടും കൂടി ലൈൻ‌മെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങി. 1989ൽ മൂലമറ്റത്ത് PETARC ആരംഭിച്ചു.1992ൽ തിരുവനന്തപുരത്തെ വൈദ്യുതിഭവനത്തിൽ മാനവശേഷി പരിശീലന സെൽ രൂപീകരിച്ചു. 1994ൽ ലൈൻമെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ ജൂനിയർ എക്സിക്യൂട്ടീവ് സ്റ്റാഫ് ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകളായി (JESTC) പരിഷ്കരിച്ചു. 2007-ലാണു് SRTC നിലവിൽ വന്നതു്.

==പ്രസരണ-വിതരണ നഷ്ടം==
ഉപകരണങ്ങളിലും ജോലിയിലുമുള്ള ഗുണമേന്മ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുവഴി  വൈദ്യുതോർജ്ജത്തിന്റെ പ്രസരണത്തിലും വിതരണത്തിലുമുള്ള നഷ്ടം ഒരു പരിധിവരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. 2003-2004 മുതൽ 2011-2012 വരെയുള്ള സമയത്തിനിടയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ ഊർജ്ജനഷ്ടം 27.44%-ത്തിൽനിന്നു് 15.65% ആയി കുറയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞുവെന്നു് ബോർഡിന്റെ 2011-2012ലെ വാർഷികറിപ്പോർട്ടിൽ അവകാശപ്പെടുന്നു. കേടായ എനർജി മീറ്ററുകൾ മാറ്റി സ്ഥാപിക്കുക, വൈദ്യുതമോഷണം തടയുക, സർക്യൂട്ടുകളിലെ വിവിധ ഉപകരണസംവിധാനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾ വഴിയാണു് ഈ അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടായതു്. ഫലത്തിൽ മൊത്തം ഊർജ്ജത്തിന്റെ 12% അധികം  ഉല്പാദിപ്പിച്ചതിനു സമമാണു് ഈ വ്യത്യാസം.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ 2003-04 മുതൽ 2011-12 വരെയുള്ള കെ.എസ്.ഇ.ബി. യുടെ പ്രസരണ-വിതരണനഷ്ടം&lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012 (പട്ടിക 2.2 പുറം 12)|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 ! വർഷം !! വിറ്റ ഊർജ്ജം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;/small&gt;!!ലഭ്യമായ ഊർജ്ജം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;/small&gt;!!പ്രസരണ-വിതരണ നഷ്ടം &lt;small&gt;&lt;br&gt;(%)&lt;/small&gt;!!വാർഷിക അഭിവൃദ്ധി&lt;small&gt;&lt;br&gt; (%)&lt;/small&gt;!!മൊത്തം അഭിവൃദ്ധി&lt;small&gt;&lt;br&gt; (%)&lt;/small&gt;!!ഊർജ്ജലാഭം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;br&gt; (ഏകദേശം)&lt;/small&gt;!!ധനലാഭം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(കോടി രൂപ)&lt;br&gt;(ഏകദേശം)
&lt;/small&gt;
|-
|2003-04|| 8910.80|| 12280.87|| 27.44
|-
|2004-05|| 9384.40|| 12504.79|| 24.95|| 2.49|| 2.49|| 311.37|| 108.98
|-
|2005-06|| 10269.80|| 13331.09|| 22.96|| 1.99|| 4.48|| 597.23|| 209.03
|-
|2006-07|| 11331.00|| 14427.97|| 21.47|| 1.49|| 5.97|| 861.35|| 301.47
|-
|2007-08|| 12049.90|| 15065.15|| 20.02|| 1.45|| 7.42|| 1117.83|| 391.24
|-
|2008-09|| 12414.32|| 15293.51|| 18.83|| 1.19|| 8.61|| 1316.77|| 460.87
|-
|2009-10|| 13971.09|| 16978.03|| 17.71|| 1.12|| 9.73|| 1651.96|| 578.19
|-
|2010-11|| 14547.90|| 17337.78|| 16.09|| 1.62|| 11.35|| 1967.84|| 688.74
|-
|2011-12|| 15980.53|| 18946.29|| 15.65|| 0.44|| 11.79|| 2233.77|| 781.82
|}

==വരവുചെലവു് അനുപാതം==
കെ.എസ്.ഇ.ബി. ഒരു യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതി വിൽക്കുന്നതു് ശരാശരി 3.81 രൂപയ്ക്കാണു്. എന്നാൽ ഒരു യൂണിറ്റിനുവേണ്ടി വരുന്ന മൊത്തം ചെലവുകൾ 5.27 രൂപയോളം വരുന്നു. ഇതിൽ സിംഹഭാഗവും ചെലവാവുന്നതു് പുറമേനിന്നുവാങ്ങുന്ന വൈദ്യുതിയുടെ വിലയായും (2.98 രൂപ) ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളം, പെൻഷൻ തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളിലും (1.30 പൈസ)ആണു്. ഉല്പാദനത്തിനു് 19 പൈസയും മൂലധനേതര സാങ്കേതികച്ചെലവുകൾക്കു് 49 പൈസയും മാത്രമാണു് വകയിരുത്തേണ്ടി വരുന്നതു്. ആകെ വരവുചെലവ് കണക്കിൽ 1.32 രൂപയുടെ കമ്മി അനുഭവപ്പെടുന്നു. (2011-2012)


{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ കെ.എസ്.ഇ.ബി. - ഒരു യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതിയുടെ വരവുചെലവു് അനുപാതം&lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012 (പുറം 68)|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!ക്രമസംഖ്യ    !!    ഇനം    !!    2007-08    !!    2008-09    !!    2009-10    !!    2010-11    !!    2011-12
|-
|1    ||    നേരിട്ടുള്ള ഉല്പാദനം    ||    0.15    ||    0.32    ||    0.26    ||    0.16    ||    0.19
|-
|2    ||    ഇതരസ്രോതസ്സുകളിൽനിന്നു വാങ്ങുന്നതിനു്    ||    1.58    ||    2.65    ||    2.41    ||    2.54    ||    2.98
|-
|3    ||    പലിശയും ധനസംബന്ധമായ ചെലവുകളും    ||    0.26    ||    0.26    ||    0.19    ||    0.19    ||    0.23
|-
|4    ||    തേയ്മാനച്ചെലവുകൾ    ||    0.31    ||    0.34    ||    0.32    ||    0.32    ||    0.32
|-
|5    ||    ജീവനക്കാർ    ||    0.67    ||    0.97    ||    1.03    ||    1.17    ||    1.3
|-
|6    ||    അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ    ||    0.09    ||    0.11    ||    0.12    ||    0.16    ||    0.17
|-
|7    ||    ഭരണസംബന്ധമായ ചെലവുകൾ    ||    0.09    ||    0.11    ||    0.12    ||    0.12    ||    0.14
|-
|8    ||    മുൻകാലക്കുടിശ്ശികകളും മറ്റും    ||    0.65    ||    -0.12    ||    0.02    ||    -0.02    ||    0.05
|-
|9    ||    മൊത്തം (പ്രത്യക്ഷ) ചെലവ്    ||    3.8    ||    4.64    ||    4.47    ||    4.64    ||    5.38
|-
|10    ||    മൂലധനമാക്കി മാറ്റിയ ചെലവ്    ||    0.04    ||    0.05    ||    0.06    ||    0.07    ||    0.09
|-
|11    ||    മൂലധനമാക്കിമാറ്റിയ പലിശ    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02
|-
|12    ||    ആകെ (അറ്റ) ചെലവ്    ||    3.74    ||    4.57    ||    4.39    ||    4.55    ||    5.27
|-
|13    ||    ചട്ടപ്പടി നീക്കിയിരിപ്പ്    ||    0.16    ||    0.17    ||    0.17    ||    0.16    ||    0.16
|-
|14    ||    ആകെ ചെലവിനം    ||    3.9    ||    4.74    ||    4.56    ||    4.72    ||    5.44
|-
|15    ||    ബിൽ ഇതരവരുമാനം    ||    0.33    ||    0.35    ||    0.31    ||    0.34    ||    0.31
|-
|16    ||    ഊർജ്ജവില്പന വരുമാനം    ||    3.5    ||    3.8    ||    3.38    ||    3.54    ||    3.81
|-
|17    ||    ആകെ വരുമാനം    ||    3.83    ||    4.15    ||    3.69    ||    3.88    ||    4.12
|-
|18    ||    റെവന്യൂ കമ്മി    ||    0.07    ||    0.58    ||    0.87    ||    0.84    ||    1.32
|}

[[File:KSEB Perunit expenses 2012.jpg|center|700px|thumb]]

==പരാതി പരിഹാരം==   
[[File:KSEB Bill.jpg|thumb|KSEB Energy charge bill]]
ഉപഭോക്താക്കളുടെ പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി വൈദ്യുതി ബോർഡ് [[കൊട്ടാരക്കര]], [[എറണാകുളം]], [[കോഴിക്കോട്]] എന്നിവിടങ്ങളിലായി മൂ‍ന്ന് [[ഉപഭോക്തൃ പരാതി പരിഹാര ഫോറം|ഉപഭോക്തൃ പരാതി പരിഹാര ഫോറങ്ങൾ]] (Consumer Grievance Redressal Forum) ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സാധാരണ സെക്ഷൻ ഓഫീസുകളിൽ രണ്ട് ഫോണുകളാണ് ഉണ്ടാവുക. വൈദ്യുതി തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ പതിനായിരിത്തിന് മുകളിൽ ഉപഭോക്താക്കൾ ഈ രണ്ട് ഫോണുകളിലേക്കാവും ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുക.ഈ ഘട്ടത്തിൽ സേവനം എല്ലാവർക്കും ലഭ്യമാക്കുവാൻ സാധിച്ചെന്ന് വരില്ല.
മെച്ചപ്പെട്ട സേവനം ലഭ്യമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി കെ എസ് ഇ ബി പുതിയ നാല് സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. വൈദ്യുത വിതരണം തടസ്സപ്പെടുന്ന കാര്യം എസ് എം എസ് ആയി ഉപഭോക്താക്കളുടെ മൊബൈൽ ഫോണുകളിലേക്ക് എത്തുകയും,വാട്ട്സ് ആപ്പു വഴി പരാതിയും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം. വൈദ്യുതി തടസ്സം മെസേജായി എത്തുന്ന സംരംഭമാണ് ഊർജ്ജ ദൂത്, അറ്റകുറ്റപണിക്കായി മുൻകൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്ന വൈദ്യുത തടസ്സവും.അടിയന്തരഘട്ടങ്ങളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന തടസ്സവുമെല്ലാം പുതിയ സംരംഭത്തിലൂടെ  ഉപഭോക്താക്കളെ അറിയിക്കും. കൂടാതെ വാട്ട്സ്ആപ് പരാതികൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ 9496001912 എന്ന നമ്പർ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാം .             എല്ലാ കമ്പ്യൂട്ടർ വത്കൃത വൈദ്യുതി ബില്ലുകളുടെയും തുക,പിഴകൂടാതെ പണമിടക്കേണ്ട തീയതി, പിഴയോടുകൂടി പണമടക്കേണ്ട അവസാന  തീയതി,വൈദ്യുതി ബന്ധം വിഛേതിക്കാതിരിക്കുവാൻ പണമടക്കേണ്ട അവസാന തീയതി, എന്നീ വിവരങ്ങൾ എസ്എംഎസ് ആയും ഇ മെയിൽ ആയും ഉപഭോക്താക്കളെ അറിയിക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് ഊർജ്ജ സൗഹൃദ്. വൈദ്യുത സംബന്ധമായ പരാതികൾ അറിയിക്കുവാൻ 24 മണിക്കൂറും പ്രവർത്തിക്കുന്ന 1912 എന്ന ടോൾ ഫ്രീ നമ്പർ ആണ് മറ്റൊരു സംരംഭം. ഈ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുവാൻ മൊബൈൽ നമ്പർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്താൽ മതിയാകും .ഈ സേവനങ്ങൾ തികച്ചും സൗജന്യമാണ്. വൈദ്യുതി കണക്ഷന് ഓൺലൈനായി അപേക്ഷിക്കുവാനുള്ള സംവിധാനം   15-2-17ൽ നിലവിൽ വന്നു. പേയ് ടി എം വഴി പണം അടയ്ക്കുവാനുള്ള സംവിധാനവും നിലവിൽ വന്നു . പുതിയ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ വേണ്ടവർക്ക് അപേക്ഷാ ഫീസ്, വെതർപ്രൂഫ് സർവ്വീസ് കണക്ഷൻ ആണെങ്കിൽ അതിന്റെ തുക, എന്നിവ ഓൺലൈൻ ആയി അടയ്ക്കാം. ഇത് ലഭിച്ചാൽ ഉടൻ ബോർഡ് ജീവനക്കാർ ഉപഭോക്താവിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി മറ്റ് അനുബന്ധ രേഖകൾ ശേഖരിക്കും. പോസ്റ്റ് വേണ്ടുന്ന കണക്ഷൻ ആണങ്കിൽ ജീവനക്കാർ വീട്ടിലെത്തി എസ്റ്റിമേറ്റ് തയ്യാറാക്കി തുക എസ് എം എസ് ആയോ  ഇ-മെയിൽ വഴിയോ ഉപഭോക്താവിനെ അറിയിക്കും.ഇത് ഉപഭോക്താവിന് ഓൺലൈനായി അടയ്ക്കാം.വൈദ്യുത മന്ത്രി [[എം.എം മണി]] ആയിരുന്നു സേവനങ്ങളുടെ ഉദ്ഘാടനം നിർവ്വഹിച്ചത്.

==കമ്പനി വൽക്കരണം==
2014 ഓഗസ്റ്റിൽ വൈദ്യുതി ബോർഡ് കമ്പനിയാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ത്രികക്ഷിക്കരാർ ഒപ്പിട്ടു. സർക്കാറും കെ.എസ്.ഇ.ബി.യും ജീവനക്കാരുടെ സംഘടനാ പ്രതിനിധികളും കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. [[സി.ഐ.ടി.യു]], [[ഐ.എൻ.ടി.യു.സി.]] സംഘടനകൾ കരാറിൽ ഒപ്പിട്ടെങ്കിലും കരാറുണ്ടാക്കിയത് സുതാര്യമായ ചർച്ചകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് [[എ.ഐ.ടി.യു.സി.|എ.ഐ.ടി.യു.സി]] നേതൃത്വം നൽകുന്ന വർക്കേഴ്‌സ് ഫെഡറേഷനും ഓഫീസേഴ്‌സ് ഫെഡറേഷനും ഒപ്പിടാൻ തയ്യാറായില്ല.

കരാർ പ്രകാരം വൈദ്യുതി ബോർഡിൽ നിലവിലുള്ള സേവനവേതന വ്യവസ്ഥകൾ നിലനിൽക്കും. കാലാകാലങ്ങളിലുള്ള ശമ്പളപരിഷ്‌കരണം, പെൻഷൻ പരിഷ്‌കരണം എന്നിവയടക്കം കെ.എസ്.ഇ.ബി. ജീവനക്കാർക്ക് ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആനുകൂല്യങ്ങളും അതേപടി തുടരും. നിയമനച്ചുമതല തുടർന്നും [[കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ|പി.എസ്.സി.ക്ക്]] ആയിരിക്കും.

2008 ൽ തന്നെ വൈദ്യുതി നിയമം 2003 അടിസ്താനത്തിൽ കെ.എസ്.ഇ.ബി യുടെ ആസ്തി ബാദ്യതകൾ ഗവണ്മെന്റിലേക്കു കൈമാറിയിരുന്നു.. വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ കാലാവധി നീട്ടിനൽകുകയുണ്ടായി. ഗവണ്മെന്റിലേക്കു വെസ്റ്റ് വചെയ്തതു റിവെസ്റ്റ് ചെയ്യുക മാത്രമാണു 2013 നവംബർ 1 നു ചെയ്തതു.
==കെ.എസ്.ഇ.ബി.ആപ്പ്==
ഒറ്റത്തവണ ഫോറം പൂരിപ്പിച്ചു നൽകിയാൽ ഉപഭോക്താവിന്റെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്നും വൈദ്യുത ബിൽ തുക ഈടാക്കുന്ന സംവിധാനം കെ.എസ്.ഇ.ബി നടപ്പിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ബാങ്കുകളിൽ ലോൺ അടയ്ക്കുന്ന മാതൃകയിൽ, ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ബില്ലിന്റെ തുക, കെ.എസ്.ഇ.ബി യുടെ അക്കൗണ്ടിലേക്ക് എല്ലാ തവണകളിലും എത്തും.            കൂടാതെ ബിൽ പേയ്മെന്റ് സംവിധാനം കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രധമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി  മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനും തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നു. www.kseb.in&lt;ref&gt;www.http://www.kseb.in/index.php?lang=en&lt;/ref&gt;എന്ന വെബ് സൈറ്റിലെ ആപ്ലിക്കേഷൻ ലിങ്ക് പിൻതുടർന്നു കൊണ്ട്, ഗൂഗിൾ പ്ലേ സ്റ്റോറിൽ നിന്നും ഡൗൺലോഡ് ചെയ്തശേഷം, നെറ്റ് ബാങ്കിംഗ്, ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ്, ഡെബിറ്റ് കാർഡ് ഇവയിലേതെങ്കിലും ഉപയോഗിച്ച് ബില്ല് അടയ്ക്കാവുന്നതാണ്.ഇതിനായി 13 അക്ക കൺസ്യൂമർ നമ്പർ, മൊബൈൽ നമ്പർ, ഇമെയിൽ ഐ.ഡി,തുടങ്ങിയവ നൽകിയാൽ മതിയാകും.&lt;ref&gt; www.malayalidiary.com/kaeb/&lt;/ref&gt;

== കെ - ഫോൺ ==
സംസ്ഥാനത്തെ ഡിജിറ്റൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ശക്തവും കാര്യക്ഷമവും ആക്കുന്നതിന് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആവിഷ്കരിച്ച പദ്ധതിയാണ് കെ ഫോൺ‍. സുശക്തമായ ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ ശൃംഖല സംസ്ഥാനത്താകെ സ്ഥാപിക്കുന്നതാണ് പദ്ധതി.  1028 കോടി രൂപ ചെലവിലാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് ആണ് ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിൾ വലിക്കാനുള്ള കരാർ എടുത്തിട്ടുള്ളത്. 
കെഎസ്ഇബിയുടെ എല്ലാ 220 കെവി, 110 കെവി, 66 കെവി സബ് സ്റ്റേഷനുകളെയും ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിൾ വഴി ബന്ധിപ്പിക്കും. സംസ്ഥാനത്തെ 770 സെക്‌ഷനുകളിലെയും വൈദ്യുതി തൂണുകളിലൂടെയാണ് കേബിൾ വലിക്കുന്നത്. അപേക്ഷിക്കുന്ന ഉപയോക്താക്കൾക്കെല്ലാം ഇന്റർനെറ്റ് കണക്‌ഷൻ നൽകാനാണ് പദ്ധതിയിടുന്നത്. കെ ഫോൺ ശൃംഖല ഉപയോഗിച്ച് ഏത് സേവനദാതാവിനും അതിവേഗ ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കാം. ബാൻഡ്‌വിഡ്ത് അനുസരിച്ച് വാടക ഈടാക്കും.

സംസ്ഥാനത്തെ മുഴുവൻ സർക്കാർ ഓഫിസുകളും കെ ഫോൺ നെറ്റ്‌വർക്കിലേക്ക് മാറ്റാനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇതിനു പുറമേ ബിപിഎൽ കുടുംബങ്ങൾക്ക് സൗജന്യ നെറ്റ്‌വർക് സംവിധാനം ഒരുക്കാനും പരിപാടിയുണ്ട്. അതുവഴി അതിവേഗ ഇൻ്റർനെറ്റ് കണക്ഷൻ വീടുകളിലും, 30,000 ത്തോളം ഓഫിസുകളിലും ലഭ്യമാക്കും. എല്ലാവർക്കും ഇൻ്റർനെറ്റ് അവകാശമായി പ്രഖ്യാപിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. ഈ പദ്ധതിവഴി സംസ്ഥാനത്തെ 20 ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന ഭവനങ്ങളിലേക്ക് സൗജന്യമായും മറ്റുള്ളവർക്ക് മിതമായ നിരക്കിലും ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായകമാകുമെന്നാണ് സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്നത്.സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ ടെലികോം സർവിസ് പ്രൊവൈഡർമാരുടെയും നിലവിലുള്ള ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് പരിശോധിച്ച് അതിൻറെ അപര്യാപ്തത മനസ്സിലാക്കുകയും അത് പരിഹരിച്ച് ഭാവിയിലേക്ക് ആവശ്യമായ ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് സജ്ജമാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പദ്ധതി വിഭാവനം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.      
കെ.എസ്.ഇ.ബിയും കെ.എസ്.ഐ.ടി.ഐ.എൽ ഉം ചേർന്നുള്ള സംയുക്ത സംരംഭമായ കെ ഫോൺ ലിമിറ്റഡ് വഴിയാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. സമയബന്ധിതമായി പദ്ധതി തുടങ്ങുന്നതിനാവശ്യമായ പഠനവും ടെൻഡർ നടപടികളും പൂർത്തീകരിക്കുകയും, പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിനായി ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന കൺസോഷ്യത്തിന് കരാർ നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ്, റെയിൽടെൽ, എൽ.എസ് കേബിൾ, എസ്.ആർ.ഐ.ടി എന്നീ കമ്പനികളാണ് പ്രസ്തുത കൺസോഷ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.1516.76 കോടി രൂപയാണ് പദ്ധതിക്ക് വേണ്ടി വരുന്ന മൊത്തം ചെലവെന്നാണ് കെഎസ്ഇബി പറയുന്നത്. പദ്ധതിക്കുവേണ്ടി കിഫ്ബിക്ക് കേന്ദ്ര സർക്കാർ സ്ഥാപനത്തിൽ നിന്ന് 1061 കോടിയുടെ വായ്പ ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ 1061.73 കോടി രൂപ NIDA ലോണായി നബാർഡ് അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/what-is-k-phone-project-by-kerala-government-new-state-run-internet-provider-details-in-malayalam/articleshow/78981879.cms&lt;/ref&gt;
'''സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്ന നേട്ടങ്ങൾ'''                      
* എല്ലാ സർവിസ് പ്രൊവൈഡർമാർക്കും (കേബിൾ ഓപ്പറേറ്റർ, ടെലകോം ഓപ്പറേറ്റർ, ഇൻ്റർനെറ്റ് സർവിസ് പ്രൊവൈഡർ, കണ്ടൻ്റ് സർവിസ് പ്രൊവൈഡർ) തുല്യമായ അവസരം നൽകുന്ന ഒപ്റ്റിക് ഫൈബർ നെറ്റ് വർക്ക് സംസ്ഥാനത്ത് നിലവിൽ വരും.

* ഐ.ടി പാർക്കുകൾ, എയർപോർട്ട്, തുറമുഖം തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിൽ അതിവേഗ ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാകും.

* 30,000ൽ അധികം സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും 10 mbps-തൊട്ട് 1Gbps വേഗതയിൽ നെറ്റ് കണക്ഷൻ ലഭ്യമാകും.

* ആർട്ടിഫിഷൽ ഇൻ്റലിജെൻസ്, ബ്ലോക്ക് ചെയിൻ, ഇൻ്റർനെറ്റ് ഓഫ് തിങ്സ്, സ്റ്റാർട്ടപ്പ്, സ്മാർട്ട് സിറ്റി തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ കെ ഫോൺ സൗകര്യമൊരുക്കും.

* ഗ്രാമങ്ങളിലും ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾക്ക് ഇ-കോമേഴ്സ് വഴി വിൽപ്പന നടത്താം.

* സർക്കാർ സേവനങ്ങളായ ഇ-ഹെൽത്ത്, ഇ-എഡ്യൂക്കേഷൻ, മറ്റ് ഇ- സർവിസുകൾക്ക് കൂടുതൽ ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് നൽകി കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാൻ കെ ഫോൺ സഹായിക്കും.
* ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള നിരീക്ഷണ ക്യാമറകൾ സ്ഥാപിക്കാനും ട്രാഫിക് മാനേജ്മെൻ്റ് സിസ്റ്റം കാര്യക്ഷമമാക്കാനും കെ ഫോൺ പദ്ധതി സഹായിക്കും.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/k-fon-project-all-the-details-here-593882&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==                                                                                                     
&lt;references/&gt;

{{Hydro Electric Projects in Kerala}}
{{Dams in Kerala}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [http://www.kseb.in/ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120526075031/http://www.kseb.in/ |date=2012-05-26 }}
* [http://www.erckerala.org/ കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുത റെഗുലേറ്ററി കമ്മീഷൻ]
* [http://www.keralaeo.org/ കേരള വൈദ്യുത ഓംബുഡ്സ്മാൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201135555/http://www.keralaeo.org/ |date=2012-12-01 }}
* [http://www.kseboa.org കേരള വൈദ്യുത വകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സംഘടന]
*[http://www.ksebea.in/ കേരള വൈദ്യുത വകുപ്പ് എൻജിനീയർമാരുടെ സംഘടന]


{{India-company-stub‎‎}}

[[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ_പൊതുമേഖലാ_സ്ഥാപനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>t75coqn648wx2scfh3x510opd7f7fhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615356</id>
      <parentid>4615313</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Irshadpp</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <origin>4615356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69156" sha1="fbjypqhhpyuctjw14yicrwgyrj5dfpj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kerala State Electricity Board}}
{{Infobox_Company
| company_name = കേരള സ്‌റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്
| company_type = സർക്കാർ
| company_logo = [[പ്രമാണം:KSEB Logo 2022.svg|200px]]
| company_slogan = 
| foundation = 1957
| location = 
| key_people = 
| industry = വൈദ്യുതി ഉത്‌പാദനം,പ്രസരണം, വിതരണം
| products = 
| revenue = 
| num_employees = 
| homepage = [http://www.kseb.in www.kseb.in]
}}
കേരളാ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിൽ നടത്തുന്ന വൈദ്യുത ഉത്പാദന, പ്രസരണ, വിതരണ കമ്പനിയാണ് '''കേരള സ്‌റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്''' അഥവാ '''കെ.എസ്.ഇ.ബി. ലിമിറ്റഡ്'''.

==ചരിത്രം==
1957-മാർച്ച് 31-നാണ് തീയതി:7-3-1957, ഓർഡർ നമ്പർ:EL1-6475/56/PW പ്രകാരം പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്. കെ.പി. ശ്രീധരകൈമൾ ചെയർമാനായി 5 മെമ്പർമാരുടെ സഹകരണത്തോടെയാണ് കമ്പനിയുടെ തുടക്കം. തിരു കൊച്ചിയിലെ [[വൈദ്യുതി]] വകുപ്പിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരേയാണ് പിന്നീട് കെ.എസ്.ഇ.ബിയിലേക്ക് മാറ്റിയത്. 2014 ഓഗസ്റ്റിൽ വൈദ്യുതി ബോർഡ് ലിമിറ്റഡ്എന്ന കമ്പനിയാക്കി മാറ്റി. 
1958 ൽ തുടക്കക്കാലത്ത് 109.5 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതിയുമായാണ് ബോർഡ് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് ആവശ്യകത ഉയർന്നപ്പോൾ അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി കടംവാങ്ങാൻ തുടങ്ങി.  ഇന്നിപ്പോൾ ബോർഡിന് ധാരാളം [[ ജലവൈദ്യുതി|ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുണ്ട്]]. 2008 ലെ കണക്കു പ്രകാരം  2657.24 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ബോർഡ് വിവിധ പദ്ധതികളിലൂടെ ഉദ്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ഏതാണ്ട് 91,59,399 ഉപയോക്താക്കൾ നിലവിലുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.studymode.com/essays/History-Of-Electricity-In-Kerala-342203.html History of Electricity in Kerala - [[ഡി._ഷൈന|ഡോ. ഡി. ഷൈന]]]&lt;/ref&gt;

==ഉത്‌പാദനം==
[[File:Power house trivandrum 02.JPG|thumb|200px|തിരുവനന്തപുരത്തെ [[പവർ ഹൗസ്]] കെട്ടിടം]]
2012 മാർച്ച് 31ലെ കണക്കു പ്രകാരം 2874.79 മെഗാവാട്ട്‌  ആണ് കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ മൊത്തം സ്ഥാപിതശേഷി. എന്നാൽ ഇതിൽ സംഭരണാവശ്യത്തിനുള്ള (captive) ചെറുകിട നിലയങ്ങളും അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കെ.എസ്.ഇ.ബി.യ്ക്കു് അവകാശപ്പെട്ട പദ്ധതിവിഹിതങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=68&amp;Itemid=713&amp;lang=en|title= Power Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-10|archive-date= 2018-02-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20180203055300/http://kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=68&amp;Itemid=713&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

നിലവിൽ എട്ടു ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ നിർമ്മാണത്തിലും 37 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പ്ലാൻ ചെയ്തിട്ടുമുണ്ട്.

കേരളത്തിൽ  മൊത്തം 55 ജലസംഭരണികൾ ഉള്ളതിൽ 37 ജലസംഭരണികൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിക്കു വേണ്ടി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിൽ 33 അണക്കെട്ടുകൾ KSEB യുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ  ഉള്ളവയാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Kerala|title=കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ|website=www.india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-08-28|archive-date=2018-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829003128/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Kerala|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= https://www.expert-eyes.org/dams.html |title= KSEB DAMS -|website= www.expert-eyes.org }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതികൾ
!ജനറേറ്റർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|പ്രധാന ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ-16
|49 ജനറേറ്റർ
|'''1,954.75 മെഗാവാട്ട്'''
|'''6,854.27 MU'''
|-
|2
|ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ- 20
|47 ജനറേറ്റർ
|'''104 മെഗാവാട്ട്'''
|'''340.43 MU'''
|-
|3
|മൊത്തം
|96 ജനറേറ്റർ
|'''2,058.75 മെഗാവാട്ട്'''
|'''7,194.7 MU'''
|}
=== പ്രധാന ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(1954.75 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Powerhouses_in_Kerala|title=Powerhouses in Kerala -|website=india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-09-30}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Hydro_Electric_Projects_in_Kerala|title=Hydro Electric Projects in Kerala -|website=india-wris.nrsc.gov.in|language=en|access-date=2018-09-30}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

**[[മൂലമറ്റം പവർ ഹൗസ്|ഇടുക്കി]] (780 മെഗാവാട്ട്)
**[[ശബരിഗിരി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ശബരിഗിരി]] (340 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഇടമലയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഇടമലയാർ]] (75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഷോളയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഷോളയാർ]] (54 മെഗാവാട്ട്)
**[[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പള്ളിവാസൽ]] (37.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുറ്റ്യാടി]] (225 മെഗാവാട്ട്)
**[[പന്നിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പന്നിയാർ]] (32.4 മെഗാവാട്ട്)
**[[നേര്യമംഗലം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|നേര്യമംഗലം]] (77.65 മെഗാവാട്ട്)
**[[ലോവർ പെരിയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ലോവർ പെരിയാർ]] (180 മെഗാവാട്ട്)
**[[പെരിങ്ങൽകുത്ത് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പൊരിങ്ങൽക്കുത്ത്]]   (52 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെങ്കുളം ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെങ്കുളം]]  (51.2 മെഗാവാട്ട്)
**[[കക്കാട് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കക്കാട്]] (50 മെഗാവാട്ട്)

=== ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(104 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=74&amp;Itemid=729&amp;lang=en|title= Small Hydro Electric Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-20|archive-date= 2018-02-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20180203052124/http://kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=74&amp;Itemid=729&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

**[[പേപ്പാറ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പേപ്പാറ]] (3 മെഗാവാട്ട്)
**[[കല്ലട ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കല്ലട]] (15 മെഗാവാട്ട്)
**[[മാട്ടുപ്പെട്ടി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|മാട്ടുപ്പെട്ടി]] (2 മെഗാവാട്ട്)
**[[മലങ്കര ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മലങ്കര]] (10.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചിമ്മിനി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചിമ്മിനി]]  (2.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[പീച്ചി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പീച്ചി]]   (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**[[മലമ്പുഴ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മലമ്പുഴ]] (2.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുറ്റ്യാടി ടെയിൽ റേയ്സ്]] (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[കുറ്റ്യാടി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കക്കയം(കുറ്റ്യാടി)]] (3 മെഗാവാട്ട്)
**[[ലോവർ മീൻമുട്ടി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|ലോവർ മീൻമുട്ടി]],  നെടുമങ്ങാട്  (3.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[റാന്നി പെരുനാട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|റാന്നി പെരുനാട്]]  (4 മെഗാവാട്ട്)
**[[പെരുന്തേനരുവി ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത  പദ്ധതി|പെരുംതേനരുവി]] 1,  പത്തനംതിട്ട (6 മെഗാവാട്ട്)
**[[വെള്ളത്തൂവൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|വെള്ളത്തൂവൽ]],ഇടുക്കി (3.6 മെഗാവാട്ട്)
**[[ആഢ്യൻപാറ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ആഢ്യൻപാറ]], നിലമ്പൂർ  (3.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെമ്പുകടവ് - 1 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെമ്പുകടവ് - 1]], താമരശ്ശേരി  (2.7 മെഗാവാട്ട്)
**[[ചെമ്പുകടവ് - 2 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ചെമ്പുകടവ് - 2]], താമരശ്ശേരി  (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഉറുമി - 1 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉറുമി -1]], കൂടരഞ്ഞി (3.75 മെഗാവാട്ട്)
**[[ഉറുമി - 2 ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉറുമി -2]] കൂടരഞ്ഞി (2.4 മെഗാവാട്ട്)
**[[പൂഴിത്തോട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|പൂഴിത്തോട്]], വടകര (4.8 മെഗാവാട്ട്)
**[[വിലങ്ങാട് ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|വിലങ്ങാട്]], വടകര  (7.5 മെഗാവാട്ട്)
**[[ബാരാപ്പോൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ബാരാപ്പോൾ]], കണ്ണൂർ  (15 മെഗാവാട്ട്)

=== സംഭരണാവശ്യത്തിനുള്ള ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(33.16 മെഗാവാട്ട്) ===

**[[മണിയാർ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മണിയാർ]],പത്തനംതിട്ട (12  മെഗാവാട്ട്)-Carborandum Universal Ltd.
**[[കുത്തുങ്കൽ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കുത്തുങ്കൽ]], ഇടുക്കി (21 മെഗാവാട്ട്)-INDSIL  കമ്പനി കോയമ്പത്തൂർ
**[[മാങ്കുളം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മാങ്കുളം]], ഇടുക്കി  (0.11 മെഗാവാട്ട്)-[[മാങ്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
**[[കല്ലാർ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കല്ലാർ]], ഇടുക്കി  (0.05 മെഗാവാട്ട്)-ഇടുക്കി ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്

=== സ്വതന്ത്ര ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(25 മെഗാവാട്ട്)-IPP ===

**[[ഉള്ളുങ്കൽ ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഉള്ളുങ്കൽ]], ഇടുക്കി (7 മെഗാവാട്ട്)- Energy Development Company Limited (EDCL)
**[[കരിക്കയം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|കരിക്കയം]],ഇടുക്കി (10.5 മെഗാവാട്ട്)-Energy Development Company Limited (EDCL)
**[[ഇരുട്ടുകാനം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ഇരുട്ടുകാനം]],ഇടുക്കി (4.5 മെഗാവാട്ട്)-Viyyat Power Pvt. Ltd.
**[[മീൻവല്ലം ചെറുകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|മീൻവല്ലം]], പാലക്കാട് (3 മെഗാവാട്ട്) -Palakkad Small Hydro Company Ltd

=== താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (234.6മെഗാവാട്ട്) ===

**[[ബ്രഹ്മപുരം ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം]] (106.6മെഗാവാട്ട്)
**[[കോഴിക്കോട് ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം]]  (128മെഗാവാട്ട്)

=== സ്വതന്ത്ര താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (538.91 മെഗാവാട്ട്) ===

**[[കായംകുളം താപനിലയം]] (359.98 മെഗാവാട്ട്)
**റിലയൻസ് ഗ്രൂപ്പ് -ബോംബെ സബർബൻ ഇലക്ട്രിസിറ്റി സപ്ലൈ BSES (ആലുവ) (157 മെഗാവാട്ട്)
**കാസർഗോഡ് പവർ കോർപറേഷൻ ( KPCL)-ഡീസൽ വൈദ്യുത നിലയം (21.93 മെഗാവാട്ട്)

=== സ്വകാര്യ  താപ വൈദ്യുത നിലയങ്ങൾ (22.2 മെഗാവാട്ട്) ===
**MP STEEL CO. കഞ്ചിക്കോട് (10 മെഗാവാട്ട്)
**ശ്രീശക്തി പേപ്പർ മിൽസ്, എറണാകുളം- ബയോമാസ്സ്‌ (2.2 മെഗാവാട്ട്)
**ഫിലിപ്സ്  കാർബൺ ബ്ലാക്ക്, കൊച്ചി (10 മെഗാവാട്ട്)

=== നോൺ കൺവെൻഷണൽ എനർജി (34.875 മെഗാവാട്ട്) ===
**കഞ്ചിക്കോട് വിൻഡ് ഫാം (2.025 മെഗാവാട്ട്)
**അഗളി വിൻഡ് ഫാം (18.6 മെഗാവാട്ട്)
**രാമക്കൽമേട്‌ വിൻഡ് ഫാം (14.25 മെഗാവാട്ട്)

=== സോളാർ പ്ലാന്റുകൾ (118 മെഗാവാട്ട്) &lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=34:renewable-energy&amp;catid=2:about-kseb&amp;Itemid=574&amp;lang=en|title= Renewable Energy-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-10|archive-date= 2019-07-22|archive-url= https://web.archive.org/web/20190722122742/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=34:renewable-energy&amp;catid=2:about-kseb&amp;Itemid=574&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ===

**കഞ്ചിക്കോട് സോളാർ പ്ലാന്റ് ( 1 മെഗാവാട്ട്)
**പൊരിങ്ങൽകുത്ത് സോളാർ പ്ലാന്റ് (0.05 മെഗാവാട്ട്)
**അഗളി(ചാളയൂർ) സോളാർ പ്ലാന്റ് (0.05 മെഗാവാട്ട്)
**CIAL([[നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം]] )-(30 മെഗാവാട്ട്)
**IREDA (ഇന്ത്യൻ റിന്യൂവബിൾ എനർജി)-(50 മെഗാവാട്ട്)
**[[അനെർട്ട്|ANERT]] KERALA (2 മെഗാവാട്ട്)
**ഹിൻഡാൽകോ ഇൻഡസ്ട്രീസ് (1 മെഗാവാട്ട്)
**ബാണാസുര സാഗർ ഫ്‌ളോട്ടിങ് പാനൽ 
**കൊല്ലംകോട് (1 മെഗാവാട്ട്)
**എടയാർ (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**[[ബാരാപ്പോൾ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി|ബാരാപ്പോൾ]] (4 മെഗാവാട്ട്)
**പേഴയ്‌ക്കാപ്പള്ളി (1.25 മെഗാവാട്ട്)
**പോത്തൻകോട് (2 മെഗാവാട്ട്)

നിലവിൽ 27 ഓളം പദ്ധതികളിൽ നിന്നാണ് 118 മെഗാവാട്ട് ശേഷി സോളാർ വൈദ്യുതി ബോർഡിന് ലഭിക്കുന്നത്. വെസ്റ്റ് കല്ലട  ഫ്ലോട്ടിങ് സോളാർ 50 MW, ബ്രഹ്മപുരം 6.5 MW, ഏറ്റുമാനൂർ 1 MW, നെന്മാറ 1.5 MW, അഗളി 1  MW, കഞ്ചിക്കോട് 2 MW അടക്കം 41 പദ്ധതികൾ നിർമ്മാണത്തിൽ ആണ്. ഇതുകൂടി പൂർത്തിയായാൽ 70 മെഗാവാട്ട് ശേഷി കൂടി ലഭിക്കും.

==='സൗര'പദ്ധതി===
കേരളാ സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ് സൗരോർജത്തിൽ നിന്നുള്ള വൈദ്യുതി നിലവിലുള്ള 110 മെഗാവാട്ടിൽ നിന്നും [[2021]] ഓടേ 1000 മെഗാവാട്ടായി ഉയർത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് സൗര പദ്ധതി. വീടുകളുടെയും കെട്ടിടങ്ങളുടെ മുകളിലും, സ്കൂൾ, സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഷോപ്പിഗ് മാളുകൾ തുടങ്ങിയവയുടെ മുകളിലും  [[സോളാർ പാനൽ|സോളാർ പാനലുകൾ]] സ്ഥാപിക്കും. കെ എസ് ഇ ബി യും അനർട്ടും സംയുക്തമായാണ് പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇതിലൂടെ 500 മെഗാവാട്ട് ഉൽപാദിപ്പിക്കാനാവുമെന്നാണ് കരുതുന്നത്.

=== നിർമ്മാണത്തിൽ ഉള്ള  ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ(154 മെഗാവാട്ട്) ===
&lt;ref&gt;{{Citeweb|url= http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41&amp;Itemid=529&amp;lang=en|title= On going &amp;Future Projects in Kerala-|website= www.kseb.in|access-date= 2018-11-17|archive-date= 2019-02-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20190212011844/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41&amp;Itemid=529&amp;lang=en|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

നിലവിൽ ആറു ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ ആണ്  നിർമ്മാണത്തിൽ ഉള്ളത്. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതിയുടെ പേർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|[[പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|പള്ളിവാസൽ]] എക്സ്റ്റൻഷൻ
|60 മെഗാവാട്ട്
|153.9 MU
|-
|2
|[[ചെങ്കുളം ജലവൈദ്യുതപദ്ധതി|ചെങ്കുളം]] ഓഗ്മെന്റഷൻ
|മെഗാവാട്ട്
|85 MU
|-
|3
|തൊട്ടിയാർ,ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|99 MU
|-
|4
|പെരിങ്ങൽക്കുത്ത്
|24 മെഗാവാട്ട്
|45.02 MU
|-
|5
|[[ഭൂതത്താൻകെട്ട്]]
|24 മെഗാവാട്ട്
|83.5 MU
|-
|6
|ചാത്തങ്കോട്ടുനട 2 ,കോഴിക്കോട്
|6 മെഗാവാട്ട്
|14.76 MU
|-
|
|മൊത്തം
|'''154 മെഗാവാട്ട്'''
|'''481.18 MU'''
|}

=== ഭാവി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ (674.95 മെഗാവാട്ട്) ===

നിലവിൽ  37 ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പ്ലാൻ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ക്രമനമ്പർ
!പദ്ധതിയുടെ പേർ
!സ്ഥാപിതശേഷി
!വാർഷിക ഉത്‌പാദനം
|-
|1
|കല്ലാർ, തിരുവനന്തപുരം
|4 മെഗാവാട്ട്
|10.24 MU
|-
|2
|പാപ്പന്നൂർ, കൊല്ലം
|3 മെഗാവാട്ട്
|7.36 MU
|-
|3
|പെരുംതേനരുവി 2, പത്തനംതിട്ട
|8 മെഗാവാട്ട്
|22.63 MU
|-
|4
|മുണ്ടംമൊഴി, പത്തനംതിട്ട
|4 മെഗാവാട്ട്
|17.88 MU
|-
|5
|ചെല്ലി കല്ലാർ, പത്തനംതിട്ട
|15 മെഗാവാട്ട്
|35 MU
|-
|6
|അപ്പർ കല്ലാർ, ഇടുക്കി
|2 മെഗാവാട്ട്
|5.14 MU
|-
|7
|ദേവിയാർ, ഇടുക്കി
|24 മെഗാവാട്ട്
|25.94 MU
|-
|8
|അപ്പർ  ചെങ്കുളം
|24 മെഗാവാട്ട്
|53.22 MU
|-
|9
|ലത്രം, ഇടുക്കി
|3.5 മെഗാവാട്ട്
|12.13 MU
|-
|10
|പീച്ചാട്, ഇടുക്കി
|3 മെഗാവാട്ട്
|7.74 MU
|-
|11
|വെസ്റ്റേൺ  കല്ലാർ, ഇടുക്കി
|5 മെഗാവാട്ട്
|17.41 MU
|-
|12
|ചിന്നാർ, ഇടുക്കി
|24 മെഗാവാട്ട്
|82.90 MU
|-
|13
|തൊമ്മൻ കുത്ത്, ഇടുക്കി
|3 മെഗാവാട്ട്
|6.77 MU
|-
|14
|ലോവർ പെരിയാർ
|10 മെഗാവാട്ട്
|22.75 MU
|-
|15
|മേലോരം, ഇടുക്കി
|3.6 മെഗാവാട്ട്
|15.33 MU
|-
|16
|മാങ്കുളം, ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|82 MU
|-
|17
|അപ്പർ ചെങ്കുളം 2
|24 മെഗാവാട്ട്
|26.5 MU
|-
|18
|പാമ്പാർ, ഇടുക്കി
|40 മെഗാവാട്ട്
|84.79 MU
|-
|19
|അപ്പർ  ചാലിയാർ 1, ഇടുക്കി
|133 മെഗാവാട്ട്
|307 MU
|-
|20
|പള്ളിവാസൽ  ഓഗ്മെന്റഷന്
|
|256.89 MU
|-
|21
|മർമല, കോട്ടയം
|7 മെഗാവാട്ട്
|17.21 MU
|-
|22
|അതിരപ്പിള്ളി
|163 മെഗാവാട്ട്
|233 MU
|-
|23
|കരിമ്പുഴ, പാലക്കാട്
|4.5 മെഗാവാട്ട്
|12.30 MU
|-
|24
|ലോവർ  ചെമ്പുകാട്ടി, പാലക്കാട്
|7 മെഗാവാട്ട്
|16.36 MU
|-
|25
|വാളാന്തോട്, മലപ്പുറം
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|14.75 MU
|-
|26
|വാളാന്തോട്(ലോവർ ), മലപ്പുറം
|6 മെഗാവാട്ട്
|14.04 MU
|-
|27
|വൈത്തിരി, വയനാട്
|60 മെഗാവാട്ട്
|167.29 MU
|-
|28
|[[പെരുവണ്ണാമുഴി അണക്കെട്ട്|പെരുവണ്ണാമൂഴി]]
|6 മെഗാവാട്ട്
|24.70 MU
|-
|29
|ചെമ്പുകടവ് 3  കോഴിക്കോട്
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|17.715 MU
|-
|30
|ചെമ്പുകടവ് 4, കോഴിക്കോട്
|1.35 മെഗാവാട്ട്
|3.02 MU
|-
|31
|പൂവാരംതോട്, കോഴിക്കോട്
|3 മെഗാവാട്ട്
|5.88 MU
|-
|32
|ചാത്തങ്കോട്ടുനട 1, കോഴിക്കോട്
|3.5 മെഗാവാട്ട്
|7.82 MU
|-
|33
|ഒലിക്കൽ, കോഴിക്കോട്
|5 മെഗാവാട്ട്
|10.26 MU
|-
|34
|മറിപ്പുഴ, കോഴിക്കോട്
|6 മെഗാവാട്ട്
|15.31 MU
|-
|35
|[[പഴശ്ശി അണക്കെട്ട്|പഴശ്ശി]]
|7.5 മെഗാവാട്ട്
|25.8 MU
|-
|36
|കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി, കണ്ണൂർ
|5 മെഗാവാട്ട്
|11.18 MU
|-
|37
|മൂരികടവ്, കാസർഗോഡ്
|2 മെഗാവാട്ട്
|5.92 MU
|-
|
|മൊത്തം
|'''674.95 മെഗാവാട്ട്'''
|'''1702.175 MU'''
|-
|}

==പ്രസരണം==
===അന്തർസംസ്ഥാന പ്രസരണപഥങ്ങൾ===
കെ. എസ്. ഇ. ബി.യുടെ ആന്തരികവൈദ്യുതശൃംഖല ദേശീയ വൈദ്യുതഗ്രിഡിന്റെ ദക്ഷിണമേഖലാപ്രസരണസംവിധാനവുമായി ഉടുമൽപേട്ട് - മടക്കത്തറ([[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]), തിരുനെൽവേലി - പള്ളിപ്പുറം ( [[തിരുവനന്തപുരം]] ) എന്നീ രണ്ട് 400 കിലോവോൾട്ട് പ്രസരണപഥങ്ങളിലൂടെ ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടു്. അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ഊർജ്ജം കൈമാറുന്നതിനും നെറ്റ്‌വർക്ക് സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കാനും ഇതു സഹായിക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഏതാനും 220 കിലോവോൾട്ട് സർക്യൂട്ടുകളും അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

===സബ്സ്റ്റേഷനുകളുടെ എണ്ണം===
കെ.എസ്. ഇ. ബി.യുടെ കീഴിൽ പ്രസരണാവശ്യങ്ങൾക്കായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ളതു് 400KV, 220 KV, 110 KV, 66KV, 33KV എന്നീ വൈദ്യുതതീവ്രതകളുള്ള സബ്സ്റ്റേഷനുകളാണു്. ഇവ കൂടാതെ, അതതുപ്രദേശങ്ങളിലെ വിതരണത്തിനായി  11KV സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ (ട്രാൻസ്ഫോർമറുകൾ) കൂടിയുണ്ടു്.

{|class=&quot;wikitable&quot; style= border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot;;
|- align=&quot;center&quot;
!  ശേഷി !!  സബ്സ്റ്റേഷനുകളുടെ എണ്ണം !!  ലൈൻ നീളം !!  സ്ഥിരത
|-
|400കിലോവോൾട്ട് ||2&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ||260&lt;sup&gt;**&lt;/sup&gt;
|-
|220കിലോവോൾട്ട് ||17 ||2701.38 ||97.75
|-
|110കിലോവോൾട്ട് ||131 ||4004 ||98.25
|-
|66കിലോവോൾട്ട് ||80 ||2387 ||97.86
|-
|33കിലോവോൾട്ട് ||120 ||1430 ||92.99
|-
|}
&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;പള്ളിപ്പുറത്തുള്ള ഒരു 400 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷൻ പി.ജി.സി.ഐ.എല്ലിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ് &lt;sup&gt;**&lt;/sup&gt;
===400 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

1993 ജനുവരി 30നാണു് തൃശ്ശൂരിലുള്ള [[താണിക്കുടം |മാടക്കത്ര]]യിൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 400KV സബ്‌സ്റ്റേഷൻ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതു്. ഒരു വ്യാഴവട്ടക്കാലത്തിനുശേഷം 2005 ജൂലൈ 26നു് തിരുവനന്തപുരത്ത് [[പള്ളിപ്പുറം (തിരുവനന്തപുരം)|പള്ളിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തു് രണ്ടാമത്തെ 400 KV സബ്സ്റ്റേഷനും പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.

===220 കിലോവോൾട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ 2012 മാർച്ച് 31നു് നിലവിലുള്ള  കെ.എസ്.ഇ.ബി. യുടെ 220 കെ.വി. സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ &lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!ക്രമസംഖ്യ    !!    സ്ഥലം    !!    പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച&lt;br&gt; തീയതി    !!    ജില്ല   
|-
|1||നല്ലളം||19/08/50||കോഴിക്കോട്
|-
|2||കളമശ്ശേരി||01/01/65||എറണാകുളം
|-
|3||പള്ളം||01/01/65||കോട്ടയം
|-
|4||എടമൺ||18/12/78||കൊല്ലം
|-
|5||പോത്തങ്കോട്||28/02/89||തിരുവനന്തപുരം
|-
|6||കണിയാമ്പറ്റ||19/05/94||വയനാട്
|-
|7||കഞ്ചിക്കോട്||31/05/97||പാലക്കാട്
|-
|8||കാഞ്ഞിരോട്||15/09/97||കണ്ണൂർ
|-
|9||അരീക്കോട്||31/05/98||മലപ്പുറം
|-
|10||മൈലാട്ടി||16/10/98||കാസർകോട്
|-
|11||ബ്രഹ്മപുരം||01/12/99||എറണാകുളം
|-
|12||ഷൊറണൂർ||24/01/04||പാലക്കാട്
|-
|13||തളിപ്പറമ്പ്||29/03/05||കണ്ണൂർ
|-
|14||കുണ്ടറ||01/05/06||കൊല്ലം
|-
|15||മലപ്പറമ്പ്||23/12/07||മലപ്പുറം
|-
|16||വടകര||08/05/09||കോഴിക്കോട്
|-
|17||എടപ്പോൺ||21/05/09||ആലപ്പുഴ
|}
====പ്രധാന 220 കെ.വി. പ്രസരണപഥങ്ങൾ====

* കണിയാംപെറ്റ - കടക്കോല (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* ഇടുക്കി - ഉടുമൽപേട്ട് (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* ശബരിഗിരി - തേനി  (ഏക സർക്യൂട്ട്).
* എടമൺ - തിരുനെൽവേലി (ഇരട്ട സർക്യൂട്ട്).

===110കിലോവാട്ട് സബ്സ്റ്റേഷനുകൾ===

*പാറശ്ശാല - കുഴിത്തുറ
*മഞ്ചേശ്വരം - കോണകേ

==വിതരണം ==
[[മൂന്നാർ]], [[തൃശ്ശൂർ]] പട്ടണം എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ ഒഴികെ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വൈദ്യുതി വിതരണം ചെയ്യുന്നത് കെ.എസ്.ഇ.ബി. ആണ്. കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദമായ പ്രവർത്തനത്തിനു വേണ്ടി കേരളത്തിനെ ദക്ഷിണ മേഖല , മധ്യമേഖല , പൂർവ്വമേഖല എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു മേഖലകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.
&lt;ref name =&quot;distri&quot; &gt;[http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=86 വൈദ്യുതി വിതരണം കേരളം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618154804/http://www.kseb.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=86 |date=2012-06-18 }} ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്&lt;/ref&gt;

==സമ്പർക്കാസൂത്രണനയം (Interactive Planning Process)==
പതിനൊന്നാം പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിയോടനുബന്ധിച്ച്  കെ.എസ്.ഇ.ബി. 2007-2008ൽ IPP എന്ന പദ്ധതി പ്രാവർത്തികമാക്കി. അടിസ്ഥാനതലങ്ങളിലെ ഉപയോക്താക്കളേയും ഉദ്യോഗസ്ഥരേയും പങ്കെടുപ്പിച്ചു് ജില്ലാതലത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ശിൽപ്പശാലകളിലൂടെ ഊർജ്ജോപഭോഗനിരക്കുകൾ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കുകയും അതനുസരിച്ച് മറ്റു വൈദ്യുതോൽപ്പാദനകേന്ദ്രങ്ങളും അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി ക്രയവിക്രയകരാറുകൾ ഉറപ്പിക്കുകയുമായിരുന്നു ഈ പദ്ധതിയുടെ കാതൽ. [[ഒറീസ്സ]] തുടങ്ങിയ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ അവിടെ ലഭ്യമാവുന്ന അസംസ്കൃതപദാർത്ഥങ്ങളും ഉല്പാദനശേഷിയും ഉപയോഗിച്ച് വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിച്ച് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുകയും ആവശ്യമെങ്കിൽ മറ്റു സന്ദർഭങ്ങളിൽ പകരം തിരിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടു് വൈദ്യുതിവിതരണം കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ ഈ പദ്ധതി സഹായിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=KSEB to launch interactive planning|url=http://www.hindu.com/2008/02/23/stories/2008022354090500.htm|accessdate=19 ഏപ്രിൽ 2013|newspaper='ദി ഹിന്ദു'|date=23/2/2008|archive-date=2008-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430222021/http://www.hindu.com/2008/02/23/stories/2008022354090500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=KSEB puts up a good show|url=http://www.hindu.com/2009/04/04/stories/2009040456050300.htm|accessdate=19 ഏപ്രിൽ 2013|newspaper='ദി ഹിന്ദു'|date=4/4/2008}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങൾ==
ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും മറ്റു ജീവനക്കാർക്കും വിദഗ്ദപരിശീലനം നൽകുന്നതിനായി കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ കീഴിൽ നാലു റീജ്യണൽ പവർ ട്രെയിനിങ്ങ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടു്.തിരുവനന്തപുരം, കോട്ടയം, തൃശ്ശൂർ, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിലാണു് ഈ സ്ഥാപനങ്ങൾ. കൂടാതെ പവർ എഞ്ചിനീയർസ് ട്രെയിനിങ്ങ് ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ (പെറ്റാർൿ - PETARC) എന്ന പേരിൽ ഇടുക്കിയിലെ മൂലമറ്റത്തും ദക്ഷിണമേഖലാ കമ്പ്യൂട്ടർ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്റർ (Southern Regional Computer Training Centre - SRCTC) എന്ന പേരിൽ, തിരുവനന്തപുരത്തെ വൈദ്യുതഭവനത്തിലും പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങളുണ്ടു്. 1979ലാണു് തൃശ്ശൂരും കോട്ടയത്തും ലൈൻമെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ സ്ഥാപിച്ചതു്. തുടർന്നു് 1987ൽ തിരുവനന്തപുരത്തും കോഴിക്കോടും കൂടി ലൈൻ‌മെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങി. 1989ൽ മൂലമറ്റത്ത് PETARC ആരംഭിച്ചു.1992ൽ തിരുവനന്തപുരത്തെ വൈദ്യുതിഭവനത്തിൽ മാനവശേഷി പരിശീലന സെൽ രൂപീകരിച്ചു. 1994ൽ ലൈൻമെൻ ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകൾ ജൂനിയർ എക്സിക്യൂട്ടീവ് സ്റ്റാഫ് ട്രെയിനിങ്ങ് സെന്ററുകളായി (JESTC) പരിഷ്കരിച്ചു. 2007-ലാണു് SRTC നിലവിൽ വന്നതു്.

==പ്രസരണ-വിതരണ നഷ്ടം==
ഉപകരണങ്ങളിലും ജോലിയിലുമുള്ള ഗുണമേന്മ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുവഴി  വൈദ്യുതോർജ്ജത്തിന്റെ പ്രസരണത്തിലും വിതരണത്തിലുമുള്ള നഷ്ടം ഒരു പരിധിവരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. 2003-2004 മുതൽ 2011-2012 വരെയുള്ള സമയത്തിനിടയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള കെ.എസ്.ഇ.ബി.യുടെ ഊർജ്ജനഷ്ടം 27.44%-ത്തിൽനിന്നു് 15.65% ആയി കുറയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞുവെന്നു് ബോർഡിന്റെ 2011-2012ലെ വാർഷികറിപ്പോർട്ടിൽ അവകാശപ്പെടുന്നു. കേടായ എനർജി മീറ്ററുകൾ മാറ്റി സ്ഥാപിക്കുക, വൈദ്യുതമോഷണം തടയുക, സർക്യൂട്ടുകളിലെ വിവിധ ഉപകരണസംവിധാനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾ വഴിയാണു് ഈ അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടായതു്. ഫലത്തിൽ മൊത്തം ഊർജ്ജത്തിന്റെ 12% അധികം  ഉല്പാദിപ്പിച്ചതിനു സമമാണു് ഈ വ്യത്യാസം.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ 2003-04 മുതൽ 2011-12 വരെയുള്ള കെ.എസ്.ഇ.ബി. യുടെ പ്രസരണ-വിതരണനഷ്ടം&lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012 (പട്ടിക 2.2 പുറം 12)|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 ! വർഷം !! വിറ്റ ഊർജ്ജം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;/small&gt;!!ലഭ്യമായ ഊർജ്ജം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;/small&gt;!!പ്രസരണ-വിതരണ നഷ്ടം &lt;small&gt;&lt;br&gt;(%)&lt;/small&gt;!!വാർഷിക അഭിവൃദ്ധി&lt;small&gt;&lt;br&gt; (%)&lt;/small&gt;!!മൊത്തം അഭിവൃദ്ധി&lt;small&gt;&lt;br&gt; (%)&lt;/small&gt;!!ഊർജ്ജലാഭം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(മെ.യൂ)&lt;br&gt; (ഏകദേശം)&lt;/small&gt;!!ധനലാഭം&lt;small&gt;&lt;br&gt;(കോടി രൂപ)&lt;br&gt;(ഏകദേശം)
&lt;/small&gt;
|-
|2003-04|| 8910.80|| 12280.87|| 27.44
|-
|2004-05|| 9384.40|| 12504.79|| 24.95|| 2.49|| 2.49|| 311.37|| 108.98
|-
|2005-06|| 10269.80|| 13331.09|| 22.96|| 1.99|| 4.48|| 597.23|| 209.03
|-
|2006-07|| 11331.00|| 14427.97|| 21.47|| 1.49|| 5.97|| 861.35|| 301.47
|-
|2007-08|| 12049.90|| 15065.15|| 20.02|| 1.45|| 7.42|| 1117.83|| 391.24
|-
|2008-09|| 12414.32|| 15293.51|| 18.83|| 1.19|| 8.61|| 1316.77|| 460.87
|-
|2009-10|| 13971.09|| 16978.03|| 17.71|| 1.12|| 9.73|| 1651.96|| 578.19
|-
|2010-11|| 14547.90|| 17337.78|| 16.09|| 1.62|| 11.35|| 1967.84|| 688.74
|-
|2011-12|| 15980.53|| 18946.29|| 15.65|| 0.44|| 11.79|| 2233.77|| 781.82
|}

==വരവുചെലവു് അനുപാതം==
കെ.എസ്.ഇ.ബി. ഒരു യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതി വിൽക്കുന്നതു് ശരാശരി 3.81 രൂപയ്ക്കാണു്. എന്നാൽ ഒരു യൂണിറ്റിനുവേണ്ടി വരുന്ന മൊത്തം ചെലവുകൾ 5.27 രൂപയോളം വരുന്നു. ഇതിൽ സിംഹഭാഗവും ചെലവാവുന്നതു് പുറമേനിന്നുവാങ്ങുന്ന വൈദ്യുതിയുടെ വിലയായും (2.98 രൂപ) ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളം, പെൻഷൻ തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളിലും (1.30 പൈസ)ആണു്. ഉല്പാദനത്തിനു് 19 പൈസയും മൂലധനേതര സാങ്കേതികച്ചെലവുകൾക്കു് 49 പൈസയും മാത്രമാണു് വകയിരുത്തേണ്ടി വരുന്നതു്. ആകെ വരവുചെലവ് കണക്കിൽ 1.32 രൂപയുടെ കമ്മി അനുഭവപ്പെടുന്നു. (2011-2012)


{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ കെ.എസ്.ഇ.ബി. - ഒരു യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതിയുടെ വരവുചെലവു് അനുപാതം&lt;ref&gt;{{cite web|title=കെ.എസ്.ഇ.ബി. വാർഷിക ഭരണറിപ്പോർട്ട് 2011-2012 (പുറം 68)|url=http://www.kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|publisher=ചെയർമാൻ, കെ, എസ്. ഇ. ബി.|accessdate=18 ഏപ്രിൽ 2013|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702105357/http://kseb.in/index.php?option=com_jdownloads&amp;Itemid=112&amp;view=viewdownload&amp;catid=13&amp;cid=6362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!ക്രമസംഖ്യ    !!    ഇനം    !!    2007-08    !!    2008-09    !!    2009-10    !!    2010-11    !!    2011-12
|-
|1    ||    നേരിട്ടുള്ള ഉല്പാദനം    ||    0.15    ||    0.32    ||    0.26    ||    0.16    ||    0.19
|-
|2    ||    ഇതരസ്രോതസ്സുകളിൽനിന്നു വാങ്ങുന്നതിനു്    ||    1.58    ||    2.65    ||    2.41    ||    2.54    ||    2.98
|-
|3    ||    പലിശയും ധനസംബന്ധമായ ചെലവുകളും    ||    0.26    ||    0.26    ||    0.19    ||    0.19    ||    0.23
|-
|4    ||    തേയ്മാനച്ചെലവുകൾ    ||    0.31    ||    0.34    ||    0.32    ||    0.32    ||    0.32
|-
|5    ||    ജീവനക്കാർ    ||    0.67    ||    0.97    ||    1.03    ||    1.17    ||    1.3
|-
|6    ||    അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ    ||    0.09    ||    0.11    ||    0.12    ||    0.16    ||    0.17
|-
|7    ||    ഭരണസംബന്ധമായ ചെലവുകൾ    ||    0.09    ||    0.11    ||    0.12    ||    0.12    ||    0.14
|-
|8    ||    മുൻകാലക്കുടിശ്ശികകളും മറ്റും    ||    0.65    ||    -0.12    ||    0.02    ||    -0.02    ||    0.05
|-
|9    ||    മൊത്തം (പ്രത്യക്ഷ) ചെലവ്    ||    3.8    ||    4.64    ||    4.47    ||    4.64    ||    5.38
|-
|10    ||    മൂലധനമാക്കി മാറ്റിയ ചെലവ്    ||    0.04    ||    0.05    ||    0.06    ||    0.07    ||    0.09
|-
|11    ||    മൂലധനമാക്കിമാറ്റിയ പലിശ    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02    ||    0.02
|-
|12    ||    ആകെ (അറ്റ) ചെലവ്    ||    3.74    ||    4.57    ||    4.39    ||    4.55    ||    5.27
|-
|13    ||    ചട്ടപ്പടി നീക്കിയിരിപ്പ്    ||    0.16    ||    0.17    ||    0.17    ||    0.16    ||    0.16
|-
|14    ||    ആകെ ചെലവിനം    ||    3.9    ||    4.74    ||    4.56    ||    4.72    ||    5.44
|-
|15    ||    ബിൽ ഇതരവരുമാനം    ||    0.33    ||    0.35    ||    0.31    ||    0.34    ||    0.31
|-
|16    ||    ഊർജ്ജവില്പന വരുമാനം    ||    3.5    ||    3.8    ||    3.38    ||    3.54    ||    3.81
|-
|17    ||    ആകെ വരുമാനം    ||    3.83    ||    4.15    ||    3.69    ||    3.88    ||    4.12
|-
|18    ||    റെവന്യൂ കമ്മി    ||    0.07    ||    0.58    ||    0.87    ||    0.84    ||    1.32
|}

[[File:KSEB Perunit expenses 2012.jpg|center|700px|thumb]]

==പരാതി പരിഹാരം==   
[[File:KSEB Bill.jpg|thumb|KSEB Energy charge bill]]
ഉപഭോക്താക്കളുടെ പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി വൈദ്യുതി ബോർഡ് [[കൊട്ടാരക്കര]], [[എറണാകുളം]], [[കോഴിക്കോട്]] എന്നിവിടങ്ങളിലായി മൂ‍ന്ന് [[ഉപഭോക്തൃ പരാതി പരിഹാര ഫോറം|ഉപഭോക്തൃ പരാതി പരിഹാര ഫോറങ്ങൾ]] (Consumer Grievance Redressal Forum) ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സാധാരണ സെക്ഷൻ ഓഫീസുകളിൽ രണ്ട് ഫോണുകളാണ് ഉണ്ടാവുക. വൈദ്യുതി തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ പതിനായിരിത്തിന് മുകളിൽ ഉപഭോക്താക്കൾ ഈ രണ്ട് ഫോണുകളിലേക്കാവും ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുക.ഈ ഘട്ടത്തിൽ സേവനം എല്ലാവർക്കും ലഭ്യമാക്കുവാൻ സാധിച്ചെന്ന് വരില്ല.
മെച്ചപ്പെട്ട സേവനം ലഭ്യമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി കെ എസ് ഇ ബി പുതിയ നാല് സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. വൈദ്യുത വിതരണം തടസ്സപ്പെടുന്ന കാര്യം എസ് എം എസ് ആയി ഉപഭോക്താക്കളുടെ മൊബൈൽ ഫോണുകളിലേക്ക് എത്തുകയും,വാട്ട്സ് ആപ്പു വഴി പരാതിയും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം. വൈദ്യുതി തടസ്സം മെസേജായി എത്തുന്ന സംരംഭമാണ് ഊർജ്ജ ദൂത്, അറ്റകുറ്റപണിക്കായി മുൻകൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്ന വൈദ്യുത തടസ്സവും.അടിയന്തരഘട്ടങ്ങളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന തടസ്സവുമെല്ലാം പുതിയ സംരംഭത്തിലൂടെ  ഉപഭോക്താക്കളെ അറിയിക്കും. കൂടാതെ വാട്ട്സ്ആപ് പരാതികൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ 9496001912 എന്ന നമ്പർ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാം .             എല്ലാ കമ്പ്യൂട്ടർ വത്കൃത വൈദ്യുതി ബില്ലുകളുടെയും തുക,പിഴകൂടാതെ പണമിടക്കേണ്ട തീയതി, പിഴയോടുകൂടി പണമടക്കേണ്ട അവസാന  തീയതി,വൈദ്യുതി ബന്ധം വിഛേതിക്കാതിരിക്കുവാൻ പണമടക്കേണ്ട അവസാന തീയതി, എന്നീ വിവരങ്ങൾ എസ്എംഎസ് ആയും ഇ മെയിൽ ആയും ഉപഭോക്താക്കളെ അറിയിക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് ഊർജ്ജ സൗഹൃദ്. വൈദ്യുത സംബന്ധമായ പരാതികൾ അറിയിക്കുവാൻ 24 മണിക്കൂറും പ്രവർത്തിക്കുന്ന 1912 എന്ന ടോൾ ഫ്രീ നമ്പർ ആണ് മറ്റൊരു സംരംഭം. ഈ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുവാൻ മൊബൈൽ നമ്പർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്താൽ മതിയാകും .ഈ സേവനങ്ങൾ തികച്ചും സൗജന്യമാണ്. വൈദ്യുതി കണക്ഷന് ഓൺലൈനായി അപേക്ഷിക്കുവാനുള്ള സംവിധാനം   15-2-17ൽ നിലവിൽ വന്നു. പേയ് ടി എം വഴി പണം അടയ്ക്കുവാനുള്ള സംവിധാനവും നിലവിൽ വന്നു . പുതിയ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ വേണ്ടവർക്ക് അപേക്ഷാ ഫീസ്, വെതർപ്രൂഫ് സർവ്വീസ് കണക്ഷൻ ആണെങ്കിൽ അതിന്റെ തുക, എന്നിവ ഓൺലൈൻ ആയി അടയ്ക്കാം. ഇത് ലഭിച്ചാൽ ഉടൻ ബോർഡ് ജീവനക്കാർ ഉപഭോക്താവിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി മറ്റ് അനുബന്ധ രേഖകൾ ശേഖരിക്കും. പോസ്റ്റ് വേണ്ടുന്ന കണക്ഷൻ ആണങ്കിൽ ജീവനക്കാർ വീട്ടിലെത്തി എസ്റ്റിമേറ്റ് തയ്യാറാക്കി തുക എസ് എം എസ് ആയോ  ഇ-മെയിൽ വഴിയോ ഉപഭോക്താവിനെ അറിയിക്കും.ഇത് ഉപഭോക്താവിന് ഓൺലൈനായി അടയ്ക്കാം.വൈദ്യുത മന്ത്രി [[എം.എം മണി]] ആയിരുന്നു സേവനങ്ങളുടെ ഉദ്ഘാടനം നിർവ്വഹിച്ചത്.

==കമ്പനി വൽക്കരണം==
2014 ഓഗസ്റ്റിൽ വൈദ്യുതി ബോർഡ് കമ്പനിയാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ത്രികക്ഷിക്കരാർ ഒപ്പിട്ടു. സർക്കാറും കെ.എസ്.ഇ.ബി.യും ജീവനക്കാരുടെ സംഘടനാ പ്രതിനിധികളും കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. [[സി.ഐ.ടി.യു]], [[ഐ.എൻ.ടി.യു.സി.]] സംഘടനകൾ കരാറിൽ ഒപ്പിട്ടെങ്കിലും കരാറുണ്ടാക്കിയത് സുതാര്യമായ ചർച്ചകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് [[എ.ഐ.ടി.യു.സി.|എ.ഐ.ടി.യു.സി]] നേതൃത്വം നൽകുന്ന വർക്കേഴ്‌സ് ഫെഡറേഷനും ഓഫീസേഴ്‌സ് ഫെഡറേഷനും ഒപ്പിടാൻ തയ്യാറായില്ല.

കരാർ പ്രകാരം വൈദ്യുതി ബോർഡിൽ നിലവിലുള്ള സേവനവേതന വ്യവസ്ഥകൾ നിലനിൽക്കും. കാലാകാലങ്ങളിലുള്ള ശമ്പളപരിഷ്‌കരണം, പെൻഷൻ പരിഷ്‌കരണം എന്നിവയടക്കം കെ.എസ്.ഇ.ബി. ജീവനക്കാർക്ക് ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആനുകൂല്യങ്ങളും അതേപടി തുടരും. നിയമനച്ചുമതല തുടർന്നും [[കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ|പി.എസ്.സി.ക്ക്]] ആയിരിക്കും.

2008 ൽ തന്നെ വൈദ്യുതി നിയമം 2003 അടിസ്താനത്തിൽ കെ.എസ്.ഇ.ബി യുടെ ആസ്തി ബാദ്യതകൾ ഗവണ്മെന്റിലേക്കു കൈമാറിയിരുന്നു.. വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ കാലാവധി നീട്ടിനൽകുകയുണ്ടായി. ഗവണ്മെന്റിലേക്കു വെസ്റ്റ് വചെയ്തതു റിവെസ്റ്റ് ചെയ്യുക മാത്രമാണു 2013 നവംബർ 1 നു ചെയ്തതു.
==കെ.എസ്.ഇ.ബി.ആപ്പ്==
ഒറ്റത്തവണ ഫോറം പൂരിപ്പിച്ചു നൽകിയാൽ ഉപഭോക്താവിന്റെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്നും വൈദ്യുത ബിൽ തുക ഈടാക്കുന്ന സംവിധാനം കെ.എസ്.ഇ.ബി നടപ്പിലാക്കിയിരിക്കുന്നു. ബാങ്കുകളിൽ ലോൺ അടയ്ക്കുന്ന മാതൃകയിൽ, ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ബില്ലിന്റെ തുക, കെ.എസ്.ഇ.ബി യുടെ അക്കൗണ്ടിലേക്ക് എല്ലാ തവണകളിലും എത്തും.            കൂടാതെ ബിൽ പേയ്മെന്റ് സംവിധാനം കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രധമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി  മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനും തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നു. www.kseb.in&lt;ref&gt;www.http://www.kseb.in/index.php?lang=en&lt;/ref&gt;എന്ന വെബ് സൈറ്റിലെ ആപ്ലിക്കേഷൻ ലിങ്ക് പിൻതുടർന്നു കൊണ്ട്, ഗൂഗിൾ പ്ലേ സ്റ്റോറിൽ നിന്നും ഡൗൺലോഡ് ചെയ്തശേഷം, നെറ്റ് ബാങ്കിംഗ്, ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ്, ഡെബിറ്റ് കാർഡ് ഇവയിലേതെങ്കിലും ഉപയോഗിച്ച് ബില്ല് അടയ്ക്കാവുന്നതാണ്.ഇതിനായി 13 അക്ക കൺസ്യൂമർ നമ്പർ, മൊബൈൽ നമ്പർ, ഇമെയിൽ ഐ.ഡി,തുടങ്ങിയവ നൽകിയാൽ മതിയാകും.&lt;ref&gt; www.malayalidiary.com/kaeb/&lt;/ref&gt;

== കെ - ഫോൺ ==
സംസ്ഥാനത്തെ ഡിജിറ്റൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ശക്തവും കാര്യക്ഷമവും ആക്കുന്നതിന് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആവിഷ്കരിച്ച പദ്ധതിയാണ് കെ ഫോൺ‍. സുശക്തമായ ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ ശൃംഖല സംസ്ഥാനത്താകെ സ്ഥാപിക്കുന്നതാണ് പദ്ധതി.  1028 കോടി രൂപ ചെലവിലാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് ആണ് ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിൾ വലിക്കാനുള്ള കരാർ എടുത്തിട്ടുള്ളത്. 
കെഎസ്ഇബിയുടെ എല്ലാ 220 കെവി, 110 കെവി, 66 കെവി സബ് സ്റ്റേഷനുകളെയും ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിൾ വഴി ബന്ധിപ്പിക്കും. സംസ്ഥാനത്തെ 770 സെക്‌ഷനുകളിലെയും വൈദ്യുതി തൂണുകളിലൂടെയാണ് കേബിൾ വലിക്കുന്നത്. അപേക്ഷിക്കുന്ന ഉപയോക്താക്കൾക്കെല്ലാം ഇന്റർനെറ്റ് കണക്‌ഷൻ നൽകാനാണ് പദ്ധതിയിടുന്നത്. കെ ഫോൺ ശൃംഖല ഉപയോഗിച്ച് ഏത് സേവനദാതാവിനും അതിവേഗ ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കാം. ബാൻഡ്‌വിഡ്ത് അനുസരിച്ച് വാടക ഈടാക്കും.

സംസ്ഥാനത്തെ മുഴുവൻ സർക്കാർ ഓഫിസുകളും കെ ഫോൺ നെറ്റ്‌വർക്കിലേക്ക് മാറ്റാനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇതിനു പുറമേ ബിപിഎൽ കുടുംബങ്ങൾക്ക് സൗജന്യ നെറ്റ്‌വർക് സംവിധാനം ഒരുക്കാനും പരിപാടിയുണ്ട്. അതുവഴി അതിവേഗ ഇൻ്റർനെറ്റ് കണക്ഷൻ വീടുകളിലും, 30,000 ത്തോളം ഓഫിസുകളിലും ലഭ്യമാക്കും. എല്ലാവർക്കും ഇൻ്റർനെറ്റ് അവകാശമായി പ്രഖ്യാപിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. ഈ പദ്ധതിവഴി സംസ്ഥാനത്തെ 20 ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന ഭവനങ്ങളിലേക്ക് സൗജന്യമായും മറ്റുള്ളവർക്ക് മിതമായ നിരക്കിലും ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായകമാകുമെന്നാണ് സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്നത്.സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ ടെലികോം സർവിസ് പ്രൊവൈഡർമാരുടെയും നിലവിലുള്ള ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് പരിശോധിച്ച് അതിൻറെ അപര്യാപ്തത മനസ്സിലാക്കുകയും അത് പരിഹരിച്ച് ഭാവിയിലേക്ക് ആവശ്യമായ ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് സജ്ജമാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പദ്ധതി വിഭാവനം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.      
കെ.എസ്.ഇ.ബിയും കെ.എസ്.ഐ.ടി.ഐ.എൽ ഉം ചേർന്നുള്ള സംയുക്ത സംരംഭമായ കെ ഫോൺ ലിമിറ്റഡ് വഴിയാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. സമയബന്ധിതമായി പദ്ധതി തുടങ്ങുന്നതിനാവശ്യമായ പഠനവും ടെൻഡർ നടപടികളും പൂർത്തീകരിക്കുകയും, പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിനായി ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന കൺസോഷ്യത്തിന് കരാർ നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ്, റെയിൽടെൽ, എൽ.എസ് കേബിൾ, എസ്.ആർ.ഐ.ടി എന്നീ കമ്പനികളാണ് പ്രസ്തുത കൺസോഷ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.1516.76 കോടി രൂപയാണ് പദ്ധതിക്ക് വേണ്ടി വരുന്ന മൊത്തം ചെലവെന്നാണ് കെഎസ്ഇബി പറയുന്നത്. പദ്ധതിക്കുവേണ്ടി കിഫ്ബിക്ക് കേന്ദ്ര സർക്കാർ സ്ഥാപനത്തിൽ നിന്ന് 1061 കോടിയുടെ വായ്പ ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ 1061.73 കോടി രൂപ NIDA ലോണായി നബാർഡ് അംഗീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/what-is-k-phone-project-by-kerala-government-new-state-run-internet-provider-details-in-malayalam/articleshow/78981879.cms&lt;/ref&gt;
'''സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്ന നേട്ടങ്ങൾ'''                      
* എല്ലാ സർവിസ് പ്രൊവൈഡർമാർക്കും (കേബിൾ ഓപ്പറേറ്റർ, ടെലകോം ഓപ്പറേറ്റർ, ഇൻ്റർനെറ്റ് സർവിസ് പ്രൊവൈഡർ, കണ്ടൻ്റ് സർവിസ് പ്രൊവൈഡർ) തുല്യമായ അവസരം നൽകുന്ന ഒപ്റ്റിക് ഫൈബർ നെറ്റ് വർക്ക് സംസ്ഥാനത്ത് നിലവിൽ വരും.

* ഐ.ടി പാർക്കുകൾ, എയർപോർട്ട്, തുറമുഖം തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിൽ അതിവേഗ ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാകും.

* 30,000ൽ അധികം സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും 10 mbps-തൊട്ട് 1Gbps വേഗതയിൽ നെറ്റ് കണക്ഷൻ ലഭ്യമാകും.

* ആർട്ടിഫിഷൽ ഇൻ്റലിജെൻസ്, ബ്ലോക്ക് ചെയിൻ, ഇൻ്റർനെറ്റ് ഓഫ് തിങ്സ്, സ്റ്റാർട്ടപ്പ്, സ്മാർട്ട് സിറ്റി തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ കെ ഫോൺ സൗകര്യമൊരുക്കും.

* ഗ്രാമങ്ങളിലും ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾക്ക് ഇ-കോമേഴ്സ് വഴി വിൽപ്പന നടത്താം.

* സർക്കാർ സേവനങ്ങളായ ഇ-ഹെൽത്ത്, ഇ-എഡ്യൂക്കേഷൻ, മറ്റ് ഇ- സർവിസുകൾക്ക് കൂടുതൽ ബാൻ്റ് വിഡ്ത്ത് നൽകി കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കാൻ കെ ഫോൺ സഹായിക്കും.
* ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള നിരീക്ഷണ ക്യാമറകൾ സ്ഥാപിക്കാനും ട്രാഫിക് മാനേജ്മെൻ്റ് സിസ്റ്റം കാര്യക്ഷമമാക്കാനും കെ ഫോൺ പദ്ധതി സഹായിക്കും.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/k-fon-project-all-the-details-here-593882&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==                                                                                                     
&lt;references/&gt;

{{Hydro Electric Projects in Kerala}}
{{Dams in Kerala}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [http://www.kseb.in/ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120526075031/http://www.kseb.in/ |date=2012-05-26 }}
* [http://www.erckerala.org/ കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുത റെഗുലേറ്ററി കമ്മീഷൻ]
* [http://www.keralaeo.org/ കേരള വൈദ്യുത ഓംബുഡ്സ്മാൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201135555/http://www.keralaeo.org/ |date=2012-12-01 }}
* [http://www.kseboa.org കേരള വൈദ്യുത വകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സംഘടന]
*[http://www.ksebea.in/ കേരള വൈദ്യുത വകുപ്പ് എൻജിനീയർമാരുടെ സംഘടന]


{{India-company-stub‎‎}}

[[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ_പൊതുമേഖലാ_സ്ഥാപനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fbjypqhhpyuctjw14yicrwgyrj5dfpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shajiarikkad</title>
    <ns>3</ns>
    <id>144289</id>
    <revision>
      <id>4615263</id>
      <parentid>4611497</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636749" sha1="6zlnno3b0aqsv7fmrsxsfrajb3qwh6i" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം Shajiarikkad !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[ചിത്രം:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|മലയാളം ടൈപ്പു ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
&lt;!--*[[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] --&gt;
*[[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
*[[Help:എഡിറ്റിംഗ്‌ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ ?]]
*[[Help:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
*[[Help:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
*[[Help:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.


ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് സംശയം നേരിട്ട് ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.| ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി ഇടതുവശത്തെ ബാറിലുള്ള [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|തൽസമയസം‌വാദം]] ലിങ്കിൽ ഞെക്കുക. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|കിരൺ]] [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|ഗോപി]] 09:27, 27 ഫെബ്രുവരി 2011 (UTC)
==Invite to WikiConference India 2011 == 

&lt;div style=&quot;margin: 0.5em; border: 2px black solid; padding: 1em;background-color:#E3F0F4&quot; &gt;
{| style=&quot;border:1px black solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:WCI_banner.png|800px|center|link=:meta:WikiConference_India_2011]]&lt;br/&gt;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069; padding-left:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |Hi {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
The First WikiConference India is being organized in Mumbai and will take place on 18-20 November 2011.&lt;br&gt; You can see our [http://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2011  Official website], the [http://www.facebook.com/event.php?eid=183138458406482  Facebook event] and our [https://spreadsheets.google.com/spreadsheet/viewform?hl=en_US&amp;formkey=dGNxSzAxUndoOHRGamdDSTFMVGNrd3c6MA#gid=0 Scholarship form].
&lt;/span&gt;
But the activities start now with the  [http://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2011/Wiki_Outreach 100 day long WikiOutreach].

'''Call for participation''' is now open, please submit your entries '''[[m:WikiConference India 2011/Call for Participation|here]]'''. (last date for submission is 30 August 2011)
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
As you are part of [http://wikimedia.in/ Wikimedia India community] we invite you to be there for conference and share your experience. Thank you for [[Special:Contributions/{{ {{{|safesubst:}}}PAGENAME}}|your contributions]].

We look forward to see you at Mumbai on 18-20 November 2011   
|}&lt;/div&gt;

ecliptic, perihelion, uphelion എന്നിവക്കു സമാനമായ മലയാളപദങ്ങൾ ആരെങ്കിലും ഒന്നു പറഞ്ഞു തരുമോ?Shajiarikkad 04:23, 10 സെപ്റ്റംബർ 2011 (UTC)
:[[ecliptic]] = [[ക്രാന്തിവൃത്തം]], [[perihelion]] = [[ഉപസൌരം]], [[aphelion]] = [[അപസൗരം]]. തിരച്ചിൽ പെട്ടിയിൽ തിരഞ്ഞാൽ തന്നെ മിക്കവാറും തതുല്യ മലയാള പദങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. നൽകിയിരിക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് പദങ്ങൾ അതാത് ലേഖനങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിട്ടിരിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുക. പല ലേഖങ്ങളിലും സമാന ഇംഗ്ലീഷ് പദങ്ങൾ കൂടി ബ്രായ്ക്കറ്റിൽ നൽകാൻ പല വിക്കിപീഡിയരും ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സാങ്കേതിക പദങ്ങൾ എകോപിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി/സാങ്കേതികപദാവലി]] എന്ന പദ്ധതി താൾ താങ്കൾക്ക് ഉപകാരപ്പെട്ടേക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്‌ ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംബന്ധിയായ സാങ്കേതിക പദങ്ങൾക്ക് [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി/സാങ്കേതികപദാവലി/മേഖലകൾ/ജ്യോതിശാസ്ത്രം]] എന്ന താൾ സന്ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. ഇനിയും സംശയങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ ചോദിക്കാൻ മടിക്കേണ്ട. നല്ലൊരു വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിച്ചുകൊണ്ട്. --[[ഉപയോക്താവ്:Junaidpv|ജുനൈദ് | Junaid]] &lt;small&gt;([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Junaidpv|സം‌വാദം]])&lt;/small&gt; 11:15, 3 നവംബർ 2011 (UTC)

== ജ്യോതിശാസ്ത്ര കവാടം ==

കവാടം പരിപാലിച്ചിരുന്നവർ (ഞാനടക്കം) തിരക്കുകളിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ കവാടത്തിലെ പുതുക്കലുകൾ നിന്നുപോയി. താങ്കൾക്ക് അതിൽ താൽപര്യമുണ്ടെന്നറിയുന്നതിൽ സന്തോഷം. ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിൽ താൽപര്യമുള്ള വ്യക്തിയായതിനാൽ ആ മേഖലയിലെ വാർത്തകൾ മിക്കവാറും താങ്കൾക്കറിയുന്നവ ആയിരിക്കും. താങ്കൾക്ക് സഹായത്തിനായി ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ [[:en:Portal:Astronomy|ജ്യോതിശാസ്ത്ര കവാടത്തിലെ]] വാർത്തകൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. അതിലെ Astronomical events in November 2011 എന്ന ഭാഗം. --[[ഉപയോക്താവ്:Junaidpv|ജുനൈദ് | Junaid]] &lt;small&gt;([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Junaidpv|സം‌വാദം]])&lt;/small&gt; 11:30, 3 നവംബർ 2011 (UTC)

== സൗരയൂഥേതരഗ്രഹം==

തിരുത്തിക്കോളൂ ഷാജീ. ഇതിന് ചോദിക്കാനൊന്നുമില്ല -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 12:34, 3 നവംബർ 2011 (UTC)

== ജ്യോതിശാസ്ത്രം ചിത്രങ്ങൾ ==

നാസയുടെ എല്ലാചിത്രങ്ങളും സ്വതന്ത്രമാണ്. നമ്മളായിട്ട് അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യമില്ല, എല്ലാം കോമൺസിൽ ലഭ്യമാണ്. സ്റ്റെല്ലേറിയത്തിലേയോ മറ്റോ സ്ക്രീൻഷോട്ടിൽ നിന്നാണ് അതെടുക്കാറ്, റസിമാനായിരുന്നു ചെയ്യാറ്, റസിമാനോട് ചോദിച്ചാൽ കൂടുതൽ അറിയാൻ കഴിയും. --[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/59.164.38.64|59.164.38.64]] 05:55, 19 നവംബർ 2011 (UTC)
:ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ടാകും. ഞാൻ [[:en:Portal:Astronomy|ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ ജ്യോതിശാസ്ത്രകവാടത്തിൽ]] മുമ്പ് തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്ന ചിത്രങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഇട്ടിരുന്നത്. ഏത് സോഫ്റ്റ്‌വെയറാണ് ഷാജി ആകാശത്തിന്റെ ചിത്രമുണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചത്? ഞാൻ kstars ആയിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചത്. ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രിഡ് നീക്കം ചെയ്താൽ നന്നായിരിക്കും. അതുപോലെ യൂണിഫോർമിറ്റിക്കുവേണ്ടി നക്ഷത്രരാശികളുടെ പേരുകൾ [[നക്ഷത്രരാശി|ഇവിടെനിന്ന്]] എടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുക -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 20:02, 20 നവംബർ 2011 (UTC)
:മുമ്പ് പിന്തുടർന്ന രീതിയിലാക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത ചിത്രത്തിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്, ഒന്ന് നോക്കൂ. ആകാശത്തിന്റെ ചിത്രം കോമൺസിലേക്കോ (കൂടുതൽ നല്ലത്) ഇവിടെത്തന്നെയോ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്ത് ഉപയോഗിക്കാം -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]]
::എന്താണ് പ്രശ്നം ഷാജീ? എന്നെ ചാറ്റിൽ ബന്ധപ്പെടാമോ? (razimantv[at]gmail[dot]com) സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കാം -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 16:02, 22 നവംബർ 2011 (UTC)

==അവലംബം==
ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട് -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 13:58, 9 ഡിസംബർ 2011 (UTC)
:ലേഖനത്തിന്റെ ഏറ്റവും അവസാനം &lt;nowiki&gt;{{reflist|2}}&lt;/nowiki&gt; എന്നു ചേർത്താൽ മതി -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 14:25, 9 ഡിസംബർ 2011 (UTC)

== A barnstar for you! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''The Original Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ജ്യോതിശാസ്ത്രമേഖലയിലെ നവീനവിവരങ്ങൾ വിക്കിപീഡിയയിലെത്തിക്കാൻ ഷാജി നടത്തുന്ന ശ്രമത്തിന്റെ പേരിൽ ഒരു നക്ഷത്രം. കൂടുതൽ എഴുതാൻ ഇതൊരു പ്രചോദനമാകുമെന്ന് കരുതട്ടെ. ആശംസകളോടെ [[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vssun|സംവാദം]]) 16:21, 9 ഡിസംബർ 2011 (UTC)
|}

==ചരിത്രം==
ചേർത്തോളൂ ഷാജീ. അത് മാനേജ് ചെയ്യാൻ ശ്രദ്ധിച്ചാൽ മാത്രം മതി :) -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 04:54, 15 ജനുവരി 2012 (UTC)

== സൗരയൂഥം ==

[[കവാടത്തിന്റെ സംവാദം:ജ്യോതിശാസ്ത്രം/വാർത്തകൾ]] കാണുക. --[[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vssun|സംവാദം]]) 02:39, 28 ജനുവരി 2012 (UTC)

== A barnstar for you! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''The Tireless Contributor Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ജ്യോതിശാസ്ത്ര കവാടം പരിപാലിക്കാൻ താങ്കൾ നടത്തുന്ന ശ്രമത്തിന് ഒരു താരകം [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain|Netha Hussain]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Netha Hussain|സംവാദം]]) 16:50, 9 ഫെബ്രുവരി 2012 (UTC)
|}

== കവാടം:ജ്യോതിശാസ്ത്രം  ==

വ്യക്തമായില്ല. കവാടത്തിന്റെ താഴെയായി മാർച്ചിലെ ചിത്രം കാണുന്നുണ്ടല്ലോ?--[[ഉപയോക്താവ്:Rojypala|റോജി പാലാ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rojypala|സംവാദം]]) 14:34, 1 മാർച്ച് 2012 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012 ലേക്ക് സ്വാഗതം == 
&lt;div style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069&quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0.5em; border: 2px #800000 solid; padding: 1em;background-color:#FFFFFF&quot; &gt;
{| style=&quot;border:2px #FFA500 solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:Wikisangamolsavam-logo.png|750px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012]]&lt;br/&gt;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069; padding-left:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കൾ അഥവാ എഴുത്തുകാർ, വിവിധ വിക്കി പദ്ധതികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വിദഗ്ധർ, വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവർ തുടങ്ങിയവരുടെ വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ വിക്കിസംഗമോത്സവം 2012 ഏപ്രിൽ 28, 29 തീയതികളിൽ   [[കൊല്ലം|കൊല്ലം]] ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത് ഹാളിൽ വെച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; ഇതിന്റെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012/Registration ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.
&lt;/span&gt;
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ 60 ദിവസ പ്രചരണത്തിന്റെ ഭാഗമായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം_വിക്കിമീഡിയയെ_സ്നേഹിക്കുന്നു-2|'''മലയാളം വിക്കിമീഡിയയെ സ്നേഹിക്കുന്നു''']] എന്ന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായ താങ്കൾക്ക് വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാനും പ്രബന്ധങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുവാനും അവസരമുണ്ടാകും. അതിനായുള്ള അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാൻ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/അപേക്ഷകൾ|'''അപേക്ഷാതാൾ''']] കാണുക
&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Shajiarikkad|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

താങ്കളെ 2012 ഏപ്രിൽ 28,29 -ന് കൊല്ലത്ത് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...

|}&lt;/div&gt;
--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:VsBot|VsBot]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VsBot|സംവാദം - talk]]) 10:29, 29 മാർച്ച് 2012 (UTC)

== വിക്കിപീഡിയന്മാർക്കു് ഒരു വർഷത്തേക്ക് സൌജന്യമായി ‘ഹൈബീം റിസർച്ച്’ അംഗത്വം ==


പ്രിയപ്പെട്ട വിക്കിപീഡിയ സുഹൃത്തേ,

'''[[w:HighBeam Research | ഹൈബീം റിസർച്ച്]]''' എന്ന ഇന്റർനെറ്റ് വെബ് സൈറ്റും വിക്കിമീഡിയയും പരസ്പരം തീരുമാനിച്ചുറച്ച ഒരു ഉടമ്പടി അനുസരിച്ച് അർഹരായ ഒരു സംഘം വിക്കിപീഡിയ എഡിറ്റർമാർക്കു് (തുടക്കത്തിൽ) ഒരു വർഷത്തേക്കു് ഹൈബീം വെബ് സൈറ്റിന്റെ സേവനങ്ങൾ സൌജന്യമായി ലഭിയ്ക്കും. മൊത്തം 1000 പേർക്കാണു് ഇപ്രകാരം അംഗത്വം ലഭിയ്ക്കുക എന്നാണു് തൽക്കാലം കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നതു്. ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏപ്രിൽ ഒമ്പതുവരെ ലഭിയ്ക്കുന്ന അപേക്ഷകൾ പരിഗണിച്ച് നിശ്ചിതമാനദണ്ഡങ്ങൾ അനുസരിച്ച് യോഗ്യരാവുന്നവരിൽ നിന്നും നറുക്കിട്ടെടുത്താണു് ഈ സൌകര്യം ലഭ്യമാക്കുക.

ഇന്റർനെറ്റ് വഴിയുള്ള വിവരശേഖരണത്തിനു് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളും അദ്ധ്യാപകരും ഗവേഷകരും സമൂഹത്തിലെ മറ്റു തുറകളിലുള്ള ജ്ഞാനാന്വേഷികളും ആശ്രയിക്കുന്ന സൈറ്റുകളിൽ മുഖ്യനിരയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണു് ഹൈ ബീം റിസർച്ച്. സാധാരണ ഗതിയിൽ അവരുടെ സേവനങ്ങൾക്കു് നിസ്സാരമല്ലാത്തൊരു തുക പ്രതിമാസ / വാർഷിക വരിസംഖ്യയായി നൽകേണ്ടതുണ്ടു്. എന്നാൽ എല്ലാ വിക്കിപീഡിയ സംരംഭങ്ങളിലും മൊത്തമായിട്ടെങ്കിലും ഏകദേശം ആയിരത്തിനു മുകളിൽ എഡിറ്റുകൾ / സംഭാവനകൾ നടത്തിയ വിക്കിപീഡിയ സഹകാരികൾക്കു് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടാൽ, ഒരു വർഷത്തേക്കെങ്കിലും സൌജന്യമായി ഇതേ സൌകര്യങ്ങൾ ലഭിയ്ക്കും. വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്കു് ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ ലഭ്യമാവും എന്നതു കൂടാതെ, സ്വന്തം വ്യക്തിപരമായ വിജ്ഞാനലാഭത്തിനും ഈ അംഗത്വം ഉപകാരപ്രദമാവും.

മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ സജീവപ്രവർത്തകനും അഭ്യുദയകാംക്ഷിയും എന്ന നിലയിൽ താങ്കളും എത്രയും പെട്ടെന്നു്, ചുരുങ്ങിയതു് 2012 ഏപ്രിൽ ഒമ്പതിനു മുമ്പ്, ഈ അവസരം മുതലാക്കി '''[[w:Wikipedia:HighBeam/Applications | അപേക്ഷാതാളിൽ]] '''പേരു ചേർക്കണം എന്നഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പംതന്നെ, ഈ പരിപാടിയെക്കുറിച്ച് താങ്കൾക്കു കഴിയുന്ന എല്ലാ വിധത്തിലും മറ്റു വിക്കിപീഡിയ പ്രവർത്തകരെ എത്രയും വേഗം അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുമല്ലോ. നന്ദി!
 
അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കേണ്ട താൾ: (ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ): http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:HighBeam/Applications

[[ഉപയോക്താവ്:Viswaprabha|ViswaPrabha (വിശ്വപ്രഭ)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Viswaprabha|സംവാദം]]) 22:04, 3 ഏപ്രിൽ 2012 (UTC)

== സ്റ്റെല്ലേറിയം സ്ക്രീൻഷോട്ട് അനുമതി പത്രം ==

[[:പ്രമാണം:Stellarium-screenshot-night-sky.jpg]] ഇതിലേതുമാതിരി. [[ഉപയോക്താവ്:Junaidpv|ജുനൈദ് | Junaid]] &lt;small&gt;([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Junaidpv|സം‌വാദം]])&lt;/small&gt; 03:40, 3 സെപ്റ്റംബർ 2012 (UTC)


== സ്വതേ റോന്തുചുറ്റൽ==
{{ {{#ifeq:|{{void}}|void|Error:must be substituted}}|Autopatrollergiven}}
[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|right|125px]]
നമസ്കാരം Shajiarikkad, താങ്കൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു വിശ്വസ്ത ഉപയോക്താവെന്നതു കൊണ്ടും ധാരാളം പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങിയതുകൊണ്ടും  താങ്കൾക്ക് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വതേ റോന്തുചുറ്റുന്നതിനുള്ള അവകാശം [http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=rights&amp;user=&amp;page=User%3A{{PAGENAMEU}} നൽകിയിട്ടുണ്ട്]. ഈ അവകാശം മൂലം താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയിൽ യാതൊരു മാറ്റവും അനുഭവപ്പെടില്ല. എന്നാൽ ഇതു മൂലം, പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:റോന്തു ചുറ്റുന്നവർ|റോന്തു ചുറ്റുന്നവരുടെ]] ജോലി എളുപ്പമാകുന്നു. 

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക്  [[Wikipedia:Autopatrolled|സ്വതേ റോന്തുചുറ്റുന്നവർ]] എന്ന താൾ കാണുക. ഇതിൽ എന്തെങ്കിലും സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ എന്നോട് ചോദിക്കാവുന്നതാണ്. നല്ല തിരുത്തലുകൾ ആശംസിക്കുന്നു! നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Vssun|Vssun]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vssun|സംവാദം]]) 03:49, 20 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)

== ഈ മാസത്തെ ആകാശം ==

ഇനി മുതൽ നക്ഷത്രരാശികളുടെ പേരെഴുതുന്ന ഫോണ്ടിന്റെ വലുപ്പം ഇത്തിരി കുറക്കാമോ? ഇപ്പോൾ വല്ലാത്തെ വലുതായപോലെ തോന്നുന്നു -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;font color=green&gt;ടി വി&lt;/font&gt;]] 14:59, 6 ഡിസംബർ 2012 (UTC)

:ഇനി മുതൽ  അങ്ങനെ ചെയ്യാം. [[ഉപയോക്താവ്:shajiarikkad|ഷാജി]] 16:56, 9 ഡിസംബർ 2012 (UTC)

== റോന്തുചുറ്റാൻ സ്വാഗതം ==
[[File:Wikipedia Patroller.png|right|125px|]]
നമസ്കാരം Shajiarikkad, താങ്കൾക്ക് ഇപ്പോൾ മുതൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ റോന്തുചുറ്റാനുള്ള അംഗീകാരം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.  താങ്കളും ഇപ്പോൾ ഒരു റോന്തുചുറ്റൽക്കാരനാണ്! നശീകരണപ്രവർത്തനങ്ങളെ എങ്ങനെ റോന്തുചുറ്റൽ വഴി തടയാം എന്ന്  [[വിക്കിപീഡിയ:റോന്തു ചുറ്റുന്നവർ#പുതിയ താളുകളിൽ റോന്തുചുറ്റൽ എങ്ങനെ ?|പുതിയതാളുകളിൽ എങ്ങനെ റോന്തുചുറ്റാം]] എന്ന താളിൽ നിന്ന് താങ്കൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. പുതിയ താളുകളിൽ മാത്രമല്ലാതെ എല്ലാ എഡിറ്റുകൾക്കും റോന്തുചുറ്റൽ സാധ്യമാണെന്നത് മനസിലാക്കുക. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ അപരിചിതരായവരുടെ തിരുത്തലുകൾ പെട്ടെന്ന് കണ്ടെത്താൻ റോന്തുചുറ്റൽ നമ്മളെ സഹായിക്കും. റോന്തുചുറ്റാത്ത താളുകളിലെ എഡിറ്റുകൾ പരിശോധിച്ച് അവ വിലയിരുത്താൻ താങ്കളുടെ സേവനം മലയാളംവിക്കിക്കാവശ്യമുണ്ട്. താങ്കൾക്ക് എന്തങ്കിലും സംശയം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഒരു സന്ദേശം [[വിക്കിപീഡിയ_സംവാദം:റോന്തു_ചുറ്റുന്നവർ|ഇവിടെയൊ]]  എന്റെ സംവാദതാളിലൊ ഉന്നയിക്കാം. --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 18:49, 26 ഏപ്രിൽ 2013 (UTC)

{{Tb|സംവാദം:നവഗ്രഹങ്ങൾ}}
:നവഗ്രഹങ്ങൾക്ക് {{കൈ}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 15:11, 7 ജൂലൈ 2013 (UTC)
::സൂര്യന് {{കൈ}} -- --[[ഉപയോക്താവ്:PrasanthR|പ്രശാന്ത് ആർ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:PrasanthR|സംവാദം]]) 16:09, 7 ജൂലൈ 2013 (UTC)

== സംവാദം:തലക്കുളത്ത് ഗോവിന്ദഭട്ടതിരി ==

[[സംവാദം:തലക്കുളത്ത് ഗോവിന്ദഭട്ടതിരി|ഈ താൾ]] കാണുക. സസ്നേഹം, -[[ഉ:Akhilan|അഖിലൻ]] 05:11, 10 ജൂലൈ 2013 (UTC)


::ലയിപ്പിയ്ക്കാവുന്നതാണ് --[[ഉപയോക്താവ്:Mpmanoj|Mpmanoj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mpmanoj|സംവാദം]]) 14:36, 9 ജനുവരി 2014 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ലേക്ക് സ്വാഗതം == 
&lt;div style=&quot;background-color:#dfdfdf; color:#333; font-size:11px; text-align:right; line-height:14px; height:14px; padding:5px &quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f1f1f1;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#efefef;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;border:none; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #ddd; background: -moz-linear-gradient(top, #f4f4f4 0%, #f1f1f1 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:1px #FFA500 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:Wikisangamolsavam-logo-2013.png|500px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013]]&lt;br/&gt;&lt;/div&gt;
|- 
! 
&lt;div  style=&quot;font-weight:400; color:#333; margin:15px; text-align:left&quot; &gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background:#333; color:#fff; border-radius:5px;  font-size:16px&quot;&gt;നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2013]], ഡിസംബർ 21, 22, 23 തീയ്യതികളിൽ   [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] വെച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013/Registration ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.

പതിനാലോളം ഇന്ത്യൻ ഭാഷാസമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിക്കിമീഡിയ പ്രതിനിധികളുടെ പങ്കാളിത്തം, വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതിനായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/തിരുത്തൽ യജ്ഞം|വിക്കിസംഗമോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]  ''വിക്കിവിദ്യാർത്ഥിസംഗമം'', ''വിക്കിയുവസംഗമം'', ''ഭിന്നശേഷി ഉപയോക്താക്കൾക്കു വേണ്ടിയുള്ള കമ്പ്യൂട്ടർ പരിശീലനം'', ''തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ വിവരശേഖരണവും ഡിജിറ്റൈസേഷനും'', ''[[WP:WS2013/WWE|വിക്കി ജലയാത്ര]]'' എന്നീ പരിപാടികളും സംഗമത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Shajiarikkad|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

2013 ഡിസംബർ 21 മുതൽ 23 വരെ ആലപ്പുഴയിൽ കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:MkBot|MkBot]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MkBot|സംവാദം]]) 22:21, 16 നവംബർ 2013 (UTC)

== This Month in Education: October 2014 ==

&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Swedish teacher wins national award for teaching with Wikimedia projects|Sweden: Swedish teacher wins national award for teaching with Wikimedia projects]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Greek university giving credit for translation of Wikipedia articles|Greece: Greek university giving credit for translation of Wikipedia articles]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Wikipedia in Secondary and Adult Education: presentation at CIE2014 in Corfu, Greece|Greece: Wikipedia in Secondary and Adult Education: presentation at CIE2014 in Corfu, Greece]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Wikicamp 2014 in Serbia and Hungary brings chapters together|Serbia &amp; Hungary: Wikicamp 2014 in Serbia and Hungary brings chapters together]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Bulgarian students will explore Wikipedia in a new lecture course on &quot;New Media and Participatory Culture&quot;|Bulgaria: Bulgarian college students will explore Wikipedia in a new lecture course on &quot;New Media and Participatory Culture&quot;]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Bulgarian college teachers &quot;became nodes&quot; in the Wikipedia Network|Bulgaria: Bulgarian college teachers &quot;became nodes&quot; in the Wikipedia Network]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/9th grade students in Be'er Sheva, Israel conclude a year-long project on Wikipedia|Israel: 9th grade students in Be'er Sheva, Israel conclude a year-long project on Wikipedia]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/New classes and activities at Tec de Monterrey|Mexico: New classes and activities at Tec de Monterrey]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Education Program Extension enabled on Catalan Wikipedia|Catalonia: Education Program Extension enabled on Catalan Wikipedia]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Education Program Extension enabled on Ukrainian Wikipedia|Ukraine: Education Program Extension enabled on Ukrainian Wikipedia]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Education Program Extension enabled on Dutch Wikipedia|Netherlands: Education Program Extension enabled on Dutch Wikipedia]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Data Collection Round II has started: be part|WMF: Data Collection Round II has started: be part]]
* [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Poland, Philippines, United States, WikiProject Medicine, Jimmy Wales, and more]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October_2014|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/October_2014/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/October 2014/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]''' 
&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 20:55, 3 ഡിസംബർ 2014 (UTC)
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=10450833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:AKoval (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2014 ==

&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Wikimedia France obtains an agreement from the French Ministry of Education|France: Wikimedia France obtains an agreement from the French Ministry of Education]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Tec de Monterrey wrapping up semester projects|Mexico: Tec de Monterrey wrapping up semester projects]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/A student in Mexico makes the best of her study to edit Wikipedia|Mexico: A student in Mexico makes the best of her study to edit Wikipedia]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Egyptian Student invites his colleagues at Al-Azhar University to edit Wikipedia|Egypt: Egyptian Student invites his colleagues at Al-Azhar University to edit Wikipedia]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Successful Wikipedia assignments presented by faculty at national conference in Sweden|Sweden: Successful Wikipedia assignments presented by faculty at national conference in Sweden]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Wikipedia Education Collaborative members meet in Edinburgh|Global: Wikipedia Education Collaborative members meet in Edinburgh]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Iberoconf discusses Wikipedia in education|Global: Iberoconf discusses Wikipedia in education]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Welcoming new WMF staff supporting education|Global:Welcoming new WMF staff supporting education]]
* [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: MIT, Myanmar, and Jimmy Wales]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November_2014|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/November_2014/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/November 2014/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]''' · [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 20:57, 3 ഡിസംബർ 2014 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=10450833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:AKoval (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: December 2014 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Uruguay: [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/Wikipedia Education Program Celebration in Uruguay|Wikipedia Education Program Celebration in Uruguay]]
* Egypt: [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/Egyptian students wrap up their 5th term on Wikipedia with great success|Egyptian students wrap up their 5th term on Wikipedia with great success]]
* Serbia: [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/First Wikipedia Ambassador at the University of Belgrade|First Wikipedia ambassador at the University of Belgrade]]
* Sweden: [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/Swedish Wikimini 1 year anniversary|Swedish Wikimini 1 year anniversary]]
* UK: [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/Wikimedia UK processing EduWiki 2014|Wikimedia UK processing EduWiki 2014]]
* Regional: [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/Eastern European education programs presented at regional conference|Eastern European education programs presented at regional conference]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Korea, Australia, the Gender Gap, the Wikipedia Library, WikiProject Medicine, Adrianne Wadewitz, Jimmy Wales, and Wikibombs]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December_2014|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/December_2014/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/December 2014/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 01:27, 6 ജനുവരി 2015 (UTC)
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=10863442 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: [January 2015] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Czech Republic: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Young Czech scientists upload pictures at Fluorescent Night|Young Czech scientists upload pictures at Fluorescent Night]]
* India: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/100+ Indian college students will contribute to Wikipedia to support national pilgrimage|100+ Indian college students will contribute to Wikipedia to support national pilgrimage]]
* Sweden: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Master students design prototypes for categorizing images on Wikimedia Commons|Master students design prototypes for categorizing images on Wikimedia Commons]]
* Egypt: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Wikipedia Education Program expands to new campuses in Cairo|Wikipedia Education Program expands to new campuses in Cairo]]
* Syria: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Pilot Wikipedia Education Program in Syria|Pilot Wikipedia Education Program in Syria]]
* Wikimania: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Get a scholarship to attend Wikimania 2015 and discuss education with the worldwide movement|Get a scholarship to attend Wikimania 2015 and discuss education with the worldwide movement]]
* Mexico: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Wiki Learning expands to three campuses at Tec de Monterrey|Wiki Learning expands to three campuses at Tec de Monterrey]]
* Sweden: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Open Badges in the Education Program in Sweden|Open Badges in the Education Program in Sweden]]
* Czech Republic: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Senior citizens learn to edit Wikipedia in the Czech Republic|Senior citizens learn to edit Wikipedia in the Czech Republic]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Egypt, India, Armenia, Books, Jimmy Wales, and more]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/January_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/January 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 04:16, 1 ഫെബ്രുവരി 2015 (UTC)
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=11078510 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: [February 201 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Armenia: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Wikimedia Armenia run WikiCamps with great success|Wikimedia Armenia runs WikiCamps with great success]]
* Greece: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Greek adult school starts a project on writing articles in Wikipedia|Corfu adult school piloting WikiExpeditions and article writing on Wikipedia]]
* Serbia: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Serbian high school student advocates for the Education Program|High school student advocates for Education Program]]
* Sweden: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Education Program in Sweden succeeds with high school students|Education Program succeeds with high school students]]
* Armenia: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Armenian students contribute more than 300,000 bytes to Armenian Wiktionary in a month|WikiClub contributes more than 300,000 bytes to Armenian Wiktionary in a month]]
* Egypt: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/New campus ambassador serving a new translation class in Egypt's Education Program|New campus ambassador and new Chinese translation class]]
* Resources: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/New education toolkit to help program leaders develop their programs at all levels|New education toolkit helps program leaders develop their programs]]
* Resources: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/New education learning patterns answer many of your questions|New education learning patterns answer many of your questions]]
* Communications: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Wikipedia Education Program is now on Facebook|Wikipedia Education Program is now on Facebook]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Australia, Ireland, Black History Month, WikiWomen and Jimmy Wales]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/February_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/February 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Category:This Month in Education]]&lt;/noinclude&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:25, 28 ഫെബ്രുവരി 2015 (UTC)
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=11318733 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2015 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Uruguay: [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/A new edition of Wikipedia Education Program kicks off in Uruguay|A new edition of Wikipedia Education Program kicks off in Uruguay]]
* Czech Republic: [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/Czech senior citizen program scales up|Czech senior citizen program scales up]]
* Egypt: [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/Cairo University students wrap up their sixth term on Wikipedia|Cairo University students wrap up their sixth term on Wikipedia]]
* Israel: [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/Educator conference successfully concludes teachers' online courses|Education/Newsletter/March 2015/Educator conference successfully concludes teachers' online courses]]
* Argentina: [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/Wikimedia Argentina reinforces gender diversity on Wikipedia with several women targeted events|Wikimedia Argentina reinforces gender diversity on Wikipedia with several women targeted events]]
* Mexico: [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/Novel photo projects related to editathon at Tec de Monterrey|Novel photo projects related to editathon at Tec de Monterrey]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Events commemorating WikiWomen History Month, WikiMed and Black History editathons]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/March_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/March 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 00:31, 1 ഏപ്രിൽ 2015 (UTC)
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=11528793 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2015 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* WMF: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Quarterly update from the education team|Quarterly update from the education team]]
* Armenia: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Teachers and journalists of Armenian community in Lebanon joined Wikipedia and Wikipedia Education program|Teachers and journalists of Armenian community in Lebanon joined Wikipedia and Wikipedia Education program]]
* Ukraine: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/First round of WikiStudia wraps up with success|First round of WikiStudia wraps up with success]]
* Greece: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Greek Adult school completes wikiexpedition on Greek villages|Greek Adult school completes wikiexpedition on Greek villages]]
* Mexico: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/New to Wikipedia: A personal perspective|New to Wikipedia: A personal perspective]]
* Latvia: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Education Program Extension enabled on Latvian Wikipedia|Education Program Extension enabled on Latvian Wikipedia]]
* Russia: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Education Program Extension enabled on Russian Wikipedia|Education Program Extension enabled on Russian Wikipedia]]
* Sweden: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Students nominated for their MOOC on Swedish Wikiversity|Students nominated for their MOOC on Swedish Wikiversity]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Studies and news from Harvard to Cambridge, women events and history editathons]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/April_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/April 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:17, 1 മേയ് 2015 (UTC)
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=12056134 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2015 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Tunisia: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Rachidia music school celebrates 80 years of love and art by editing Wikipedia|Rachidia music school celebrates 80 years of love and art by editing Wikipedia]]
* Mexico: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Five new classes begin experimenting with Wikipedia|Five new classes begin experimenting with Wikipedia]]
* Arab World: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Arab World Education Program at WikiArabia 2015|Arab World Education Program at WikiArabia 2015]]
* China: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Chinese students commemorate deceased philanthropist Run Run Shaw|Chinese students commemorate deceased philanthropist Run Run Shaw]]
* Argentina: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Editathon for young students to edit articles about their school|Editathon for young students to edit articles about their school]]
* Mexico: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Maria enjoys editing Wikipedia as her community service|Maria enjoys editing Wikipedia as her community service]]
* Global: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Registration for Wikimania Education Pre-Conference in Mexico City is now open!|Registration for Wikimania Education Pre-Conference in Mexico City is now open!]]
* Sweden: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Wikimedia conference 2015: better understanding for Wikipedia in Education|Wikimedia conference 2015: better understanding for Wikipedia in Education]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: School editathons, medical research, Jimmy wales and new Wiki]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/May_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/May 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Category:This Month in Education]]&lt;/noinclude&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 19:44, 1 ജൂൺ 2015 (UTC)
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;!-- http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=12357013 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: June 2015 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Uruguay: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/A Wikipedia project in foreign languages receives a teaching award in Uruguay|A Wikipedia project in foreign languages receives a teaching award]]
* Hong Kong: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/The First Wikipedia Education Program in Hong Kong|The First Wikipedia Education Program in Hong Kong]]
* Greece: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/Greek adult school graduates learn to edit Wikipedia and inspire their peers|Adult school graduates learn to edit Wikipedia and inspire their peers]]
* Sweden: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/Mid-year Summary from the Wikipedia Education Program in Sweden|Mid-year Summary from the Wikipedia Education Program]]
* Mexico: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/New video tutorial for Commons created by students|New video tutorial for Commons created by students]]
* Armenia: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/Wikimedia Armenia New Office, Annual Conference, and WikiCamp 2015|Wikimedia Armenia New Office, Annual Conference, and WikiCamp 2015]]
* Argentina: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/Argentina contributes to a massive cross-border course of free knowledge in Spanish-speaking countries|Argentina contributes to a massive cross-border course of free knowledge in Spanish-speaking countries]]
* Israel: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/Education Program Extension enabled on Hebrew Wiktionary|Education Program Extension enabled on Hebrew Wiktionary]]
* Global: [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/New recognition certificates for program students, teachers and leaders|New recognition certificates for program students, teachers and leaders]]
* Media [[Outreach:Education/Newsletter/June 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Uk, India, Palestine and more]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/June_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/June 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 20:07, 30 ജൂൺ 2015 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=12525637 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: July 2015 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Israel: [[outreach:Education/Newsletter/July 2015/Wikimedia Israel's annual conference helps expanding its education activity|Wikimedia Israel's annual conference helps expanding its education activity]]
* Community: [[outreach:Education/Newsletter/July 2015/Join the Community Health learning campaign on Meta|Join the Community Health learning campaign on Meta]]
* Global: [[outreach:Education/Newsletter/July 2015/Wikimania 2015: education highlights|Wikimania 2015: education highlights]]
* Education Collaborative: [[outreach:Education/Newsletter/July 2015/Wikipedia Education Collaborative is changing. Be part of the movement!|Wikipedia Education Collaborative is changing. Be part of the movement!]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/July 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Wikimania, Wikipedians in residence and public domain value]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/July_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/July 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''  
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 23:02, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2015 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=12853406 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2015 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* Sweden: [[outreach:Education/Newsletter/August 2015/The benefits of teaching with Wikipedia broadcasted on Swedish National Radio|The benefits of teaching with Wikipedia broadcasted on Swedish National Radio]]
* Mexico: [[outreach:Education/Newsletter/August 2015/Summer term ends with great success and Fall begins at Tec de Monterrey|Summer term ends with great success and Fall begins at Tec de Monterrey]]
* Newsletter: [[outreach:Education/Newsletter/August 2015/On its third birthday, a retrospective of This Month In Education and proposed changes to the publication process|On its third birthday, a retrospective of This Month In Education and proposed changes to the publication process]]
* Newsletter: [[outreach:Education/Newsletter/August 2015/Call for volunteers - This Month In Education|Call for volunteers - This Month In Education]]
* Media: [[outreach:Education/Newsletter/August 2015/Articles of interest in other publications|Articles of interest in other publications: Israel, Mexico and Australia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/August_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/August 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:59, 1 സെപ്റ്റംബർ 2015 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=13014597 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Selsharbaty (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

==നിങ്ങൾക്കറിയാമോ==
ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലെ നിങ്ങൾക്കറിയാമോ കഴിഞ്ഞ തവണ ചെയ്യാൻ സാധിച്ചില്ല.ക്ഷമിക്കണം നെറ്റ് ഇല്ലായിരുന്നു.എനിക്ക് എല്ലാ മാസവും അത് പുതുക്കാൻ നെറ്റ് ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ട് കഴിയുമെന്ന് തോന്നുന്നില്ല രണ്ട് മാസത്തേക്കുള്ളത് ഒത്ത് ചെയ്യട്ടെ?--[[ഉപയോക്താവ്:AJITH MS|അജിത്ത്.എം.എസ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AJITH MS|സംവാദം]]) 12:04, 24 ഒക്ടോബർ 2015 (UTC)

:തീർച്ചയായും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യൂ. [[ഉപയോക്താവ്:shajiarikkad|ഷാജി]] 16:31, 4 നവംബർ 2015 (UTC)

{{ശരി}}--[[ഉപയോക്താവ്:AJITH MS|അജിത്ത്.എം.എസ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AJITH MS|സംവാദം]]) 17:06, 22 നവംബർ 2015 (UTC)

:{{കൈ}} [[user:shajiarikkad|ഷാജി]] 07:24, 25 നവംബർ 2015 (UTC)

== Wikimedia Education Newsletter: December 2015 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;&gt;''Updates, reports, news, and stories about how Wikipedia and Wikimedia projects are used in education around the world.'' &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Arab World Education Program at WISE Doha 2015|'''Arab World:''' Arab World Education Program at WISE Doha 2015]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Wikimedia Argentina, about the global and local in the digital and academic communities|'''Argentina:''' Wikimedia Argentina, about the global and local in the digital and academic communities]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/The collaborative production in open educational environments: Is Wikipedia an answer?|'''Argentina:''' The collaborative production in open educational environments: Is Wikipedia an answer?]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Armenian students inspire their teachers to join Wikipedia|'''Armenia:''' Armenian students inspire their teachers to join Wikipedia]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Wikipedia Education Program participants commemorated the creation/discovery of the Armenian alphabet in Beirut|'''Armenia:''' Wikipedia Education Program participants commemorated the creation/discovery of the Armenian alphabet in Beirut]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Wikimedia Bangladesh's new secondary school education program aims to increase Bangla Wikipedia readers|'''Bangladesh:''' Wikimedia Bangladesh's new secondary school education program aims to increase Bangla Wikipedia readers]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/First Wiki Education Workshop in Bulgaria|'''Bulgaria:''' First Wiki Education Workshop in Bulgaria]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Education Program at Wikimedia CEE Meeting 2015 in Estonia|'''Central and Eastern Europe:''' Education Program at Wikimedia CEE Meeting 2015 in Estonia]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Collaboration with Masaryk University turns official|'''Czech Republic:''' Collaboration with Masaryk University turns official]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Online ambassador played a prominent role in helping Egyptian students to nominate their excellent content|'''Egypt:''' Online ambassador played a prominent role in helping Egyptian students to nominate their excellent content]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/A portal for teachers and education institutions on the French Wikipedia|'''France:''' A portal for teachers and education institutions on the French Wikipedia]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Two Wikimedian adult educators and an adult student present paper on Wikimedia editing at CIE2015 in Greece|'''Greece:''' Two Wikimedian adult educators and an adult student present paper on Wikimedia editing at CIE2015 in Greece]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/The very first Wikipedia Education Program of Wikimedia Hong Kong|'''Hong Kong:''' The very first Wikipedia Education Program of Wikimedia Hong Kong]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Wikipedia in Higher Education in Israel: A new for-credit elective course focusing on contributing to Wikipedia at Tel Aviv University|'''Israel:''' Wikipedia in Higher Education in Israel: A new for-credit elective course focusing on contributing to Wikipedia at Tel Aviv University]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Israel: Dozens of articles were created by dint of a structured teaching process that incorporates new training tools and involvement of scientists|'''Israel:''' Dozens of articles were created by dint of a structured teaching process that incorporates new training tools and involvement of scientists]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Wiki expeditions, animation clips about alebrijes and more at the Tec de Monterrey in Mexico|'''Mexico:''' Wiki expeditions, animation clips about alebrijes and more at the Tec de Monterrey in Mexico]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Norwegian Masters students in History and Archeology twists their brains on Wikipedia|'''Norway:''' Norwegian Masters students in History and Archeology twists their brains on Wikipedia]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/What I Learned: Wiki Photo School in Serbia|'''Serbia:''' What I Learned: Wiki Photo School in Serbia]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Teachers in Serbia professionally trained to use Wikipedia in the classroom by Wikimedians|'''Serbia:''' Teachers in Serbia professionally trained to use Wikipedia in the classroom by Wikimedians]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Science Outreach on Wikipedia has impact on the Education Program in Sweden|'''Sweden:''' Science Outreach on Wikipedia has impact on the Education Program in Sweden]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Education students in Uruguay reflect on Wikipedia as a learning tool|'''Uruguay:''' Education students in Uruguay reflect on Wikipedia as a learning tool]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/The Wikipedia Education Program now on Twitter|'''Global:''' The Wikipedia Education Program now on Twitter]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Recent improvements to the Wikipedia Education Collaborative bear fruit|'''Global:''' Recent improvements to the Wikipedia Education Collaborative bear fruit]]
* [[Outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2015/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December_2015|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/December_2015/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/December 2015/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 19:10, 7 ഡിസംബർ 2015 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=14461758 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;hr/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
== വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

&lt;div style=&quot;background-color:#dfdfdf; color:#333; font-size:11px; text-align:right; line-height:12px; height:15px; padding:2px;border-radius:5px; &quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f9f9f9;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f9f9f9;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;border:none; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #ddd; background: -moz-linear-gradient(top, #f4f4f4 0%, #f1f1f1 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:1px #FFA500 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:WikiSangamothsavam-2015-logo.png|500px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2015]]&lt;br/&gt;&lt;/div&gt;
|- 
! 
&lt;div  style=&quot;font-weight:400; color:#333; margin:15px; text-align:left&quot; &gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background:#333; color:#fff; border-radius:5px;  font-size:16px&quot;&gt;നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ '''[[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2015]], ഡിസംബർ 19, 20 തീയ്യതികളിൽ   [[കോഴിക്കോട്]] വെച്ച് നടക്കുന്നു'''.&lt;br&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2015 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [https://www.facebook.com/MalayalamWikipedia/  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1n8X_pfFDfu_CcEnAhsrjfSUYEfM5eT3oEW-U1c6maXU/ ഗൂഗിൾ ഫോമിൽ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.

വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതിനായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:MALABAR2015|മലബാർ തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]  ''വിക്കിവിദ്യാർത്ഥിസംഗമം'', ''കോഴിക്കോട് ഫോട്ടോവാക്ക്'', ''മലയാളം വിക്കി ഭാവി പരിപാടികൾ'', ''പഴയ പുസ്തകങ്ങളുടെ ഡിജിറ്റൈസേഷനും'' എന്നീ പരിപാടികളും സംഗമത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിൽ മുഴുവൻ സമയ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കി ഈ വാർഷിക സമ്മേളനം അവിസ്മരണീയമാക്കുമല്ലോ. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Ranjithsiji|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

2015 ഡിസംബർ 19,20 തീയ്യതികളിൽ കോഴിക്കോട്ട് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
----[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2015#.E0.B4.B8.E0.B4.82.E0.B4.98.E0.B4.BE.E0.B4.9F.E0.B4.95.E0.B5.BC|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 08:51, 9 ഡിസംബർ 2015 (UTC)

== This Month in Education: [March 2016] ==

&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/Arab World Education Program at WISE Doha 2015|Arab World Education Program at WISE Doha 2015]]&lt;/h2&gt;
By [[User:لا روسا|Walaa Abdel Manaem (Wikipedia Education Program Egypt) &amp; (Egypt Wikimedians user group)]]
[[File:WISE 2015 00 (3).JPG|thumbnail|Walaa with Mr. Rashid El Telwaty and Ms. Suad Alhalwachi|right]]
[[File:WISE 2015 00 (5).JPG|thumbnail|Walaa with Dr. Sherifa Atallah|right]]
[[File:WISE 2015 00 (4).JPG|thumbnail|left|Walaa with Mr. Rashid El Telwaty, Ms. Bonnie Chiu, Mr. Jake and Ms. Naadiya Moosajee.]]
'''Snippet:''' Education Leaders at WISE Doha 2015 introducing Wikipedia Education Program in Egypt to WISE Conference attendees, as an example of a program in the Arab World, to share their experience to inspire other universities and institutions starting new programs in the area.

WISE 2015 Sessions and Plenaries were designed around three main pillars such as the UN Sustainable Development Goals; education and the economy; fostering innovation in education systems. Each pillar examined a variety of key topics including: the linkages between education, employment, and entrepreneurship; education reform and innovation in the MENA region and Qatar; emerging models of education financing, attracting, rewarding and retaining quality teachers; and the importance of investing in early childhood development.

Representatives of [[outreach:Education/Countries/Egypt|Wikipedia Education Program]] [[user:لا روسا|Walaa Abdel Manaem]] and [[user:Reem Al-Kashif|Reem Al-Kashif]] participated in [https://www.wise-qatar.org/2015-summit-education-invest-impact WISE Doha 2015] in Qatar, the annual World Innovation Summit for Education is the premier international platform dedicated to innovation and creative action in education where top decision-makers share insights with on-the-ground practitioners and collaborate to rethink education. Also, WISE 2015 was the first global education conference following the ratification of the UN Sustainable Development Goals (SDGs) in September 2015. Contributions ranged from [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arabic_Brochure_of_Editing_Wikipedia,_WALAA.pdf Arabic Brochure of Editing Wikipedia for students in WEP in Egypt and everybody who would like to edit Wikipedia without ‎problems], [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Welcome2WP_Arabic_082310.pdf The Arabic version of Welcome to Wikipedia reference guideline], [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikipedia-in-Arabic-Education-Program.pdf PDF of brochure handed out during Arabic Wikipedia Convening, Doha, Qatar, 2011] and [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%84%D9%81:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%A9_%D8%B9%D9%86_%D9%88%D9%8A%D9%83%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A7.pdf Introduction to Wikipedia]. These contributions are related to show a case study of Wikipedia Education program in Egypt and how it worked since February 2012 till the November 2015, as the seventh edition ended last October. All discussions were about the program's mechanism and what were the motivations keeping it going. The program helped increasing gender diversity and supported the featured content on Arabic Wikipedia. Wikipedia Education Program, like any other initiative, has achievements and dark sides, for that reason, the representatives had to locate both of them and how they influence the Arabic community and how the community interact with this phenomenon.


''[[outreach:Education/Countries/Egypt|Read more about the Wikipedia Education Program in Egypt here.]]''   

''[[:ar:ويكيبيديا:برنامج ويكيبيديا للتعليم|Read more about the Wikipedia Education program in the Arab World here (in Arabic).]]''
{{clear}}
&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/Wikipedia in Higher Education in Israel: A new for-credit elective course focusing on contributing to Wikipedia at Tel Aviv University|Wikipedia in Higher Education in Israel: A new for-credit elective course focusing on contributing to Wikipedia at Tel Aviv University]]&lt;/h2&gt;
By [[User:esh77|Shani Evenstein (WMIL)]]

[[File:Amir Aharoni explains about the new translation tool to students.jpg|thumbnail|right|300px|Amir explains about the new translation tool to students]]

'''Snippet:''' A first-of-its-kind, for-credit, elective course that focuses on contributing to Wikipedia has opened at Tel Aviv University and is now available to all B.A. students on campus

On October 19th a new for-credit elective course called &quot;Wikipedia: Skills for producing and consuming knowledge&quot;&lt;ref&gt;Link to the course page at the TAU website (in Hebrew) - http://www2.tau.ac.il/yedion/syllabus.asp?course=1880180101&amp;year=2015&lt;/ref&gt; has opened at Tel Aviv University (TAU). The semester-long course (13 weeks) is available to all B.A. students on campus and this semester about 50 students from various disciplines are taking part in this first-of-its-kind course in Israel.

[[File:Working in small groups 3.jpg|thumbnail|right|300px|Working in small groups to correct copyrights and Non-NPOV violations]]
The course draws from &quot;flipped classroom&quot; concepts and uses &quot;blended learning&quot; methods, which practically means combining in-class lectures, workshops and small-group activities, as well as online individual learning. Both the Moodle learning management system (LMS) and the Wikipedia Education Extension are used to monitor the students' work and progress throughout the course.

The course has 2 main assignments - expanding an existing stub, as well as writing a new article, in the hopes that the content added during the course will assist not only the students themselves, but also future generations of learners as well as the general public. Though the course focuses on adding quality content to Wikipedia, it also aims to help students sharpen their academic skills and their 21st century skills, highlighting collaborative learning, joint online research and interdisciplinary collaborations in the process of constructing knowledge. 
 
This course was initiated and is led by Shani Evenstein, an educator, Wikimedian and member of the [[Education/Wikipedia Education Collaborative|Wikipedia Education Collaborative]], in collaboration with the Orange Institute for Internet Studies, as well as the School of Education at TAU. The syllabus for the new course builds on the success of [http://blog.wikimedia.org/2014/02/13/wiki-med-israel-wikipedia-education-course/#cite_note-7 Wiki-Med], a for-credit elective course, which was designed in 2013 and is led by Evenstein at the Sackler school of Medicine for the third consecutive year. While Wiki-med is focused on contributing medical content to Wikipedia and is only available to Medical Students on campus, the new course is designed to accommodate students from different academic disciplines and varying backgrounds. 

[[File:Wikipedia course for BA students at Tel Aviv University - Course Logo.png|thumbnail|right|75px]]
The course was chosen to be part of TAU's cross-discipline elective courses system (&quot;Kelim Shluvim&quot;) and was approved by the Vice-Rector, who heads the program. In that, the course marks an important precedent in the collaboration between Academia and the Wikipedia Education Program, as it is the first time a higher institution acknowledges the importance of a course focusing on Wikipedia ''on a university level'', offering it to all students, rather than a faculty level or individual lecturers as mostly practiced. It is our hope that other higher education institutions will follow this example and offer similar courses to students both in Israel and around the world.     

''[[outreach:Education/Countries/Israel|Read more about the Wikipedia Education Program in Israel here.]]''

{{clear}}&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/The collaborative production in open educational environments: Is Wikipedia an answer?|The collaborative production in open educational environments: Is Wikipedia an answer?]]&lt;/h2&gt;
By [[User:Melina Masnatta (WMAR)|Melina Masnatta]], Wikimedia Argentina

'''Snippet:''' University professors become Wikipedians in an online course during just a week. 
[[File:MOOC UBA II 2015.jpg|thumb|How to be a Wikipedian in a week ([http://www.escenariostec.citep.rec.uba.ar/2015/ educactional MOOC] for university professors) ]]
Educators with different profiles and from different latin america countries, but most of them professors at the [[:en:University_of_Buenos_Aires|University of Buenos Aires]] (UBA) from different faculties, have just participated in the online training and free course &quot;Educational scenarios with technology. Among the real and the possible&quot; organized by the [http://citep.rec.uba.ar/ Center for Innovation in Technology and Pedagogy] (CITEP) of this university.

Different educational activities were carried out simultaneously. During the week and under the topic “Open movement”, Wikimedia Argentina participated with three different proposals: starting with an interview of [[:es:Usuario:Patricio.lorente|Patricio Lorente]] accompanied with a short text to know more about the movement. To make an immersive experience we designed &quot; Knowing Wikipedia by first-hand or Wikipedia in the first person&quot; to work directly on the platform translating articles from english to spanish from a list created especially for that purpose. Along with this specific proposal, educators participated in a [https://www.youtube.com/watch?v=uT5u0h2luac&amp;feature=youtu.be videoconference with Galileo Vidoni (available in Spanish)], where participants could talk and learn more about how are the first steps to become a Wikipedian and the importance of the movement at the local and regional level.
[[File:MOOC UBA I 2015.jpg|thumb|A professor´s educational experience with Wikipedia explained with a tweet. He said: &quot;I´m translating, enjoying and learning with Wikipedia&quot;. Know more experiences on [https://storify.com/wikimedia_ar/mooc-uba Storify].]]
With only seven days and without being mandatory, different educators discovered how to edit on Wikipedia, indeed many of them mentioned that they had it as a pending to learn and participate on the free encyclopedia, but never had the time or the real chance. The enthusiasm was also present on social networks, where they shared the experience with the [https://storify.com/wikimedia_ar/mooc-uba hashtag #escenariostec].

'''&lt;u&gt;The result&lt;/u&gt;'''

'''More than 100 educators got involved''' and exchanged their experience in an online forum with '''more of 280 messages''' that reflected their learning process while experiencing with the activity. '''80 of them were new users''', and '''they created 61 new articles''' [[:es:Wikipedia:Wikimedia_Argentina/MOOC_UBA|in spanish]]. An important fact: '''78 of them were women''', which means that working with educators is a key issue '''to continue closing the digital gender gap'''.

Finally from CITEP, they shared the following insights regarding the question that ran through all the activities that took place during the week dedicated to the open movement. Some thoughts can be sum up as follows:&lt;blockquote&gt;''The collaborative production in open environments: chaos or construction? (...) For the teacher also means accepting new challenges: encourage students to produce knowledge in an environment of divergent nature, it requires permanent operations and convergence. In a space that fosters interventions unmarked, the teacher needs to frame depending on the purpose of education and teaching purposes. (…) Wikipedia is the best example of the challenges posed by the digital era in the educational field, it forces us to rethink the relationship between technology and the production of knowledge and allows us to confirm that the collaborative work does not lead to chaos, if not to the construction. (. ..) [Authors: Angeles Solectic and Miri Latorre]''&lt;/blockquote&gt;We share some of the voices of the protagonists in social networks with [https://storify.com/wikimedia_ar/mooc-uba storify] (available in Spanish).

''[[outreach:Education/Countries/Argentina|Read more about the Wikipedia Education Program in Argentina here.]]''&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/Collaboration with Masaryk University turns official|Collaboration with Masaryk University turns official]]&lt;/h2&gt;
By [[User:Vojtěch Dostál|Vojtěch Dostál (Wikimedia Czech Republic)]]
[[File:Seminář pro zaměstnance MU 09.jpg|thumbnail|right|300px|Masaryk University employees are being trained in using and editing Wikipedia]]
[[File:Brno-Masarykova-univerzita-ujíždí-na-Wikipedii2015Marek-Blahuš2.jpg|thumb|right|300px|Marek Blahuš, Wikipedian in residence at Masaryk University]]
'''Snippet:''' The second largest university in the Czech Republic has employed a Wikipedian in residence, leading to a boom of Wikimedia activities in the city of Brno.

Collaboration between Wikipedia and Czech institutions has always been a priority for Wikimedia Czech Republic, but the year 2015 has taken this to another level. First, an official memorandum of collaboration with the [[:cs:Národní památkový ústav|National Heritage Institute]] (NPÚ) was signed in May 2015, to be followed by official collaboration with [[:cs:Masarykova univerzita|Masaryk University]] in Brno (the second largest city and university in the Czech Republic), which was contracted in November 2015. In fact, Wikimedia activities in Brno have been blooming for several years now, mainly as a result of the community's own development, but aided substantially by the external interest in Wikipedia by [http://www.spolek.muni.cz/ Masaryk University alumni society], demonstrated as early as March 2013.

In February 2015, the university employed one of the most experienced Czech Wikipedians – Marek Blahuš ([[:cs:User:Blahma|Blahma]]) – who was appointed to become the university's first &quot;[[Wikipedian in Residence|Wikipedian in residence]]&quot;. Marek Blahuš has been in the center of the Wikimedia community in Brno for about two years, organizing regular Wikipedia meetups, the 2014 edition of the annual [[:cs:Wikipedie:Wikikonference/2014|WikiConference]] ([{{fullurl:File:WM_CZ_-_Annual_Report_2014.pdf|page=7}} more in English here]) and creating the [[:cs:Wikipedie:WikiProjekt Česko-slovenská Wikipedie|Czech-Slovak Wikipedia translation tool]], which has famously led to the creation of &gt;9000 articles on Czech and Slovak Wikipedias ([{{fullurl:File:WM_CZ_-_Annual_Report_2014.pdf|page=9}} more in English here]). His current work as Wikipedian in residence is funded by Masaryk University and runs under the patronage of Wikimedia Czech Republic as well as Masaryk University's rector [[:cs:Mikuláš Bek|Mikuláš Bek]].

Since February, Wikipedia has taken a prominent role within Masaryk University. Marek Blahuš started a &quot;Masaryk University Wikipedians team&quot;, gathering local Wikipedians and facilitating contacts with the university, aided by his status of a graduate and current employee in its language center. Articles about Masaryk University alumni and faculties have been identified and improved after consultations with Masaryk University archives and libraries which provided helpful resources. Wikipedia citation templates can now be directly generated from the university's [http://is.muni.cz/thesis/?lang=en on-line archive of theses]. In September, a public conference called &quot;[[:cs:Wikipedie:Masarykova univerzita/Masarykova univerzita ujíždí na Wikipedii|Masaryk University Is Getting High on Wikipedia]]&quot; took place on university grounds, featuring the experienced Wikipedian [[:en:Jan Sokol (philosopher)|Jan Sokol]] ([[:cs:user:Sokoljan|Sokoljan]]), who is a philosopher, university teacher and a former presidential candidate. The talks focused on the use of Wikipedia in university education, in line with the successful Czech &quot;[https://blog.wikimedia.org/2012/05/22/the-czech-ambassador-program-at-one-year/ Students Write Wikipedia]&quot; program. One of the teachers, Jiří Rambousek, expressed his desire to organize a Wikipedia Club as a regular meetup where articles would be improved in a collaborative effort and new editors introduced to Wikipedia.

The program is actively preparing for 2016 when we expect Wikimedia Czech Republic to take a more active role in overseeing the initiatives as well as the creation of a position of a &quot;Wikipedian in Brno&quot; – person officially in charge of the wide array of Wikimedia activities happening in the city. The chapter's annual plan includes initiatives to increase the number of university courses which incorporate Wikipedia into the curriculum, public presentations of Wikipedia at various events, scanning and uploading of images from institutional and personal archives, and much more. Let's wish that our plans come true!

''[[outreach:Education/Countries/Czech Republic|Read more about the Wikipedia Education Program in the Czech Republic here.]]''
{{clear}}&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/Wiki expeditions, animation clips about alebrijes and more at the Tec de Monterrey in Mexico|Wiki expeditions, animation clips about alebrijes and more at the Tec de Monterrey in Mexico]]&lt;/h2&gt;
By [[User:Thelmadatter|Leigh Thelmadatter (Wiki Learning-Tec de Monterrey)]]

[[File:StudentsRetoWikimediaSept2015 01.JPG|thumb|Group photo of Reto Wikimedia participants at Tec de Monterrey, Mexico City Campus]]

'''Snippet:''' Student participation is more than just text!

For the Fall 2015 Wiki Learning-Tec de Monterrey held two wiki expeditions in Mexico City and began a collaboration with the Museo de Arte Popular. We also received our first grant!
===Wiki expeditions===
The 32-campus [[Education/Countries/México/Tec de Monterrey|Tec de Monterrey system]] has each semester an event called &quot;Semana i&quot; (i Week), when students forego normal classes for an entire week to work on challenging projects called &quot;retos.&quot; For the [[:en:Monterrey Institute of Technology and Higher Education, Mexico City|Mexico City]] and [[:en:Tecnológico de Monterrey, Campus Santa Fe|Santa Fe]] campuses, one option for students was to work with Wikimedia, with the aptly named projects &quot;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Reto_Wikimedia_Semana_i_Fall_2015 Reto Wikimedia].&quot; Both campuses opted to do wiki-expeditions to different parts of Mexico City. The Mexico City campus had the larger group with almost 90 students registered, who covered the two southern boroughs of [[:en:Xochimilco|Xochimilco]] and [[:en:Tlalpan|Tlalpan]]. The Santa Fe group had 35 participants, and covered the [[:en:San Ángel|San Ángel]] neighborhood found not far from this campus. 

Both campus took photos of landmarks with the Mexico City campus also focusing on photos of everyday life in the south of the city. The Mexico City campus tallied 5264 photos, 8 videos and 36 articles, including articles related to the area into French, Swedish and Danish. The Santa Fe group tallied 605 photos, and ten articles in Spanish on landmarks in San Ángel. 

In addition, the Mexico City campus had a special speaker the borough chronicler of Xochmilco, Sebastián Flores Farfán. A short montage video of the event is in the works.

Some student photos:
&lt;gallery&gt;
File:Day4RetoWikimediaFall2015 008.JPG
File:Building003.JPG
File:Nahui ollin.JPG
File:Cruce del canal.JPG
File:Lagarto &quot;barisia imbricata&quot; criadero Xochimilco.JPG
File:Puerta principal de la capilla Santa Cruz, Xochimilco, México.JPG
File:Mural 001.JPG
File:Oratorio de Amaxalco4.JPG
File:Parque ecológico de la ciudad de México 12.jpg
File:Santuario Parroquial de nuestra señora de los dolores 3.JPG
&lt;/gallery&gt;

Some video clips of the event:
&lt;gallery&gt;
File:Clip of Sebastian Flores Farfán.webm
File:SaraStudentRetoWikimediaFall2015CCM.webm
File:JoelStudentFrenchRetoWikimedia.webm
&lt;/gallery&gt;

===Animation clips with the Museo de Arte Popular===
[[File:Alebrijes wikilearning.webm|thumb|Animation about alebrijes]]
Wikiservicio, students working with Wikimedia for their community service requirement, added a new component. To attract more students and encourage more students to do all of their community service hours with Wikimedia, a collaboration was set up with the Museo de Arte Popular (MAP)... the first of many we hope!  Six students from the digital art and animation major (see [https://outreach.wikimedia.org/wiki/Education/Newsletter/August_2015/Summer_term_ends_with_great_success_and_Fall_begins_at_Tec_de_Monterrey last newsletter]) have continued working with Wikimedia, but focusing their efforts in creating short animation clips in relation to the mission of promoting and preserving Mexican folk art. One clip has been completed and can be see to the right of this text. So far, the video has subtitles in English, German, French and Punjabi. A second clip is nearing completion at the time of this writing.

===Classes and Wikimetrics===
Fifteen students completed work with Wikiservicio doing translations, writing new articles and doing photography projects. As of this date, 7 have indicated interest in working with Wikiservicio on campus and another six with MAP.

Five university level classes and one high school class on the Mexico City (South) campus have had projects, all in writing and translation, with some video work. 

Wikimetrics for the semester are:

''According to Wikimetrics tool....''

*'''9,589,918 bytes to Spanish Wikipedia'''
*'''3,098 edits to the mainspace of Spanish Wikipedia'''
*'''367 pages created in the mainspace of Spanish Wikipedia'''

''Manual count''
*'''302 student and teacher participants'''
*'''281 Spanish Wikipedia articles created or expanded'''
*'''6,057 photographs'''
*'''10 videos'''
*'''9 articles in English Wikipedia'''
*'''2 articles in French Wikipedia'''
*'''1 article in Swedish Wikipedia'''
*'''1 article in Danish Wikipedia'''

'''First grant'''
Wiki Learning received its first grant from the Wikimedia Foundation. The long-term goal of this grant is to establish a system for financing Wiki Learning. The grant, which totals a modest 12,500 Mexican pesos, will be used for swag, such as t shirts, stickers, buttons, etc, especially for Semana i activities and promotion of wiki activities to other campus. The money will also be used for incidental travel expenses, especially for projects needing to move expensive camera equipment.

''[[outreach:Education/Countries/México|Read more about the Wikipedia Education Program in Mexico here.]]''

{{clear}}&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/Wikimedia Argentina, about the global and local in the digital and academic communities|Wikimedia Argentina, about the global and local in the digital and academic communities]]&lt;/h2&gt;
By [[User:Christian Cariño|Christian Cariño (Wikimedia México)]] and [[User:Melina Masnatta (WMAR)|Melina Masnatta (Wikimedia Argentina)]]
[[File:Learning to educate digital free magazine.jpg|thumb|[http://issuu.com/cristinavdls/docs/edicion_12 Wikipedia Education Program in Argentina]]]
'''Snippet''': Aprender para Educar writes about Wikipedia Education Program in Argentina.

The digital free magazine ''Aprender para Educar'' (Learning to educate) of the [[w:es:Universidad Tecnológica Nacional|National Technological University (UTN]]) is recognized in the community of education and technology in Argentina to write about innovation issues in Spanish, which is not common in the academic dissemination and teacher training field.

Cristina Velazquez, general editor of the magazine invited Wikimedia Argentina to write an article that generally describes their activities in the Education Program, after reading the proposal she decided to publish it as the [http://issuu.com/cristinavdls/docs/edicion_12 main article] of the 12th edition. 

To describe the education program, WMAR wrote two notes completing one another, as doing a zoom: from the local to the global and from the global to the local, showing how a movement of this magnitude does not stand alone, it is part of a huge network.

[[User:Melina Masnatta (WMAR)|Melina Masnatta]], education manager in WMAR and [[user:Patricio.lorente|Patricio Lorente]], chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees wrote those two notes.The first one focuses on the Education Program, implementation, challenges and obstacles that they had at the beginning, plans to integrate it into the classrooms in Argentina and how different Wikimedia Projects are also relevant in education. The most important thing, Melina adds, is to strengthen the values that inspire them, show how the free culture give meaning to education in general and digital culture in particular.

Meanwhile in the second part, Lorente focuses on the global movement, the community pillars, the agenda of today's challenges and the effort of their volunteers as protagonists. It is not easy show the world what drives us and why we work as volunteers in different countries. In education very few people understand the value of building free knowledge. There is still a great prejudice or negative perceptions of Wikipedia in the classroom because teachers ignore how Wikipedia is built.  

Everybody reads Wikipedia, but few people edit it. We can change this fact by spreading in spaces such as the Journal of the UTN and inviting more people to collaborate and be the protagonist of this huge collective work for humanity.

''[[outreach:Education/Countries/Argentina|Read more about the Wikipedia Education Program in Argentina here.]]''&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/Online ambassador played a prominent role in helping Egyptian students to nominate their excellent content|Online ambassador played a prominent role in helping Egyptian students to nominate their excellent content]]&lt;/h2&gt;
By [[User:لا روسا|Walaa Abdel Manaem (Wikipedia Education Program Egypt) &amp; (Egypt Wikimedians user group)]]

[[File:Wiki Arabia 2015 - Day 1 DSC 9802 (cropped).jpg|250px|thumbnail|right|Bassem Fleifel]]
'''Snippet:''' Online ambassador helped spanish students course in Cairo University to nominate their articles, scoring an [[Commons:File:Education_program-_Figures_and_Statistics.pdf|exceptional record of WEP excellent content]].

[[:ar:مستخدم:باسم|Bassem Fleifel]], an online ambassador of [[:ar:برنامج التعليم:جامعة القاهرة - كلية الآداب/ترجمة من الإسبانية (صيف 2015)|Cairo university spanish course]], played a prominent role to help all students to encourage them to nominate their excellent content to be a featured and good articles in Arabic Wikipedia. Those articles are [[:ar:تاريخ الخبز|History of bread]] (Featured article); [[:ar:والت ديزني|Walt Disney]]; [[:ar:دانيال رادكليف|Daniel Radcliffe]]; Al-[[:ar:الأندلس|Andalus]]; [[:ar:شاعر في نيويورك|Poet in New York]]; and [[:ar:بوبول فو|Popol Vuh]].

The seventh term, the program started in Cairo University with promoting posts on Wikipedia and social media websites to help new participants understand the general idea of the program as well as holding meetings with professors from the departments of History, chinese, English language and Spanish language. Walaa Abdel Manaem (program leader in Cairo University) and Bassem Fleifel (online ambassador) have held some workshops in campus and online for the whole students to teach them &quot;How to edit Wikipedia&quot;. On the other hand, Prof. Abeer Abdel-Hafiz has exerted great efforts with her students in addition to introducing Walaa to new classes of senior students for whom she has organized general seminars about Wikipedia and the education program. At the same time Walaa was assigning her Spanish department students of the first and second year to edit Wikipedia.

This term, Prof. Abeer let the chance to her students to choose any articles they would like to translate from the Spanish Wikipedia to the Arabic Wikipedia or working on articles about history. They already have chosen some articles to translate with the target  of nominating them to be a featured and good articles. 

Most of students worked on articles about different topics like history, writers, actors, history of food and drink, mayan literature, islam and politics, etc. This course itself achieved an exceptional record of [[:ar:ويكيبيديا:برنامج ويكيبيديا للتعليم/لوحة الشرف/محتوى متميز|Wikipedia Education program excellent]] content and the best term ever in the history of [[Education/Countries/Egypt|WEP in Egypt]] in general and in the Faculty of Arts, Cairo University in specific. Walaa has held 2 online webinars to follow up with her students in addition to the workshops held at the campus. Regarding numbers, 38 students joined this course, of which 35 are female and 3 are male students. They worked on 1748 articles adding more than 12,282,943 million bytes to the article namespace on the Arabic Wikipedia, with the help of the online ambassador, who also participated as a student.

''[[:ar:برنامج التعليم:جامعة القاهرة - كلية الآداب/ترجمة من الإسبانية (صيف 2015)|See the course page of this group on the Arabic Wikipedia here.]]''

''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Education_program-_Figures_and_Statistics.pdf Full statistics of WEP in Egypt the first term in 2012 till the seventh term in 2015 which include numbers of created articles, featured and good articles, featured portals and lists.]''

''[[outreach:Education/Countries/Egypt|Read more about the Wikipedia Education Program in Egypt here.]]''   

{{clear}}&lt;h2&gt;[[Education/Newsletter/December 2015/Norwegian Masters students in History and Archeology twists their brains on Wikipedia|Norwegian Masters students in History and Archeology twists their brains on Wikipedia]]&lt;/h2&gt;
By [[User:WMNOjorid|Jorid Martinsen]] (Wikimedia Norge)
[[File:Jorid Martinsen at the University of Oslo.png|thumbnail|Jorid Martinsen teaching students at the University of Oslo about Wikipedia.]]

'''Snippet''': This fall masters students in History and Archeology at the University of Oslo take on the task of Wikipedia editing as one of the main parts in a subject on communication of History. 

The University of Oslo is Norway’s largest higher education institution, and it is the first time Wikimedia Norway collaborates with this University in forming and using Wikipedia editing as a integrated part of higher education. The collaboration started by Wikimedia Norway contacting assistant professor John McNicol, who already had gotten some media attention on his eagerness to make students skilled in knowledge sharing. 

Starting off with a two hour lecture on the secret world of Wikipedia and a two hour editing workshop in mid-September, and in October the students will evaluate the life of their articles. Has there been many additional edits on their articles? Discussions? Request to delete everything? For Wikimedia Norge it is fun to see the students both engaging in Wikipedia editing and using the ways of Wikipedia to discuss how knowledge is formed. 

''[[outreach:Education/Countries/Norway|Read more about the Wikipedia Education Program in Norway here.]]''

{{clear}}[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 08:26, 1 മാർച്ച് 2016 (UTC).
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=15329308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Rberchie@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: [March 2016] ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2016|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;
Wikimedia Education Newsletter – Volume 1, Issue 2, March 2016&lt;/font&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;center&gt; &lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March_2016|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/March_2016/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''&lt;/div&gt; &lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Educational hackathon about digital sources, big data, and Wikipedia|'''Argentina:''' Educational hackathon about digital sources, big data, and Wikipedia]]
* [[outreach:Education/Newsletter/March 2016/First mentoring program between the Argentine and Mexican chapters|'''Argentina and Mexico:''' First mentoring program between the Argentine and Mexican chapters]]
*[[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Czech education program turns professional with a new education manager|'''Czech Republic:''' Czech education program turns professional with a new education manager]]
*[[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Egyptian Wikimedians celebrate the seventh conference of WEP|'''Egypt:''' Egyptian Wikimedians celebrate the seventh conference of WEP]]
*[[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Wikipedia workshop for students of Fountain University|'''Nigeria:''' Wikipedia workshop for students of Fountain University]]
*[[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Teacher celebrated for excellent pedagogy with Wikipedia|'''Sverige:''' Teacher celebrated for excellent pedagogy with Wikipedia]]
*[[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Taiwanese students use Spoken Wikipedia as their service learning|'''Taiwan:''' Taiwanese students use Spoken Wikipedia as their service learning]]
*[[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Education Program Historic Data Campaign|'''Global:''' Education Program Historic Data Campaign]]
*[[outreach:Education/Newsletter/March 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
We apologize for an earlier distribution that mistakenly took on the older content. We hope you enjoy the newest issue of the newsletter we are sharing now.--[[en:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik (Distribution leader)]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:44, 2 മാർച്ച് 2016 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=15399206 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

{{Tb|സംവാദം:വൈഷ്ണവർ}}
[[User:Arunsunilkollam|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt; അരുൺ സുനിൽ, കൊല്ലം&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']]  [[User_talk:Arunsunilkollam|(സംവാദം)]]  00:43, 19 മാർച്ച് 2016 (UTC)

== താരകം ==

{{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=8womenday.jpg|| size=220px| topic=വനിതാദിന താരകം 2016| text= 2016 മാർച്ച് 5 മുതൽ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WHMIN16|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2016]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന്  എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു.
:---[[User:Arunsunilkollam|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt; അരുൺ സുനിൽ, കൊല്ലം&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']]  [[User_talk:Arunsunilkollam|(സംവാദം)]]  01:51, 4 ഏപ്രിൽ 2016 (UTC)
}}

== This Month in Education: [June 2016] ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2016|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;
Wikimedia Education Newsletter – Volume 1, Issue 3, June 2016&lt;/font&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;center&gt; &lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June_2016|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/June_2016/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/June 2016/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''&lt;/div&gt; &lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[Outreach: Education/Newsletter/June 2016/A New Online Course in a New Virtual Campus‎|'''Argentina:''' A New Online Course in a New Virtual Campus]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/How to survive the Big Bang in your education program|'''Czech Republic:''' How to survive the Big Bang in your education program]]
* [[Outreach: Education/Newsletter/June 2016/An online elective course on Wikipedia for high school pupils in Estonia‎|'''Estonia:''' An online elective course on Wikipedia for high school pupils in Estonia‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Argostoli Evening School students and a Wikitherapy participant turn Wiktionary project into Android app|'''Greece:''' Argostoli Evening School students and a Wikitherapy participant turn Wiktionary project into Android app]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/New training materials in Arabic by WMIL‎‎|'''Israel:''' New training materials in Arabic by WMIL‎‎‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Luz María Silva's students and their adventure editing Spanish Wikipedia|'''Mexico:''' Luz María Silva's students and their adventure editing Spanish Wikipedia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Spring semester wiki activities end at Tec de Monterrey, Mexico City‎|'''Mexico:''' Spring semester wiki activities end at Tec de Monterrey, Mexico City‎‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Maastricht University 40 years|'''Netherlands:''' Maastricht University 40 years]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Students in Sweden edit Somali Wikipedia‎|'''Sweden:''' Students in Sweden edit Somali Wikipedia‎]]
* [[Outreach: Education/Newsletter/June 2016/Visualizations of relationships among knowledge? Try WikiSeeker!|'''Taiwan:''' Visualizations of relationships among knowledge? Try WikiSeeker!]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Education at Wikimania‎|'''Wikimania 2016:''' Education at Wikimania‎‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Education Program surveys are here!|'''Wikimedia Foundation:''' Education Program surveys are here!]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Vahid Masrour joins the education team at the Wikimedia Foundation|'''Wikimedia Foundation:''' Vahid Masrour joins the education team at the Wikimedia Foundation]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Programs and Events Dashboard Update|'''Global:''' Programs and Events Dashboard Update]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]


&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
We hope you enjoy the newest issue of the Education Newsletter.--[[en:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik (Distribution leader)]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:53, 1 ജൂൺ 2016 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=15665751 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: [September 2016] ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2016|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;
Wikimedia Education Newsletter – Volume 5, Issue 3, September 2016&lt;/font&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;center&gt; &lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September_2016|Headlines]] · [[outreach:Education/Newsletter/September_2016/Highlights|Highlights]] · [[outreach:Education/Newsletter/September 2016/Single|Single page]] · [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] ·  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] ·  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''&lt;/div&gt; &lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Armenian students inspire their parents to join Wikipedia|'''Armenia:''' Armenian students inspire their parents to join Wikipedia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Brazilian Wikimedians interview editor of academic journal ''Wiki Studies''|'''Brazil:''' Brazilian Wikimedians interview editor of academic journal ''Wiki Studies'']]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Cairo University students wrap up their eighth term and start their ninth term on WEP|'''Egypt:''' Cairo University students wrap up their eighth term and start their ninth term on WEP]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Egyptian Wikimedians celebrate eighth WEP conference|'''Egypt:''' Egyptian Wikimedians celebrate eighth WEP conference]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Online wiki training for educators in Greece|'''Greece:''' Online wiki training for educators in Greece]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Outcomes report on a Wikipedia Course “Skills for Producing and Consuming Knowledge”, Tel Aviv University|'''Israel:''' Outcomes report on a Wikipedia Course “Skills for Producing and Consuming Knowledge”, Tel Aviv University]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Wikipedia as a Teaching and Learning Tool in Medical Education at IAMSE Medical Education Conference|'''Israel:''' Wikipedia as a Teaching and Learning Tool in Medical Education at IAMSE Medical Education Conference]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/&quot;Writing a new article is a special experience that feels new every time&quot;|'''Israel:''' &quot;Writing a new article is a special experience that feels new every time&quot;]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Video projects redefine student Wiki work and student community service|'''Mexico:''' Video projects redefine student Wiki work and student community service]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Wiki Workshop at Saint Petersburg Internet Conference 2016 in Russia|'''Russia:''' Wiki Workshop at Saint Petersburg Internet Conference 2016 in Russia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Swedish National Agency of Education endorses Wikipedia Education Program|'''Sweden:''' Swedish National Agency of Education endorses Wikipedia Education Program]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Psychology students of Uludag University are very proud of contributing Turkish Wikipedia|'''Turkey:''' Psychology students of Uludag University are very proud of contributing Turkish Wikipedia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/West African schools will test Kiwix, the offline Wikipedia reader|'''West Africa:''' West African schools will test Kiwix, the offline Wikipedia reader]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Programs and Events Dashboard Update|'''Global:''' Programs and Events Dashboard Update]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

We hope you enjoy the newest issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:59, 1 സെപ്റ്റംബർ 2016 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=15874487 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ആർതർ എഡിങ്ങ്ടൺ ==

മലയാളം ലേഖനം തുടങ്ങുന്നതിനു മുൻപ് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഒന്ന് ഇംഗ്ലീഷിൽ തിരഞ്ഞാൽ പലപ്പോഴും ആവർത്തനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാം, കൂടാതെ വിക്കിഡാറ്റയിൽ കണ്ണി ചേർക്കുകകൂടി ചെയ്താൽ പൂർണ്ണമായി.--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 14:15, 27 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC)

::സൂര്യൻ എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചുവന്ന കണ്ണി പിടിച്ചു വന്നതാ. [[ഉപയോക്താവ്:shajiarikkad|ഷാജി]] 14:22, 27 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC)

== വിക്കപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016 ==

&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 32px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം]]&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:WAM_2016_Banner.png|450px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #333; &quot;&gt;
പ്രിയ സുഹൃത്തേ, താങ്കളെ തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ '''[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016]]''' പങ്കെടുക്കാനായി ക്ഷണിക്കുന്നു

ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന തിരുത്തൽയജ്ഞമാണ് വിക്കിപീഡിയ എഷ്യൻ മാസം. നവംബർ 2016 ലാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തപ്പെടുന്നത്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണവും ആധികാരികതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതും ഈ പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ദേശമാണ്. 2015 ൽ 7000 ലേഖനങ്ങൾ 43 വിവിധ ഭാഷകളിലായി വിവിധ വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കാൻ ഈ പദ്ധതി മൂലം കഴിഞ്ഞു.

പരസ്പര സൗഹൃദത്തിന്റെ ഓർമ്മക്കായി ഏഷ്യൻ സമൂഹങ്ങൾ ഓരോ എഡിറ്റർക്കും ഒരു പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ പോസ്റ്റ്കാർഡ് അയക്കുന്നതാണ്. 4 ലേഖനങ്ങൾ ഈ പദ്ധതിയിൽ ചേർന്ന് എഴുതണമെന്ന നിബന്ധനമാത്രമേയുള്ളൂ.

ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കും.

കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[Wikipedia:WAM2016|ഏഷ്യൻമാസം 2016]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. നമുക്ക് ഈ പരിപാടി ഒരു വിജയമാക്കിതീർക്കാമെന് പ്രതീക്ഷയോടെ
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|പങ്കെടുക്കുക|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2016&amp;action=edit&amp;section=4 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
&lt;/noinclude&gt;[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 05:16, 31 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016 അവസാന ഘട്ടം ==

&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 32px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം]]&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:WAM_2016_Banner.png|450px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,  '''[[Wikipedia:WAM2016|വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം 2016]]''' പങ്കെടുക്കാനായി പേരു ചേർത്തിരുന്നുവല്ലോ. തിരുത്തൽ യജ്ഞം അവസാനിക്കാനായി ഇനി 5 ദിവസം കൂടിയേയുള്ളൂ. ഇനിയും 4 ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ ഇനിയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ എഴുതുക.

4ലേഖനങ്ങൾ 300 വാക്കുകൾ ഉള്ളതായിരിക്കണം. ഏഷ്യയിലെ ഏതെങ്കിലും വിഷയത്തെപ്പറ്റിയായിരിക്കണം ഇന്ത്യയ്ക്കുവെളിയിലുള്ള വിഷയമായിരിക്കണം എന്നിവയാണ് നിബന്ധനകൾ 

ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ

എന്ന്  --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 03:45, 25 നവംബർ 2016 (UTC)


&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== ഏഷ്യൻ മാസം 2016 നാളെ അവസാനിക്കുന്നു ==

300 വാക്കുകളുള്ള 3 ലേഖനങ്ങൾ കൂടി എഴുതിയാലേ താങ്കളെ പോസ്റ്റ്കാർഡ് പദ്ധതിയിൽ പരിഗണിക്കാൻ നിർവ്വാഹമുള്ളൂ. നാളെത്തന്നെ 3 ലേഖനം 300 വാക്കുള്ളത് ചേർക്കുക. പദ്ധതി നാളെ അവസാനിക്കുന്നു --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 11:13, 29 നവംബർ 2016 (UTC)

== This Month in Education: December 2016 ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;Wikimedia Education Newsletter – Volume 5, Issue 4, December 2016&lt;/font&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016|Headlines]] • [[outreach:Education/Newsletter/December 2016/Highlights|Highlights]] • [[outreach:Education/Newsletter/December 2016/Single|Single page edition]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Greek_schools_collaborate_to_write_local_history_about_Corfu|'''Greece:''' Greek schools collaborate to write on local history]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/It’s a win win project: An interview with Sivan Lerer, a teacher at the Hebrew University of Jerusalem|'''Israel:''' It’s a win win project: An interview with Sivan Lerer, a teacher at the Hebrew University of Jerusalem]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Open Science Fellows Program launched in Germany|'''Germany:''' Open Science Fellows Program launched in Germany]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Students go wikipedian in the Basque Country|'''Basque Country:''' Students go wikipedian in the Basque Country]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Third term of Wikipedia editing at the University of Oslo|'''Norway:''' Third term of Wikipedia editing at the University of Oslo]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/First Wiki Club in Macedonia|'''Macedonia:''' First Wiki Club in Macedonia]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 0.5em; text-align: center; font-size: 0.9em;&quot;&gt;
&lt;br&gt;

To get involved with the newsletter, please visit [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|the newsroom]]. To browse past issues, please visit [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/Archives|the archives]].
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;

[[outreach:Education/News|Home]] • [[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Education Newsletter|Subscribe]] • [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] • [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] - The newsletter team 18:51, 22 ഡിസംബർ 2016 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16170520 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: [February 2017] ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|left]]
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:60px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr; margin-left&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 1 | February 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/Feb_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]
&lt;div style=text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


=== ===
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 

|style=&quot;width: 60%; font-size:16px; font-family:times new roman&quot;|

&lt;!-- Enter the title of the articles for this issue  --&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/newsletter_update|Newsletter update]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/time_is_not_an_unlimited_resource|Common Challenges: Time is not an unlimited resource]]


|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/Medical_students%27_contributions_reach_200_articles_in_an_innovative_elective_course_at_Tel_Aviv_University.| Medical Students' contributions reach 200 articles in innovative elective course at Tel Aviv University]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Wikilesa:_Working_with_university_students_on_human_rights| Wikilesa: working with university students on human rights]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/An_auspicious_beginning_at_university| An auspicious beginning at university in Basque Country]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/The_Wikipedia_Education_Program_kicks_off_in_Finland| The Wikipedia Education Program kicks off in Finland]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/The_Brief_Story_of_Mrgavan_WikiClub| The Brief Story of Mrgavan WikiClub]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Citizen_Science_and_biodiversity_in_school_projects_on_Wikispecies,_Wikidata_and_Wikimedia_Commons| Citizen Science and biodiversity in school projects on Wikispecies, Wikidata and Wikimedia Commons]]


|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/ACTC2017| WMF Education Program to be featured at the Asian Conference for Technology in the Classroom]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Opportunities_to_grow_in_Oman|Opportunities to grow in Oman]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/hundred_words_campaign|An invitation to participate in the &quot;Hundred Words&quot; campaign!]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Education_Collab_adopts_new_membership_criteria#The_Education_Collab_adopts_new_membership_criteria|Education Collab updates membership criteria]]


|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;
[[#In the News|In the News]]&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[http://www.npr.org/sections/ed/2017/02/22/515244025/what-students-can-learn-by-writing-for-wikipedia|What Students Can Learn By Writing For Wikipedia]

[http://www.businessinsider.com/career-benefits-sharing-knowledge-2017-2| Online communities are supercharging people's careers]

[https://www.linux.com/news/2017/2/using-open-source-empower-students-tanzania| Using open source to empower students in Tanzania]

[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2017-02-27/Recent_research| Signpost Special Issue: Wikipedia in Education]


&lt;/span&gt;
|}

We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:54, 28 ഫെബ്രുവരി 2017 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16360344 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: [March 2017] ==

&lt;div&gt;
&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|centre]]
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:40px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr; margin-centre&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; color: #006699; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 2 |March  2017&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
&lt;center&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/March_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:800px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 

|style=&quot;width: 60%; font-size:16px; font-family:times new roman&quot;|[[Outreach:Education/News/Drafts/newsletter_update|Newsletter update]]
&lt;hr /&gt;
[[Outreach: Education/Newsletter/March 2017/Overview on Wikipedia Education Program 2016 in Taiwan|Overview on Wikipedia Education Program 2016 in Taiwan]]
&lt;hr /&gt;&lt;/span&gt;
|-
&lt;hr /&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/High School and Collegiate Students Enhance Waray Wikipedia during Edit-a-thons|High School and Collegiate Students Enhance Waray Wikipedia during Edit-a-thons]]

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Approaching History students as pilot of Education program in Iran|Approaching History students as pilot of Education program in Iran]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/An experience with middle school students in Ankara|An experience with middle school students in Ankara]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Wikishtetl: Commemorating Jewish communities that perished in the Holocaust|Wikishtetl: Commemorating Jewish communities that perished in the Holocaust]] 
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/UCSF Students Visit WMF Office as they start their Wikipedia editing journey|UCSF Students Visit WMF Office as they start their Wikipedia editing journey]]

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Meet the team|Meet the team]]
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;
[[#In the News|In the News]]
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt; 
[http://lararnastidning.se/fran-dammiga-arkiv-till-artiklar-pa-natet%7C| Från dammiga arkiv till artiklar på nätet]
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

The new issue of the newsletter is out! Thanks to everyone who submitted stories and helped with the publication. We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[User:Saileshpat|Saileshpat]] ([[User talk:Saileshpat|talk]]) 19:07, 1 April 2017 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16517453 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: [April 2017] ==

&lt;div&gt;
&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|centre]]
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:40px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr; margin-centre&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; color: #006699; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 3 | April 2017&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
&lt;center&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/March_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:800px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
[[Outreach: Education/Newsletter/April 2017/How responsible should teachers be for student contributions?|How responsible should teachers be for student contributions?]]
&lt;hr /&gt;&lt;/span&gt;
|-
&lt;hr /&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Cairo and Al-Azhar Universities students wrap up their ninth term and start their tenth term on WEP|Cairo and Al-Azhar Universities students wrap up their ninth term and start their tenth term on WEP]]

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Glimpse of small language Wikipedia incubation partnership in Taiwan|Glimpse of small language Wikipedia incubation partnership in Taiwan]]

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Key to recruiting seniors as Wikipedians is long-term work|Key to recruiting seniors as Wikipedians is long-term work]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Education at WMCON17|Education at WMCON17]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/OER17|OER17]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Western Armenian WikiCamper promotes Wikiprojects in his school|Western Armenian WikiCamper promotes Wikiprojects in his school]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Building a global network for Education|Building a global network for Education]] 

&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Mobile Learning Week 2017|Mobile Learning Week 2017]]
&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. 
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

The new issue of the newsletter is out! Thanks to everyone who submitted stories and helped with the publication. We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 19:18, 1 മേയ് 2017 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16627464 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2017 ==

&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left]]
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:60px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr; margin-left&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 8 | September 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter| subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;
In This Issue
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width: 60%;&quot;
| style=&quot;width: 50%; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | Featured Topic
| style=&quot;width: 50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/September 2017/Wikipedia - Here and Now|&quot;Wikipedia – Here and Now&quot;: 40 students in the Summer School &quot;I Can – Here and Now&quot; in Bulgaria heard more about Wikipedia]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | 
----
|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Community
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/News/September 2017/Klexikon|Klexikon: the German 'childrens' Wikipedia' in Montréal]]

[[outreach:Education/News/September 2017/Wikipedia is now a part of Textbook in Informatics|Wikipedia is now a part of Textbook in Informatics]]

|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 02:24, 1 ഒക്ടോബർ 2017 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17258722 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 9 | October 2017 &lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | Featured Topic
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 1|Your community should discuss to implement the new P&amp;E Dashboard functionalities]]

|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Community
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 2|Wikidata implemented in Wikimedia Serbia Education Programe]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 3|Hundred teachers trained in the Republic of Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 4|Basque Education Program makes a strong start]]

|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Education Team
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 8|WikiConvention Francophone 2017]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 9|CEE Meeting 2017]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 02:05, 2 നവംബർ 2017 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17368194 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 10 | November 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 1|Hashemite University continues its strong support of Education program activities]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 2|Wikicontest for high school students]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 3|Exploring Wikiversity to create a MOOC]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 4|Wikidata in the Classroom at the University of Edinburgh]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 5|How we defined what secondary education students need]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 6|Wikipedia Education Program in Bangkok,Thailand]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 7|Shaken but not deterred]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 8|Wikipedia workshop against human trafficking in Serbia]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 9|The WikiChallenge Ecoles d'Afrique kicks in 4 francophones African countries]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 10|A Proposal for Education Team endorsement criteria]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 11|Student perceptions of writing with Wikipedia in Australian higher education]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 17:23, 1 ഡിസംബർ 2017 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17496082 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: December 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 11 | December 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 2|Wikimedia Serbia has established cooperation with three new faculties within the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 3|Updates to Programs &amp; Events Dashboard]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 4|Wiki Camp Berovo 2017]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 5|WM User Group Greece organises Wikipedia e-School for Educators]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 6|Corfupedia records local history and inspires similar projects]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 7|Wikipedia learning lab at TUMO Stepanakert]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 8|Wikimedia CH experiments a Wikipedia's treasure hunt during &quot;Media in Piazza&quot;]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 9|Creating digitally minded educators at BETT 2017]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 10|Things My Professor Never Told Me About Wikipedia]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 11|&quot;Academia and Wikipedia: Critical Perspectives in Education and Research&quot; Conference in Ireland]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 12|Science is shaped by Wikipedia]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:31, 5 ജനുവരി 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17597557 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 1 | January 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
{{anchor|back}}
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
&lt;!-- Enter the title of the articles for this issue  --&gt;

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 1|Bertsomate: using Basque oral poetry to illustrate math concepts]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 2|Wikimedia Serbia celebrated 10 years from the first article written within the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 3|WikiChallenge Ecoles d'Afrique update]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 4|The first Swedish Master's in Digital Humanities partners with Wikimedia Sverige]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 5|How we use PetScan to improve partnership with lecturers and professors]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 6|The Education Survey Report is out!]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 7|Education Extension scheduled shutdown]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 18:42, 1 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17696217 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: February 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 2 | February 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/February 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 2|WikiProject Engineering Workshop at IIUC,Chittagong]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 3|What did we learn from Wikibridges MOOC?]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 4|Wikimedia Serbia launched Wiki scholar project]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 5|Wiki Club in Ohrid, Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 6|Karvachar’s WikiClub: When getting knowledge is cool]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 7|More than 30 new courses launched in the University of the Basque Country]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 8|Review meeting on Christ Wikipedia Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 9|The Multidisciplinary Choices of High School Students: The Arabic Education Program; Wikimedia Israel]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/February 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 10|The Education Extension is being deprecated (second call)]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 11|The 2017 survey report live presentation is available for viewing]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 08:52, 1 മാർച്ച് 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17757914 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.
 
&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=as&amp;edc=3&amp;prjedc=as3 Take the survey now!]'''&lt;/big&gt;

You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list.

Thank you!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 18:19, 29 മാർച്ച് 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as3&amp;oldid=17881328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:WMF Surveys@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 3 | March 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 1|Education Programs Itinerary]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 2|Animated science educational videos in Basque for secondary school student]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 3|Beirut WikiClub: Wikijourney that has enriched our experiences]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 4|Students of the Faculty of Biology in Belgrade edit Wikipedia for the first time]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 5|The role of Wikipedia in education - Examples from the Wiki Education Foundation]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 6|Multilingual resource for Open education projects]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 7|Wikipedia: examples of curricular integration in Portugal]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 8|Resources and Tips to engage with Educators]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 9|Education Session at WMCON 2018]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 10:33, 4 ഏപ്രിൽ 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17882222 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 29% of Wikimedia contributors. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=as&amp;edc=3&amp;prjedc=as3  Take the survey now.]'''

If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have design the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone.
If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]].  Thanks!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 01:17, 13 ഏപ്രിൽ 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as3&amp;oldid=17881328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:WMF Surveys@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''.   The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=as&amp;edc=3&amp;prjedc=as3  Take the survey now.]'''

'''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  You can also send any questions you have to this user email.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]]  This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]].
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 00:27, 20 ഏപ്രിൽ 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as3&amp;oldid=17881328 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:WMF Surveys@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 4 | April 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 1|Wikimedia at the Open Educational Resources Conference 2018]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 2|Global perspectives from Western Norway]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 3|Togh's WikiClub: Wikipedia is the 8th wonder of the world!]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 4|Aboriginal Volunteers in Taiwan Shared Experience about Incubating Minority Language Wikipedia in Education Magazine]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 5|Workshops with Wiki Clubs members in the Republic of Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 6|Celebrating Book's Day in the University of the Basque Country: is Wikipedia the largest Basque language book?]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 7|Txikipedia is born and you'll love it]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 8|Students Write Wiktionary]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |


[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 9|Presenting the Wikipedia Education Program at the Open Education Global Conference]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 07:33, 4 മേയ് 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17992472 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 5 | May 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]


&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/May 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 2|Creating and reusing OERs for a Wikiversity science journalism course from Brazil]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 3|Inauguration Ceremony of Sri Jayewardenepura University Wiki Club]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 4|Wiki Education publishes evaluation of Fellows pilot]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 5|The first students of Russia with diplomas of Wikimedia and Petrozavodsk State University]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 6|Selet WikiSchool]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/May 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 8|A lofty vision for the Education Team]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 9|UNESCO Mobile Learning Week 2018, Digital Skills for Life and Work]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 21:44, 4 ജൂൺ 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=18071070 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: June 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 6 | June 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 1|Academia and Wikipedia: the first Irish conference on Wikipedia in education]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 2|Ashesi Wiki Club: Charting the cause for Wikipedia Education Program in West Africa]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 3|Wikimedia Serbia has received a new accreditation for the Accredited seminars for teachers]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 4|Côte d'Ivoire: Wikipedia Classes 2018 are officially up and running]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 5|Basque secondary students have now better coverage for main topics thanks to the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 6|What lecturers think about their first experience in the Basque Education Program]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 7|Education Extension scheduled deprecation]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 8|Wikipedia calls for participation to boost content from the continent]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 9|Wikipedia in the History Classroom]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 10|Wikipedia as a Pedagogical Tool Complicating Writing in the Technical Writing Classroom]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 11|When the World Helps Teach Your Class: Using Wikipedia to Teach Controversial Issues]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 06:03, 30 ജൂൺ 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18158878 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: July 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 7 | July 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 1|Wikipedia+Education Conference 2019: Community Engagement Survey]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 2|Young wikipedian: At WikiClub you get knowledge on your own will]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 3|Wikipedia in schools project at the &quot;New Technologies in Education&quot; Conference]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 4|Basque Education Program: 2017-2018 school year report]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 10|UNESCO ICT in Education Prize call for nominations opens]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 11|An educator's overview of Wikimedia (in short videos format)]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 06:32, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18263925 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 8 | August 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/August 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 2|The reconnection of Wikimedia Projects in Brazil]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 3|Christ (DU) students enrolls for 3rd Wikipedia certificate course]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 4|Educational wiki-master-classes at International &quot;Selet&quot; forum]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 5|54 students help enrich the digital Arabic content]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/August 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 6|Mapping education in the Wikimedia Movement]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 03:12, 2 സെപ്റ്റംബർ 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18288215 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 9 | September 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/September 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 1|Edu Wiki Camp 2018: New Knowledge for New Generation]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 2|Education loves Monuments: A Brazilian Tale]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 3|“I have always liked literature, now I like it even more thanks to Wikipedia”. Literature is in the air of WikiClubs․]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 4|History of Wikipedia Education programme at Christ (Deemed to be University)]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 5|Preparation for the autumn educational session of Selet WikiSchool is started]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 6|Wiki Camp Doyran 2018]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 7|Wikicamp Czech Republic 2018]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 8|Wikipedia offline in rural areas of Colombia]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/September 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 9|Presentation on mapping education in the Wikimedia Movement]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 01:14, 9 ഒക്ടോബർ 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18394865 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 10 | October 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/October 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 1|A new academic course featuring Wikidata at Tel Aviv University]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 2|How we included Wikipedia edition into a whole University department curriculum]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 3|Meet the first board of the UG Wikipedia &amp; Education]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 4|The education program has kicked off as the new academic year starts]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 5|The education program has kicked off as the new academic year starts in Albania]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 6|The first Wikimedia+Education conference will happen on April 5-7 at Donostia-Saint Sebastian]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 7|Using ORES to assign articles in Basque education program]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 8|What to write for Wikipedia about? Monuments!]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 9|Wikifridays: editing Wikipedia in the university]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 10|Writing articles on Wikipedia is our way of leaving legacy to the next generations]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 05:55, 12 നവംബർ 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18504430 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2018 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em; direction:ltr;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 &amp;bull; Issue 10 &amp;bull; October 2018&lt;/span&gt;

------

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/November 2018|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/November 2018/Single page|Single page view]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
-------
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/November 2018/WikiEducation - Report from Wikimedians of Albanian Language UG |WikiEducation - Report from Wikimedians of Albanian Language UG]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia Education Program in ICETC 2018 , Japan |Wikipedia Education Program in ICETC 2018, Japan]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia has become the inseparable part of my daily life |Wikipedia has become the inseparable part of my daily life]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia is a world in which anyone of us has his own place |Wikipedia is a world in which anyone of us has his own place]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wiki conference for teachers in Ohrid |Wiki conference for teachers in Ohrid]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Our baby is 3! |Our baby is 3!]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/highlighting work of Sailesh Patnaik |Highlighting work of Sailesh Patnaik]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Important updates from Wikimedia Education Team |Important updates from Wikimedia Education Team]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Welcome Melissa to the Education Team |Welcome Melissa to the Education Team]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/What has the education team been up to? Year end review and updates! |What has the education team been up to? Year end review and updates! ]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 18:18, 30 നവംബർ 2018 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18673623 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== കവാടം താരകം ==

{| style=&quot;background-color: #fde7ff; border: 1px solid #fc92eb;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:DoorIcon.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''കവാടം താരകം'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | [[കവാടം:ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം|ജ്യോതിഃശാസ്ത്രകവാടം]] ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള അശ്രാന്ത പരിശ്രമത്തിന് ഒരു കുഞ്ഞു താരകം -- [[User:Razimantv|റസിമാൻ]] [[User talk:Razimantv|&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;ടി വി&lt;/span&gt;]] 14:35, 27 ഡിസംബർ 2018 (UTC)
:എന്റെയും ആശംസകൾ -- [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 15:09, 27 ഡിസംബർ 2018 (UTC)
|}

== വിക്കി സംഗമോത്സവം 2018 ==

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#F1F1DE;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #C2dfff; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #E7FFFF; background: -moz-linear-gradient(top, #A7D7F9 0%, #7db9e8 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; font-family:Calibri, Verdana, sans-serif;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; font-size:14px;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:2px #FFA500 solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:WikiSangamothsavam_2018_banner_2.svg|520px|upright|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018]]
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2018]], 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ വികാസ് ആഡിറ്റോറിയത്തിൽ വച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018/പങ്കെടുക്കാൻ ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക. 
&lt;/span&gt;
സംഗമോത്സവത്തിലെ ഒന്നാം ദിനമായ ജനുവരി 19 ശനിയാഴ്ച രാവിലെ 10 ന് വിസംഗമോത്സവം ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങ് ആരംഭിക്കുന്നതാണ്. അന്നേ ദിവസം വിക്കിവിദ്യാർത്ഥി സംഗമം, വിക്കിപീഡിയ പരിചയപ്പെടുത്തൽ, വിക്കിപീഡിയ തൽസ്ഥിതി അവലോകനം, വിവിധ സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ മുതലായവ നടക്കും. രാത്രി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ കുറിച്ച് ഓപ്പൺ ഫോറം ഉണ്ടാകും.

രണ്ടാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 20 ഞായറാഴ്ച രാവിലെ പ്രാദേശിക ചരിത്ര രചന സംബന്ധിച്ച സെമിനാറോടെ സംഗമോത്സവം ആരംഭിക്കും. അന്നേ ദിവസവും വിവിധ  സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ നടക്കും. രാത്രി വിക്കി ചങ്ങാത്തം ഉണ്ടാകും.

മൂന്നാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 21 തിങ്കളാഴ്ച രാവിലെ മുതൽ വിക്കിജലയാത്രയാണ്. മുസിരിസ് പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളായ ജൂത ചരിത്ര മ്യൂസിയം പാലിയം കൊട്ടാരം മ്യൂസിയം സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ മ്യൂസിയം തുടങ്ങിയ 8 മ്യൂസിയങ്ങളും കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രം, തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രം, പട്ടണം പര്യവേക്ഷണം തുടങ്ങിയ കേന്ദ്രങ്ങളും ഒരു ദിവസം നീളുന്ന ഈ ജലയാത്രയിൽ സന്ദർശിക്കും.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/{{BASEPAGENAME}}|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

താങ്കളെ 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ വച്ച് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ..

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:Ambadyanands|Ambadyanands]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ambadyanands|സംവാദം]]) 18:13, 15 ജനുവരി 2019 (UTC)

== This Month in Education: January 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;bull; Issue 1 &amp;bull; January 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2019|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/January 2019/Headlines|Headlines]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Registration for Wikimedia+Education Conference is open|Registration for Wikimedia+Education Conference is open]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Collaboration with Yerevan State University of Languages and Social Sciences after V. Brusov|Collaboration with Yerevan State University of Languages and Social Sciences after V. Brusov]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Meet the first Programs &amp; Events Dashboard sysops|Meet the first Programs &amp; Events Dashboard sysops]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/More than a hundred students gathered in Ecuador to edit Wikipedia|More than a hundred students gathered in Ecuador to edit Wikipedia]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Selet WikiSchool continues to teach young Tatar language Wikipedians|Selet WikiSchool continues to teach young Tatar language Wikipedians]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/The WikiClub contributes to the development of our human qualities |The WikiClub contributes to the development of our human qualities]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Third prize for Wikipedia in schools project|Third prize for Wikipedia in schools project]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/We've updated the design of Education space!|We've updated the design of Education space!]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019|The WikiChallenge Ecoles d'Afrique is back]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wiki Advanced Training at VVIT|Wiki Advanced Training at VVIT]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiEducation in Albania from WoALUG|Creating our first WikiClub]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiClubs participate in edit-a-thon of cartoons|WikiClubs participate in edit-a-thon of cartoons]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wikimedia and Education in Portugal: Where are we now|Wikimedia and Education in Portugal: Where are we now]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wikimedia Israel: “Wikipedia Ambassadors” program for Arabic-speaking schools is launched|Wikimedia Israel: “Wikipedia Ambassadors” program for Arabic-speaking schools is launched]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 04:41, 29 ജനുവരി 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18816770 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt; 
അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&amp;action=edit&amp;section=5 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== This Month in Education: February 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 2 &amp;#x2022; February 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/February 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia User Group Nigeria in Collaboration with AfroCrowd Celebrate Black Month History with a 2Day Editathon|Wikimedia User Group Nigeria in Collaboration with AfroCrowd Celebrate Black Month History with a 2Day Editathon]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia+Education Programme announced|Wikimedia+Education Programme announced]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikipedia in Education, Uruguay|Wikipedia in Education, Uruguay]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Oslo Metropolitan University hires “Wikipedia-assistants”|Oslo Metropolitan University hires “Wikipedia-assistants”]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Basque Education Program: 2018 in review|Basque Education Program: 2018 in review]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia Israel introduces Wikidata to Education|Wikimedia Israel introduces Wikidata to Education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia Serbia made tutorials in Serbian language on editing Wikipedia|Wikimedia Serbia made tutorials in Serbian language on editing Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Seminar on wikis in education|Seminar on wikis in education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia, Tourism and Education: Launching project ISAL|Wikimedia, Tourism and Education: Launching project ISAL]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/The Swiss Lab: Wikipedia as a game|The Swiss Lab: Wikipedia as a game]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Meet Hungary|Meet Hungary]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 17:52, 27 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18903920 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 3 &amp;#x2022; March 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/March 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wikimedia at MLW2019|Wikimedia at UNESCO Mobile Learning Week 2019]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wiki Education publishes evaluation on how to get subject matter experts to edit|Wiki Education publishes evaluation on how to get subject matter experts to edit]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/WikiGap brings editors to close WikiGap|WikiGap brings editors to close WikiGap and open Wiki Pathshala]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Education Mapping exercise is open for public review|Education Mapping exercise is open for public review]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wikimedia movement projects and activities presented at EDU RUSSIA 2019 forum|Wikimedia movement projects and activities presented at EDU RUSSIA 2019 forum]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/“Edit-a-thons give us opportunity to distract from common interests” The club members write articles about New Year|“Edit-a-thons give us opportunity to distract from common interests” The club members write articles about New Year]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/WikiClub as a non-formal educational centre in rural communities|WikiClub as a non-formal educational centre in rural communities]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Mini-MWT at VVIT (Feb 2019)|Mini MediaWiki Training at VVIT]]&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 06:32, 28 മാർച്ച് 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18959709 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Bring your idea for Wikimedia in Education to life! Launch of the Wikimedia Education Greenhouse ==

{|border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;10&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:transparent;font-size:1.0em;line-height:normal&quot;
|-valign=&quot;top&quot;
|style=&quot;{{pre style}};width:100%&quot;|
'''&lt;center&gt;Apply for Education Greenhouse&lt;/center&gt;'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;  

[[File:Wikimedia Education Greenhouse logo button.svg|frameless|left|120px]]
Are you passionate about open education? Do you have an idea to apply Wikimedia projects to an education initiative but don’t know where to start? Join the the Wikimedia &amp; Education Greenhouse! It is an immersive co-learning experience that lasts 9 months and will equip you with the skills, knowledge and support you need to bring your ideas to life. You can apply as a team or as an individual, by May 12th. Find out more &lt;big&gt; [[:outreach:Education/Greenhouse|Education Greenhouse]].&lt;/big&gt; For more information reachout to mguadalupe{{@}}wikimedia.org
|} —[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 11:16, 5 ഏപ്രിൽ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18981257 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 4 &amp;#x2022; April 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/April 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Launch of the Wikimedia &amp; Education Greenhouse!|Launch of the Wikimedia &amp; Education Greenhouse!]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikipedia Student Scholar|Wikipedia Student Scholar]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikimedia Commons: a highly hostile place for multimedia students contributions|Wikimedia Commons: a highly hostile place for multimedia students contributions]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikimedia+Education Conference highlights|Wikimedia+Education Conference highlights]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 01:27, 24 ഏപ്രിൽ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19034809 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 5 &amp;#x2022; May 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[Outreach:Education/Newsletter/May 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[Outreach:Education/Newsletter/May 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Education in Wales|Education in Wales]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia &amp; Education Greenhouse: Applications closed!|Wikimedia &amp; Education Greenhouse: Applications closed!]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Meet Germany|Wiki Camp 'Meet Germany']]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Seniors also count!|Seniors also count!]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Mandatory internship at Wikimedia Armenia|Mandatory internship at Wikimedia Armenia]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia Experience Survey by VVIT WikiConnect|Wikimedia Experience Survey by VVIT WikiConnect]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/OFWA Wikipedia Education Highlights April 2019|OFWA Wikipedia Education Highlights April 2019]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia Education at &quot;Wikicamp Chattogram 2019&quot;|Wikimedia Education at &quot;Wikicamp Chattogram 2019&quot;]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Edit a thon about flora and fauna to celebrate the earth day|Edit a thon about flora and fauna to celebrate the earth day]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 07:16, 29 മേയ് 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19113682 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പതിനെട്ടാം പടി ഫിലിം ==

തീർച്ചയായും അവലംബം ചേർക്കാം [[ഉപയോക്താവ്:സുദീപ്.എസ്സ്|സുദീപ്.എസ്സ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സുദീപ്.എസ്സ്|സംവാദം]]) 13:18, 19 ജൂൺ 2019 (UTC)

== This Month in Education: June 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 6 &amp;#x2022; June 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/June 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[outreach:Education/News/June 2019/The introduction of the Wikipedia into the educational program has expanded|The introduction of the Wikipedia into the educational program has expanded]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Welcome Vasanthi|Welcome Vasanthi to the Education Team!]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikimedia Education SAARC Conference happening in India|Wikimedia Education SAARC Conference happening in India]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/&quot;Won't somebody please think of the children?&quot;|&quot;Won't somebody please think of the children?&quot;]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/The first Annual Report of VVIT WikiConnect|The first Annual Report of VVIT WikiConnect]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/An effective collaboration of WikiClubs and schools|An effective collaboration of WikiClubs and schools]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikiclassroom: New way for students' inspiration|Wikiclassroom: New way for students' inspiration]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikipedia as a classroom activity kicks off in Kosovo|Wikipedia as a classroom activity kicks off in Kosovo]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 17:40, 6 ജൂലൈ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19174995 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: July 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 7 &amp;#x2022; July 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/July 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/July 2019/First WikiEducation gathering in Mexico|First WikiEducation gathering in Mexico]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/SEABA school in India has hired a Wikimedian to teach Wikimedia project in their school.|SEABA school in India has hired a Wikimedian to teach Wikimedia project in their school.]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Selet WikiSchool: results of first half of 2019|Selet WikiSchool: results of first half of 2019]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Students Use Archival Documents in a Competition, WMIL|Students Use Archival Documents in a Competition, WMIL]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Stepanakert WikiClub: Meeting with the Speaker of the Artsakh Parliament - Ashot Ghoulian|Stepanakert WikiClub: Meeting with the Speaker of the Artsakh Parliament - Ashot Ghoulian]]

*[[:outreach:Education/News/July 2019/Collaboration with American University of Armenia|Collaboration with American University of Armenia]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Finalizing the Collaboration with Armenian Education Foundation|Finalizing the Collaboration with Armenian Education Foundation]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Wikimedia Education SAARC Conference Journey|Wikimedia Education SAARC Conference Journey]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 09:53, 30 ജൂലൈ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19221452 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 8 &amp;#x2022; August 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/August 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2019/Summer WikiCamp for secondary school students 2019 in Armenia|Summer WikiCamp for secondary school students 2019 in Armenia]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/Together, we can create an environment that promotes Quality Education|Together, we can create an environment that promotes Quality Education]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/International Days and pop culture motivate primary and secondary education students to write on Wikipedia and Wikidata|International Days and pop culture motivate primary and secondary education students to write on Wikipedia and Wikidata]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/Quality learning and recruiting students at Edu Wiki camp|Quality learning and recruiting students at Edu Wiki camp]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/We spend such wonderful days in WikiCamps that noone wants to return home|We spend such wonderful days in WikiCamps that noone wants to return home]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 01:00, 5 സെപ്റ്റംബർ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19308048 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act3) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:54, 9 സെപ്റ്റംബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act3)&amp;oldid=19352892 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RMaung (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act3) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:34, 20 സെപ്റ്റംബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act3)&amp;oldid=19352892 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RMaung (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 9 &amp;#x2022; September 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/September 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Learning history by expanding articles about novels|Learning history by expanding articles about novels]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Organizing the Education space at Wikimania 2019 - A conversation with Shani Evenstein|Organizing the Education space at Wikimania 2019 - A conversation with Shani Evenstein]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wiki Goes to School is back in three cities in Indonesia|Wiki Goes to School is back in three cities in Indonesia]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikipedia workshop at the Summer IT School for Teachers|Wikipedia workshop at the Summer IT School for Teachers]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019 is over|WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019 is over]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikipedia Education Program launched in Bangladesh|Wikipedia Education Program held at Netrokona Government College, Bangladesh]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Stepanakert WikiClub turns 4!|Stepanakert WikiClub turns 4!]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikimedia Indonesia trained the trainers through WikiPelatih 2019|Wikimedia Indonesia trained the trainers through WikiPelatih 2019]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Students learning Wikipedia editing by attending Wikicamp at Nabran|Students learning Wikipedia editing by attending Wikicamp at Nabran]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:34, 1 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19418815 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act3) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:29, 4 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act3)&amp;oldid=19352892 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RMaung (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 10 &amp;#x2022; October 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/October 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia Chile launched its new online course for school teachers|Wikimedia Chile launched its new online course for school teachers]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia Norway is developing an education program for Sámi students and universities teaching Sámi subjects|Wikimedia Norway is developing an education program for Sámi students and universities teaching Sámi subjects]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Teachers Association of the Republic of Indonesia (PGRI) Keeps Improving Teachers’ Digital Literacy Through the Use of Wikipedia|Teachers Association of the Republic of Indonesia (PGRI) Keeps Improving Teachers’ Digital Literacy Through the Use of Wikipedia]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Lectures on Wikipedia at the the University of Warsaw|Lectures on Wikipedia at the the University of Warsaw]]

*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikicamp in Armenia through the Eyes of Foreigners| Wikicamp in Armenia through the Eyes of Foreigners]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/New Wiki Education evaluation report of Wikidata courses published|New Wiki Education evaluation report of Wikidata courses published courses.]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Youth Salon by VVIT WikiConnect along with Wikipedia &amp; Education user group|Wikimedia 2030 Strategoy Youth Salon by VVIT WikiConnect]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the first unit of the online course|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the first unit of the online courses.]]
*[[outreach:Education/News/September 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 08:30, 25 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19436525 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #e2e0ee; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|250px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt;
ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി 1 നവംബർ 2019 - 30 നവംബർ 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

ഏഷ്യൻരാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിലെ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും വികസിപ്പിക്കുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2019/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&amp;action=edit&amp;section=1 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 09:57, 27 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== This Month in Education: November 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 11 &amp;#x2022; November 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/October 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/November 2019/GOES for Ghana|Wikimedians aim to make a difference in the lives of students in Ghana with support from the Wikimedia &amp; Education Greenhouse]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/The Third &quot;Editatón WikiUNAM&quot;|The Third &quot;Editatón WikiUNAM&quot;]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/Spreading Free Knowledge in the Land of Minangkabau|Spreading Free Knowledge in the Land of Minangkabau]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/What can we learn from the Open Education movement about attaining educational SDG in the digital age?|What can we learn from the Open Education movement about attaining educational SDG in the digital age?]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/We are highlighting the work User:Ixocactus for his contributions in Wikimedia &amp; Education‎| We are highlighting the work of User:Ixocactus this month‎]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/“Olympic sports through history” on Serbian Wikipedia|“Olympic sports through history” on Serbian Wikipedia courses.]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/Workshops with Wiki Club members|Workshops with Wiki Club members]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/&quot;Learning about other Culture&quot; SEABA School, Lehragaga|&quot;Learning about other Culture&quot; SEABA School, Lehragaga.]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 03:15, 29 നവംബർ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19589002 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #eec4d6; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 33px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]][[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt;
വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ദക്ഷിണേഷ്യൻ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവചരിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുമായി 1 ഫെബ്രുവരി 2020 - 31 മാർച്ച് 2020 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.
[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇപ്പോൾ തന്നെ പേരു ചേർക്കുക!|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2020/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&amp;action=edit |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിത്തീർക്കുവാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:34, 31 ജനുവരി 2020 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
==ആകാശമാപ്പിലെ അക്ഷരത്തെറ്റ്==

ഈ മാസത്തെ ആകാശമാപ്പിലെ ശുക്രൻ എന്നെഴുതിയിരിക്കുന്നതിലെ തെറ്റ് തിരുത്താമോ?

[[User:Sanu N|&lt;font color=&quot;#ff33f2&quot; size=&quot;2&quot;&gt;N Sanu / &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;red&quot; size=&quot;3&quot;&gt;എൻ സാനു / &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;green&quot; size=&quot;3&quot;&gt;एन सानू&lt;/font&gt;]] ([[User talk:Sanu N|സംവാദം]]) 12:45, 2 ഫെബ്രുവരി 2020 (UTC)

:ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[ഉപയോക്താവ്:Shajiarikkad|ഷാജി]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shajiarikkad|സംവാദം]]) 15:00, 2 ഫെബ്രുവരി 2020 (UTC)

== This Month in Education: January 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;bull; Issue 1 &amp;bull; January 2020&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2019|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/January 2019/Headlines|Headlines]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Featured education community member of January 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: User:Parvathisri]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Alva's college collaboration|Alva's college collaboration]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/EtnoWiki strikes again!|EtnoWiki strikes again in Poland!]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Internship program: Engaging New Volunteers to Join the Community|Internship program: Engaging New Volunteers to Join the Community]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Joint translations as language studying tool in Karvachar’s Wikiclub|Joint translations as language studying tool in Karvachar’s Wikiclub]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Selet WikiSchool introduces Wikinews and other Wikimedia projects|Selet WikiSchool introduces Wikinews and other Wikimedia projects]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Training of Trainers for Teachers in South Sulawesi Was Organized For the First Time|Training of Trainers for Teachers in South Sulawesi Was Organized For the First Time]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Twenty video tutorials in Serbian language on editing Wikipedia|Twenty video tutorials in Serbian language on editing Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Updates from Wikimedia Education database edit-a-thon|Updates from Wikimedia Education database edit-a-thon]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wiki Club Ohrid grows|Wiki Club Ohrid grows]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wiki Masuk Sekolah (Wiki Goes to School) Involved the Students in Producing and Sharing Knowledge Through Wikipedia|Wiki Masuk Sekolah (Wiki Goes to School) Involved the Students in Producing and Sharing Knowledge Through Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wikiclassroom as a New Means of Gaining Knowledge|Wikiclassroom as a New Means of Gaining Knowledge]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the second unit of the online course|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the second unit of the online course]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/WoALUG collaboration with educational institution BONEVET in Prishtina|WoALUG collaboration with educational institution BONEVET in Prishtina]]

&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 07:26, 3 ഫെബ്രുവരി 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19722205 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പോസ്റ്റർ ==

മാസ്റ്റർ എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിന്റെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ പേജിൽ ആ ചിത്രത്തിന്റെ ഒരു പോസ്റ്റർ ദയവായി അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യാമോ
[[ഉപയോക്താവ്:സുദീപ്.എസ്സ്|സുദീപ്.എസ്സ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സുദീപ്.എസ്സ്|സംവാദം]]) 06:49, 15 ഫെബ്രുവരി 2020 (UTC)

== This Month in Education: February 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 1 &amp;#x2022; February 2020&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/February 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[:outreach:Education/News/February 2020/Featured education community member of February 2020|Featured education community member of February 2020]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Wikipedia in Mayan Language|Wikipedia in Mayan Language]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Open Education Week - events with Wikimedia Poland|Open Education Week - events with Wikimedia Poland]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Youngest wikimedians ever editing Txikipedia|Youngest wikimedians ever editing Txikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Fashion and digital citizenship at Bath Spa University|Fashion and digital citizenship at Bath Spa University]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/WoALUG and REC Albania continue their collaboration in Wikimedia Education|WoALUG and REC Albania continue their collaboration in Wikimedia Education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Respati Project|Respati Project]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 22:06, 3 മാർച്ച് 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19845865 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 3 &amp;#x2022; March 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/March 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/March 2020/An Update on Wikimedia Indonesia’s Education Program|An Update on Wikimedia Indonesia’s Education Program]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Education Program in CUC Sur, Jalisco, México|Education Program in CUC Sur, Jalisco, México]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Featured education community member of March 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Amber Berson]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Enhancing Armenian Wikipedia with professional articles|Enhancing Armenian Wikipedia with professional articles]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/How collaborations and perseverance contributed to an especially impactful educational project|How collaborations and perseverance contributed to an especially impactful educational project]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Wikimedia Argentina carried out the first training program in education and Human Rights for the Wikimedia Movement|Wikimedia Argentina carried out the first training program in education and Human Rights for the Wikimedia Movement]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 15:30, 30 മാർച്ച് 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19864438 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 4 &amp;#x2022; April 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/April 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2020/ Wikipedia Reveals New Sides of Translation|Wikipedia Reveals New Sides of Translation]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Education Webinars organized by Wikimedia México|Education Webinars organized by Wikimedia México]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Fact checking tool with library under cc-license|Fact checking tool with library under cc-license]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Fast help for schools: An interactive platform for Open Educational Resources|Fast help for schools: An interactive platform for Open Educational Resources]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Featured education community member of April 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wiki Club Ashesi Welcomes Onboard a New Patron|Wiki Club Ashesi Welcomes Onboard a New Patron]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wiki-school project with Wikimedia Poland|Wiki-school. A new program for teachers in Poland]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wikimedia Serbia was organized action on improving students assignments on Wikipedia|Wikimedia Serbia was organized action on improving students assignments on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 10:45, 5 മേയ് 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20024483 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കിപീഡിയയെ ഇനിയും മെച്ചപ്പെട്ടതാക്കാനുള്ള ഗവേഷണപരിപാടികളിലേക്ക് നിങ്ങളുടെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു  ==

പ്രിയപ്പെട്ട {{ping|user:Shajiarikkad}}

വിക്കിപീഡിയയിലേക്കുള്ള താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് വളരെ നന്ദി.

വിക്കിപീഡിയയെ ഇനിയും മെച്ചപ്പെട്ടതാക്കാനുള്ള ഗവേഷണപരിപാടികളിലേക്ക് നിങ്ങളുടെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb കുറച്ചു ചെറിയ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം തന്നാൽ], ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ ബന്ധപ്പെടുകയും തുടർചർച്ചകൾക്കായി ഒരു സമയം തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യാം.

നന്ദി. ശുഭദിനാശംസകൾ! [[ഉപയോക്താവ്:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:BGerdemann (WMF)|സംവാദം]]) 00:19, 2 ജൂൺ 2020 (UTC)

ഈ സർവേ ഒരു തേഡ് പാർട്ടി വഴിയായിരിക്കും ചെയ്യുന്നത്. അത് ചില നിബന്ധനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിരിക്കാം. സ്വകാര്യതയെക്കുറിച്ചും വിവരക്കൈമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുമറിയാൻ [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view സർവേ സ്വകാര്യതാ പ്രസ്താവന] കാണുക.

== This Month in Education: May 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 5 &amp;#x2022; May 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/May 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/May 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/May 2020/EduWiki challenge México by Wikimedia México|EduWiki challenge México by Wikimedia México]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Featured education community member of May 2020|Featured education community member of May 2020]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Sharing Wikimedia Education Projects in the Philippines|Sharing Wikimedia Education Projects in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Turkish professors are giving Wikipedia assignments during Covid-19 days|Turkish professors are giving Wikipedia assignments during Covid-19 days]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Wikidata introduced in Faculty of Economics, University of Belgrade|Wikidata introduced in Faculty of Economics, University of Belgrade]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Wikipedia as career counseling tool for teenagers|Wikipedia as career counseling tool for teenagers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 16:39, 10 ജൂൺ 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20130275 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: June 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 6 &amp;#x2022; June 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/June 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/June 2020/Understanding Wikimedia Affiliates Evaluation in Education Report|Understanding Wikimedia Affiliates Evaluation in Education Report]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Understanding Wikimedia Community as Research Fellows|Understanding Wikimedia Community as Research Fellows]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Participants of Wiki/Ponder online workshop in Kosovo edit Wikipedia|Participants of Wiki/Ponder online workshop in Kosovo edit Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Celebrating the final unit of the online course!|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Celebrating the final unit of the online course!]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Wikipedia in schools competing for innovations in teaching award|Wikipedia in schools competing for innovations in teaching award]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Featured education community member of June 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Oleh Kushch]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 03:54, 24 ജൂൺ 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20166080 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: July 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 7 &amp;#x2022; July 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/July 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2020/About Education at the Wikimedia Polska Conference|About Education at the Wikimedia Polska Conference]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/Featured education community member of July 2020|Featured education community member]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/The importance of having an Education and Human Rights Program|The importance of having an Education and Human Rights Program]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/The Welsh Wiki-Education project|The Welsh Wiki-Education project]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/Wikimedia Chile faces the challenge of mandatory virtuality|Wikimedia Chile faces the challenge of mandatory virtuality]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/WoALUG and Canadian Institute of Technology write about women in tech|WoALUG and Canadian Institute of Technology write about women in tech]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 05:27, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20337242 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 8 • August 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2020/Collaboration between Karvachar Armath laboratory and Karvachar’s Wikiclub as a new educational platform for the teenagers|Collaboration between Karvachar Armath laboratory and Karvachar’s Wikiclub as a new educational platform for the teenagers]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/Education cycle “Wikipedia, the free encyclopedia: an instructional strategy for the teaching practice” organized by the Faculty of Education Sciences of the Universidad Autónoma de Tlaxcala and Wikimedia México.|Education cycle “Wikipedia, the free encyclopedia: an instructional strategy for the teaching practice”]]

* [[outreach:Education/News/August 2020/3rd edition of Wikipedia Education Program in Hebron, Palestine. (COVID-19 edition)|3rd edition of Wikipedia Education Program in Hebron, Palestine. (COVID-19 edition)]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/Introductory Wikipedia Workshop with Future Engineers: First Step of Education Program|Introductory Wikipedia Workshop with Future Engineers: First Step of Education Program]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/A picture is worth a thousand words: history students research pictures on Commons|A picture is worth a thousand words: history students research pictures on Commons]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 13:33, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20345269 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 9 • September 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2020/Active autumn in the Polish wiki-education|Active autumn in the Polish wiki-education]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Cycle &quot;Caminos y voces de la educación con Wikipedia&quot;|Cycle &quot;Caminos y voces de la educación con Wikipedia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Featured education community member of September 2020|Featured education community member of September 2020]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/The Use of Wikipedia and Wikimedia Commons as tool for Module Development in the Philippines|The Use of Wikipedia and Wikimedia Commons as tool for Module Development in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Wikimedia Indonesia Education Team Launched Their Books About Wikipedia|Wikimedia Indonesia Education Team Launched Their Books About Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Wikimedia Serbia is organizing the first online Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia is organizing the first online Edu Wiki camp]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12:49, 23 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20463283 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:53, 25 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Samuel (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 10 • October 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2020/Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon|Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Digital skills using Wikimedia Art + Feminism|Digital skills using Wikimedia Art + Feminism]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)|Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Education news bytes|Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Featured education community member of October 2020|Featured education community member of October 2020]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament|Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12:59, 25 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20514345 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 10 • October 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2020/Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon|Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Digital skills using Wikimedia Art + Feminism|Digital skills using Wikimedia Art + Feminism]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)|Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Education news bytes|Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Featured education community member of October 2020|Featured education community member of October 2020]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament|Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 17:03, 25 ഒക്ടോബർ 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20514345 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 11 • November 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/November 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/November 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/November 2020/Celebrating 10 years of student editing in the United States and Canada|Celebrating 10 years of student editing in the United States and Canada]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Cooperation in digital education – Wikimedia Polska conference|Cooperation in digital education – Wikimedia Polska conference]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Education Team 2020 Year End Review|Education Team 2020 Year End Review]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Featured education community members of 2020|Featured education community members of 2020]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Fifteen years of implementation of the Wikipedia Education Program in Serbia|Fifteen years of implementation of the Wikipedia Education Program in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Hablon User Group and UP Internet Freedom Network Wikipedia Edit-a-thon|Hablon User Group and UP Internet Freedom Network Wikipedia Edit-a-thon]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Online trainings on Wikipedia with high school students of Kosova|Online trainings on Wikipedia with high school students of Kosova]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Photographics and free culture training in Cameroon and Switzerland|Photographics and free culture training in Cameroon and Switzerland]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/The article about Wiki-education in the science magazine|The article about Wiki-education in the science magazine]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/The first Online EduWiki Camp in Serbia|The first Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Wikimedia Mexico’s Education Program celebrates Open Access Week 2020|Wikimedia Mexico’s Education Program celebrates Open Access Week 2020]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Wikipedia as a Tool to Educate and to Be Educated|Wikipedia as a Tool to Educate and to Be Educated]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 07:15, 17 ഡിസംബർ 2020 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20831200 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 1 • January 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/January 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/January 2021/Featured education community member of January 2021|Featured education community member of January 2021]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Open Education Global 2020 Conference|Open Education Global 2020 Conference]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Reading Wikipedia in Bolivia|Reading Wikipedia in Bolivia]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert|The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines|The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa|Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:26, 23 ജനുവരി 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20974633 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 1 • January 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/January 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/January 2021/Featured education community member of January 2021|Featured education community member of January 2021]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Open Education Global 2020 Conference|Open Education Global 2020 Conference]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Reading Wikipedia in Bolivia|Reading Wikipedia in Bolivia]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert|The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines|The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa|Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 15:35, 24 ജനുവരി 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21000945 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: February 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 2 • February 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/February 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/February 2021/Education news bytes|Wikimedia Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Featured education community member of February 2021|Featured education community member of February 2021]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Karvachar Wikiclub continues its activities online|Karvachar Wikiclub continues its activities online]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Over 4,000 references added|Over 4,000 more references added! 1Lib1Ref campaign in Poland]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Philippines Climate Change Translate-a-thon|Philippines Climate Change Translate-a-thon]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:34, 24 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21035028 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedia Foundation Community Board seats: Call for feedback meeting ==

The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats/Ranked voting system|call for feedback about community selection processes]] between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history.

In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, it would be good to have a community discussion to discuss the proposed ideas and share our thoughts, give feedback and contribute to the process. To discuss this, you are invited to a community meeting that is being organized on March 12 from 8 pm to 10 pm, and the meeting link to join is https://meet.google.com/umc-attq-kdt. You can add this meeting to your Google Calendar by [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&amp;tmeid=MDNqcjRwaWxtZThnMXBodjJkYzZvam9sdXQga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&amp;tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org clicking here]. Please ping me if you have any questions. Thank you. --[[User:KCVelaga (WMF)]], 10:30, 8 മാർച്ച് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21198421 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 3 • March 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/March 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/March 2021/A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers|A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Educational program of GLAM Macedonia|Educational program of GLAM Macedonia]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Filling Gaps - the Conference about Education in Poland|Filling the Gaps &amp; Open Education Week]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Featured education community member of March 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Bara'a Zama'reh]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines|Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 11:46, 26 മാർച്ച് 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21247888 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 4 • April 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/April 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2021/Collaboration with Brusov State University|Collaboration with Brusov State University]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Editing contest &quot;Meet Russia&quot;|Editing contest &quot;Meet Russia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences|Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences (Centro Universitario de Ciencias Económico Administrativas (CUCEA)) of the University of Guadalajara]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC|Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program|Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 22:48, 25 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21372399 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 5 • May 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/May 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/May 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/May 2021/A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil|A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Featured education community member of May 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Maria Weronika Kmoch]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania|Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh|Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo; Workshop with telecommunication students at University of Prishtina|Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikipedia training for the Safeguardians of the Intangible Cultular Heritage|Wikipedia training for the Bearers of Intangible Cultural Heritage in Poland]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine|“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 17:38, 27 മേയ് 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21425406 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== GFDL ==
Hi! GFDL is not a good license for photos and other non-text media. You have uploaded some files with the license {{tl|GFDL}}. WOuld you be willing to also add {{tl|Cc-by-sa-4.0}}? If yes you could change the license to {{tlx|Self|GFDL|Cc-by-sa-4.0}}. --[[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 18:13, 8 ജൂൺ 2021 (UTC)

: ഹായ്! ഫോട്ടോകൾക്കും മറ്റ് നോൺ-ടെക്സ്റ്റ് മീഡിയകൾക്കും GFDL ഒരു നല്ല ലൈസൻസ് അല്ല. നിങ്ങൾ {{tl|GFDL}} ലൈസൻസുള്ള ചില ഫയലുകൾ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. നിങ്ങൾ {{tl|Cc-by-sa-4.0}} ചേർക്കാൻ തയ്യാറാണോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് ലൈസൻസ് {{tlx|Self|GFDL|Cc-by-sa-4.0}} ആക്കി മാറ്റാം --[[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 19:53, 17 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)

== This Month in Education: June 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 6 • June 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/June 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/June 2021/Children writing for an encyclopedia – is it possible?|Can children write articles for a wiki encyclopedia?]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;|Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc|Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines|Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki-School program in Poland at the end of school year|Wikipedia makes children and teachers happy!]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Workshop with students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;|Workshop with the students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:57, 23 ജൂൺ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21553405 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:34, 23 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Relicense of GFDL ==
Hi! Sorry to write in English. I noticed that you have uploaded many files with the license {{tl|GFDL}}. GFDL is not a good license for images because they make it harder to use the files because of the license terms. Wikimedia Foundation decided in 2009 that Wikipedia etc. should not use GFDL as the sole license. So perhaps you would be willing to relicense your uploads and also add {{tl|Cc-by-sa-3.0}}?
--[[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 16:52, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)

== This Month in Education: July 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 7 • July 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/July 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2021/UHI Editathon celebrates 10 years as a university|University celebrates 10th anniversary with an Editathon]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia|A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Announcing the Training of Trainers program for Reading Wikipedia in the Classroom!|Announcing the Training of Trainers program for &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot;]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre|MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Leamos Wikipedia en Bolivia|Updates on the Leamos Wikipedia en Bolivia 2021]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/E-lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska|Virtual lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska for schools]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:32, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21829196 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 8 • August 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2021/Workshop for the Teachers from Poland|GLAM-wiki Summer in the City: Polish Teachers met in Warsaw]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers|Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico|The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/&quot;Searching for the unschooling vibes around Wikipedia&quot; at the Wikimania 2021|Wikimania 2021 and the unschooling vibes around Wikipedia by Wikimedia Polska, Education team]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers|Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 13:38, 25 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21914750 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യ ==

സുഹൃത്തെ Shajiarikkad,

വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റീ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിങ്ങൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ യോഗ്യതയുള്ളതിനാലാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഈ ഇമെയിൽ ലഭിക്കുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2021 ഓഗസ്റ്റ് 18 ന് ആരംഭിച്ച്, 2021 ഓഗസ്റ്റ് 31 ന് അവസാനിക്കും. വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്രോജക്ടുകൾ ഒരു ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻറെ തീരുമാനമെടുക്കൽ സമിതിയാണ്. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി കളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

ഈ വർഷം ഒരു സമുദായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെ നാല് സീറ്റുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. ഈ സീറ്റുകളിലേക്ക് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 19 സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കുന്നു. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021 ലെ ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റി സ്ഥാനാർത്ഥികളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

സമുദായത്തിലെ 70,000 അംഗങ്ങളോട് വോട്ടുചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു! വോട്ടിംഗ് 23:59 UTC ആഗസ്റ്റ് 31 വരെ മാത്രം.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''വോട്ട് ചെയ്യാൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ SecurePoll - ൽ പോവുക''']].

നിങ്ങൾ ഇതിനകം വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, വോട്ട് ചെയ്തതിന് നന്ദി, ദയവായി ഈ ഇമെയിൽ അവഗണിക്കുക. ആളുകൾക്ക് എത്ര അക്കൗണ്ടുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഒരു തവണ മാത്രമേ വോട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വായിക്കുക]]. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 05:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949539 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 9 • September 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2021/Cultural history on Wikipedia|Cultural history on Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Education program in Ukraine is finally back to offline|Education program in Ukraine is finally back to offline!]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines|Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou|Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia|#WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:43, 26 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22072998 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Romaine@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 10 • October 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2021/1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia.|1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community|Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/The Second Online EduWiki Camp in Serbia|The Second Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/University courses in the UK|Higher and further education courses in the UK]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland|Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland and in Czech Republic]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:40, 26 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22208730 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 11 • November 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/November 2021|Contents]] • [[m:Education/Newsletter/November 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Education/News/November 2021/We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it|We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it]]
* [[m:Education/News/November 2021/Welcome to Meta!|Welcome to Meta!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021|Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership|Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership]]
* [[m:Education/News/November 2021/Launch of the Wikimedia Research Fund!|Launch of the Wikimedia Research Fund!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Education projects in the Land of Valencia|Education projects in the Land of Valencia]]
* [[m:Education/News/November 2021/A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event|A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students|Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students|Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:19, 21 നവംബർ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22360687 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:29, 24 ജനുവരി 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 21:14, 24 ജനുവരി 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: February 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English ... {{int:please-translate}}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 2 • February 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS|Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia|Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico|Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay|Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos|WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields|Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians|The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:09, 28 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22886200 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 3 • March 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment|Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week|The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Call for Participation: Higher Education Survey|Call for Participation: Higher Education Survey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Collection of Good Practices in Wikipedia Education|Collection of Good Practices in Wikipedia Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America|Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week 2022, celebrations and learnings|EduWiki Week 2022, celebrations and learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week in Armenia|EduWiki Week in Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León|Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan|Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers|Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:58, 25 മാർച്ച് 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23020683 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 4 • April 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico|Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana|Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong|Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/HerStory walks as a part of edit-a-thons|HerStory walks as a part of edit-a-thons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Join us for Wiki Workshop 2022|Join us for Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student|The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 12:52, 24 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23177152 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:43, 1 ജൂൺ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23282386 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[m:Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[m:Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[m:Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[m:Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[m:Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[m:Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[m:Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:54, 1 ജൂൺ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23351176 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: June 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 6 • June 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group|Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom|Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University|Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA|The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign|New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end|The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course|The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows|Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikiclubs in Albania|Wikiclubs in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience|Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand|Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia|А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:50, 4 ജൂലൈ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23406065 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== cc-by-sa-4.0 / GFDL ==
ലൈസൻസ് cc-by-sa-4.0 ഉപയോഗിച്ച് ഇതും മറ്റും അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തതിന് നന്ദി [[:പ്രമാണം:Skymap 2022 February.svg]].

നിങ്ങൾ [[:പ്രമാണം:Skymap 2021 december.svg]] എന്നതിലേക്ക് cc-by-sa-4.0 ചേർക്കുമോ?

ഒപ്പം [[:പ്രമാണം:Skymap 2020 september.svg]] ലേക്ക് GFDL ഉള്ള മറ്റുള്ളവരിലേക്ക്?

നിങ്ങൾ സമ്മതിച്ചാൽ ഞാൻ സഹായിക്കാം. --[[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 10:20, 15 ജൂലൈ 2022 (UTC)

== This Month in Education: July 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 7 • July 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education|Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program|Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia for Illiterate Persons|Wikimedia for Illiterate Persons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/EtnoWiki edit-a-thon in Poland|Polish Wikipedia is enriched with new EtnoWiki content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Career Education through Wikipedia|Career Education through Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:39, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23607963 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 8 • August 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom|The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience|Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons|An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience|Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again|Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience |Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wiki For Senior Citizens|Wiki For Senior Citizens]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete|WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikiteka project in Poland - summertime|Wikiteka project in Poland - summertime]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:01, 7 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23758285 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 9 • September 2022&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland|OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage|Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe|Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikipedia, Education, and the Crisis of Information|Wikipedia, Education, and the Crisis of Information]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:55, 3 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23879722 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 11:25, 16 നവംബർ 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:21, 2 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: End of the 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 10 • October–November 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/2nd Latin American Regional Meeting on Education|2nd Latin American Regional Meeting on Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom|Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete|Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school|Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project|Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wiki For Senior Citizens Network|Wiki For Senior Citizens Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources|WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative|Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/An event at the National History Museum in Tirana|An event at the National History Museum in Tirana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Students 24-hour competition on Wikipedia article writing|Students 24-hour competition on Wikipedia article writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wiki-Data a Giant at 10|Wiki-Data a Giant at 10]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge|WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative|Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom |Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook|Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time|“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results|Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:56, 19 ഡിസംബർ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24091294 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 1 • January 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Educational Projects 2023-1 in Mexico|Educational Projects 2023-1 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led|Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina|Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai|Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina|Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching|Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:32, 6 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24472891 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: February 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 2 • February 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil|A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand|Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Call for Submissions to Wiki Workshop 2023|Call for Submissions to Wiki Workshop 2023]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January|Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program|Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Wikiclubs with different schools in Albania |Wikiclubs with different schools in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 21:08, 12 മാർച്ച് 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24706239 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 3 • March 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program|Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club|Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Exploring How Wikipedia Works|Exploring How Wikipedia Works]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit|Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Improving hearing health content in Brazil|Improving hearing health content in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries |Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikeys in the Albanian language|Wikeys in the Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia|Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Polska short report|Wikimedia Polska short report]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia|Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:45, 8 ഏപ്രിൽ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24824837 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 4 • April 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:27, 23 മേയ് 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24999562 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: June 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 5 • June 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates|Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia|From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers|Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Using Wikipedia in education: students' and teachers' view|Using Wikipedia in education: students' and teachers' view]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State|The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/WMB goes to Serbia |WMB goes to Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/But we don't want it to end!|But we don't want it to end!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 08:44, 4 ജൂലൈ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25147408 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: July 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • July 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Kaduna Connect Campaign|Wikimedia Kaduna Connect Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program|Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia and Education Kailali Multiple campus|Wikimedia and Education Kailali Multiple campus]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation|WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wiki at the Brazilian National History Symposium|Wiki at the Brazilian National History Symposium]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/US &amp; Canada program reaches 100M words added |US &amp; Canada program reaches 100M words added]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers|Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba|Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony|Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book|Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book. Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources in Xalala, Veracruz from the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program|62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine|“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana|OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:33, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25457946 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • September 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference|Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs|Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa|Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools|WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia|WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education |Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 05:01, 10 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25700976 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;Volume 12 • Issue 8 • October 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye|3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community|CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan|Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci|Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU|PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab|PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities|WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi|Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia in Brazil is going to be a book|Wikimedia in Brazil is going to be a book]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023|Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 11:34, 8 നവംബർ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25784366 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 9 • November 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education|4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo|Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia|EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia|Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities|Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania |Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/First anniversary of the game Wikeys|First anniversary of the game Wikeys]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Involve visiting students in education programs|Involve visiting students in education programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing|Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy|Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin|Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Tyap Wikimedians Zaria Outreach|Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Art Outreach at Aje Compreshensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland|Art Outreach at Aje Comprehensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment|PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 08:24, 14 ഡിസംബർ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25919737 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:41, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}

== This Month in Education: January 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 1 • January 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia|Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students|Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania|Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language|Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Summer students at Auckland Museum|Summer students at Auckland Museum]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project|WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Armenia's Educational Workshops|Wikimedia Armenia's Educational Workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment|Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 10:02, 10 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26091771 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th January 2024, we had our first user group meeting held online this year.
** Shared updates about the [[:m:WikiConference Kerala|WikiConference Kerala]] and [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Malayalam_Wikipedia_21st_Birthday_Celebration|21st Birthday Celebration of Malayalam Wikipedia]] held on 23 Dec 2023 at Thrissur.
** Shared updates about the [[:m:Wikimedians_of_Kerala/Events/Wikisource_Digitization_Event,_Pala|Wikisource digitization program]] held at St. Mary's GHSS Pala. 
** Discussed about the Monthly newsletter of UG....([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Feb 2024 - [[:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/February_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26198188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== 13-ാം വിക്കി തിരുത്തൽ വാർഷികം ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[പ്രമാണം:Balloons-aj.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''ആദ്യ വിക്കി തിരുത്തൽ ദിനാശംസകൾ!'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},
&lt;br&gt;
മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ താങ്കളുടെ [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/Shajiarikkad&amp;dir=prev&amp;limit=1 ആദ്യ തിരുത്തലിന്റെ] 13-ാം വാർഷികം ആഘോഷിക്കുന്ന ഈ അവസരത്തിൽ മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ താങ്കൾക്ക് എന്റെ ആശംസകൾ.- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 10:13, 27 ഫെബ്രുവരി 2024 (UTC)
|}

== This Month in Education: February 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 2 • February 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February|2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/More two wiki-education partnerships|More two wiki-education partnerships]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Open Education Week 2024 in Mexico|Open Education Week 2024 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows|Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Education Philippines promotes OERs utilization|Wiki Education Philippines promotes OERs utilization]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Loves Librarians, Kaduna|Wiki Loves Librarians, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Workshop 2024 CfP - Call for Papers Research track|Wiki Workshop 2024 CfP – Call for Papers Research track]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:38, 20 മാർച്ച് 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26310117 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th February 2024, we had our second user group meeting held online at Google Meet platform this year.
** Shared updates about the ongoing [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]] by [[User:Tonynirappathu]].
** Discussed about the [[:m:Tamil-Malayalam Community Collaboration|Tamil-Malayalam Community Collaboration]] plans and invited members to join the initiate.
** Discussed the technical issues in the Malayalam Wikipedia and shared updates about the ''Wikimedians of Kerala technical group'' ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Shared updates about [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 30th Mar 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/March_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 17:30, 28 മാർച്ച് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's third newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 30th March 2024, we had our third user group monthly meeting held online at User Group's Telegram platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki campaigns.
** Discussed about [[:c:Wiki Loves Earth 2024|Wiki loves Earth]] campaign and usergroup's interest in organising it in India level.
** Discussed about WikiFunctions and members shared updates about their views. ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/March_2024|Read more at...]])

'''Eevents &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group is planning to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th Arp 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/April_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 06:18, 21 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 3 • March 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna|Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand|Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad|Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wikipedia within the Education Setting in Albania|Wikipedia within the Education Setting in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:28, 28 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26659969 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 4 • April 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/EduWiki Updates From Uganda|EduWiki Updates From Uganda]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024|Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil|Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project|Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 03:20, 14 മേയ് 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26698909 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April-May 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27th April, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki edit-a-thons and hack-a-thons.
** Discussed about recent happenings in Malayalam Wikipedia.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2024|'' Read more at...'']])
* On 25th May, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Discussed about India election 2024 edit-a-thon running in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about technical training for editors in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about Indic Media Wiki Developers user group [[:m:Wikimedia Hackathon Kochi - 2024|Hackathon]] happened at Tinkerspace, Kalamassery.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2024|'' Read more at...'']])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
**[[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
**[[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
**[[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group has proposed an application to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 15th June 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/June_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Rajithsiji|Rajithsiji]] &amp; [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] on 13:26, 14 ജൂൺ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26940905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 5 • May 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024|Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan|Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia|Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons|Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/We left a piece of our hearts at Arhavi|We left a piece of our hearts at Arhavi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series |Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA|Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:30, 15 ജൂൺ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26854161 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: June 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 6 • June 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect|From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico|5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students|Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024|First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy|Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects |Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions|Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration|Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:58, 9 ജൂലൈ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27085892 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - June 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 15th June 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the MC final draft version and voting procedure. Suggested open voting in meta to select the offical voter of the Wikimedians of Kerala UG.
** Shared updates about Technical Consultations 2024 program by Indic MediaWiki Developers UG and discussed how community members can get involved.
** Shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|Wiki Loves Onam Rapid grant]] by User:Gnoeee and discussed the focus of the event with the members. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2024|Read more at...]])
* On 29th June 2024, we had a special meeting held online at Jitsi platform to discuss with the UG members and Malayalam community about the MC voting.
** User:Ranjithsiji was selected as official voter of UG after open voting in meta and asked the community about the feedback before voting.
** Discussed about Movement Charter and members shared updates about their views. UG members invloved in translating the MC page to Malayalam. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/MC discussion June 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* Past events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been ended on June 15th and nearly [https://editathonstat.toolforge.org/ige24/index.php 87 articles] has been created/updated.
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 20th July 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 08:41, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26958227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - July 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th July 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Akhilan presented the idea about photo documentation that aims to document a village and a photo scavenger hunt. The more details about it can been seen at [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Village Documentation - Thalavoor|Village Documentation - Thalavoor]] and [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Wikipedia Takes Kollam|Wikipedia Takes Kollam]] pages.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|''Wiki Loves Onam'']] grant proposal which got approved for in FY 2023-24 (Round 6) that aims to document videos and photos in Wikimedia platforms. Planning to share more updates in the month of August.
** Discussed about the user groups upcoming months plan. User:Ranjithsiji and User:Manojk shared plans for submitting grant proposals for organising some events in upcoming months. 
** Community members User:Irvin calicut, User:Akhilan, User:Tonynirappathu was elected for auditing the grants involving the user group.([https://etherpad.wikimedia.org/p/IN-KL_Meetup_July_2024 read more at...])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group members User:Gnoeee and User:Ranjithsiji will be travelling to Wikimania this year from Kerala and User:Mujeebcpy will be joining from Austria.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Aug 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 14:49, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27190605 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 ==

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

താങ്കളുടെ  പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്.

പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78

മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്.

ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി!

സസ്നേഹം,
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) 
ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&amp;oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 7 • August 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran|Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba|Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine|Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Edu Wiki Camp in Serbia, 2024|Edu Wiki Camp in Serbia, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount|Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning|Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon|Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop|Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:22, 11 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27310254 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 8 • October 2024&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/CBSUA Wiki Education turns 1 year|CBSUA Wiki Education turns 1 year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic|7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo|Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edu_Wiki_in_South_Sudan:_Creating_a_better_future_in_education|Empowering Digital Literacy through Wikimedia in South Sudan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD|Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month |New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms|Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global|WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia helps in improving cognitive skills|Wikipedia helps in improving cognitive skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact|Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WiLMa PH establishes a Wiki Club|WiLMa PH establishes a Wiki Club]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 14:57, 12 നവംബർ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27733413 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 9 • November 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Auckland Museum Wikipedia Student Programme|Auckland Museum Wikipedia Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language|Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week|Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania|Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in Albania, 2024|Wikidata birthday in Albania, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in School |Wikidata birthday in School]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University|Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia MKD's new collaborations and new content|Wikimedia MKD's new collaborations and new content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program|Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:13, 10 ഡിസംബർ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27879342 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 1 • January 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey|Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress|Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Celebrating 10 Years of Wiki Education|Celebrating 10 Years of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran|Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra|Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey |Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania|Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia|Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia|Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wikimedia and Scientific Events in Brazil|Wikimedia and Scientific Events in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wiki Workshop- Call for Contributions|Wiki Workshop- Call for Contributions]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:56, 5 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28111205 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: February 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 2 • February 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute|Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs|Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students|Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen|Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wiki Workshop in Mitrovica |Wiki Workshop in Mitrovica]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles|Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar|Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 09:04, 12 മാർച്ച് 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28314249 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== GFDL -&gt; Cc-by-sa-4.0 ==

[[#GFDL]], [[#Relicense of GFDL]], [[#cc-by-sa-4.0 / GFDL]] നമസ്കാരം! Commons-ൽ GFDL സംബന്ധിച്ച [[:c:Commons:Village_pump/Proposals#Proposal_(change_GFDL_cut-off_date)|ചർച്ച]] നടക്കുകയാണ്. ഫയലുകളുടെ ലൈസൻസുകൾ മാറ്റാനുള്ള അപേക്ഷ പരിശോധിക്കുന്നത് വളരെ സഹായകരമാകും. നന്ദി! [[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 09:43, 6 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)

== This Month in Education: March 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 3 • March 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia|A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia|Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Faculty of Social Sciences Workshop in Albania|Faculty of Social Sciences Workshop in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme|Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March|Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:04, 10 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28458563 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: April 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 4 • April 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia|Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil|The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools|EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja|Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues |Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage in Has region, Northern Albania|Wikivoyage in Has region, Northern Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage workshop in Bulqiza|Wikivoyage workshop in Bulqiza]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:48, 10 മേയ് 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28656387 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: May 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 5 • May 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje|Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:58, 28 മേയ് 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28771448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: June 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 6 • June 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:19, 27 ജൂൺ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28903832 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: July 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 7 • July 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 03:01, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29005310 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: August 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 8 • August 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:16, 2 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29205629 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: September 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 9 • September 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:10, 2 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29344785 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: October 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 10 • October 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025|&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA &amp; Amman Arab University|JDACA &amp; Amman Arab University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:05, 2 നവംബർ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29511272 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: November 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 11 • November 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:47, 30 നവംബർ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29716809 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: December 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 12 • December 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 14:22, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29814101 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:26, 28 ജനുവരി 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

New camera new click malayam story [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-77285-5|&amp;#126;2026-77285-5]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-77285-5|talk]]) 03:34, 4 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC)

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 11:56, 3 മാർച്ച് 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 10:21, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:ZI Jony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>6zlnno3b0aqsv7fmrsxsfrajb3qwh6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പാലാഴിമഥനം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157869</id>
    <revision>
      <id>4615532</id>
      <parentid>4594547</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7938" sha1="qobaqvfg3xqvlxrxyoscxyqvefj9upi" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  പാരിജാത പുഷ്പങ്ങളാൽ കോർത്ത ഒരു
ദിവ്യഹാരം സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

ഇന്ദ്രൻ പാരിജാത പുഷ്പമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നു പോയി. താഴ്ന്നുപോയ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ പലതരം
ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qobaqvfg3xqvlxrxyoscxyqvefj9upi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615533</id>
      <parentid>4615532</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8037" sha1="nirmqqk25ma8uqhw52yrge1ss9r07e9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  പാരിജാത പുഷ്പങ്ങളാൽ കോർത്ത ഒരു
ദിവ്യഹാരം സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

ഇന്ദ്രൻ പാരിജാത പുഷ്പമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നു പോയി. താഴ്ന്നുപോയ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>nirmqqk25ma8uqhw52yrge1ss9r07e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615535</id>
      <parentid>4615533</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7977" sha1="kcktgpu3rs95oja4mwy8f22gff8ioee" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല നൽകി. 
അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

ഇന്ദ്രൻ പാരിജാത പുഷ്പമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നു പോയി. താഴ്ന്നുപോയ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kcktgpu3rs95oja4mwy8f22gff8ioee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615536</id>
      <parentid>4615535</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7997" sha1="0ssm5rq7uae3br8yzq85uzkvev47sps" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

ഇന്ദ്രൻ പാരിജാത പുഷ്പമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നു പോയി. താഴ്ന്നുപോയ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0ssm5rq7uae3br8yzq85uzkvev47sps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615539</id>
      <parentid>4615536</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7966" sha1="45bqwqmspj216vv11w0feqyim9z8uou" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

മാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ പൂമാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നു പോയി. താഴ്ന്നുപോയ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>45bqwqmspj216vv11w0feqyim9z8uou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615540</id>
      <parentid>4615539</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7991" sha1="5dt8jxi73slkwb1npiovzvt1coqkoe5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

മാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ പൂമാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നു പോയി. താഴ്ന്നുപോയ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>5dt8jxi73slkwb1npiovzvt1coqkoe5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615541</id>
      <parentid>4615540</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7991" sha1="qeudupqvwod2od74ijc9dy1iaie0tej" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നു പോയി. താഴ്ന്നുപോയ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qeudupqvwod2od74ijc9dy1iaie0tej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615542</id>
      <parentid>4615541</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7925" sha1="1u58hx7no1s8dxwxzy0v6cwd052tdg3" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നുപോയ മന്ദരപർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. മഥനം കഴിയുംവരെ വിഷ്ണുവിൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു.

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1u58hx7no1s8dxwxzy0v6cwd052tdg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615544</id>
      <parentid>4615542</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7825" sha1="7f920pbphmmny400wju4773fmogrxd4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നുപോയ മന്ദരപർവ്വതത്തെ [[വിഷ്ണു| വിഷ്ണുവിൻ്റെ]] [[കൂർമ്മം| കൂർമ്മാവതാരം ]]   യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തികൊണ്ടു വന്നു.

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7f920pbphmmny400wju4773fmogrxd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615545</id>
      <parentid>4615544</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7893" sha1="i74s3r4d83y118cz2nhr42x3a6eawva" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നുപോയ മന്ദരപർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തികൊണ്ടു വന്നു.

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>i74s3r4d83y118cz2nhr42x3a6eawva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615546</id>
      <parentid>4615545</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7918" sha1="ib0je4j6fu1a0gvss331fwbxrpdaekl" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നുപോയ മന്ദരപർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. ഭഗവാൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തികൊണ്ടു വന്നു.

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ib0je4j6fu1a0gvss331fwbxrpdaekl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615547</id>
      <parentid>4615546</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7917" sha1="3prrv2zq1jce067a61bulyg5s4lwufe" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്നുപോയ മന്ദരപർവ്വതത്തെ ഉയർത്താൻ [[വിഷ്ണു]] [[കൂർമ്മം]] ആയി അവതരിച്ചു. ഭഗവാൻ്റെ കൂർമ്മാവതാരം മന്ദരപർവ്വതത്തെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തികൊണ്ടുവന്നു.

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3prrv2zq1jce067a61bulyg5s4lwufe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615549</id>
      <parentid>4615547</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7809" sha1="puxcip2q6db7d6r0ho3gzhfzptjf95v" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ    കടകോലായ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[വിഷ്‌ണു]] ഭഗവാൻ [[കൂർമ്മ]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>puxcip2q6db7d6r0ho3gzhfzptjf95v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615550</id>
      <parentid>4615549</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7808" sha1="g3am2unh5f2x718n2o0caxo2a3a3gyj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ    കടകോലായ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. 
[[വിഷ്‌ണു ]] ഭഗവാൻ [[കൂർമം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>g3am2unh5f2x718n2o0caxo2a3a3gyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615551</id>
      <parentid>4615550</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7814" sha1="qxf86bjpbcwax2mikyzjtlbokvsoc8g" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ    കടകോലായ മന്ദരപർവ്വതം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. ഭഗവാൻ 
[[വിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qxf86bjpbcwax2mikyzjtlbokvsoc8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615552</id>
      <parentid>4615551</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7779" sha1="6d8hxatpp8hpfis9nh4ouvhxrith9q4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ    കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[വിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6d8hxatpp8hpfis9nh4ouvhxrith9q4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615553</id>
      <parentid>4615552</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7788" sha1="7e0wh6ageokjeneziz0pi5u4wzj0oy8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ    കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[മഹാവിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7e0wh6ageokjeneziz0pi5u4wzj0oy8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615554</id>
      <parentid>4615553</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7770" sha1="r2fyvkaotpi3bp8fpd3fnpp1sef8hav" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. പെട്ടെന്ന്  കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[മഹാവിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>r2fyvkaotpi3bp8fpd3fnpp1sef8hav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615555</id>
      <parentid>4615554</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7786" sha1="2vbthcx3f54w67kcj9xbb6spitjotaw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[മഹാവിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>2vbthcx3f54w67kcj9xbb6spitjotaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615556</id>
      <parentid>4615555</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7787" sha1="ml06gwyhikcarcs1wxxcu5qnkbta79o" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[മഹാവിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ച് നീലനിറമായി. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ml06gwyhikcarcs1wxxcu5qnkbta79o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615557</id>
      <parentid>4615556</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7768" sha1="t3llo3wfb5s4r4msjo85r722bpd20j1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[മഹാവിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ചു. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠൻ ആയിമാറി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>t3llo3wfb5s4r4msjo85r722bpd20j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615558</id>
      <parentid>4615557</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7767" sha1="kophms70xfbgaly5mngjgavwffw011q" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതു കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴികടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[മഹാവിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ചു. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠനായിമാറി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kophms70xfbgaly5mngjgavwffw011q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615560</id>
      <parentid>4615558</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7767" sha1="fp52ujf9kiex4r3zqyh9ibxlr4bb4fn" xml:space="preserve">{{prettyurl|Palazhi Madhanam}}
[[പ്രമാണം:Suvarnabhumi Airport, Bangkok.jpg|400px|thumb|പാലാഴിമഥനം (ബാങ്കോക്ക് വിമാനത്താവളത്തിലെ ശില്പമാതൃക]] '''പാലാഴിമഥനം''' അഥവാ '''സമുദ്രമന്തനം''' എന്നത്
[[അമൃതം]] എടുക്കാനായി [[ദേവന്മാർ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ചേർന്ന് [[പാലാഴി]] കടഞ്ഞുവെന്ന് [[പുരാണങ്ങൾ|ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ]] പറയുന്നു. കടകോലായി [[മന്ദര പർവതം|മന്ഥരപർവ്വതവും]], കയറായി [[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പ ശ്രേഷ്ഠനേയും ഉപയോഗിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും വലിച്ചു.  മഥനത്തെത്തുടർന്ന് പാലാഴിയിൽ നിന്നും നിരവധി ദിവ്യ വസ്തുക്കൾ പൊന്തിവന്നു. ഒടുവിൽ സ്വർണ്ണകുംഭത്തിൽ അമൃതുമായി [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിദേവനും]] ഉയർന്നു വന്നു. നിരവധി പുരാണങ്ങളിൽ '''പാലഴിമഥനം'''  പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]], [[രാമായണം|രാമായണത്തിലും]], [[ഭാഗവതം|ഭാഗവതത്തിലും]] പാലഴിമഥനം വർണ്ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;മഹാഭാരതം -- ഡോ.പി.എസ്.നായർ -- വിദ്യാരംഭം, ആലപ്പുഴ&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ശ്രീമദ് മഹാഭാഗവതം -- തേമ്പാട്ട് ശങ്കരൻ നായർ -- മാതൃഭൂമി പബ്ലീഷേസ്-- ISBN : 978-81-8264-912&lt;/ref&gt;

== കഥ ==
[[അത്രി|അത്രി മഹർഷിയുടെ]] പുത്രനും 
[[പരമശിവൻ|പരമശിവന്റെ]] അംശവുമായ [[ദുർ‌വാസാവ്|ദുർവാസാവ് മഹർഷിക്ക്]] ഒരിക്കൽ ദേവലോകത്തു വെച്ച് സുന്ദരികളായ വിദ്യാധര സ്ത്രീകൾ  
ദിവ്യമായ പാരിജാത പുഷ്പമാല സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അത് [[ഐരാവതം|ഐരാവതത്തിന്റെ]] പുറത്തേറി വരുന്ന [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവേന്ദ്രന്]] സ്നേഹപൂർവ്വം സമ്മാനിച്ചു.  

പൂമാല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിൽ അത് തലയിൽ ചൂടാനായി ഇന്ദ്രൻ മാല ഐരാവതത്തിന്റെ മുകളിൽ വച്ചു തലമുടി വൃത്തിയായി ചീകിയൊതുക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനോടകം പൂവിന്റെ വാസനയിൽ ആകൃഷ്ടരായി എത്തിയ  വണ്ടുകൾ  ഐരാവതത്തിനു ചുറ്റും മൂളി പറക്കാൻ തുടങ്ങി. വണ്ടുകളുടെ ശല്യം കൂടിവന്നപ്പോൾ ഐരാവതം പൂമാലയെടുത്ത് നിലത്തിട്ട് ചതച്ചുകളഞ്ഞു. ഇതുകണ്ട് കോപിഷ്ടനായ ദുർവ്വാസാവ് ദേവേന്ദ്രനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും '''ജരാനര ബാധിക്കട്ടെ !''' എന്ന് ശപിച്ചു.  പാലാഴി കടഞ്ഞ് [[അമൃതം]] കഴിച്ചാൽ ശാപമോക്ഷം കിട്ടുമെന്ന് ത്രിമൂർത്തികൾ ഉപദേശിച്ചു. 

[[ദേവൻ|ദേവന്മാരും]] [[അസുരൻ|അസുരന്മാരും]] ഒത്തുചേർന്ന് പാലാഴി കടയാൻ തിരുമാനിച്ചു. കടക്കോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തേയും കയറായി [[വാസുകി | വാസുകിയെയും]]  നിശ്ചയിച്ചു. വാസുകിയുടെ തലഭാഗം അസുരന്മാരും, വാൽഭാഗം ദേവന്മാരും പിടിച്ചു വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. വലിയുടെ ശക്തിയിൽ  കടകോലായ മന്ദരം പാലാഴിയിൽ താഴാൻ തുടങ്ങി. [[മഹാവിഷ്‌ണു]]  [[കൂർമ്മം]] അവതാരം കൈകൊണ്ട് മന്ദരത്തിന് ആധാരമായി നിലകൊണ്ടു. 

പാലാഴിമഥനം വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. ക്ഷീണിതനായ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു.  ലോക നാശകാരകമായ ആ വിഷം പരമശിവൻ പാനം ചെയ്തു. വിഷം അകത്തു പോകാതിരിക്കാൻ പാർവതി ശിവന്റെ കഴുത്തിൽ അമർത്തി പിടിച്ചു. 

വിഷം പുറത്തേക്കു പോകാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു ശിവൻ്റെ വായ് പൊത്തി പിടിച്ചു. അതോടെ ഗതിമുട്ടിയ ഹലാഹലം ശിവ കണ്ഠത്തിൽ ഉറച്ചു. അങ്ങനെ ശിവൻ നീലകണ്ഠനായിമാറി. ശ്രീപാർവ്വതിയും മറ്റ്  ദേവന്മാരും  പരമശിവന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനയോടെ ഉറങ്ങാതിരുന്ന ആ ദിവസമാണ് [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയായി]] ആചരിക്കുന്നത്.

പാലാഴിമഥനം തുടർന്നപ്പോൾ ഐശ്വര്യ ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം പലതരം ദിവ്യ വസ്തുക്കളും ഉയർന്നുവന്നു. അവസാനം അമൃത കുംഭവുമായി  [[ധന്വന്തരി]] പുറത്തുവന്നു.  ഉടനെ അസുരന്മാർ അമൃത് തട്ടിയെടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക്‌ പോയി. ദേവന്മാർ  വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണു മോഹിനിരൂപത്തിൽ അസുരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി തന്ത്രപൂർവം അമൃത് കൈക്കലാക്കി ദേവന്മാർക്ക് കൊടുത്തു.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ ഐതിഹ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fp52ujf9kiex4r3zqyh9ibxlr4bb4fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ത്രിപുരദഹനം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159003</id>
    <revision>
      <id>4615494</id>
      <parentid>4580328</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13644" sha1="hl9s6jbzjt4fnju9hvor9ij9tx5hk9i" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നീ അസുരന്മാർ നിർമ്മിച്ച് സ്വർണ്ണ, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. താരകാസുരനെ വധിച്ചത് ദേവസൈന്യാധിപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ്. 

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങൾ വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരലബ്ധിയാൽ ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതെ ആയപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും വേദങ്ങൾ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ രഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>hl9s6jbzjt4fnju9hvor9ij9tx5hk9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615495</id>
      <parentid>4615494</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13617" sha1="0wm2a2jida0i9tu8ggzegcfb6637f76" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ത്രിപുരങ്ങൾ (3 നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. താരകാസുരനെ വധിച്ചത് ദേവസൈന്യാധിപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങൾ വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരലബ്ധിയാൽ ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതെ ആയപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും വേദങ്ങൾ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ രഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>0wm2a2jida0i9tu8ggzegcfb6637f76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615496</id>
      <parentid>4615495</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13603" sha1="843rf9uq0upad4acey64audr3k1er79" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. താരകാസുരനെ വധിച്ചത് ദേവസൈന്യാധിപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങൾ വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരലബ്ധിയാൽ ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതെ ആയപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും വേദങ്ങൾ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ രഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>843rf9uq0upad4acey64audr3k1er79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615497</id>
      <parentid>4615496</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13693" sha1="t166v2nlz8tf601zj5ox662e8iyv3ci" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. താരകാസുരനെ വധിച്ചത് ദേവസൈന്യാധിപനായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങൾ വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരലബ്ധിയാൽ ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതെ ആയപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും വേദങ്ങൾ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ രഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>t166v2nlz8tf601zj5ox662e8iyv3ci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615498</id>
      <parentid>4615497</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13687" sha1="tocffewh9xfzm6cddbwm5qblopmqjpf" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. താരകാസുരനെ വധിച്ചത് ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങൾ വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരലബ്ധിയാൽ ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതെ ആയപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും വേദങ്ങൾ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ രഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>tocffewh9xfzm6cddbwm5qblopmqjpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615499</id>
      <parentid>4615498</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13688" sha1="mcrod96niiw7dlc34gimo2ezz2uuahb" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങൾ വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരലബ്ധിയാൽ ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതെ ആയപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും വേദങ്ങൾ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ രഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>mcrod96niiw7dlc34gimo2ezz2uuahb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615501</id>
      <parentid>4615499</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13706" sha1="6c0uqn2is0x467q6cg3l6lm87m59p1q" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങൾ വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരലബ്ധിയാൽ ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതെ ആയപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>6c0uqn2is0x467q6cg3l6lm87m59p1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615502</id>
      <parentid>4615501</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13668" sha1="fw0iq5vye61e31r2sw3wpfduvw3wlye" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>fw0iq5vye61e31r2sw3wpfduvw3wlye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615503</id>
      <parentid>4615502</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13622" sha1="rg415bz9dgy2xoidqhp2ca0gevth91f" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>rg415bz9dgy2xoidqhp2ca0gevth91f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615505</id>
      <parentid>4615503</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13617" sha1="c6g8b7k8q8q5r3o4pjh8ud54reqvsgv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ കൊല്ലുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>c6g8b7k8q8q5r3o4pjh8ud54reqvsgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615506</id>
      <parentid>4615505</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13632" sha1="h0mmtf3nz5elrhdm45010lx4eyli97b" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>h0mmtf3nz5elrhdm45010lx4eyli97b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615507</id>
      <parentid>4615506</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13651" sha1="41n9901olcrrsc1wsx28bwu0go8i5tq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ചശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>41n9901olcrrsc1wsx28bwu0go8i5tq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615508</id>
      <parentid>4615507</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13702" sha1="lye2fwvuuycrtpqrblmjdrzjf7tfqw5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം പരമശിവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>lye2fwvuuycrtpqrblmjdrzjf7tfqw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615509</id>
      <parentid>4615508</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13694" sha1="jgnziivsnkq4jd6qdmwq53wwbockxla" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ സർവ സന്നാഹങ്ങളോടുമൊത്ത് ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി കെട്ടി എന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>jgnziivsnkq4jd6qdmwq53wwbockxla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615510</id>
      <parentid>4615509</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13642" sha1="ri2xzaktotf6dqgcl5ob2aefr62d7h1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ഇതര പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>ri2xzaktotf6dqgcl5ob2aefr62d7h1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615511</id>
      <parentid>4615510</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13642" sha1="2i4corr0nitj6csw64dc7y2awpilfub" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] എന്ന സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>2i4corr0nitj6csw64dc7y2awpilfub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615512</id>
      <parentid>4615511</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13629" sha1="4rlehi8xyuh8f9mggrw871zc24ul9l6" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വൈഷ്‌ണവാവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>4rlehi8xyuh8f9mggrw871zc24ul9l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615513</id>
      <parentid>4615512</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13654" sha1="fuk8m68m366nwe2fkwnmpn4m0ysuauo" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ രാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>fuk8m68m366nwe2fkwnmpn4m0ysuauo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615514</id>
      <parentid>4615513</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13666" sha1="2axkbex5qwiy2gaswdpik5gtyibwfbh" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   ദിവ്യാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ മഹാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>2axkbex5qwiy2gaswdpik5gtyibwfbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615516</id>
      <parentid>4615514</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* കഥ */</comment>
      <origin>4615516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13678" sha1="buzg20lcu67tkvttd9mdu220tmokfec" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാരി എന്ന പേരിലും ശിവൻ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>buzg20lcu67tkvttd9mdu220tmokfec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615517</id>
      <parentid>4615516</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13654" sha1="si5qr3rkiggrqo7wie79qxeuz879our" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ഭഗവാന് ത്രിത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>si5qr3rkiggrqo7wie79qxeuz879our</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615518</id>
      <parentid>4615517</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13642" sha1="n3ahyktpaju9inmmeruill9i3iov6xr" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ഭഗവാന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>n3ahyktpaju9inmmeruill9i3iov6xr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615519</id>
      <parentid>4615518</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13639" sha1="6ls62oi037uk3hxhight1fckgjnzkid" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>6ls62oi037uk3hxhight1fckgjnzkid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615520</id>
      <parentid>4615519</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13640" sha1="fz7bamhsbcf5espxf30u5dc0im2afng" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവനെ സമീപിച്ചു . ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>fz7bamhsbcf5espxf30u5dc0im2afng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615521</id>
      <parentid>4615520</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13647" sha1="ku65zu9el6jv6je50zf3s9qo42ntfxa" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ   പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്തു. ആ ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>ku65zu9el6jv6je50zf3s9qo42ntfxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615523</id>
      <parentid>4615521</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13622" sha1="g766d08h0ttdav7zopjgke47xupv6yw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട   പാശുപതാസ്ത്രം  ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>g766d08h0ttdav7zopjgke47xupv6yw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615524</id>
      <parentid>4615523</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13623" sha1="ikmni7cub7f7dzfnbnzckyxozzcuzx3" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട   പാശുപതാസ്ത്രം  ത്രിപുര വാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ എല്ലാവരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>ikmni7cub7f7dzfnbnzckyxozzcuzx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615525</id>
      <parentid>4615524</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13614" sha1="gexsr9gyncomy6sg5c1flhurpk3sgre" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണ് സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചതത്രെ. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട   പാശുപതാസ്ത്രം  ത്രിപുര വാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>gexsr9gyncomy6sg5c1flhurpk3sgre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615526</id>
      <parentid>4615525</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13614" sha1="swvezqyzz34gyn72hihm5i0gzm46web" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒന്നിച്ചുവരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട   പാശുപതാസ്ത്രം  ത്രിപുര വാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>swvezqyzz34gyn72hihm5i0gzm46web</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615527</id>
      <parentid>4615526</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13616" sha1="1228cduy5vhd1rdzwev7kidi6u33qdk" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാണ് കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട   പാശുപതാസ്ത്രം  ത്രിപുര വാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>1228cduy5vhd1rdzwev7kidi6u33qdk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615528</id>
      <parentid>4615527</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13613" sha1="4o3s6xpt9ar99cvhm1yn1w62m66o8kv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട   പാശുപതാസ്ത്രം  ത്രിപുര വാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>4o3s6xpt9ar99cvhm1yn1w62m66o8kv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615529</id>
      <parentid>4615528</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13631" sha1="8d4itnoujtpe8rc06o4e2t70ee3cinz" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thripura Dhanam}}
{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''ത്രിപുരദഹനം'''&lt;/big&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: small; text-align: center; font-style: italic;&quot; |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]&lt;br /&gt;ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]]
|-
! [[രഥം]]
| [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]]
|-
! തേരാളി
| [[ബ്രഹ്മാവ്]]
|-
! തേർ ചക്രങ്ങൾ
| [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]]
|-
! [[കുതിര|കുതിരകൾ]]
| [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]]
|-
! [[വില്ല്]]
| സംവത്സരകാലം
|-
! ഞാൺ
| കാളരാത്രി, [[വാസുകി]]
|-
! അമ്പ്
| [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]]
|-
! ധ്വജസ്തംഭം
| മന്ദരപർവ്വതം
|-
! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]]
| [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]]
|-
! പാദുകങ്ങൾ
| [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]]
|}
താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി  അസുരശില്പിയായ മയൻ  നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒരൊറ്റ അമ്പ് എയ്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.  ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്.

== കഥ ==
താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ   താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപം ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി  യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച ചലിക്കുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്കു ലഭിക്കണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽമാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശമുണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. തങ്ങളുടേതായ പുരങ്ങളിൽ യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ അടക്കിവാണു. 

ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ സന്നാഹങ്ങളോടെ വസിച്ചുപോന്നു. വരബലത്താൽ അഹങ്കാരികളായ
ത്രിപുരന്മാർ ദേവന്മാരെ കൂടുതൽ ദ്രോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശല്യം സഹിക്കവയ്യാതായപ്പോൾ  അവരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ദേവന്മാർ ശിവൻ്റെ സഹായം തേടി.  ഈ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു.

ഭഗവാന് പുണ്യരഥമായി ഭൂമിദേവി, 
മഹാമേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം മഹാമേരുവിന്റെ മുകളിലാണ് ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നത്. ധ്വജസ്തംഭത്തിനൊപ്പം ദേവന്മാർ മുഴുവനും ശിവനു കൂട്ടിനെത്തി. മഹാവിഷ്ണുവിനെ അമ്പാക്കിമാറ്റി, അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും. അമ്പിന്റെ കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. 

അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം  ദേവന്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമി തേർത്തട്ടും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. 

ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനുനേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. മന്ദരപർവതം അച്ചുകോലും മേരു പർവതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയുമായിരുന്നത്രെ. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചുവെന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്).  ത്രേതായുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിൻ്റെ
അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി ഭേദിച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. 

ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട   പാശുപതാസ്ത്രം  ത്രിപുര വാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു.  ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു.

== മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം ==
അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

== [[അമർകാണ്ടക്]] ==
അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]]  ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.   ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.   നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.&lt;ref name='svk'&gt;1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809;  സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]]</text>
      <sha1>8d4itnoujtpe8rc06o4e2t70ee3cinz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റിച്ചാർഡ് അപ്‌ജോൺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163852</id>
    <revision>
      <id>4615515</id>
      <parentid>3643183</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5634" sha1="7tr2z4iauvkbthb989k0v1ny52jt6bb" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Richard Upjohn}}
{{Infobox architect
|name                 =റിച്ചാർഡ് അപ്ജോൺ
|image                = File:Richard Upjohn oil portrait circa 1870.png
|caption               = Upjohn oil portrait circa 1870
|nationality          =
|birth_date           = {{birth date|1802|1|22|df=yes}}
|birth_place          = [[Shaftesbury]], [[England]], UK
|death_date           = {{death date and age|1878|8|16|1802|1|22|df=yes}}
|death_place          = [[Putnam County, New York]], USA
|practice             =
|significant_buildings=[[Trinity Church, New York|Trinity Church]] in [[New York City]]&lt;br/&gt;[[Edward King House|The Edward King House]] in [[Newport, Rhode Island]]&lt;br/&gt;[[St. Paul's Cathedral (Buffalo)|St. Paul's Cathedral]] in [[Buffalo, New York]]
|significant_projects =
|significant_design   =
|awards               =
}}
[[File:Trinity Church New York Birdseye.jpg|thumb|250px|right|ട്രിനിറ്റി ദേവാലയം [[ന്യൂയോർക്ക്]]]]
[[യു.എസ്.]] വാസ്തുശില്പവിദഗ്ദ്ധനും [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഒഫ് ആർക്കിടെക്റ്റ്സ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aiatopten.org/hpb/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-10-12 |archive-date=2004-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040501035245/http://www.aiatopten.org/hpb/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ സ്ഥാപകനുമായിരുന്നു '''റിച്ചാർഡ് അപ്ജോൺ'''. 1802 ജനുവരി 22-ന് [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിൽ]] ഷാഫ്റ്റ്സ്ബറിയിൽ ജനിച്ചു. 1829-ൽ യു.എസ്സിലേക്കു പോയി. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം നിർമിച്ച ദേവാലയങ്ങൾ ഗോഥിക് നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ആദിമഘട്ടത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നവയായിരുന്നു. 1839-46 വർഷങ്ങളിൽ ന്യൂയോർക്കിൽ ഇദ്ദേഹം ട്രിനിറ്റി ദേവാലയം നിർമിച്ചു. വാസ്തുനിർമ്മാണശൈലിയിൽ പക്വത നേടിയ ഒരു ശില്പിയുടെ സംഭാവനയെന്ന നിലയിൽ ഇതു പരിഗണന അർഹിക്കുന്നു. കലർപ്പില്ലാത്ത ലംബമാനമായ ഗോഥിക് ശൈലി അതിന്റെ യഥാർഥ സ്വഭാവത്തിൽതന്നെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നുവെന്നതാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ശൈലിയുടെ സവിശേഷത. സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്ന ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾക്ക് യോജിക്കുംവിധം തടിയിൽ ഭംഗിയും വെടിപ്പുമുള്ള ദേവാലയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ അപ്ജോൺ ഗ്രാമീണ വാസ്തുശില്പം&lt;ref&gt;http://www.vintagedesigns.com/rev/upjohn/index.htm&lt;/ref&gt; (Rural Architecture-1852) എന്ന പ്രബന്ധത്തിൽ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. വലിയ എടുപ്പുകളും മോടിയും ഇല്ലെങ്കിലും ഒരു ദേവാലയത്തിനുണ്ടായിരിക്കേണ്ട ലാളിത്യവും പരിശുദ്ധിയും, ആഭ്യന്തരവും ബാഹ്യവുമായ ആകർഷകതയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുള്ള ഒരു സംവിധാനമാണ് അപ്ജോൺ ഇത്തരം മന്ദിരങ്ങൾക്ക് നൽകിയിട്ടുള്ളത്. [[ഇറ്റലി|ഇറ്റാലിയൻ]] നവോത്ഥാനശൈലിയുടെ പരിഷ്കരിച്ച പതിപ്പായിരുന്നു ഇത്. 1857-ൽ ഇദ്ദേഹം ''അമേരിക്കൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഒഫ് ആർക്കിടെക്റ്റ്സ്'' എന്ന സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കുകയും 1876 വരെ അതിന്റെ പ്രസിഡന്റായി സേവനം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു. 1878 ആഗസ്റ്റ് 17-ന് [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിൽ]] ഇദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
*http://www.answers.com/topic/richard-upjohn
*http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/upjohn.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913184509/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/upjohn.html |date=2011-09-13 }}
*http://www.facebook.com/pages/Richard-Upjohn/115848701795778

{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|അപ്ജോ{{ൺ}},_റിച്ചാ{{ർ}}ഡ്|അപ്ജോൺ, റിച്ചാർഡ്}}</text>
      <sha1>7tr2z4iauvkbthb989k0v1ny52jt6bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റുബിയേസീ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170411</id>
    <revision>
      <id>4615537</id>
      <parentid>4286657</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6189" sha1="m9pkdl4djxg03ng0od61mihtc7utkcg" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Rubiaceae}}
{{taxobox
|name = റുബിയേസീ&lt;br /&gt;Rubiaceae
|image = Luculia gratissima.jpg
|image_caption = ''[[Luculia gratissima]]''
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Asterids]]
|ordo = [[Gentianales]]
|familia = '''Rubiaceae'''
|familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]
|type_genus = ''[[Rubia]]''
|type_genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|subdivision_ranks = [[Subfamilies]]
|subdivision = 
*[[Cinchonoideae]]
*[[Ixoroideae]]
*[[Rubioideae]]
|}}

'''റുബിയേസീ''' - [[പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ|പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങളിലെ]] ഒരു കുടുംബം. ഇവയെ '''കോഫി കുടുംബം''', '''മാഡർ കുടുംബം''', '''ബെഡ്സ്ട്രോ കുടുംബം''' എന്നിങ്ങനെ സാധാരണയായി വിളിക്കുന്നു. വളരെ സാധാരണമായി കാണുന്ന പല ചെടികളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ട്. [[കാപ്പി]], [[സിങ്കോണ]], ഗാംബിയർ, റുബിയ, [[ഇക്സോറ|വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ജാസ്മിൻ]], [[ചെത്തി]] എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 611 ജനുസുകളും ഏകദേശം 13000 ഓളം സ്പീഷിസുകളും ഇതിനു കീഴിലായുണ്ട്.

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{commonscat|Rubiaceae}}
* [http://www.theplantlist.org/browse/A/Rubiaceae/ Rubiaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113111114/http://www.theplantlist.org/browse/A/Rubiaceae/ |date=2011-11-13 }} at [http://www.theplantlist.org/ ''The Plant List''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/ |date=2019-05-23 }}
* [http://delta-intkey.com/angio/www/graminea.htm Rubiaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2007-01-03 }}, [http://delta-intkey.com/angio/www/dialypet.htm Dialypetalanthaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201131458/http://delta-intkey.com/angio/www/dialypet.htm |date=2009-02-01 }}, [http://delta-intkey.com/angio/www/henrique.htm Henriquezaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071130075737/http://delta-intkey.com/angio/www/henrique.htm |date=2007-11-30 }}, [http://delta-intkey.com/angio/www/naucleac.htm Naucleaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071130080138/http://delta-intkey.com/angio/www/naucleac.htm |date=2007-11-30 }}, [http://delta-intkey.com/angio/www/theligon.htm Theligonaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201131243/http://delta-intkey.com/angio/www/theligon.htm |date=2009-02-01 }} at [http://delta-intkey.com/angio/ ''The Families of Flowering Plants (DELTA)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2007-01-03 }}
* [http://eol.org/pages/4202/overview Rubiaceae] at the [http://eol.org/ ''Encyclopedia of Life'']
* [http://www.mobot.org/mobot/research/APweb/orders/gentianalesweb.htm#Rubiaceae Rubiaceae] at the [http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/ ''Angiosperm Phylogeny Website'']
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10778 Rubiaceae] at the online [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=2 ''Flora of China''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501095724/http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=2 |date=2012-05-01 }}
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=10778 Rubiaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224213754/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=10778 |date=2017-12-24 }} at the online [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=5 ''Flora of Pakistan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080930071127/http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=5 |date=2008-09-30 }}
* [http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/family.php?family_id=198 Rubiaceae] at the online [http://www.zimbabweflora.co.zw/index.php ''Flora of Zimbabwe'']

* [http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/Taxon.aspx?id=_22034db9-2fe7-40b1-8b2d-3633d3d683dc&amp;fileName=Flora%201.xml Rubiaceae] at the online [http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/index.aspx ''Flora of New Zealand''] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525032751/http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/index.aspx |date=2017-05-25 }}

* [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=34784 Rubiaceae] at the [http://www.itis.gov/index.html ''Integrated Taxonomic Information System'']
* [http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=display&amp;classid=Rubiaceae Rubiaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111145620/http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=display&amp;classid=Rubiaceae |date=2012-11-11 }} at the ''[[USDA]] [[NRCS]] PLANTS database''
* [http://www.br.fgov.be/RESEARCH/PROJECTS/rubiaceae.php Rubiaceae Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001101100/http://www.br.fgov.be/RESEARCH/PROJECTS/rubiaceae.php |date=2011-10-01 }} at the [http://www.br.fgov.be/index.php ''National Botanic Garden of Belgium''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117015946/http://www.br.fgov.be/index.php |date=2011-11-17 }}
* [http://apps.kew.org/wcsp/rubiaceae/ World Checklist of Rubiaceae] at the [http://www.kew.org/index.htm ''Royal Botanic Gardens, Kew''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815042516/http://www.kew.org/index.htm |date=2012-08-15 }}
{{Taxonbar|from=Q156569}}
{{Authority control}}
{{സസ്യകുടുംബം}}
[[വർഗ്ഗം:റുബിയേസീ സസ്യകുടുംബം]]
[[വർഗ്ഗം:സസ്യകുടുംബങ്ങൾ]]

{{Biology portal bar}}</text>
      <sha1>m9pkdl4djxg03ng0od61mihtc7utkcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുള്ളൻ പായൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180736</id>
    <revision>
      <id>4615358</id>
      <parentid>4564975</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5927" sha1="8jwc16ng6spivy4p221uhjbn1hgu7n6" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Cabomba caroliniana}}
{{taxobox
|image = Cabomba caroliniana leaves.jpg
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|ordo = [[Nymphaeales]]
|familia = [[Cabombaceae]]
|genus = ''[[Cabomba]]''
|species = '''''Cabomba caroliniana'''''
|binomial = ''Cabomba caroliniana''
|binomial_authority = Gray
|}}

ഒരിനം ജലസസ്യമാണ് '''കബൊംബ കരൊലിനിയാന''' - '''Cabomba caroliniana'''. [[അക്വേറിയം|അക്വേറിയങ്ങളിൽ]] ഇവ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. [[വടക്കേ അമേരിക്ക|വടക്കേ അമേരിക്കയാണ്]] ഈ സസ്യത്തിന്റെ ജന്മദേശം. സ്വാഭാവിക ജലാവസ്ഥയെ ശിഥിലമാക്കുന്നതിനാൽ വടക്കേ അമേരിക്കയിലും ഓസ്ട്രേലിയയിലും ഇതിന്റെ അക്വേറിയ ഉപയോഗം വിലക്കിയിരിക്കുന്നു.

==വിവരണം==
ചെടിയുടെ തണ്ടുകൾ ശാഖോപശാഖകളായാണ് വളരുന്നത്. പച്ചകബൊംബയുടെ തണ്ടിൽ നിന്നും വിപരീത ദിശകളിലായി വിശറിപോലെ ഇലകൾ വളരുന്നു. ഈ ഇലകൾക്ക് രണ്ടിഞ്ച് വരെ വ്യാസം ഉണ്ടാകുന്നു. മുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഇലകൾ ഒരു തരം പശയാൽ ആവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സസ്യം പുഷ്പിക്കുന്നതിനു തൊട്ടുമുൻപായാണ് ഇലകൾ ജലോപരിതലത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ഇലകൾ ചെറുതും ത്രികോണാകൃതിയിലുള്ളവയുമാണ്. ഉഷ്ണമേഖലാപ്രദേശങ്ങളിൽ മിക്കപ്പോഴും സസ്യം പുഷ്പിക്കുന്നു. ഇതിലെ പൂക്കൾ വെള്ളയോ വിളറിയ മഞ്ഞയോ നിറത്തിൽ കാണുന്നു.

കബൊംബയിൽ നേർത്ത നാരുകൾ പോലുള്ള വേരുകൾ ഉണ്ട്. നേർത്ത വെളുത്ത നിറത്തിലാണ് നാരുകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. ഒടിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന തണ്ടുകളിൽ നിന്നും പ്രത്യേകമായി വളരെയധികം വേരുകൾ മുളപൊട്ടുന്നു. സസ്യങ്ങൾ ആവശ്യമായ പോഷണങ്ങൾ ഇലകളിലൂടെയും തണ്ടിലൂടെയുമാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്. വേരുകൾ സസ്യത്തെ ജലാശയങ്ങളുടെ അടിത്തട്ടിൽ ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തുന്നു.

==ജൈവവൈവിധ്യഭീഷണി==
വളരെ പെട്ടെന്ന് സമൃദ്ധമായി വളരുന്ന കബൊംബകൾ ജലത്തിലെ മറ്റു സസ്യങ്ങളേയും അകശേരുകികളേയും സൂക്ഷ്മജീവികളേയും പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നു.

==അവലംബം==
{{reflist}}
*Ørgaard, M. (1991). The genus ''Cabomba'' (Cabombaceae) - a taxonomic study. Nordic Journal of Botany 11: 179-203
*Gleason, H.A. and A. Cronquist. 1991. ''Manual of Vascular Plants of Northeastern United States and Adjacent Canada''. The New York Botanical Garden, Bronx, New York.
*Hotchkiss, N. 1972. ''Common Marsh, Underwater and Floating-leaved Plants of the United States and Canada''. Dover Publications, Inc., New York.
*Radford, A.E., H.E. Ahles, and C.R. Bell. 1968. ''Vascular Flora of the Carolinas''. The University of North Carolina Press, Chapel Hill.
*Riemer, D.N. and R.D. Ilnicki. 1968. ''Overwintering of Cabomba in New Jersey''. Weed Science 16:101-102.

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [http://192.38.244.204/go.asp?plant=015 Tropica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212050619/http://192.38.244.204/go.asp?plant=015 |date=2007-02-12 }}
* [http://plants.ifas.ufl.edu/cacapic.html Center for Aquatic and Invasive Plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021083400/http://plants.ifas.ufl.edu/cacapic.html |date=2007-10-21 }}
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CACA US Dept of Agriculture]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ecy.wa.gov/programs/wq/plants/weeds/cabomba.html Fanwort invasion in Washington waters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017052919/http://www.ecy.wa.gov/programs/WQ/plants/weeds/cabomba.html |date=2007-10-17 }}
* [http://www.aquahobby.com/garden/e_cabomba.php Age of Aquariums] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210034/http://www.aquahobby.com/garden/e_cabomba.php |date=2016-03-03 }}
* [http://www.missouriplants.com/Whiteopp/Cabomba_caroliniana_page.html Missouri plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918054524/http://www.missouriplants.com/Whiteopp/Cabomba_caroliniana_page.html |date=2018-09-18 }}

[[വർഗ്ഗം:ജലസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]</text>
      <sha1>8jwc16ng6spivy4p221uhjbn1hgu7n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vis M</title>
    <ns>3</ns>
    <id>181751</id>
    <revision>
      <id>4615256</id>
      <parentid>4610467</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124195" sha1="bykenzea6impkm3rg1ldcydl7c1a5vg" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം Vanischenu !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[ചിത്രം:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
*[[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
*[[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
*[[Help:എഡിറ്റിംഗ്‌ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ ?]]
*[[Help:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
*[[Help:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
*[[Help:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
*[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.


ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് സംശയം നേരിട്ട് ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:Rojypala|റോജി പാലാ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rojypala|സംവാദം]]) 16:27, 28 ഫെബ്രുവരി 2012 (UTC)

== മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ സ്നേഹിക്കുന്നു.=2 ==

നമസ്കാരം, താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിമീഡിയയെ സ്നേഹിക്കുന്നു-2|ഈ]] താളിൽ വരുത്തിയ മാറ്റം റിവർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഒരു ഉപയോക്താവിന് ഒന്നിലധികം ജില്ലകളിൽ നിന്നും (ഒന്നിലധികം ജില്ലകളിലെ വിവരങ്ങൾ) പ്രസ്തുത പദ്ധതി പ്രകാരം ചേർക്കാൻ സാധിക്കും. കൂടാതെ ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള പുതിയ വിക്കി ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ആവശ്യമായ സഹായങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിനും കഴിയും. ആ ഒരു ഉദ്ദ്യേശ്യത്തെ മുൻ നിർത്തിയാണ് ഒന്നിലധികം ജില്ലകളിൽ പേര് ചേർക്കുന്നത്. താങ്കൾക്കും ഈ പദ്ധതിയിലോ മറ്റ് വിക്കിപീഡിയ സഹോദരസംരംഭങ്ങളിലോ കൂടുതൽ വിവരണങ്ങൾ നേരിട്ട് മനസ്സിലാക്കാൻ താങ്കളുടെ സമീപത്തുള്ള വിക്കി ഉപയോക്താക്കളെ സമീപിക്കാവുന്നതുമാണ്. ഒരു നല്ല വിക്കി അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. സസ്നേഹം, --[[ഉപയോക്താവ്:Sugeesh|സുഗീഷ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sugeesh|സംവാദം]]) 18:50, 28 ഫെബ്രുവരി 2012 (UTC)

: സത്യത്തിൽ ഇവിടെ ഒരു വലിയ തമാശയാണ് സംഭവിച്ചിട്ടുള്ളത്. (അതെ. [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=വിക്കിപീഡിയ%3Aമലയാളം_വിക്കിമീഡിയയെ_സ്നേഹിക്കുന്നു-2&amp;diff=1203816&amp;oldid=1194493 ചരിത്രം] പരിശോദിച്ചാൽ മാത്രമെ മനസിലാകൂ.) അത് ശരിക്കും എന്റെ കുറ്റമാണ്, ഞാൻ പ്രതിരിക്കാൻ താംസിച്ച്തുകൊണ്ടാണ്. ഞാൻ തിരുത്തലിന്റെ ചുരുക്കം കുറച്ചു കൂടെ വ്യക്തമാക്കണമായിരുന്നു.  ആശംസകളോടെ. &lt;span style=&quot;text-shadow:#A3BFBF 0.2em 0.3em 0.2em&quot;&gt;[[User:Vanischenu|'''&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;വാ&lt;/font&gt;നി&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;സ്ക്കേ&lt;/font&gt;ണു''']][[Special:EmailUser/Vanischenu| m]]&lt;sup style=&quot;margin-left:-4.5ex&quot;&gt;[[User_talk:Vanischenu|സംവാദം]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 15:22, 19 ജൂലൈ 2012 (UTC)

== മറുപടി ==

എന്റെ വീട് കൊല്ലം ജില്ലയിലാണ്, കോളേജ് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലും. പോകുന്നത് പത്തനംത്തിട്ട ജില്ല വഴിയും. അതിനാൽ ഈ മൂന്ന് ജില്ലകളുമായും ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ എനിക്ക് സമർപ്പിക്കാൻ കഴിയും എന്നുള്ളതിനാലാണ് മൂന്ന് വിഭാഗത്തിലും ഒപ്പ് വച്ചത്. സമാനമായ മറ്റ് പലരുടേയും ഒപ്പുകൾ അവിടെ കാണാമല്ലോ? [http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%BE_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%AF%E0%B5%86_%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%87%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%81#.E0.B4.86.E0.B4.B2.E0.B4.AA.E0.B5.8D.E0.B4.AA.E0.B5.81.E0.B4.B4 ഇവിടെയും കാണുക] ആശംസകളോടെ --[[ഉപയോക്താവ്:Akhilan|അഖിലൻ]] 11:18, 1 മാർച്ച് 2012 (UTC)
: എനിക്ക് അത് അറിയില്ലയിരുന്നു.  മറുപടിക്ക് വളരെ നന്നി. &lt;span style=&quot;text-shadow:#A3BFBF 0.2em 0.3em 0.2em&quot;&gt;[[User:Vanischenu|'''&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;വാ&lt;/font&gt;നി&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;സ്ക്കേ&lt;/font&gt;ണു''']][[Special:EmailUser/Vanischenu| m]]&lt;sup style=&quot;margin-left:-4.5ex&quot;&gt;[[User_talk:Vanischenu|സംവാദം]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 15:22, 19 ജൂലൈ 2012 (UTC), 01:37, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2012 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012 ലേക്ക് സ്വാഗതം == 
&lt;div style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069&quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0.5em; border: 2px #800000 solid; padding: 1em;background-color:#FFFFFF&quot; &gt;
{| style=&quot;border:2px #FFA500 solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:Wikisangamolsavam-logo.png|750px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012]]&lt;br/&gt;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069; padding-left:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കൾ അഥവാ എഴുത്തുകാർ, വിവിധ വിക്കി പദ്ധതികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വിദഗ്ധർ, വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവർ തുടങ്ങിയവരുടെ വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ വിക്കിസംഗമോത്സവം 2012 ഏപ്രിൽ 28, 29 തീയതികളിൽ   [[കൊല്ലം|കൊല്ലം]] ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത് ഹാളിൽ വെച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; ഇതിന്റെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2012/Registration ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.
&lt;/span&gt;

വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ 60 ദിവസ പ്രചരണത്തിന്റെ ഭാഗമായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം_വിക്കിമീഡിയയെ_സ്നേഹിക്കുന്നു-2|'''മലയാളം വിക്കിമീഡിയയെ സ്നേഹിക്കുന്നു''']] എന്ന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായ താങ്കൾക്ക് വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാനും പ്രബന്ധങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുവാനും അവസരമുണ്ടാകും. അതിനായുള്ള അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാൻ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/അപേക്ഷകൾ|'''അപേക്ഷാതാൾ''']] കാണുക
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Vanischenu|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

താങ്കളെ 2012 ഏപ്രിൽ 28,29 -ന് കൊല്ലത്ത് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...

|}&lt;/div&gt;
--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2012/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:VsBot|VsBot]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:VsBot|സംവാദം - talk]]) 12:04, 29 മാർച്ച് 2012 (UTC)

== താങ്കൾക്കിതാ ഒരു പുച്ചക്കുട്ടി! ==

[[പ്രമാണം:Red Kitten 01.jpg|left|150px]]
Here is a small [[പൂച്ച]] for you! --

[[ഉപയോക്താവ്:Titodutta|Titodutta]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Titodutta|സംവാദം]]) 23:49, 26 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;/&gt;
:Thank you so much. This is an invaluable gift from you. I had one cute kitten, last year. (I have had more unsuccessful attempts. At the age of 8, I tried to save 3 orphaned newborn kittens, followed by 3 more with the same fate)&lt;span style=&quot;text-shadow:#A3BFBF 0.2em 0.3em 0.2em&quot;&gt;[[User:Vanischenu|'''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;വാ&lt;/span&gt;നി&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;സ്ക്കേ&lt;/span&gt;ണു''']]&amp;nbsp;[[User_talk:Vanischenu|(സംവാദം)]]&lt;/span&gt; 00:07, 27 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)
::Swaagatham --[[User:Titodutta|Tito Dutta]] ([[User_talk:Titodutta|Talk]]) 01:04, 27 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)
:::&lt;nowiki&gt;:)&lt;/nowiki&gt; &lt;span style=&quot;text-shadow:#A3BFBF 0.2em 0.3em 0.2em&quot;&gt;[[User:Vanischenu|'''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;വാ&lt;/span&gt;നി&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;സ്ക്കേ&lt;/span&gt;ണു''']]&amp;nbsp;[[User_talk:Vanischenu|(സംവാദം)]]&lt;/span&gt; 01:07, 27 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)

==ലേഖനങ്ങൾക്കുള്ള അപേക്ഷ==
ബിരുദം എന്ന ലേഖനത്തിന് താങ്കൾ ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചിരുന്നുവല്ലോ? [[അക്കാദമിക ഡിഗ്രികൾ]] എന്ന ഒരു സ്റ്റബ് ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട് (ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിൽ നിന്ന് തർജ്ജമ ചെയ്ത്). വികസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. --[[ഉ:Drajay1976|അജയ് ബാലചന്ദ്രൻ]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:21, 29 ജൂലൈ 2013 (UTC)
:താങ്കൾക്ക് ഒരായിരം നന്ദി&lt;span style=&quot;text-shadow:#A3BFBF 0.2em 0.3em 0.2em&quot;&gt;[[User:Vanischenu|'''V&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;ani&lt;/span&gt;s&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;che&lt;/span&gt;nu''']]&amp;nbsp;[[User_talk:Vanischenu|(സംവാദം]]&amp;#124;[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/Vanischenu|സംഭാവനകൾ)]]&lt;/span&gt; 15:52, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2013 (UTC)

==വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ലേക്ക് സ്വാഗതം == 
&lt;div style=&quot;background-color:#dfdfdf; color:#333; font-size:11px; text-align:right; line-height:14px; height:14px; padding:5px &quot;&gt;
If you are not able to read the below message, please click [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സ്വാഗതം/en|here for the English version]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#f1f1f1;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#efefef;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;border:none; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #ddd; background: -moz-linear-gradient(top, #f4f4f4 0%, #f1f1f1 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:1px #FFA500 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:Wikisangamolsavam-logo-2013.png|500px|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013]]&lt;br/&gt;&lt;/div&gt;
|- 
! 
&lt;div  style=&quot;font-weight:400; color:#333; margin:15px; text-align:left&quot; &gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px; background:#333; color:#fff; border-radius:5px;  font-size:16px&quot;&gt;നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2013]], ഡിസംബർ 21, 22, 23 തീയ്യതികളിൽ   [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] വെച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2013/Registration ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.

പതിനാലോളം ഇന്ത്യൻ ഭാഷാസമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിക്കിമീഡിയ പ്രതിനിധികളുടെ പങ്കാളിത്തം, വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങൾ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതിനായുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/തിരുത്തൽ യജ്ഞം|വിക്കിസംഗമോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]  ''വിക്കിവിദ്യാർത്ഥിസംഗമം'', ''വിക്കിയുവസംഗമം'', ''ഭിന്നശേഷി ഉപയോക്താക്കൾക്കു വേണ്ടിയുള്ള കമ്പ്യൂട്ടർ പരിശീലനം'', ''തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ വിവരശേഖരണവും ഡിജിറ്റൈസേഷനും'', ''[[WP:WS2013/WWE|വിക്കി ജലയാത്ര]]'' എന്നീ പരിപാടികളും സംഗമത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/Vanischenu|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

2013 ഡിസംബർ 21 മുതൽ 23 വരെ ആലപ്പുഴയിൽ കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ...&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2013/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:MkBot|MkBot]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MkBot|സംവാദം]]) 02:54, 17 നവംബർ 2013 (UTC)

== പുതിയ അവകാശങ്ങൾ ==

{{ {{#ifeq:|{{void}}|void|Error:must be substituted}}|Autopatrollergiven}}
[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|right|125px]]
നമസ്കാരം Vis M, താങ്കൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു വിശ്വസ്ത ഉപയോക്താവെന്നതു കൊണ്ടും താളുകളിലെ പുതിയ തിരുത്തുകൾ പരിശോധിച്ച് തെറ്റുകളും നശീകരണ പ്രവർത്തികളും കണ്ടെത്തി ഒഴിവാക്കുന്നതിൽ സജീവമായതുകൊണ്ടും താങ്കൾക്ക് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വതേ റോന്തുചുറ്റൽ, റോന്തുചുറ്റൽ, മുൻ പ്രാപനം ചെയ്യൽ അവകാശങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 

നല്ല തിരുത്തലുകൾക്ക് നന്ദി. --[[ഉപയോക്താവ്:Ajeeshkumar4u|Ajeeshkumar4u]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ajeeshkumar4u|സംവാദം]]) 09:34, 11 ജൂലൈ 2023 (UTC)
:താങ്കൾക്ക് ഒരായിരം നന്ദി!! ഒരുപാടു സന്തോഷം! :) [[ഉപയോക്താവ്:Vis M|Vis M]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vis M|സംവാദം]]) 13:54, 11 ജൂലൈ 2023 (UTC)
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:26, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}

== Wikimedians of Kerala - January 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th January 2024, we had our first user group meeting held online this year.
** Shared updates about the [[:m:WikiConference Kerala|WikiConference Kerala]] and [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Malayalam_Wikipedia_21st_Birthday_Celebration|21st Birthday Celebration of Malayalam Wikipedia]] held on 23 Dec 2023 at Thrissur.
** Shared updates about the [[:m:Wikimedians_of_Kerala/Events/Wikisource_Digitization_Event,_Pala|Wikisource digitization program]] held at St. Mary's GHSS Pala. 
** Discussed about the Monthly newsletter of UG....([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Feb 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/February_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26198188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th February 2024, we had our second user group meeting held online at Google Meet platform this year.
** Shared updates about the ongoing [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]] by [[User:Tonynirappathu]].
** Discussed about the [[:m:Tamil-Malayalam Community Collaboration|Tamil-Malayalam Community Collaboration]] plans and invited members to join the initiate.
** Discussed the technical issues in the Malayalam Wikipedia and shared updates about the ''Wikimedians of Kerala technical group'' ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Shared updates about [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 30th Mar 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/March_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 17:30, 28 മാർച്ച് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's third newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 30th March 2024, we had our third user group monthly meeting held online at User Group's Telegram platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki campaigns.
** Discussed about [[:c:Wiki Loves Earth 2024|Wiki loves Earth]] campaign and usergroup's interest in organising it in India level.
** Discussed about WikiFunctions and members shared updates about their views. ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/March_2024|Read more at...]])

'''Eevents &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group is planning to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th Arp 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/April_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 06:18, 21 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April-May 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27th April, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki edit-a-thons and hack-a-thons.
** Discussed about recent happenings in Malayalam Wikipedia.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2024|'' Read more at...'']])
* On 25th May, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Discussed about India election 2024 edit-a-thon running in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about technical training for editors in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about Indic Media Wiki Developers user group [[:m:Wikimedia Hackathon Kochi - 2024|Hackathon]] happened at Tinkerspace, Kalamassery.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2024|'' Read more at...'']])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
**[[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
**[[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
**[[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group has proposed an application to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 15th June 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/June_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Rajithsiji|Rajithsiji]] &amp; [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] on 13:26, 14 ജൂൺ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26940905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - June 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 15th June 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the MC final draft version and voting procedure. Suggested open voting in meta to select the offical voter of the Wikimedians of Kerala UG.
** Shared updates about Technical Consultations 2024 program by Indic MediaWiki Developers UG and discussed how community members can get involved.
** Shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|Wiki Loves Onam Rapid grant]] by User:Gnoeee and discussed the focus of the event with the members. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2024|Read more at...]])
* On 29th June 2024, we had a special meeting held online at Jitsi platform to discuss with the UG members and Malayalam community about the MC voting.
** User:Ranjithsiji was selected as official voter of UG after open voting in meta and asked the community about the feedback before voting.
** Discussed about Movement Charter and members shared updates about their views. UG members invloved in translating the MC page to Malayalam. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/MC discussion June 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* Past events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been ended on June 15th and nearly [https://editathonstat.toolforge.org/ige24/index.php 87 articles] has been created/updated.
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 20th July 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 08:41, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26958227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - July 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th July 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Akhilan presented the idea about photo documentation that aims to document a village and a photo scavenger hunt. The more details about it can been seen at [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Village Documentation - Thalavoor|Village Documentation - Thalavoor]] and [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Wikipedia Takes Kollam|Wikipedia Takes Kollam]] pages.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|''Wiki Loves Onam'']] grant proposal which got approved for in FY 2023-24 (Round 6) that aims to document videos and photos in Wikimedia platforms. Planning to share more updates in the month of August.
** Discussed about the user groups upcoming months plan. User:Ranjithsiji and User:Manojk shared plans for submitting grant proposals for organising some events in upcoming months. 
** Community members User:Irvin calicut, User:Akhilan, User:Tonynirappathu was elected for auditing the grants involving the user group.([https://etherpad.wikimedia.org/p/IN-KL_Meetup_July_2024 read more at...])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group members User:Gnoeee and User:Ranjithsiji will be travelling to Wikimania this year from Kerala and User:Mujeebcpy will be joining from Austria.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Aug 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 14:49, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27190605 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 ==

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

താങ്കളുടെ  പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്.

പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78

മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്.

ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി!

സസ്നേഹം,
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) 
ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&amp;oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>bykenzea6impkm3rg1ldcydl7c1a5vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മഹാമാരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>224846</id>
    <revision>
      <id>4615242</id>
      <parentid>4558078</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130837" sha1="1zk2c2n7y11ussbm3ishzpmzv06yldo" xml:space="preserve">{{PU|Pandemic}}
പല ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കോ ലോകമാസകലമോ പടർന്നു പിടിക്കുന്ന തരം വ്യാപക [[പകർച്ചവ്യാധി|പകർച്ചവ്യാധിയെയാണ്]] [[വൈദ്യം|വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ]] ''' മഹാമാരി(pandemic)''' എന്നു വിളിക്കുന്നത്. [[Greek language|ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിലെ]] πᾶν ''പാൻ'' (എല്ലാം) + δῆμος ''ഡിമോസ്'' (ജനത) എന്ന വാക്കുകളിൽ നിന്നാണ് നാമം ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്. ലോകവ്യാപകമായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഓരോ വർഷവും രോഗബാധിതരാകുന്ന ആളുകളുടെ കണക്കിൽ വലിയ വ്യതിയാനം വരാത്ത അസുഖങ്ങൾ മഹാമാരി എന്ന ഗണത്തിൽ പെടില്ല. കാലികമായി വരുന്ന [[ജലദോഷം|ജലദോഷബാധ]] [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ പാൻഡെമിക്കിന്റെ]] കൂട്ടത്തിൽ പെടുത്തിയിട്ടില്ല. [[smallpox|വസൂരി]], [[tuberculosis|ക്ഷയം]] മുതലായ പല അസുഖങ്ങളുടെയും മഹാമാരികൾ ചരിത്രത്തിൽ പല തവണ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. [[എയ്ഡ്സ്]] പാൻഡെമിക്, [[പന്നിപ്പനി|H1N1 പാൻഡെമിക്]], 1918-ലും [[2009 flu pandemic|2009-ലും]] ഉണ്ടായ ഫ്ലൂ പാൻഡെമിക്കുകൾ, [[കൊറോണ വൈറസ് രോഗം 2019]]&lt;ref&gt;https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020&lt;/ref&gt; എന്നിവ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
[[File:1918FluVictimsStLouis.jpg|right|thumb|The 1918–1919 &quot;[[1918 flu pandemic|സ്പാനിഷ് ഫ്ലൂ]]&quot; മഹാമാരി മൂലം ലോകവ്യാപകമായി അനേകം പേർ മരിച്ചു.]]

== നിർവചനവും ഘട്ടങ്ങളും ==
&quot;ലോകമാസകലമോ വളരെ വലിയ ഒരു പ്രദേശത്തെയോ ബാധിക്കുന്നതും അന്താരാഷ്ട്ര അതിർത്തികൾക്കുമപ്പുറം നാശം വിതയ്ക്കുന്നതുമായ പകർച്ചവ്യാധികളെ&quot; മഹാമാരിയുടെ നിർവചനത്തിൽ പെടുത്താം.&lt;ref name=Porta2008&gt;{{cite book|author=Miquel Porta|editor=Miquel Porta|title=Dictionary of Epidemiology|url=http://books.google.com/books?id=3Dr8dyuzvTkC&amp;pg=PA179|accessdate=14 September 2012|date=3 July 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-531449-6|page=179}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/influenzaAH1N1_presstranscript_20090526.pdf |title=WHO press conference on 2009 pandemic influenza |format=PDF |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt;

[[ലോകാരോഗ്യ സംഘടന]] ഇൻഫ്ലുവൻസ എന്ന രോഗം ആദ്യത്തെ ചില രോഗബാധകളിൽ നിന്ന് മഹാമാരി എന്ന അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് മാറുന്നതിന്റെ ആറു ഘട്ടങ്ങൾ തരം തിരിച്ച് വർഗ്ഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. വൈറസ് പ്രധാനമായും മൃഗങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നതാണ് ആദ്യ ഘട്ടം, ഇപ്പോൾ ചില മനുഷ്യർക്ക് മൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് രോഗബാധയുണ്ടാകും. പിന്നീട് മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിലേയ്ക്ക് രോഗം പകരാൻ തുടങ്ങും. അസുഖം ലോകവ്യാപകമായി പടരുന്നതാണ് അവസാന ഘട്ടം. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060329125016/http://www.who.int/csr/disease/avian_influenza/phase/en/ Current WHO phase of pandemic alert] ''World Health Organization'' 2009&lt;/ref&gt;

[[കാൻസർ]] എന്ന അസുഖം ലോകവ്യാപകമായി കാണപ്പെടുകയും ധാരാളം പേർ ഈ അസുഖത്താൽ മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇതിനെ മഹാമാരി എന്ന ഗണത്തിൽ പെടുത്താനാവില്ല. പകർച്ചവ്യാധി അല്ലാത്തതാണ് കാരണം.

മഹാമാരികളെ നേരിടാൻ ഇൻഫ്ലുവൻസ പകർച്ചവ്യാധിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഡബ്ല്യൂ.എച്ച്.ഒ. 1999ൽ ഒരു രേഖ തയ്യാറാക്കിയിരുന്നു. 2005-ലും 2009-ലും ഈ രേഖ തിരുത്തപ്പെടുകയുമുണ്ടായി. &lt;ref&gt;{{cite web|last=WHO|url=http://www.who.int/csr/disease/influenza/PIPGuidance09.pdf|title=Pandemic influenza preparedness and response|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090509051754/http://www.who.int/csr/disease/influenza/PIPGuidance09.pdf|archivedate=2009-05-09|access-date=2013-01-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.who.int/csr/disease/influenza/GIPA3AideMemoire.pdf |title=WHO pandemic phase descriptions and main actions by phase |access-date=2009-05-09 |archive-date=2009-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509051804/http://www.who.int/csr/disease/influenza/GIPA3AideMemoire.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ രേഖയുടെ എല്ലാ എഡിഷനുകളും ഇൻഫ്ലുവൻസയെപ്പറ്റിയാണ് പറയുന്നത്. വിറുലൻസ് (വൈറസിന്റെ പകരാനുള്ള ശേഷി), മോർട്ടാലിറ്റി റേറ്റ് (രോഗബാധിതരുടെ എത്ര ശതമാനം പേർ മരണമടയുന്നു എന്ന നിരക്ക്) എന്ന ഘടകങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് രോഗം പടരുന്നതിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾ തരംതിരിക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,637119,00.html |title=A whole industry is waiting for an epidemic (Der Spiegel) |publisher=Spiegel.de |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt;

== നിലവിലുള്ള മഹാമാരികൾ ==
=== എച്ച്.ഐ.വി.-യും എയിഡ്സും ===
{{Main|എയിഡ്സ്}}
1969 മുതലാണ് എച്ച്.ഐ.വി. എയ്ഡ്സ് ലോകത്തിന്റെ മിക്ക ഭാഗങ്ങളിലും പടർന്നുപിടിച്ചത്.&lt;ref&gt;[http://articles.latimes.com/2007/oct/30/science/sci-aids30 The virus reached the U.S. by way of Haiti, genetic study shows.]. ''Los Angeles Times.'' October 30, 2007.&lt;/ref&gt; എയിഡ്സുണ്ടാക്കുന്ന വൈറസായ [[HIV|എച്ച്.ഐ.വി.]] നിലവിൽ ഒരു മഹാമാരി ആണ്. ആഫ്രിക്കയുടെ ദക്ഷിണ മേഖലയിലും പൂർവ്വ മേഖലയിലും രോഗബാധിതർ ജനസംഖ്യയുറടെ 25% വരും. 2006-ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ എച്ച്.ഐ.വി. ബാധിതരായ ഗർഭിണികൾ 29.1% ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avert.org/safricastats.htm |title=The South African Department of Health Study, 2006 |publisher=Avert.org |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; ആരോഗ്യവിദ്യാഭ്യാസം പല രാജ്യങ്ങളിലെയും രോഗബാധയുടെ നിരക്ക് കുറച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നതിന് സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏഷ്യയിലും അമേരിക്കകളിലും രോഗബാധാനിരക്ക് വർദ്ധിച്ചുവരികയാണ്. 2025-ഓടെ ഇന്ത്യയിൽ 3.1 കോടി ആൾക്കാരും ചൈനയിൽ 1.8 കോടി ആൾക്കാരും ഈ അസുഖത്താൽ മരണമടയുമെന്നാണ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ജനസംഖ്യാ വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം. &lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/03/AR2006060300229.html AIDS Toll May Reach 100 Million in Africa]. [[Washington Post]]. June 4, 2006.&lt;/ref&gt; ആഫ്രിക്കയിൽ എയിഡ്സ് മൂലം മരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം 2025 -ഓടെ 9 കോടി മുതൽ 10 കോടി വരെ ആയേക്കാമത്രേ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2005/mar/04/aids |title=Aids could kill 90 million Africans, says UN |publisher=Guardian |date= 2005-03-04|accessdate=2010-08-26 | location=London}}&lt;/ref&gt;

=== കൊറോണ വൈറസ് രോഗം 2019 ( കോവിഡ്-19 ) ===
{{Main|2019-20 കൊറോണ വൈറസ് പാൻഡെമിക്}}
[[File:Citizens of Wuhan lining up outside of a drug store to buy masks during the Wuhan coronavirus outbreak.jpg|thumb|People queueing outside a [[Wuhan]] pharmacy to buy face masks and medical supplies]]
2019 ഡിസംബർ അവസാനത്തോടെയാണ് [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2|കൊറോണ വൈറസ് 2]] ചൈനയിൽ [[ഹെബെയ്|ഹൂബെയ്]] പ്രവിശ്യയിലെ [[Wuhan|വൂഹാനിൽ]] തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/china/news/detail/09-01-2020-who-statement-regarding-cluster-of-pneumonia-cases-in-wuhan-china |title=WHO Statement Regarding Cluster of Pneumonia Cases in Wuhan, China |publisher=WHO |date=31 December 2019 |accessdate=12 March 2020 }}&lt;/ref&gt; 
ഇരുന്നൂറോളം രാജ്യങ്ങളിലും ടെറിട്ടറികളിലുമായി പകർന്ന കൊറോണവൈറസ് മഹാമാരി പ്രധാനമായും പകർന്നു പിടിച്ചത് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[ചൈന]], [[ഇറ്റലി]], [[സ്പെയിൻ]], [[ഇറാൻ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലായാണ്.&lt;ref name=&quot;WOM&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.worldometers.info/coronavirus/|title=Covid-19 Coronavirus Pandemic (Live statistics) |website=Worldometer |year=2020 |access-date=2020-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6|title=Coronavirus COVID-19 Global Cases by Johns Hopkins CSSE|last=|first=|date=|website=gisanddata.maps.arcgis.com|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=8 March 2020}}&lt;/ref&gt; 2020 [[മാർച്ച് 11]]-നാണ് [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന]] [[2019-20 കൊറോണ വൈറസ് പാൻഡെമിക്]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 |title=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19—11 March 2020 |publisher=WHO |date=11 March 2020 |accessdate=12 March 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-51839944|title=Coronavirus confirmed as pandemic|date=11 March 2020|work=BBC News|access-date=11 March 2020|language=en-GB}}
&lt;/ref&gt; 2020 ഏപ്രിൽ 19 ആം തീയ്യതിയിൽ ലഭ്യമായ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, പത്ത് ലക്ഷത്തിലധികം പേരെ ബാധിച്ച കോവിഡ്-19 കാരണമായ മരണസംഖ്യ 161,402 ഉം രോഗമുക്തി നേടിയവരുടെ എണ്ണം 604,311-ഉം ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;[https://coronavirus.jhu.edu/map.html Coronavirus COVID-19 Global Cases by the Center for Systems Science and Engineering (CSSE) at Johns Hopkins University (JHU)]. &quot;Johns Hopkins,&quot; April 19, 2020&lt;/ref&gt;

== പാൻഡെമിക്കുകളും മറ്റ് പ്രധാന പകർച്ചവ്യാധികളും ചരിത്രത്തിൽ ==
{{See also|പകർച്ചവ്യാധികളുടെ പട്ടിക|കൊളംബസിലൂടെ നടന്ന പകർച്ചവ്യാധിക്കൈമാറ്റം|ആഗോളവൽക്കരണവും അസുഖങ്ങളും}}
ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ധാരാളം പാൻഡെമിക്കുകളുണ്ട്. മൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിലേയ്ക്ക് പകരുന്ന തരം [[zoonosis|സൂനോസിസുകളാണ്]] മിക്കവയും. മൃഗങ്ങളെ ഇണക്കിവളർത്താൻ തുടങ്ങിയതാണ് ഇത്തരം രോഗബാധകളുടെ തുടക്കം. [[influenza|ഇൻഫ്ലുവൻസ]], [[ക്ഷയം]] എന്നിവ ഇത്തരം അസുഖങ്ങളിൽ പെടും. ചില പാൻഡെമിക്കുകൾ നഗരങ്ങളെ ആകെ നശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിൽക്കൂടുതൽ നാശനഷ്ടം വരുത്തിയിട്ടുള്ള ചില പാൻഡെമിക്കുകളുടെ പട്ടിക താഴെക്കൊടുക്കുന്നു:

* [[Plague of Athens|ഏഥൻസിലെ പ്ലേഗ്]], 430 BC. [[Typhoid fever|ടൈഫോയ്ഡ് പനി]] ഏതൻസ് സൈനികരിൽ നാലിലൊന്നിനെ കൊന്നൊടുക്കി. ചില വർഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ജനസംഖ്യയിൽ നാലിലൊന്നും ചത്തൊടുങ്ങി. ഈ അസുഖം ഏഥൻസിന്റെ ആധിപത്യം ഇല്ലാതെയാക്കി. അസുഖത്തിന്റെ മാരകസ്വഭാവം പകരുന്ന നിരക്ക് കുറയാൻ കാരണമായി (അസുഖം ബാധിക്കുന്നവർക്ക് ഇത് മറ്റ് അധികം ആൾക്കാരിലേയ്ക്ക് പകരുന്നതിനു മുൻപേ മരണം സംഭവിക്കുമായിരുന്നുവത്രേ). ഈ മാരകരോഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം വളരെനാൾ അജ്ഞാതമായിരുന്നു. 2006 ജനുവരിയിൽ [[University of Athens|ഏഥൻസ് സർവ്വകലാശാലയിലെ]] ഗവേഷകർ നഗരത്തിനു താഴെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു കൂട്ട ശവക്കുഴിയിൽ നിന്നു ശേഖരിച്ച പല്ലുകൾ പഠനവിധേയമാക്കുകയും അതിൽ ടൈഫോയ്ഡ് ഉണ്ടാക്കുന്ന ബാക്ടീരിയയുടെ സാന്നിദ്ധ്യം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;[http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=000BF619-9B78-13D6-9B7883414B7F0135&amp;ref=sciam&amp;chanID=sa003 &quot;Ancient Athenian Plague Proves to Be Typhoid&quot;]. ''Scientific American.'' January 25, 2006.&lt;/ref&gt;
[[File:Bubonic plague victims-mass grave in Martigues, France 1720-1721.jpg|thumb|ഫ്രാൻസിലെ മാർസൈലിൽ 1720-1721 കാലത്ത് ബ്യൂബോണിക് പ്ലേഗ് ബാധിച്ചവരുടെ കൂട്ട ശവക്കുഴി.]]

* [[Antonine Plague|ആന്റൊണീൻ പ്ലേഗ്]], 165–180. വസൂരിയായിരുന്നിരിക്കണം കാരണം. സമീപ പൂർവ്വ പ്രദേശത്തുനിന്നും (Near East) മടങ്ങിവരുന്ന പട്ടാളക്കാരായിരിക്കണം അസുഖം കൊണ്ടുവന്നത്. അൻപതുലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ ഈ അസുഖം മൂലം മരിക്കുകയുണ്ടായി. രോഗം ബാധിച്ചതിൽ നാലിലൊന്ന് ആൾക്കാർ മരിച്ചുപോയത്രേ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4381924.stm Past pandemics that ravaged Europe]. ''BBC News'', November 7. 2005&lt;/ref&gt; ഈ മഹാമാരിയുടെ രണ്ടാം വരവിന്റെ  മൂർദ്ധന്യത്തിൽ ([[Plague of Cyprian|പ്ലേഗ് ഓഫ് സൈപ്രിയൻ]] (251–266)) റോമിൽ 5,000 ആൾക്കാർ ഒരു ദിവസം മരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നുവത്രേ.

* [[Plague of Justinian|ജസ്റ്റീനിയൻ പ്ലേഗ്]], (541 മുതൽ 750 വരെ) ബ്യൂബോണിക് പ്ലേഗിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ആദ്യ പകർച്ചവ്യാധി ആയിരുന്നു. [[Egypt|ഈജിപ്റ്റിലാണ്]] ഇത് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. ഇത് [[Constantinople|കോൺസ്റ്റന്റിനോപ്പിളിൽ]] അടുത്ത വസന്തകാലത്ത് എത്തിപ്പെടുകയും ([[Procopius|പ്രോകോപിയസ്]] എന്ന ചരിത്രകാരന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ) 10,000 ആൾക്കാരെ ഒരു ദിവസം കൊന്നൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. നഗരവാസികളിൽ 40% പേർ അസുഖം മൂലം മരിച്ചുപോയിട്ടുണ്ടാവണം. ഈ അസുഖം ബാധിച്ച പ്രദേശങ്ങളിലെ നാലിലൊന്നു മുതൽ പകുതി വരെ ജനങ്ങൾ മരിച്ചുപോവുകയുണ്ടായത്രേ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521846390&amp;ss=fro |title=Cambridge Catalogue page &quot;Plague and the End of Antiquity&quot; |publisher=Cambridge.org |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.speakeasy-forum.com/lofiversion/index.php/t18579.html Quotes from book &quot;Plague and the End of Antiquity&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716114235/http://www.speakeasy-forum.com/lofiversion/index.php/t18579.html|date=2011-07-16}} Lester K. Little, ed., ''Plague and the End of Antiquity: The Pandemic of 541–750'', Cambridge, 2006. ISBN 0-521-84639-0&lt;/ref&gt; 550-നും 700-നും ഇടയിൽ യൂറോപ്പിന്റെ ജനസംഖ്യ പകുതി കണ്ട് കുറയാൻ ഈ അസുഖം കാരണമായത്രേ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://science.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/plague-article.html |title=Plague, Plague Information, Black Death Facts, News, Photos |publisher=National Geographic |date= |accessdate=2008-11-03 |archive-date=2007-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128194106/http://science.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/plague-article.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* [[Black Death|ബ്ലാക്ക് ഡെത്ത്]], പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇതാരംഭിച്ചത്. ഏഴരക്കോടി ആൾക്കാർ ലോകമാസകലം ഈ പാൻഡമിക് കാരണം മരണമടഞ്ഞു എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;[http://www.museumoflondonarchaeology.org.uk/English/News/Archive/News08/blackdeathcemetery.htm New MOL Archaeology monograph: Black Death cemetery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090928095658/http://www.museumoflondonarchaeology.org.uk/English/News/Archive/News08/blackdeathcemetery.htm |date=2009-09-28 }}. ''Archaeology at the Museum of London.''&lt;/ref&gt; ഇതിനു മുൻപ് യൂറോപ്പിൽ വ്യാപകമായി പ്ലേഗ് ബാധയുണ്ടായത് 800 വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറമായിരുന്നു. [[Asia|ഏഷ്യയിൽ]] ആരംഭിച്ച അസുഖം 1348-ൽ യൂറോപ്പിലെത്തി. ക്രിമിയയിൽ നിന്ന് രക്ഷപെട്ട ഇറ്റാലിയൻ കച്ചവടക്കാരിലൂടെയാവണം ഇത് യൂറോപ്പിലെത്തിയത്. ആറു വർഷം കൊണ്ട് രണ്ടു മുതൽ മൂന്നു കോടി വരെ യൂറോപ്യന്മാർ ഈ അസുഖം മൂലം മരണമടഞ്ഞു. &lt;ref&gt;[http://www.medhunters.com/articles/deathOnAGrandScale.html Death on a Grand Scale]. ''MedHunters.''&lt;/ref&gt; ഇത് ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ മൂന്നിലൊന്ന് വരും.&lt;ref&gt;Stéphane Barry and Norbert Gualde, in ''[[L'Histoire]]'' n° 310, June 2006, pp.45–46, say &quot;between one-third and two-thirds&quot;; Robert Gottfried (1983). &quot;Black Death&quot; in ''[[Dictionary of the Middle Ages]]'', volume 2, pp.257–67, says &quot;between 25 and 45&amp;nbsp;percent&quot;.&lt;/ref&gt; ഏറ്റവും കൂടുതൽ നാശനഷ്ടമുണ്ടായതെ പട്ടണപ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യയുടെ പകുതി മരണമടഞ്ഞുവെന്നാണ് കണക്ക്.&lt;ref&gt;[http://www.1911encyclopedia.org/Plague Plague – LoveToKnow 1911]. 1911encyclopedia.org.&lt;/ref&gt; പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഈ പ്ലേഗിന്റെ ആവർത്തനങ്ങൾ ചാക്രികമായി യൂറോപ്പിൽ വന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |title=A List of National Epidemics of Plague in England 1348–1665 |publisher=Urbanrim.org.uk |date=2010-08-04 |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; ഈ സമയത്ത് നൂറിൽ കൂടുതൽ പ്ലേഗ് പകർച്ചവ്യാധികൾ യൂറോപ്പിനെ ബാധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2004/may/16/health.books |title=Black Death blamed on man, not rats &amp;#124; UK news &amp;#124; The Observer |publisher=The Observer |author=Jo Revill |date= May 16, 2004|accessdate=2008-11-03 | location=London}}&lt;/ref&gt; 1361 മുതൽ 1480 വരെയുള്ള കാലത്ത് രണ്ടു മുതൽ അഞ്ചു വർഷം വരെ ഇടവേളകളിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിൽ പ്ലേഗ് ബാധയുണ്ടാകുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dshs.state.tx.us/preparedness/bt_public_history_plague.shtm |title=Texas Department of State Health Services, History of Plague |publisher=Dshs.state.tx.us |date= |accessdate=2008-11-03 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411041422/http://www.dshs.state.tx.us/preparedness/bt_public_history_plague.shtm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1370കളോടെ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ജനസംഖ്യ ഈ അസുഖം കാരണം 50% കണ്ട് കുറയുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Igeji, Mike|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/black_09.shtml |title=Black Death |publisher=BBC |date= |accessdate=2008-11-03}}&lt;/ref&gt; ലണ്ടനിൽ 1665–66 കാലത്തുണ്ടായ [[ഗ്രേറ്റ് പ്ലേഗ് ഓഫ് ലണ്ടൻ|പ്ലേഗ് ബാധ]] ഒരു ലക്ഷം ആൾക്കാരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കി. ഇത് ലണ്ടനിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 20% ആയിരുന്നു. &lt;ref&gt;[http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/plague.html The Great Plague of London, 1665]. ''The Harvard University Library, Open Collections Program: Contagion.''&lt;/ref&gt;

* [[Third plague pandemic|മൂന്നാം പാൻഡമിക്]], പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ചൈനയിലാണ് ആരംഭിച്ചത്. മനുഷ്യവാസമുള്ള എല്ലാ ഭൂഘണ്ഡങ്ങളിലേയ്ക്കും ഈ പ്ലേഗ് പടർന്നുപിടിച്ചു. ഇന്ത്യയിൽ മാത്രം ഒരു കോടി ആൾക്കാർ പ്ലേഗ് ബാധ മൂലം മരണമടഞ്ഞു എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/vaccine_research/diseases/zoonotic/en/index4.html Plague] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217172854/http://www.who.int/vaccine_research/diseases/zoonotic/en/index4.html |date=2009-02-17 }}. ''World Health Organization.''&lt;/ref&gt; 1900-1909 കാലഘട്ടത്തിൽ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ആദ്യത്തെ പ്ലേഗ് ബാധയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/dm00bu.html Bubonic plague hits San Francisco 1900 – 1909]. ''A Science Odyssey. Public Broadcasting Service (PBS).''&lt;/ref&gt; ഇപ്പോഴും ഇടയ്ക്കിടെ മനുഷ്യരെ പ്ലേഗ് ബാധിക്കാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00026077.htm Human Plague – United States, 1993–1994], Centers for Disease Control and Prevention&lt;/ref&gt;
[[File:FlorentineCodex BK12 F54 smallpox.jpg|thumb|ആസ്ടെക്കുകൾ വസൂരി ബാധകാരണം മരണമടയുന്നു. ''[[Florentine Codex|ഫ്ലോറന്റൈൻ കോഡക്സ്]]'' (1540–1585 കാലഘട്ടത്തിൽ തയ്യാറാക്കിയത്)]]

യൂറോപ്യൻ പര്യവേഷകരും ലോകത്തിന്റെ ഇതരഭാഗങ്ങളിലുള്ള ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സമ്പർക്കം പലപ്പോഴും വളരെ മാരകസ്വഭാവമുള്ള പകർച്ചവ്യാധികൾ പടരാൻ കാരണമായിട്ടുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[Canary Islands|കാനറി ദ്വീപുകളിലെ]] [[Guanches|ഗൗഞ്ചസ്]] എന്ന ജനവിഭാഗത്തിൽ ധാരാളം പേരെ കൊന്നൊടുക്കിയ അസുഖം ഉദാഹരണം. [[Hispaniola|ഹിസ്പാനിയോളയിലെ]] മനുഷ്യരുടെ നല്ലൊരു ശതമാനം 1518-ൽ വസൂരി ബാധിച്ച് മരിക്കുകയുണ്ടായി. 1520-കളിൽ [[Mexico|മെക്സിക്കോയിലും]] വസൂരി ബാധകാരണം ധാരാളം പേർ മരിക്കുകയുണ്ടായി. [[Tenochtitlán|ടെനോടിറ്റ്ലാനിൽ]] മാത്രം 150,000 ആൾക്കാർ മരണമടഞ്ഞു.  ഇവിടുത്തെ ചക്രവർത്തിയും മരിച്ചവരിൽ പെടും. 1530-കളിൽ [[Peru|പെറുവിൽ]] 1530 കളിൽ വസൂരി വൻ നാശമുണ്ടാക്കി. ഇത് യൂറോപ്യൻ കോളനിവൽക്കരണത്തെ വളരെ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_01.shtml |title=Smallpox: Eradicating the Scourge |publisher=Bbc.co.uk |date=2009-11-05 |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മെക്സിക്കോയിലെ ഇരുപതു ലക്ഷം ആൾക്കാർ [[Measles|മീസിൽസ്]] ബാധയാൽ മരിക്കുകയുമുണ്ടായി. 1618 മുതൽ 1619 വരെയുള്ള കാലത്ത് വസൂരി കാരണം മസാച്ചുസെറ്റ്സ് ബേ പ്രദേശത്തെ 90% അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യക്കാരും മരണമടഞ്ഞു.&lt;ref&gt;[http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html Smallpox The Fight to Eradicate a Global Scourge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907093641/http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html |date=2008-09-07 }}, David A. Koplow&lt;/ref&gt; 1770-കളിൽ പസഫിക് നോർത്ത് വെസ്റ്റ് പ്രദേശത്തെ 30% ആൾക്കാരും വസൂരി മൂലം മരിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;Greg Lange,[http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5100 &quot;Smallpox epidemic ravages Native Americans on the northwest coast of North America in the 1770s&quot;], 23 Jan 2003, HistoryLink.org, ''Online Encyclopedia of Washington State History'', accessed 2 Jun 2008&lt;/ref&gt; അമേരിക്കൻ സമതലത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ആദിമവാസികളിൽ വൻ നാശമാണ് [[North American smallpox epidemic|1780–1782 കളിലും]] [[1837-38 smallpox epidemic|1837–1838 കാലഘട്ടത്തിലും]] ഉണ്ടായ വസൂരിബാധകളിൽ ഉണ്ടായത്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Houston CS, Houston S |title=The first smallpox epidemic on the Canadian Plains: In the fur-traders' words |journal=Can J Infect Dis |volume=11 |issue=2 |pages=112–5 |year=2000 |month=March |pmid=18159275 |pmc=2094753 }}&lt;/ref&gt; ചില വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അമേരിക്കയിലെ ആദിമജനതയുടെ 95% തുടച്ചു നീക്കപ്പെട്ടത് പഴയലോകത്തിൽ നിന്നെത്തിയ വസൂരി, മീസിൽസ്, ഇൻഫ്ലുവൻസ തുടങ്ങിയ പകർച്ചവ്യാധികളിലൂടെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html |title=The Story Of... Smallpox – and other Deadly Eurasian Germs |publisher=Pbs.org |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; പല നൂറ്റാണ്ടുകൾ കൊണ്ട് യൂറോപ്യന്മാരിൽ ഈ അസുഖങ്ങൾക്കെതിരായ പ്രതിരോധശക്തി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. തദ്ദേശീയർക്ക് ഇത്തരം പ്രതിരോധശേഷി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |title=Stacy Goodling, &quot;Effects of European Diseases on the Inhabitants of the New World&quot; |access-date=2013-01-03 |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510163413/http://www.millersville.edu/~columbus/papers/goodling.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Australia|ഓസ്ട്രേലിയയിലെ]] തദ്ദേശീയ (അബൊറിജിനൽ) ജനതയുടെ 50%ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവാസത്തിന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ തന്നെ പകർച്ചവ്യാധികൾ മൂലം മരണമടയുകയുണ്ടായി. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |title=Smallpox Through History |access-date=2013-01-03 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[New Zealand|ന്യൂസിലാന്റിലെ]] [[Māori people|മവോറി ജനതയുടെ]] നല്ലൊരു ഭാഗവും ഇത്തരം അസുഖങ്ങളാൽ മരണമടയുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.canr.msu.edu/overseas/nzenvironsci/infopart2.htm |title=New Zealand Historical Perspective |publisher=Canr.msu.edu |date=1998-03-31 |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2010-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612021507/http://www.canr.msu.edu/overseas/nzenvironsci/infopart2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1848–49 കാലത്ത് 40,000 ഹവായി വാസികൾ (150,000 പേരായിരുന്നു ആകെ ജനസംഖ്യ) [[measles|മീസിൽസ്]], [[whooping cough|വില്ലൻ ചുമ]], [[influenza|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] എന്നീ അസുഖങ്ങളാണ് [[Easter Island|ഈസ്റ്റർ ദ്വീപിലെ]] ജനങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗം പേരെയും കൊന്നൊടുക്കിയത്.&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/science/how-did-easter-islands-ancient-statues-lead-to-the-destruction-of-an-entire-ecosystem-455877.html How did Easter Island's ancient statues lead to the destruction of an entire ecosystem?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422192415/http://www.independent.co.uk/news/science/how-did-easter-islands-ancient-statues-lead-to-the-destruction-of-an-entire-ecosystem-455877.html |date=2008-04-22 }}, The Independent&lt;/ref&gt; 1875-ൽ മീസിൽസ് 40,000-ലധികം [[Fiji|ഫിജിക്കാരുടെ]] മരണത്തിനിടയാക്കി. ഇത് ജനസംഖ്യയുടെ മൂന്നിലൊന്ന് വരും. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fsm.ac.fj/aboutfsm.html |title=Fiji School of Medicine |access-date=2013-01-03 |archive-date=2014-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020165015/http://www.fsm.ac.fj/aboutfsm.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആൻഡമാനിലെ ധാരാളം ജനങ്ങളും മീസിൽസ് മൂലം മരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4987406.stm Measles hits rare Andaman tribe]. ''BBC News.'' May 16, 2006.&lt;/ref&gt; [[Ainu people|ഐനു]] ജനതയുടെ നല്ലൊരു ഭാഗം പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജപ്പാനിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന അസുഖങ്ങൾ മൂലം മരണമടഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20010214023542/http://www.time.com/time/asia/features/ontheroad/japan.sapporo.ainu.html Meeting the First Inhabitants], TIMEasia.com, 21 August 2000&lt;/ref&gt;

[[syphilis|സിഫിലിസ്]] എന്ന അസുഖം പുതിയ ലോകത്തുനിന്ന് യൂറോപ്പിലേയ്ക്ക് [[Christopher Columbus|കൊളംബസിന്റെ]] യാത്രകൾക്കുശേഷം എത്തിപ്പെട്ടതാണെന്ന് ഗവേഷകർ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലൈംഗികബന്ധത്തിലൂടെയല്ലാതെ പകരുന്ന ബാക്ടീരിയയാവണം സഞ്ചാരികൾ നാട്ടിലെത്തിച്ചതെന്നും യൂറോപ്പിൽ വച്ച് മ്യൂട്ടേഷനിലൂടെ കൂടുതൽ മാരകമായ അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് ബാക്ടീരിയകൾ മാറിയതാവാമെന്നും പരീക്ഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/01/15/science/15syph.html?_r=1 Genetic Study Bolsters Columbus Link to Syphilis], New York Times, January 15, 2008&lt;/ref&gt; [[Renaissance|റിനൈസൻസ്]] കാലഘട്ടത്തിൽ സിഫിലിസ് ഇന്നത്തേതിനാക്കാൾ മാരകമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html Columbus May Have Brought Syphilis to Europe], LiveScience&lt;/ref&gt; 1602-നും 1796-നുമിടയിൽ [[Dutch East India Company|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] ഉദ്ദേശം പത്തുലക്ഷം ആൾക്കാരെ ഏഷ്യയിൽ ജോലിചെയ്യാനായി അയച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ മൂന്നിലൊന്നിൽ താഴെ ആൾക്കാർ മാത്രമേ തിരികെയെത്തിയുള്ളൂ. ഭൂരിപക്ഷവും അസുഖങ്ങൾ ബാധിച്ച് മരിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://portal.unesco.org/ci/en/files/22635/11546101681netherlands_voc_archives.doc/netherlands%2Bvoc%2Barchives.doc Nomination VOC archives for Memory of the World Register] (English)&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ മരിച്ചിട്ടുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളക്കാരിൽ യുദ്ധത്തിൽ മരണമടഞ്ഞവരേക്കാൾ കൂടുതൽ അസുഖങ്ങൾ ബാധിച്ചാണ് മരിച്ചിട്ടുള്ളത്. 1736-നും 1834-നും ഇടയിൽ [[East India Company|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിയുടെ]] 10% ഓഫീസർമാരേ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് തിരികെ നാട്ടിലേയ്ക്ക് പോയിട്ടുള്ളൂ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asianreviewofbooks.com/arb/article.php?article=610 |title=Sahib: The British Soldier in India, 1750–1914 by Richard Holmes |publisher=Asianreviewofbooks.com |date=2005-10-27 |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530044859/http://www.asianreviewofbooks.com/arb/article.php?article=610 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1803-ൽ തന്നെ വസൂരിയുടെ വാക്സിൻ [[Spain|സ്പാനിഷ്]] കോളനികളിലെത്തിക്കാനും അവിടെ കുത്തിവയ്പ്പിലൂടെ രോഗപ്രതിരോധം കൊണ്ടുവരാനും ശ്രമം നടന്നിരുന്നുവത്രേ. [[Balmis expedition|ബാമിസ് എക്സ്പെഡിഷൻ]] എന്നായിരുന്നു ഈ പദ്ധതിയുടെ പേര്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.doh.gov.ph/sphh/balmis.htm |title=Dr. Francisco de Balmis and his Mission of Mercy, Society of Philippine Health History |access-date=2013-01-03 |archive-date=2004-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041223112019/http://www.doh.gov.ph/sphh/balmis.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1832-ൽ [[United States|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ]] സർക്കാർ അമേരിക്കൻ ആദിവാസികൾക്കായുള്ള [[Smallpox vaccine|വസൂരി വാക്സിനേഷനുള്ള]] പദ്ധതി നടപ്പാക്കിയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |title=Lewis Cass and the Politics of Disease: The Indian Vaccination Act of 1832 |publisher=Muse.jhu.edu |date= |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2008-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080205230347/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതൽ തന്നെ കോളനികളിലെ അസുഖങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുക യൂറോപ്യൻ അധിനിവേശശക്തികളുടെ ഒരു മുൻഗണനാവിഷയമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&amp;EventId=696 Conquest and Disease or Colonialism and Health?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207015726/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&amp;EventId=696 |date=2008-12-07 }}, Gresham College | Lectures and Events&lt;/ref&gt; [[African trypanosomiasis|സ്ലീപ്പിംഗ് സിക്ക്നസ്]] പർക്കുന്നതു തടയാൻ സാധിച്ചത് ദശലക്ഷക്കണക്കിനാൾക്കാരെ പരിശോധനയ്ക്കു വിധേയമാക്കിയതുകൊണ്ടാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal
  |author=WHO Media centre
  |title=Fact sheet N°259: African trypanosomiasis or sleeping sickness
  |year=2001
  |url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs259/en/index.html
}}&lt;/ref&gt; ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ലോകം ഇതുവരെ കണ്ടതിലും വലിയ ജനസംഖ്യാവളർച്ചയാണുണ്ടായത്. മരണനിരക്ക് കുറഞ്ഞത് ഇതിന് വലിയൊരു പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രമാണ് ഇതിന് ഒരു പ്രധാന കാരണം.&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/pss/182701 The Origins of African Population Growth, by John Iliffe], The Journal of African HistoryVol. 30, No. 1 (1989), pp. 165–169&lt;/ref&gt; T1900-ൽ 160 കോടിയായിരുന്ന ലോകജനസംഖ്യ ഇപ്പോൾ 700 കോടിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/population/popclockworld.html |title=World Population Clock – U.S. Census Bureau |publisher=U.S. Census Bureau |date= |accessdate=2011-11-18}}&lt;/ref&gt;

===കോളറ===
ഒരു പ്രാദേശിക രോഗം എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും വ്യാപകവും മാരകവുമായ അസുഖങ്ങളിൽ ഒന്ന് എന്ന നിലയിലേയ്ക്ക് പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[കോളറ]] മാറുകയുണ്ടായി. ദശലക്ഷക്കണക്കിനാൾക്കാർ കോളറമൂലം മരണമടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;.Kelley Lee (2003) &quot;''Health impacts of globalization: towards global governance''&quot;. Palgrave Macmillan. p.131. ISBN 0-333-80254-3&lt;/ref&gt;

* [[First cholera pandemic|ആദ്യ കോളറ പാൻഡെമിക്]] 1816–1826. [[Indian subcontinent|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഘണ്ഡത്തിൽ]] ഒതുങ്ങി നിന്നിരുന്ന കോളറ [[Bengal|ബംഗാളിൽ]] നിന്നു തുടങ്ങി ഇന്ത്യയാകമാനം 1820-ഓടെ പടർന്നു. 10,000 ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികരും അസംഖ്യം ഇന്ത്യക്കാരും ഈ വ്യാധിയിൽ മരണമടഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/intro/bio_cholera.htm |title=Cholera- Biological Weapons |publisher=Globalsecurity.org |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; ഇത് [[China|ചൈന]], [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]] [[കാസ്പിയൻ കടൽ]] മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിലേയ്ക്കും വ്യാപിച്ചു. [[Java|ജാവ]] ദ്വീപിൽ മാത്രം ഒരുലക്ഷത്തിലധികം ആൾക്കാർ മരിച്ചു. ഇതും പിന്നാലെ വന്ന പാൻഡെമിക്കുകളും ധാരാളം ആൾക്കാരുടെ മരണത്തിന് കാരണമായി. ഒന്നരക്കോടിയിലധികം ആൾക്കാർ 1817-നും 1860-നും മദ്ധ്യേ ഈ അസുഖം മൂലം ഇന്ത്യയിൽ മരിച്ചു എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.  2.3 കോടി ആൾക്കാർ 1865-നും 1917-നുമിടയിൽ ഇതേ അസുഖത്താൽ മരണമടയുകയുണ്ടായി. [[Russian Empire|റഷ്യയിൽ]] ഇതേ സമയത്ത് 20 ലക്ഷം ആൾക്കാരാണ് മരണമടഞ്ഞത്.&lt;ref&gt;{{cite web|author=By G. William Beardslee |url=http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part1.html |title=The 1832 Cholera Epidemic in New York State |publisher=Earlyamerica.com |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt;
* [[Second cholera pandemic|രണ്ടാം കോളറ പാൻഡെമിക്]] 1829–1851. അസുഖം റഷ്യയിലെത്തി. ([[Cholera Riots|കോളറ കലാപങ്ങൾ]] കാണുക). ഹങ്കറിയിൽ ഇത് ഒരുലക്ഷം മരണങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. ജർമനിയിൽ പാൻഡെമിക് എത്തിയത് 1831-ലാണ്. ലണ്ടനിൽ 1832-ൽ അസുഖം എത്തിപ്പെട്ടു. 55,000-ലധികം ആൾക്കാർ ബ്രിട്ടനിലും അയർലാന്റിലുമായി മരിക്കുകയുണ്ടായി. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ph.ucla.edu/EPI/snow/pandemic1826-37.html |title=Asiatic Cholera Pandemic of 1826–37 |publisher=Ph.ucla.edu |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; ഫ്രാൻസ്, [[Canada|കാനഡയിലെ]] ഒണ്ടാറിയോ, [[United States|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[New York|ന്യൂ യോർക്ക്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും അതേ വർഷം അസുഖം എത്തിപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tngenweb.org/darkside/cholera.html |title=The Cholera Epidemic Years in the United States |publisher=Tngenweb.org |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; 1834-ൽ വടക്കേ അമേരിക്കയുടെ പസഫിക് തീരത്ത് അസുഖം എത്തിപ്പെട്ടു. 1848മുതൽ രണ്ടുവർഷത്തേയ്ക്ക് ഇംഗ്ലണ്ടിലും വെയിൽസിലും അസുഖം വീണ്ടും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ഇതിൽ 52,000 ആൾക്കാർ മരണമടയുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080513221429/http://www.cbc.ca/health/story/2008/05/09/f-cholera-outbreaks.html Cholera's seven pandemics], cbc.ca, December 2, 2008&lt;/ref&gt; 1832-നും 1849-നുമിടയിൽ ഒരുലക്ഷത്തി അൻപതിനായിരം അമേർക്കക്കാർ കോളറ ബാധിച്ചു മരിച്ചു എന്നാണ് കണക്ക്.&lt;ref name=Cholera&gt;[http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part2.html The 1832 Cholera Epidemic in New York State – Page 2]. By G. William Beardslee&lt;/ref&gt;
* [[Third cholera pandemic|മൂന്നാം കോളറ പാൻഡമിക്]] 1852–1860. ഇത് പ്രധാനമായും റഷ്യയെയാണ് ബാധിച്ചത്. [[Russia]] ഇവിടെ പത്തു ലക്ഷത്തിലധികം ആൾക്കാർ മരണമടഞ്ഞു. 1852-ൽ കോളറ [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യയിലെത്തി]]. അവിടെനിന്നും [[China|ചൈന]], [[Japan|ജപ്പാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും അസുഖം എത്തിപ്പെട്ടു. [[Philippines|ഫിലിപ്പീൻസിൽ]] 1858-ലും [[Korea|കൊറിയയിൽ]] 1859-ലും രോഗബാധയുണ്ടായി. 1859-ൽ വീണ്ടും ബംഗാളിലുണ്ടായ അസുഖബാധ [[Iran|ഇറാൻ]], [[Iraq|ഇറാഖ്]], [[Arabia|അറേബ്യ]], റഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലേയ്ക്ക് രോഗം പടരാൻ കാരണമായി. &lt;ref&gt;[http://www.ph.ucla.edu/epi/Snow/pandemic1846-63.html Asiatic Cholera Pandemic of 1846–63 ]. UCLA School of Public Health.&lt;/ref&gt; 1854–55 കാലത്ത് [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിൽ]] 236,000 ആൾക്കാർ ഈ അസുഖം മൂലം മരണമടഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{Cite book
  | first = George C.
  | last = Kohn
  | title = Encyclopedia of plague and pestilence: from ancient times to the present
  | url = http://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&amp;pg=PA369&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false
  | publisher = Infobase Publishing
  | year = 2008
  | page = 369
  | isbn = 0-8160-6935-2}}
&lt;/ref&gt; [[Mexico|മെക്സിക്കോയിൽ]] രണ്ടുലക്ഷം ആൾക്കാരാണ് അസുഖബാധിതരായത്.&lt;ref&gt;{{Cite book
  | first = Joseph Patrick
  | last = Byrne
  | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M
  | url = http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&amp;pg=PA101&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false
  | publisher = ABC-CLIO
  | year = 2008
  | page = 101
  | isbn = 0-313-34102-8
  | access-date = 2013-01-03
  | archive-date = 2013-05-09
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20130509082859/http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&amp;pg=PA101&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;
* [[Fourth cholera pandemic|നാലാം കോളറ പാൻഡെമിക്]] 1863–1875. [[യൂറോപ്പ്]], [[Africa|ആഫ്രിക്ക]] എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് അസുഖം കൂടുതലായി പടർന്നത്. 30,000-നും 90,000-നുമിടയ്ക്ക് ഹജ്ജ് യാത്രികർ ഈ അസുഖത്താൽ മരണമടയുകയുണ്ടായി. 1866-ൽ 90,000 ആൾക്കാരാണ് കോളറ മൂലം റഷ്യയിൽ മരണമടഞ്ഞത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Myadel/pandemics.htm |title=Eastern European Plagues and Epidemics 1300–1918 |publisher=Shtetlinks.jewishgen.org |date= |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2011-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605143319/http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Myadel/pandemics.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1866-ൽ വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ ഉണ്ടായ പകർച്ചവ്യാധിയിൽ 50,000 അമേരിക്കക്കാർ മരണമടഞ്ഞു. &lt;ref name=Cholera/&gt;
* [[Fifth cholera pandemic|അഞ്ചാം കോളറ പാൻഡെമിക്]] 1881–1896. 1883–1887 സമയത്ത് യൂറോപ്പിൽ 250,000 ആൾക്കാരും 50,000 പേരെങ്കിലും [[Americas|അമേരിക്കയിലും]] മരണമടഞ്ഞു. 1892-ൽ 267,890 ആൾക്കാർ റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ കോളറ മൂലം മരണമടഞ്ഞു;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.1911encyclopedia.org/Cholera |title=Cholera – LoveToKnow 1911 |publisher=1911encyclopedia.org |date=2006-10-27 |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; 120,000 പേർ സ്പെയിനിലും&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E05EED7123BE533A25753C2A9609C94619ED7CF |title=The cholera in Spain | publisher=New York Times |date=1890-06-20 |accessdate=2008-12-08}}&lt;/ref&gt; 90,000 പേർ [[Japan|ജപ്പാനിലും]] 60,000 പേർ [[Iran|പേർഷ്യയിലും]] മരിക്കുകയുണ്ടായി.
* 1892-ൽ [[Hamburg|ഹാംബർഗിലെ]] ശുദ്ധജലവിതരണസംവിധാനത്തിൽ കോളറ അണുക്കൾ എത്തിപ്പെട്ടു. ഇതുമൂലം 8606 പേർ മരണമടഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Barry|first=John M.|authorlink=John M. Barry|title=The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History|url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00john|publisher=Viking Penguin|year=2004|isbn=0-670-89473-7|series=}}&lt;/ref&gt;
* [[Sixth cholera pandemic|ആറാം കോളറ പാൻഡെമിക്]] 1899–1923. ഈ അസുഖം മൂലം യൂറോപ്പിൽ വലിയ ജീവനാശമുണ്ടായില്ല. പൊതുജനാരോഗ്യപാലനം മെച്ചപ്പെട്ടതായിരുന്നു കാരണം. റഷ്യയെ ഇത്തവണയും അസുഖം വെറുതേ വിട്ടില്ല. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ ദശകങ്ങളിൽ അഞ്ചുലക്ഷം ആൾക്കാർ റഷ്യയിൽ കോളറ ബാധിച്ച് മരണമടഞ്ഞു.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/114078/cholera/253250/Seven-pandemics cholera :: Seven pandemics], Britannica Online Encyclopedia&lt;/ref&gt; എട്ടു ലക്ഷത്തിലധികം ആൾക്കാരാണ് ഇതിൽ ഇന്ത്യയിൽ മരണമടഞ്ഞത്. 1902–1904 സമയത്ത് ഫിലിപ്പീൻസിൽ രണ്ടുലക്ഷത്തിലധികം ആൾക്കാർ മരണമടയുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html |title=John M. Gates, Ch. 3, &quot;The U.S. Army and Irregular Warfare&quot; |access-date=2013-01-03 |archive-date=2014-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629045949/http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ 1930 വരെ ഹജ്ജ് കർമത്തിനിടെ 27 തവണ കോളറ പകർച്ചവ്യാധി പടർന്നുപിടിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. 1907-നും 1908-നുമിടയിൽ 20,000-ലധികം തീർത്ഥാടകർ [[ഹജ്ജ്]] കർമത്തിനിടെ കോളറ ബാധിച്ചു മരിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/114078/cholera/253250/Seven-pandemics#ref=ref886683 Cholera (pathology)]. Britannica Online Encyclopedia.&lt;/ref&gt;
* [[Seventh cholera pandemic|ഏഴാം കോളറ പാൻഡമിക്]] 1962–66. ഇത് [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യയിൽ]] നിന്നാണ് ലോകത്തിന്റെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിലേയ്ക്ക് പടർന്നത്. 1963-ൽ ഇത് [[Bangladesh|ബംഗ്ലാദേശിലും]], 1964-ൽ ഇന്ത്യയിലും, 1966-ൽ [[Soviet Union|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലും]] എത്തിപ്പെട്ടു.

===ഇൻഫ്ലുവൻസ===
[[File:WHO pandemic phases.png|thumb|[[World Health Organization|ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ]] ഇൻഫ്ലുവൻസ പാൻഡെമിക് ജാഗ്രതാ ഫേസുകൾ]]
* വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രീക്ക് വൈദ്യനായ [[Hippocrates|ഹിപ്പോക്രേറ്റസ്]] 412 ബി.സി.യിൽ ഇൻഫ്ലുവൻസയെപ്പറ്റി വിവരിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;[http://who.int/inf-pr-1999/en/pr99-11.html 50 Years of Influenza Surveillance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501165850/http://www.who.int/inf-pr-1999/en/pr99-11.html |date=2009-05-01 }}. ''World Health Organization''.&lt;/ref&gt;
* 1580-ലാണ് ആദ്യ ഇൻഫ്ലുവൻസ പാൻഡെമിക് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. ഇതിനു ശേഷം 10 മുതൽ 30 വർഷം കൂടുമ്പോൾ ഇൻഫ്ലുവൻസ പകർച്ചവ്യാധികൾ ഉണ്ടായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120530044851/www.gov.im/dhss/about/Public_Health/hp/pandemicflu/ &quot;Pandemic Flu&quot;]. Department of Health and Social Security.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Beveridge, W.I.B. (1977) ''Influenza: The Last Great Plague: An Unfinished Story of Discovery'', New York: Prodist. ISBN 0-88202-118-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| last = Potter
| first = C.W.
| authorlink = C.W. Potter
| title = A History of Influenza
| journal = Journal of Applied Microbiology
| volume = 91
| issue = 4
| pages = 572–579
| year = 2001 | month = October
| url = https://doi.org/10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x
| doi = 10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x
| accessdate = 2006-08-20
| pmid = 11576290 }}
&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Influenza A virus subtype H2N2|ഏഷ്യാറ്റിക് ഫ്ലൂ]]&quot; എന്ന അസുഖം 1889–1890 കാലത്താണ് പടർന്നുപിടിച്ചത്. 1889 മേയ് മാസത്തിൽ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ ബുഘാര എന്ന സ്ഥലത്താണ് ഇത് ആദ്യമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 1889 ഡിസംബറിൽ ഇത് വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ എത്തിപ്പെട്ടു. 1890 ഫെബ്രുവരി-ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ തെക്കേ അമേരിക്കയും അസുഖബാധിതമായി. 1890 ഫെബ്രുവരി മാർച്ച് മാസങ്ങളിൽ അസുഖം ഇന്ത്യയിലും മാർച്ച് ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ഓസ്ട്രേലിയയിലും എത്തി. [[H2N8]] എന്നയിനം ഫ്ലൂ വൈറസ് ആയിരുന്നു രോഗകാരി എന്നാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. അസുഖം ബാധിക്കുന്നവരിലെ മരണനിരക്ക് ഈ അസുഖത്തിൽ വളരെക്കൂടുതലായിരുന്നു. പത്തുലക്ഷത്തോ‌ളം ആൾക്കാർ ഈ പാൻഡെമിക്കിൽ മരണമടഞ്ഞു. &lt;ref&gt;[http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/biofacts/panflu.html CIDRAP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927081541/http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/biofacts/panflu.html |date=2011-09-27 }} article ''Pandemic Influenza'' Last updated 29 May 2008&lt;/ref&gt;
* [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ]] അവസാനസമയത്താണ് (1918–1919) &quot;[[Spanish flu|സ്പാനിഷ് ഫ്ലൂ]]&quot; എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇൻഫ്ലുവൻസ പാൻഡെമിക് പടർന്നുപിടിച്ചത്. 1918-ൽ കൻസാസിലെ ഫോർട്ട് റൈലിയിലാണ് ഈ അസുഖം ആദ്യമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 1918 ഒക്റ്റോബറോടെ ഇത് ലോകമാസകലം ബാധിക്കുന്ന ഒരു പാൻഡെമിക്കായി മാറി. ലോകജനസംഖ്യയുടെ മൂന്നിലൊന്ന് (50 കോടിയോളം ആൾക്കാർ) അസുഖബാധിതരായി എന്നാണ് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Taubenberger&quot;/&gt; അസാധാരണമാം വിധം മാരകമായിരുന്ന ഈ അസുഖം പെട്ടെന്നു തുടങ്ങുകയും പെട്ടെന്ന് അവസാനിക്കുകയുമായിരുന്നു. 18 മാസത്തിനുള്ളിൽ ഇത് പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമായി.&lt;ref name = &quot;Taubenberger&quot;&gt;
{{cite journal
 |author=Taubenberger JK, Morens DM
 |journal=Emerg Infect Dis
 |year=2006
 |month=January
 |url=http://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol12no01/05-0979.htm
 |title=1918 Influenza: the mother of all pandemics
 |volume=12
 |issue=1
 |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)
 |doi=
|pmid=16494711
 |pages=15–22
}}&lt;/ref&gt; ചില കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലോകത്തിൽ ഈ അസുഖം മൂലം മരിച്ചവരുടെ എണ്ണം ഇതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ്.&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/articles/s/spanish_flu.htm Spanish flu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513073334/http://www.sciencedaily.com/articles/s/spanish_flu.htm |date=2012-05-13 }}, ScienceDaily&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ഏകദേശം ഒരു കോടി എഴുപതുലക്ഷം ആൾക്കാർ മരിച്ചു.&lt;ref&gt;[http://1918.pandemicflu.gov/the_pandemic/index.htm The Great Pandemic: The United States in 1918–1919] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126082941/http://1918.pandemicflu.gov/the_pandemic/index.htm |date=2011-11-26 }}, U.S. Department of Health &amp; Human Services.&lt;/ref&gt; ഈ വൈറസ് ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ പുനഃസൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[H1N1]] വൈറസിന് പഴയ ഫ്ലൂ വൈറസുമായി ചെറിയതും പക്ഷേ പ്രധാനവുമായ ഒരു സാമ്യമുണ്ടത്രേ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.scientificamerican.com/blog/post.cfm?id=h1n1-shares-key-similar-structures-2010-03-24 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-01-05 |archive-date=2011-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110319175655/https://www.scientificamerican.com/blog/post.cfm?id=h1n1-shares-key-similar-structures-2010-03-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1957-58 കാലത്തെ &quot;[[Asian Flu|ഏഷ്യൻ ഫ്ലൂ]]&quot;, H2N2 എന്ന തരം വൈറസാണുണ്ടാക്കിയത്. ഇത് ചൈനയിലാണ് ആദ്യമായി കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടത്. ലോകമാസകലം ഇരുപതു ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ ഈ അസുഖം മൂലം മരണമടയുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8017585.stm Q&amp;A: Swine flu]. ''BBC News.'' April 27, 2009.&lt;/ref&gt;
* 1968–69 കാലത്താണ് &quot;[[Hong Kong Flu|ഹോങ്ക് കോങ് ഫ്ലൂ]]&quot; പടർന്നുപിടിച്ചത്. H3N2 ഇനത്തിൽ പെട്ട വൈറസായിരുന്നു രോഗകാരി. പത്തു ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാർ ഈ അസുഖം മൂലം ലോകത്ത് മരണമടഞ്ഞു എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.jsonline.com/news/usandworld/43705182.html|title=World health group issues alert Mexican president tries to isolate those with swine flu|date=April 25, 2009|publisher=Associate Press|accessdate=2009-04-26}}&lt;/ref&gt; രോഗകാരിയായ ഇൻഫ്ലുവൻസ എ വൈറസ് ([[H3N2]]) ഇപ്പോഴും അസുഖങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്.

===ടൈഫസ്===
[[Typhus|ടൈഫസ്]] എന്ന അസുഖം സാമൂഹികക്കുഴപ്പങ്ങളുണ്ടാകുമ്പോഴാണ് തല പൊക്കുന്നത്. ''ക്യാമ്പ് ഫീവർ, ജയിൽ ഫീവർ, ഷിപ്പ് ഫീവർ'' എന്നീ പേരുകളിൽ ഈ അസുഖം കാണപ്പെടാൻ കാരണം മനുഷ്യർ തിങ്ങിപ്പാർക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ അസുഖം തലപൊക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ്. [[Crusades|കുരിശുയുദ്ധങ്ങളുടെ]] കാലത്താണ് ഇത് ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. യൂറോപ്പിൽ ആദ്യമായി അസുഖം 1489-ൽ സ്പെയിനിലാണ് നാശം വിതച്ചത്. ക്രിസ്ത്യൻ സൈനികരും മുസ്ലീമുകളും തമ്മിൽ [[Granada|ഗ്രാനഡയിൽ]] വച്ചു നടന്ന യുദ്ധസമയത്തായിരുന്നു ഇത്. സ്പെയിനിന്റെ 3,000 സൈനികർ യുദ്ധത്തിലും 20,000 പേർ ടൈഫസ് അസുഖം മൂലവുമാണ് മരിച്ചത്. 1528-ൽ 18000 ഫ്രഞ്ച് സൈനികർ [[Italy|ഇറ്റലിയിൽ]] വച്ച്  ഈ അസുഖം മൂലം മരണമടഞ്ഞു. ഫ്രാൻസിന് ഇറ്റലിക്കുമേലുണ്ടായിരുന്ന ആധിപത്യം ഇതോടെ സ്പെയിനിന് അടിയറവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു. 1542-ൽ ഓട്ടോമാൻ സാമ്രാജ്യത്തോട് യുദ്ധം ചെയ്യുകയായിരുന്ന 30,000 സൈനികർ ബാൾക്കൻ മേഖലയിൽ വച്ച് ടൈഫസ് മൂലം മരണമടഞ്ഞിരുന്നു.

[[Thirty Years' War|മുപ്പതുവർഷ യുദ്ധത്തോടനുബന്ധിച്ച്]] (1618–1648), ഏകദേസം 80 ലക്ഷം ജർമനിക്കാർ ബ്യൂബോണിക് പ്ലേഗും ടൈഫസും കാരണം മരണമടഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,794989,00.html War and Pestilence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921004137/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,794989,00.html |date=2009-09-21 }}. ''TIME.'' April 29, 1940&lt;/ref&gt; 1812-ൽ റഷ്യയിൽ വച്ച് [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്|നെപ്പോളിയന്റെ]] മഹത്തായ സൈന്യം നശിക്കാനുണ്ടായ കാരണങ്ങളിലൊന്ന് ടൈഫസ് ആയിരുന്നു. 450,000 സൈനികർ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും 40,000 പേർ മാത്രമാണ് സൈനികച്ചിട്ടയിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്.&lt;ref&gt;See a large copy of the chart here: http://www.adept-plm.com/Newsletter/NapoleonsMarch.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707083235/http://www.adept-plm.com/Newsletter/NapoleonsMarch.htm |date=2011-07-07 }}, but discussed at length in Edward Tufte, ''The Visual Display of Quantitative Information'' (London: Graphics Press, 1992)&lt;/ref&gt; 1813-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ നെപ്പോളിയൻ 500,000 സൈനികരെ റഷ്യയിലെ നാശം മറികടക്കാനായി പുതുതായി നിയമിച്ചു. ആ വർഷം 219,000 സൈനികർ ടൈഫസ് ബാധിച്ചുമരിച്ചു.&lt;ref name=Typhus/&gt;  [[Irish Potato Famine|അയർലാന്റിലെ പൊട്ടറ്റോ ഫാമിൻ]] കാരണമുണ്ടായ മരണങ്ങലിൽ ഒരു ഭാഗം ടൈഫസ് മൂലമായിരുന്നു.

[[World War I|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]] ടൈഫസ് ഉദ്ദേശം 150,000 മരണങ്ങൾ [[Serbia|സെർബിയയിൽ]] നടക്കാൻ കാരണമായി. 1918 മുതൽ 1922 വരെ ഉദ്ദേശം രണ്ടരക്കോടി ടൈഫസ് രോഗബാധയും 30 ലക്ഷം മരണങ്ങളും റഷ്യയിലുണ്ടായതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=Typhus&gt;{{cite web |url=http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf |format=PDF |title=The historical impact of epidemic typhus |author=Joseph M. Conlon |accessdate=2009-04-21 |archive-date=2010-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611213940/http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; നാസി കോൺസൺ‌ട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകളിലെ ധാരാളം മരണങ്ങൾ ടൈഫസ് മൂലമായിരുന്നു. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്തെ യുദ്ധക്കുറ്റവാളികളെ പാർപ്പിച്ചിരുന്ന റഷ്യൻ ക്യാമ്പുകളിലും ടൈഫസ് മൂലം ധാരാളം മരണങ്ങളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. റഷ്യയുടെ തടവിലുണ്ടായിരുന്ന 57 ലക്ഷം നാസികളിൽ 35 ലക്ഷം പേർ ടൈഫസ് മൂലം മരിച്ചുവത്രേ.&lt;ref&gt;[http://www.historynet.com/soviet-prisoners-of-war-forgotten-nazi-victims-of-world-war-ii.htm Soviet Prisoners of War: Forgotten Nazi Victims of World War II] By Jonathan Nor, TheHistoryNet&lt;/ref&gt;

===വസൂരി===
[[Variola virus|വേരിയോള]] എന്ന രോഗാണു മൂലമുണ്ടാകുന്ന പകർച്ചാസ്വഭാവമുള്ള അസുഖമാണ് വസൂരി. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന സമയത്ത് നാലുലക്ഷം യൂറോപ്യന്മാർ ഓരോ വർഷവും ഈ അസുഖം മൂലം മരണമടയുന്നുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=vacc.chapter.3 Smallpox and Vaccinia]. ''National Center for Biotechnology Information.''&lt;/ref&gt; ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ 30 മുതൽ 50 കോടി വരെ മരണം വസൂരി കാരണമായി ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html |title=UC Davis Magazine, Summer 2006: Epidemics on the Horizon |accessdate=2008-01-03 |work= |archive-date=2008-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211181455/http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080131122956.htm How Poxviruses Such As Smallpox Evade The Immune System], ScienceDaily, February 1, 2008&lt;/ref&gt; 1950-കളിൽ പോലും അഞ്ചു കോടി വീതം വസൂരി രോഗ കേസുകൾ ഓരോ വർഷവും ലോകത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120529141333/www.who.int/mediacentre/factsheets/smallpox/en/ &quot;Smallpox&quot;]. ''WHO Factsheet.'' Retrieved on 2007-09-22.&lt;/ref&gt;

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും നടന്ന പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പ് പരിപാടികൾ കാരണം 1979 ഡിസംബറിൽ വസൂരി നിർമാർജ്ജനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. നാളിതുവരെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കപ്പെട്ട ഒരേയൊരു അസുഖം വസൂരിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = De Cock KM | title = (Book Review) The Eradication of Smallpox: Edward Jenner and The First and Only Eradication of a Human Infectious Disease | url = http://www.nature.com/nm/journal/v7/n1/full/nm0101_15b.html| journal = Nature Medicine | year = 2001 | volume = 7 | pages = 15–6 | doi = 10.1038/83283 | issue=1}}&lt;/ref&gt;

===മീസിൽസ്===
[[measles|മീസിൽസ്]] പകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യത ഏറെയുള്ള അസുഖമാണ്. 90% ആൾക്കാരെയും പതിനഞ്ചു വയസ്സിനുള്ളിൽ മീസിൽസ് ബാധിക്കാറുണ്ട്. 1963-ൽ വാക്സിൻ തുടങ്ങും മുൻപ് വർഷം തോറും 30 ലക്ഷം മുതൽ 40 ലക്ഷം വരെ കേസുകൾ എല്ലാ വർഷവും അമേരിക്കയിൽ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു.&lt;ref name=autogenerated1&gt;Center for Disease Control &amp; National Immunization Program. Measles History, article online 2001. Available from http://www.cdc.gov.nip/diseases/measles/history.htm{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; കഴിഞ്ഞ 150 വർഷം കൊണ്ട് മീസിൽസ് ബാധ കാരണം ലോകത്ത് 20 കോടി ആൾക്കാർ മരിച്ചിട്ടുണ്ടാവും എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=Measles/&gt; 2000-ൽ മാത്രം മീസിൽസ് ബാധ കാരണം ലോകത്ത് 777,000 ആൾക്കാർ മരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ വർഷം ലോകത്ത് 4 കോടി മീസിൽസ് കേസുകളുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Stein CE, Birmingham M, Kurian M, Duclos P, Strebel P |title=The global burden of measles in the year 2000—a model that uses country-specific indicators |journal=J. Infect. Dis. |volume=187  |issue=Suppl 1 |pages=S8–14 |year=2003 |month=May |pmid=12721886 |doi=10.1086/368114 }}&lt;/ref&gt;

മീസിൽസ് മനുഷ്യ സമൂഹങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്ന തരം അസുഖമാണ് ([[endemic disease|എൻഡെമിക് അസുഖം]]). ഇതുകാരണം ധാരാളം ആൾക്കാർക്ക് അസുഖത്തിനെതിരേ പ്രതിരോധശേഷിയുണ്ടാവും. ജനങ്ങൾക്ക് പ്രതിരോധശേഷിയില്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ മീസിൽസ് പുതുതായി എത്തിപ്പെട്ടാലുണ്ടാകുന്ന വിപത്ത് കടുത്തതായിരിക്കും. 1529-ൽ [[Cuba|ക്യൂബയിൽ]] ഉണ്ടായ മീസിൽസ് ബാധയിൽ ജനങ്ങളിൽ മൂന്നിൽ രണ്ടാൾക്കാർ മരിച്ചുപോയി. ഇവർ ഇതിനു മുൻപുണ്ടായ വസൂരി ബാധയെ അതിജീവിച്ചവരായിരുന്നു.&lt;ref&gt;''Man and Microbes: Disease and Plagues in History and Modern Times''; by Arno Karlen&lt;/ref&gt; ഈ അസുഖം [[Mexico|മെക്സിക്കോ]], [[Central America|മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]], [[Inca|ഇൻക]] ജനത എന്നിവയ്ക്ക് വമ്പിച്ച നാശനഷ്ടമുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/RUVALCA1.ART &quot;Measles and Small Pox as an Allied Army of the Conquistadors of America&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502200745/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/RUVALCA1.ART |date=2009-05-02 }} by Carlos Ruvalcaba, translated by Theresa M. Betz in &quot;Encounters&quot; (Double Issue No. 5-6, pp. 44–45)&lt;/ref&gt;

===ക്ഷയം===
ക്ഷയരോഗകാരിയായ [[Mycobacterium tuberculosis|മൈകോബാക്ടീരിയം ട്യൂബർക്കുലോസിസ്]] എന്ന അണു ലോകജനസംഖ്യയുടെ മൂന്നിലൊന്ന് ആൾക്കാരിലും കാണപ്പെടുന്നു. ഒരു സെക്കന്റിൽ ഒരാൾക്കെന്ന നിരക്കിൽ ഈ രോഗാണു പുതിയ ആൾക്കാരെ ബാധിക്കുന്നുമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;WHO2004data&quot;&gt;[[World Health Organization]] (WHO). [http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/index.html Tuberculosis Fact sheet N°104 – Global and regional incidence.] March 2006, Retrieved on 6 October 2006.&lt;/ref&gt; ഇത്തരം രോഗാണുബാധയുടെ 5–10% ആൾക്കാർക്ക് ഭാവിയിൽ ക്ഷയരോഗമുണ്ടാകാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട് (രോഗാണു ബാധിച്ച എല്ലാവർക്കും രോഗമുണ്ടാവില്ല). അസുഖമുണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞാൽ ശരിയായ ചികിത്സ ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ പകുതിപ്പേരും മരിച്ചുപോകും. വർഷം തോറും 80 ലക്ഷം ആൾക്കാർക്ക് [[ക്ഷയം|ക്ഷയരോഗബാധ]] ഉണ്ടാകുന്നുണ്ട്. 20 ലക്ഷം ആൾക്കാർ ഈ അസുഖം മൂലം ലോകമാസകലം വർഷം തോറും മരിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;CDC&quot;&gt;[[Centers for Disease Control]]. [http://www.cdc.gov/od/oc/Media/pressrel/fs050317.htm Fact Sheet: Tuberculosis in the United States.] 17 March 2005, Retrieved on 6 October 2006.&lt;/ref&gt;

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പിലെ പ്രായപൂർത്തിയായവരിൽ നാലിലൊന്ന് മരിച്ചിരുന്നത് ക്ഷയരോഗം കാരണമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/TB/pubs/mdrtb/default.htm Multidrug-Resistant Tuberculosis]. ''Centers for Disease Control and Prevention.''&lt;/ref&gt; 1918-ലും ഫ്രാൻസിൽ ആറു മരണങ്ങളിൽ ഒന്നിനു കാരണം ക്ഷയരോഗമായിരുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം യൂറോപ്പിലെയും വടക്കേ അമേരിക്കയിലെയും ജനസംഖ്യയുടെ 70 മുതൽ 90% വരെയാൾക്കാരെയും ക്ഷയരോഗാണു ബാധിച്ചിരുന്നു. പട്ടണങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികളിൽ 40% പേരും മരിച്ചിരുന്നത് ക്ഷയരോഗം കാരണമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/tuberculosis.html Tuberculosis in Europe and North America, 1800–1922]. ''The Harvard University Library, Open Collections Program: Contagion.''&lt;/ref&gt; ഇറ്റുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പത്തു കോടി ആൾക്കാർ ക്ഷയരോഗം കാരണം മരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=Measles&gt;{{cite web |url=http://birdflubook.com/a.php?id=40&amp;t=p |title=Torrey EF and Yolken RH. 2005. Their bugs are worse than their bite. Washington Post, April 3, p. B01 |publisher=Birdflubook.com |date= |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2013-04-28 |archive-url=https://www.webcitation.org/6GCwhaHD6?url=http://birdflubook.com/a.php?id=40 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വികസ്വരരാജ്യങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും ക്ഷയരോഗം പ്രധാന ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാണ്.&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/nri/journal/v5/n8/abs/nri1666.html Immune responses to tuberculosis in developing countries: implications for new vaccines]. ''Nature Reviews Immunology'' 5, 661–667 (August 2005).&lt;/ref&gt; എയ്ഡ്സിന്റെ വരവ് വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും ക്ഷയരോഗം പ്രധാന ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്.

===കുഷ്ടരോഗം===
''[[Mycobacterium leprae|മൈകോബാക്ടീരിയം ലെപ്രേ]]'' എന്ന രോഗാണുവാണ് [[Leprosy|കുഷ്ടരോഗത്തിന്റെ]] രോഗകാരി. രോഗാണുബാധയുണ്ടായി രോഗം വരാൻ അഞ്ചുവർഷമോ അതിൽ കൂടുതലോ എടുക്കുന്ന തരം [[chronic disease|ക്രോണിക് അസുഖമാണിത്]]. 1985-നു ശേഷം ഒന്നരക്കോടി ആ‌ൾക്കാരെ ഈ രോഗത്തിൽ നിന്ന് ചികിത്സ മൂലം രക്ഷപെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/6522023.stm Leprosy 'could pose new threat']. BBC News. April 3, 2007.&lt;/ref&gt; 2002-ൽ, 763,917 പുതിയ കേസുകൾ കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടു. പത്തു ലക്ഷത്തിനും ഇരുപതു ലക്ഷത്തിനുമിടയിൽ ആ‌ൾക്കാർ ലെപ്രസി ബാധ കാരണം വികലാംഗരായിട്ടുണ്ടാവുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/leprosy_ti.html Leprosy (Hansen's Disease)].''Centers for Disease Control and Prevention (CDC).''&lt;/ref&gt;

600 മുതൽക്കെങ്കിലും ആൾക്കാരെ കുഷ്ടരോഗം ബാധിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് ചരിത്രത്തിൽ തെളിവുകളുണ്ട്. ചൈന, ഈജിപ്റ്റ്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിലെ പുരാതന സംസ്കാരങ്ങൾ ഈ അസുഖത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref name=WHO_Factsheet&gt;{{cite web | title = Leprosy | work = WHO | url = http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs101/en/ | accessdate = 2007-08-22}}&lt;/ref&gt; [[High Middle Ages|ഉന്നത മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ]] പശ്ചിമ യൂറോപ്പിൽ ഇതിനു മുൻപുണ്ടായിട്ടില്ലാത്തവിധം കുഷ്ടരോഗബാധ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120530044904/findarticles.com/p/articles/mi_m0IMR/is_1-2_81/ai_n16701818/ &quot;Medieval leprosy reconsidered&quot;]. ''International Social Science Review'', Spring-Summer, 2006, by Timothy S. Miller, Rachel Smith-Savage.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Boldsen JL |title=Leprosy and mortality in the Medieval Danish village of Tirup |journal=Am. J. Phys. Anthropol. |volume=126 |issue=2 |pages=159–68 |year=2005 |month=February |pmid=15386293 |doi=10.1002/ajpa.20085 |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/108564968/abstract |access-date=2013-01-05 |archive-date=2012-12-16 |archive-url=https://archive.today/20121216134249/http://www3.interscience.wiley.com/journal/108564968/abstract |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുഷ്ടരോഗികളെ ചികിത്സിക്കുന്ന പല ആശുപത്രികളും ഈ സമയത്ത് ഉയർന്നുവരുകയുണ്ടായി. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ സമയങ്ങളിൽ 19,000 ആശുപത്രികൾ യൂറോപ്പിലുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{CathEncy|wstitle=Leprosy}}&lt;/ref&gt;

===മലേറിയ===
ഭൂമദ്ധ്യരേഖാപ്രദേശത്തും അതിനടുത്തുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും [[Malaria|മലേറിയ]] വ്യാപകമാണ്. അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളുടെയും ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക എന്നീ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളിൽ ഈ അസുഖം വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്നു. എല്ലാ വർഷവും ഉദ്ദേശം 35 കോടി മുതൽ 50 കോടി വരെ മലേറിയ കേസുകളുണ്ടാകാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/malaria/facts.htm Malaria Facts]. ''Centers for Disease Control and Prevention.''&lt;/ref&gt; ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മലേറിയ ചികിത്സയുടെ ഒരു പ്രധാന വെല്ലുവിളി മരുന്നുകൾക്കെതിരേ രോഗകാരി നേടുന്ന പ്രതിരോധശേഷിയാണ്. ആർട്ടെമിസിനിൻ എന്ന മരുന്നൊഴികെ ബാക്കി മിക്ക മരുന്നുകൾക്കെതിരേയും പ്രതിരോധം വ്യാപകമായി കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=White NJ |title=Antimalarial drug resistance |journal=J. Clin. Invest. |volume=113 |issue=8 |pages=1084–92 |year=2004 |month=April |pmid=15085184 |pmc=385418 |doi=10.1172/JCI21682}}&lt;/ref&gt;

യൂറോപ്പ്, വടക്കേ അമേരിക്ക എന്നിവിടങ്ങളിൽ പണ്ട് മലേറിയ സാധാരണയായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ഈ അസുഖം തുടച്ചുനീക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780511254819&amp;ss=exc Vector- and Rodent-Borne Diseases in Europe and North America]. Norman G. Gratz. ''World Health Organization, Geneva.''&lt;/ref&gt; റോമാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തളർച്ചയ്ക്ക് മലേറിയ ഒരു കാരണമായിരുന്നിരിക്കാം.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1180469.stm DNA clues to malaria in ancient Rome]. ''BBC News.'' February 20, 2001.&lt;/ref&gt; ഈ അസുഖത്തിന് റോമൻ ഫീവർ എന്ന് പേരുണ്ടായിരുന്നു. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20030418065806/http://www.abc.net.au/rn/talks/perspective/stories/s776423.htm &quot;Malaria and Rome&quot;]. Robert Sallares. ''ABC.net.au.'' January  29, 2003.&lt;/ref&gt; അടിമ വ്യാപാരത്തിനൊപ്പമാണ് ''[[Plasmodium falciparum|പ്ലാസ്മോഡിയം ഫാൽസിപ്പാറം]]'' എന്ന മലേറിയ രോഗകാരി (മറ്റു സ്പീഷീസ് രോഗകാരികളുമുണ്ട്) അമേരിക്കയിൽ എത്തിപ്പെട്ടത്. വിർജീനിയയിലെ ജേംസ്ടൗൺ എന്ന കോളനി തകർത്തത് മലേറിയ എന്ന അസുഖമാണ്. 1830-കളോടെ ഈ അസുഖം പസഫിക് തീരത്തെത്തിയിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.washington.edu/uwired/outreach/cspn/Website/Course%20Index/Lessons/7/7.html &quot;The Changing World of Pacific Northwest Indians&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619083534/http://www.washington.edu/uwired/outreach/cspn/Website/Course%20Index/Lessons/7/7.html |date=2009-06-19 }}. ''Center for the Study of the Pacific Northwest, University of Washington.''&lt;/ref&gt; അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധസമയത്ത് രണ്ടു വശത്തുനിന്നുമുള്ള സൈനികർക്കായി 12 ലക്ഷം പേർക്ക് മലേറിയ ബാധ വന്നിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.infoplease.com/cig/dangerous-diseases-epidemics/malaria.html |title=A Brief History of Malaria |publisher=Infoplease.com |date= |accessdate=2010-08-26}}&lt;/ref&gt; അമേരിക്കയുടെ തെക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ 1930 കൾ വരെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് മലേറിയ ബാധകൾ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു. &lt;ref&gt;[http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0707/feature1/text3.html Malaria]. By Michael Finkel. ''National Geographic Magazine.''&lt;/ref&gt;

===മഞ്ഞപ്പനി===
[[Yellow fever|മഞ്ഞപ്പനി]] പലവട്ടം വിനാശകരമായ പകർച്ചവ്യാധികൾ ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;[http://www.1911encyclopedia.org/Yellow_Fever Yellow Fever – LoveToKnow 1911].&lt;/ref&gt; ന്യൂ യോർക്ക്, ഫിലാഡെൽഫിയ, ബോസ്റ്റൺ എന്നീ വടക്കൻ നഗരങ്ങളിൽ വരെ ഈ അസുഖം എത്തിയിട്ടുണ്ട്. 1793-ൽ അമേരിക്ക കണ്ടിട്ടുള്ള മഞ്ഞപ്പനി ബാധകളിൽ ഏറ്റവും മാരകമായ ഒന്നിൽ ഫിലാഡെൽഫിയയുടെ 10% ജനസംഖ്യ (5,000) പേർ മഞ്ഞപ്പനിക്കിരയായി.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Arnebeck | first=Bob | title=A Short History of Yellow Fever in the US | work=Benjamin Rush, Yellow Fever and the Birth of Modern Medicine | date=January 30, 2008 | url=http://www.geocities.com/bobarnebeck/history.html | accessdate=04-12-2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107163908/http://www.geocities.com/bobarnebeck/history.html | archivedate=2007-11-07 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; പ്രസിഡന്റ് [[ജോർജ് വാഷിംഗ്ടൺ|ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ]] ഉൾപ്പെടെ ജനങ്ങളിൽ പകുതിപ്പേരും നാടുവിട്ട് ഓടിപ്പോയിരുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സ്പെയിനിൽ 300,000 ആൾക്കാർ മഞ്ഞപ്പനി ബാധിച്ച് മരിച്ചിട്ടുള്ളതായി കണക്കാക്കുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.iberianature.com/material/tigermosquito.htm Tiger mosquitoes and the history of yellow fever and dengue in Spain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804192609/http://www.iberianature.com/material/tigermosquito.htm |date=2017-08-04 }}.&lt;/ref&gt; കോളനി വാഴ്ച്ചക്കാലത്ത് പടിഞ്ഞാറൻ ആഫ്രിക്ക മലേറിയ, മഞ്ഞപ്പനി എന്നീ അസുഖങ്ങൾ കാരണം ''വെള്ളക്കാരന്റെ ശവക്കുഴി'' എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. &lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/1995/10/15/weekinreview/the-world-africa-s-nations-start-to-be-theirbrothers-keepers.html Africa's Nations Start to Be TheirBrothers' Keepers]. The New York Times, October 15, 1995.&lt;/ref&gt;

===കാരണമറിയാത്തവ===
വളരെ ഗുരുതരമായിരുന്നുവെങ്കിലും പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമായ ചില അസുഖങ്ങളുണ്ട്. ഈ അസുഖങ്ങളുടെ കാരണമെന്താണെന്നു പോലും ഇപ്പോൾ അറിവില്ല. ''[[Sweating sickness|ഇംഗ്ലീഷ് വിയർപ്പ്]]'' എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരസുഖം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിനെ ബാധിച്ചിരുന്നു. ഞൊടിയിടയിൽ ഇത് ആൾക്കാരെ കീഴ്പ്പെടുത്തിയിരുന്നുവത്രേ. ബ്യൂബോണിക് പ്ലേഗ് എന്ന അസുഖത്തേക്കാൾ ഭയമുളവാക്കിയിരുന്ന ഈ അസുഖം എന്തുകൊണ്ടാണ് വന്നതെന്നത് ഇപ്പോഴും അജ്ഞാതമാണ്.

== ഭാവിയിൽ ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന പാൻഡെമിക്കുകൾ സംബന്ധിച്ചുള്ള വ്യാകുലതകൾ ==
=== വൈറൽ ഹെമറാജിക് പനികൾ ===
[[Lassa fever virus|ലാസ്സ ഫീവർ വൈറസ്]], [[Rift Valley fever|റിഫ്റ്റ് വാലി പനി]], [[Marburg virus|മാർബർഗ് വൈറസ്]], [[Ebola|എബോള വൈറസ്]], [[Bolivian hemorrhagic fever|ബൊളീവിയൻ ഹെമറാജിക് പനി]] എന്നിവ വലിയതോതിൽ പകരുന്നവയും വളരെ മാരകവുമായ അസുഖങ്ങളാണ്. ഇവ പാൻഡെമിക്കുകളാകാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. രോഗബാധിതരായ ആൾക്കാർക്ക് രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതിനു മുൻപുള്ള ഇടവേള വളരെക്കുറവാണ് എന്നതാണ് ഈ അസുഖം പാൻഡെമിക് തലത്തിൽ പകരാത്തതിന്റെ ഒരു കാരണം. രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കാൻ തുടങ്ങിയവരെ ഒറ്റപ്പെടുത്തി പകർച്ച തടയുക എളുപ്പമാണ്. എങ്കിലും മ്യൂട്ടേഷനുകളിലൂടെ ഈ അസുഖങ്ങൾ പകരുവാനുള്ള ശേഷി കൂടുതലായി നേടിയെടുത്തേക്കാം.

=== ആന്റീബയോട്ടിക് മരുന്നുകളോടുള്ള പ്രതിരോധം ===
ആന്റീബയോട്ടിക് മരുന്നുകൾ ബാധിക്കാത്ത ചില രോഗകാരികൾ ഇപ്പോൾ നിയന്ത്രണത്തിലായ പല അസുഖങ്ങളുടെയും തിരിച്ചുവരവിന് കാരണമായേക്കാം.&lt;ref&gt;[http://www.pasteur.fr/actu/presse/press/07pesteTIGR_E.htm Researchers sound the alarm: the multidrug resistance of the plague bacillus could spread]. Pasteur.fr&lt;/ref&gt; സ്ഥിരമായി ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മരുന്നുകളോട് പ്രതിരോധം കാണിക്കുന്ന തരം ക്ഷയരോഗാണു ഇത്തരം ആശങ്കയ്ക്കിടയാക്കുന്നുണ്ട്. പലതരം മരുന്നുകളോട് പ്രതിരോധം കാണിക്കുന്ന തരം ക്ഷയം പുതുതായി അഞ്ചുലക്ഷം പേരെ ഓരോ വർഷവും ബാധിക്കുന്നുണ്ട് എന്നാണ് കണക്ക്.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2009/tuberculosis_drug_resistant_20090402/en/index.html Health ministers to accelerate efforts against drug-resistant TB]. ''World Health Organization.''&lt;/ref&gt; ചൈനയിലും ഇന്ത്യയിലുമാണ് ഇത് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/society/2009/apr/01/bill-gates-tb-timebomb-china Bill Gates joins Chinese government in tackling TB 'timebomb']. ''Guardian.co.uk''. April 1, 2009&lt;/ref&gt; ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ കണക്കനുസരിച്ച് ലോകത്തിൽ 5 കോടി ആൾക്കാർക്ക് മൾട്ടി ഡ്രഗ് റെസ്റ്റിസ്റ്റന്റ് ട്യൂബർക്കുലോസിസ് (ഒന്നിൽ കൂടുതൽ മരുന്നുകളോട് പ്രതിരോധം കാണിക്കുന്ന തരം ക്ഷയം) ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ 79 ശതമാനം അസുഖങ്ങളിലും മൂന്നോ അതിലധികമോ തരം ആന്റീബയോട്ടിക്കുകൾക്ക് എതിരേ പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള ക്ഷയരോഗാണുവാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വളരെയധികം മരുന്നുകളോട് പ്രതിരോധം കാണിക്കുന്ന ക്ഷയം ([[XDR TB]]) 2006-ൽ ആഫ്രിക്കയിൽ കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി. ഇത് 49 രാജ്യങ്ങളിൽ പിന്നീട് കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. വർഷം തോറും 40,000 ഇത്തരം കേസുകൾ പുതുതായി ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടെന്ന് ലോകാരോഗ്യസംഘടന അനുമാനിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2008/HEALTH/11/17/tb.pandemic/index.html Tuberculosis: A new pandemic?]. CNN.com&lt;/ref&gt;

കഴിഞ്ഞ ഇരുപതു വർഷമായി ''[[Staphylococcus aureus|സ്റ്റാഫൈലോകോക്കസ് ഓറിയസ്]]'', ''[[Serratia marcescens|സെറേഷ്യ മാർസെസെൻസ്]]'', [[Enterococcus|എന്ററോകോക്കസ്]] തുടങ്ങിയ രോഗകാരികൾക്ക് വാൻകോമൈസിൻ, അമിനോഗ്ലൈക്കോസൈഡുകൾ, സെഫാലോസ്പോറിനുകൾ പോലുള്ള ആന്റീബയോട്ടിക്കുകൾക്കെതിരേ പ്രതിരോധശേഷി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആശുപത്രികളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അസുഖങ്ങൾക്ക് പ്രധാന കാരണത്തിലൊന്നാണ് ഇത്തരം പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള രോഗകാരികൾ. മെത്തിസിലിൻ എന്ന ആന്റീബയോട്ടിക്കുകൾക്കെതിരേ പ്രതിരോധശേഷി കാണിക്കുന്ന സ്റ്റാഫൈലോക്കോക്കസ് ഓറിയസ് പോലുള്ള രോഗകാരികൾ സമൂഹത്തിൽ തന്നെ കൂടുതലായി പരക്കുന്നുണ്ട്. &lt;!-- Antibiotics are not described as &quot;strongest&quot;; each has a specific range of activity. Antibiotics that are effective against many types of bacteria are termed &quot;broad spectrum&quot;. Vancomycin is only effective against Gram-positive organisms, such as sensitive strains of ''S. aureus'' and Enterococcus. --&gt; &lt;!-- HAIs are a serious concern, but do not meet the definition of a pandemic --&gt;

അനുചിതവും അധികവുമായ ആന്റീബയോട്ടിക് പ്രയോഗമാണ് രോഗകാരികൾക്ക് ഇത്തരം പ്രതിരോധശേഷി വർദ്ധിക്കാനുള്ള പ്രധാന കാരണം.&lt;ref name=Larson2007&gt;{{cite journal |author=Larson E |title=Community factors in the development of antibiotic resistance |journal=Annu Rev Public Health |volume=28 |pages=435–47 |year=2007 |pmid=17094768 |doi=10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144020 }}&lt;/ref&gt;

=== സാർസ് ===
2003-ൽ സിവിയർ അക്യൂട്ട് റെസ്പിറേറ്ററി സിൻഡ്രോം എന്ന തരം [[atypical pneumonia|അസാധാരണ ന്യൂമോണിയ]] പാൻഡമിക് ആയി മാറുമോ എന്ന ഭീതിയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരുതരം [[coronavirus|കൊറോണാ വൈറസ്]] ആണ് ഈ അസുഖത്തിന്റെ രോഗകാരി. ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെയും മറ്റും ഇടപെടൽ കാരണം രോഗം പകരുന്ന നിരക്ക് കുറയ്ക്കാനും പകർച്ചയ്ക്ക് തടയിടാനും പെട്ടെന്നു തന്നെ സാധിച്ചു. ഇത് ഈ പകർച്ചവ്യാധി പാൻഡെമിക് ആകാതിരിക്കാൻ കാരണമായി. പക്ഷേ ഈ അസുഖം തുടച്ചുനീക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇത് വീണ്ടും വരുവാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്.

=== ഇൻഫ്ലുവൻസ ===
വന്യ ജലപക്ഷികളാണ് ഇൻഫ്ലുവൻസ എ തരം വൈറസിന്റെ സ്വാഭാവിക വാഹകർ. ഇടയ്ക്കിടെ ഈ വൈറസ് മറ്റു സ്പീഷീസുകളിലേയ്ക്ക് പകരാറുണ്ട്. ഇത് വളർത്തുപക്ഷികളിൽ പകർച്ചവ്യാധി ഉണ്ടാക്കാൻ കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇത് അപൂർവ്വമായി മനുഷ്യരിലേയ്ക്കും പകരും.&lt;ref name=sobrino6&gt;{{cite book |chapterurl=http://www.horizonpress.com/avir |author=Klenk et al. |year=2008 |chapter=Avian Influenza: Molecular Mechanisms of Pathogenesis and Host Range |title=Animal Viruses: Molecular Biology |publisher=Caister Academic Press |isbn=978-1-904455-22-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Kawaoka&gt;{{cite book |author=Kawaoka Y (editor). |title=Influenza Virology: Current Topics |publisher=Caister Academic Press |year=2006 |url=http://www.horizonpress.com/flu |isbn=978-1-904455-06-6}}&lt;/ref&gt;

==== എച്ച്.5എൻ.1 (പക്ഷിപ്പനി) ====
2004 ഫെബ്രുവരിയിൽ, [[avian influenza|പക്ഷിപ്പനി]] (ഏവിയൻ ഇൻഫ്ലുവൻസ) വൈറസിനെ [[Vietnam|വിയറ്റ്നാമിലെ]] പക്ഷികളിൽ കണ്ടെത്തി. ഇത് പുതിയ ഇനം വൈറസുകൾ പടരാനുള്ള സാദ്ധ്യതയെപ്പറ്റി ആശങ്കകൾക്കിടയാക്കി. മനുഷ്യരിലോ പക്ഷികളിലോ വച്ച് ഈ പക്ഷിപ്പനി വൈറസും മനുഷ്യരിൽ പടരുന്ന വൈറസും തമ്മിൽ സംയോജിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഒരു പുതിയ ഇനം ഇൻഫ്ലുവൻസ വൈറസ് ഉണ്ടാവുകയും ഇത് മനുഷ്യരിൽ പെട്ടെന്ന് പടർന്നുപിടിക്കുകൗം അതി മാരകമാവുകയും ചെയ്യുമെന്നാണ് ഭീതി. ഇത്തരം പുതിയ ഇനം കാരണം ഒരു ആഗോള പാൻഡെമിക് ഉണ്ടാവാനുള്ള സാദ്ധ്യതയുണ്ട്.

2005 ഒക്റ്റോബറിൽ ഈ അസുഖം [[Turkey|ടർക്കിയിൽ]] കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി. റഷ്യ, മംഗോളിയ, ചൈന എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇതേ വൈറസിനെ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. [[Romania|റോമാനിയ]], [[Greece|ഗ്രീസ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും വൈറസ് കണ്ടെത്തപ്പെടുകയുണ്ടായി. [[Croatia|ക്രൊയേഷ്യ]], [[Bulgaria|ബൾഗേറിയ]], [[United Kingdom|ബ്രിട്ടൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ഈ വൈറസ് ആണെന്നു സംശയിക്കുന്ന കേസുകൾ കാണപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4348404.stm |title=Bird flu is confirmed in Greece |work=BBC NEWS |date=17 October 2005 | accessdate=2010-01-03}}&lt;/ref&gt;

2007 നവംബറോടുകൂടി ധാരാളം [[H5N1|എച്ച്5എൻ1]] കേസുകൾ യൂറോപ്പിൽ സ്ഥിതീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/world/05/bird_flu_map/html/1.stm |title=Bird Flu Map |work=BBC NEWS | accessdate=2010-01-03}}&lt;/ref&gt; ഒക്റ്റോബർ വരെ 59 ആൾക്കാർ മാത്രമേ H5N1 കാരണം മരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. ഇത് പഴയ ഇൻഫ്ലുവൻസ പാൻഡെമിക്കുകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ അസാധാരണമാണ്.

പക്ഷിപ്പനിയെ ഇതുവരെ പാൻഡെമിക് എന്ന ഗണത്തിൽ പെടുത്താൻ സാധിക്കില്ല. മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിലേയ്ക്ക് തുടർച്ചയായ രോഗപ്പകർച്ച ഇതുവരെ തുടങ്ങിയിട്ടില്ലാത്തതാണ് ഇതിനു കാരണം. പക്ഷികളിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിലേയ്ക്കാണ് ഇതുവരെ രോഗപ്പകർച്ചയുണ്ടായിട്ടുള്ളത്.&lt;ref&gt;WHO (2005). Avian Influenza A (H5N1) Infection in Humans http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra052211&lt;/ref&gt; തൊണ്ടയിലെയും ശ്വാസകോശത്തിലെയും റിസപ്റ്ററുകളുമായി സംയോജിച്ചാണ് സാധാരന ഇൻഫ്ലുവൻസ വൈറസുകൾ പകരുന്നതെങ്കിൽ പക്ഷിപ്പനി വൈറസുകൾക്ക് ശ്വാസകോശത്തിനുള്ളിൽ വളരെ ആഴത്തിലുള്ള റിസപ്റ്ററുകളുലൂടെയേ രോഗമുണ്ടാക്കാൻ സാധിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇതാണ് മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിലേയ്ക്ക് പകരാതിരിക്കാനുള്ള പ്രധാന കാരണം.

== ജൈവയുദ്ധതന്ത്രം ==
1346-ൽ പ്ലേഗ് ബാധ മൂലം മരിച്ച മംഗോൾ പോരാളികളുടെ ശരീരങ്ങൾ [[Crimea|ക്രിമിയയിലെ]] സൈന്യത്താൽ വളയപ്പെട്ടിരുന്ന [[Caffa|കാഫ]] (ഇപ്പോൾ [[Feodosiya|തിയോഡോഷ്യ]]) എന്ന നഗരത്തിന്റെ കോട്ടയ്ക്കകത്തേയ്ക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞിരുന്നു. കോട്ടയുടെ ഉപരോധം നീണ്ടുപോയപ്പോൾ കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലുള്ളവർക്കും അസുഖം ഉണ്ടാക്കാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇത് ചെയ്തത്. ഈ നടപടി മൂലമാവണം യൂറോപ്പിൽ [[ബ്ലാക്ക് ഡെത്ത്]] എത്തിയതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Wheelis M |title=Biological Warfare at the 1346 Siege of Caffa |journal=Emerging Infect. Dis. |volume=8 |issue=9 |pages=971–5 |year=2002 |month=September |pmid=12194776 |url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol8no9/01-0536.htm |pmc=2732530}}&lt;/ref&gt;

അമേരിക്കൻ ആദിവാസികൾ പഴയലോകത്തുനിന്നുള്ള പര്യവേഷകരുമായി ബന്ധത്തിൽ വന്നതിനുശേഷം മാരക പാൻഡെമിക്കുകൾക്കിരയായ കാര്യം പ്രസ്താവിച്ചിരുന്നുവല്ലോ? ഇതിൽ ഒരു തവണയെങ്കിലും അസുഖമുണ്ടാക്കിയത് ജൈവ യുദ്ധത്തിലൂടെയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കമാൻഡർ [[Jeffrey Amherst|ജെഫ്രി ആംഹെർസ്റ്റ്]], സ്വിസ്സ്-ബ്രിട്ടീഷ് ഓഫീസർ കേണൽ [[Henry Bouquet|ഹെൻട്രി ബൗക്വെസ്റ്റ്]] എന്നിവർ വസൂരി രോഗാണുക്കളുള്ള പുതപ്പുകൾ ആദിവാസികൾക്ക് നൽകുകയുണ്ടായി. 1763-ൽ [[Pontiac's Rebellion|പോണ്ടിയാക്കിന്റെ കലാപം]] എന്ന യുദ്ധത്തിന്റെ ഭാഗമായായിരുന്നു ഇത് ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{cite book
 |first=Jared |last=Diamond
 |title=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies
 |url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam |publisher=W.W. Norton &amp; Company
 |year=1997
 |isbn=0-393-03891-2}}&lt;/ref&gt; ഇതുമൂലം ആദിവാസികൾക്ക് രോഗബാധയുണ്ടായോ എന്ന കാര്യം വ്യക്തമല്ല.&lt;ref&gt;Dixon, ''Never Come to Peace'', 152–55; McConnell, ''A Country Between'', 195–96; Dowd, ''War under Heaven'', 190. For historians who believe the attempt at infection was successful, see Nester, ''Haughty Conquerors&quot;'', 112; Jennings, ''Empire of Fortune'', 447–48.&lt;/ref&gt;

[[Sino-Japanese War (1937-1945)|ചൈനയും ജപ്പാനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ]] (1937–1945) കാലത്ത് ജപ്പാന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ, [[Unit 731|731-ആം യൂണിറ്റ്]] ആയിരക്കണക്കിന് ചൈനക്കാരിൽ ജൈവയുദ്ധപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. യുദ്ധത്തിൽ ചൈനക്കാർക്കുമേൽ ജൈവായുധങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പ്ലേഗ് ബാധിച്ച എലിച്ചെള്ളുകൾ, രോഗാനുക്കളുള്ള വസ്തുക്കൾ എന്നിവ വിവിധ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കുമേൽ വിമാനത്തിൽ നിന്ന് വർഷിക്കുകയായിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നത്. [[cholera|കോളറ]], [[anthrax|ആന്തറാക്സ്]], പ്ലേഗ് എന്നീ അസുഖങ്ങൾ ബാധിച്ച് നാലുലക്ഷത്തോളം ചൈനക്കാരായ സാധാരണക്കാർ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Doctors of Depravity |publisher=Daily Mail |author=Christopher Hudson |date=2 March 2007 |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=439776&amp;in_page_id=1770 | location=London}}&lt;/ref&gt;

[[anthrax|ആന്ത്രാക്സ്]], [[ebola|എബോള]], [[Marburg virus|മാർബർഗ് വൈറസ്]], പ്ലേഗ്, [[cholera|കോളറ]], [[typhus|ടൈഫസ്]], [[Rocky Mountain spotted fever|റോക്കി മൗണ്ടൻ സ്പോട്ടഡ് ഫീവർ]], [[tularemia|ടുളറീമിയ]], [[brucellosis|ബ്രൂസല്ലോസിസ്]], [[Q fever|ക്യു ഫീവർ]], [[machupo|മാച്ചുപോ]], [[Coccidioides mycosis|കോക്സീഡിയോയ്ഡസ് മൈകോസിസ്]], [[Glanders|ഗ്ലാൻഡേഴ്സ്]], [[Melioidosis|മിലിയോയ്ഡോസിസ്]], [[Shigella|ഷിഗല്ല]],  [[Psittacosis|സിറ്റക്കോസിസ്]], [[Japanese encephalitis|ജാപ്പനീസ് എൻകെഫലൈറ്റിസ് ബി]], [[Rift Valley fever|റിഫ്റ്റ് വാലി ഫീവർ]], [[yellow fever|മഞ്ഞപ്പനി]], വസൂരി എന്നീ അസുഖങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ജൈവയുദ്ധം ആവിഷ്കരിക്കുകയോ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെടുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Alibek&quot;/&gt;

1979-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ സ്വെർഡ്ലോവ്സ്ക് (യെകാറ്ററിംഗ്ബർഗ്) എന്ന പട്ടണത്തിൽ യുദ്ധാവശ്യത്തിനായി നിർമിച്ച ആന്തറാക്സ് സ്പോറുകൾ പുറത്തുപോവുകയുണ്ടായി. ഈ സംഭവത്തിനെ ബയോളജിക്കൽ ചെർണോബിൽ എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Alibek&quot;&gt;[[Ken Alibek]] and S. Handelman. ''[[Biohazard (book)|Biohazard: The Chilling True Story of the Largest Covert Biological Weapons Program in the World – Told from Inside by the Man Who Ran it]].'' 1999. Delta (2000) ISBN 0-385-33496-6 [http://www.amazon.com/dp/0385334966/].&lt;/ref&gt; 1980-കളുടെ അവസാനസമയത്ത് ചൈനയിൽ ഒരു ജൈവയുദ്ധസന്നാഹത്തിൽ ഇത്തരം ചോർച്ചയുണ്ടായിട്ടുള്ളതായി സംശയിക്കുന്നു. [[hemorrhagic fever|രക്തസ്രാവമുണ്ടാക്കുന്ന തരം]] പനി രണ്ടുതവണ ഇവിടെ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇത് ചോർച്ച മൂലമാണെന്നാണ് റഷ്യൻ വിദഗ്ദ്ധർ കരുതുന്നത്.&lt;ref&gt;William J Broad, Soviet Defector Says China Had Accident at a Germ Plant, [[New York Times]], April 5, 1999&lt;/ref&gt; 2009 ജനുവരിയിൽ അൾജീരിയയിൽ [[Al-Qaeda|അൽ ക്വൈദ]] നടത്തിവന്ന ഒരു പരിശീലന പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്ന നാല്പതുപേർ പ്ലേഗ് ബാധിച്ച് മരണമടഞ്ഞിരുന്നു. ഇവർ ജൈവ ആയുധങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു എന്നാണ് ചില വിദഗ്ദ്ധർ കരുതുന്നത്.&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/algeria/4294664/Al-Qaeda-cell-killed-by-Black-Death-was-developing-biological-weapons.html Al-Qaeda cell killed by Black Death 'was developing biological weapons'] ''Telegraph.'' January 20, 2009.&lt;/ref&gt; ഒന്നു രണ്ടു ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം അൾജീരിയൻ ആരോഗ്യ മന്ത്രാലയം ഇത് നിഷേധിക്കുകയുണ്ടായി. &lt;ref&gt;[http://promedmail.oracle.com/pls/otn/f?p=2400:1202:3064214544766058::NO::F2400_P1202_CHECK_DISPLAY,F2400_P1202_PUB_MAIL_ID:X,76014 Plague outbreak denied] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715025136/http://promedmail.oracle.com/pls/otn/f?p=2400:1202:3064214544766058::NO::F2400_P1202_CHECK_DISPLAY,F2400_P1202_PUB_MAIL_ID:X,76014 |date=2011-07-15 }} Feb. 5, 2009.&lt;/ref&gt;

== സംസ്കാരത്തിൽ പാൻഡെമിക്കുകളുടെ സ്വാധീനം ==
===സാഹിത്യം===
*''[[The Andromeda Strain|ദി ആൻഡ്രോമീഡ സ്ട്രെയിൻ]]'' 1969-ൽ [[Michael Crichton|മൈക്കൽ ക്രൈട്ടൺ]] രചിച്ച നോവൽ
*''[[Company of Liars|കമ്പനി ഓഫ് ലയേഴ്സ്]]'' (2008), [[Karen Maitland|കാരെൻ മൈറ്റ്ലാൻഡ്]]
*''[[The Decameron|ദി ഡെക്കാമെറോൺ]]'', [[Giovanni Boccaccio|ജിയോവാന്നി ബൊക്കാച്ചിയോ]], 1353
*''[[Earth Abides|എർത്ത് അബൈഡ്സ്]], [[George R. Stewart|ജോർജ്ജ് ആർ. സ്റ്റ്യുവാർട്ട്]] എഴുതിയ 1949-ൽ നോവൽ
*''[[I Am Legend (novel)|ഐ ആം ലജന്റ്]]'', 1954-ൽ [[Richard Matheson|റിച്ചാർഡ് മാത്തിസൺ]] എഴുതിയ നോവൽ
*''[[The Last Canadian|ദി ലാസ്റ്റ് കനേഡിയൻ]]'', 1974-ൽ [[William C. Heine|വില്യം സി. ഹൈൻ]] എഴുതിയ നോവൽ
*''[[The Last Town on Earth|ദി ലാസ്റ്റ് ടൗൺ ഓൺ എർത്ത്]]'',2006-ൽ [[Thomas Mullen|തോമസ് മുള്ളൻ]] രചിച്ചത്
*''[[Pale Horse, Pale Rider|പേൽ ഹോഴ്സ്, പേൽ റൈഡർ]]'', 1939-ൽ [[Katherine Anne Porter|കാതറീൻ ആന്നി പോർട്ടർ]] രചിച്ച ഹ്രസ്വ നോവൽ
*''[[The Bridge (2000 novel)|ദി ബ്രിഡ്ജ്]]'', 2000-ൽ [[Janine Ellen Young|ജാനിൻ എല്ലെൻ യങ്]] രചിച്ച നോവൽ
*''[[The Stand|ദി സ്റ്റാൻഡ്]]'', 1978-ൽ [[Stephen King|സ്റ്റീഫൻ കിംഗ്]] രചിച്ച നോവൽ
*''[[World War Z|വിസാർഡ് വാർ സീ]], 2006-ൽ [[Max Brooks|മാക്സ് ബ്രൂക്ക്സ്]] രചിച്ച നോവൽ
*''[[Two Journeys|ടൂ ജേണീസ്]]'', 2009-ൽ [[Clemens P. Suter|ക്ലെമെൻസ് പി. സ്യൂട്ടർ]] രചിച്ച നോവൽ
*[[Connie Willis|കോണ്ണി വാലിസ്]] രചിച്ച സമയയാത്രകളെപ്പറ്റിയുള്ള പുസ്തകങ്ങളായ ''[[The Doomsday Book|ദി ഡൂംസ്ഡേ ബുക്ക്]]'', ''[[To Say Nothing of the Dog|ടു സേ നത്തിംഗ് ഓഫ് ദി ഡോഗ്]]'' തുടങ്ങിയവ ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലുണ്ടായ ഒരു പാൻഡെമിക്കിനെപ്പറ്റി സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

===ചലച്ചിത്രങ്ങൾ===
*''[[The Seventh Seal|ദി സെവൻത് സീൽ]]'' (1957), [[Black Death|ബ്ലാക്ക് ഡെത്ത്]] കാലഘട്ടത്തിലാണ് കഥ നടക്കുന്നത്.
*''[[The Last Man on Earth (1964 film)|ദി ലാസ്റ്റ് മാൻ ഓൺ എർത്ത്]]'' (1964), [[Richard Matheson|റിച്ചാർഡ് മാത്തിസണിന്റെ]] നോവൽ ''[[I Am Legend (film)|ഐ ആം ലെജന്റ്]]'' എന്നതിനെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള ഇറ്റാലിയൻ ചിത്രം
*''[[The Omega Man|ദി ഒമേഗ മാൻ]]'' (1971), [[Richard Matheson|റിച്ചാർഡ് മാത്തിസണിന്റെ]] നോവൽ ''[[I Am Legend (film)|ഐ ആം ലെജന്റ്]]'' എന്ന നോവലിനെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് ചിത്രം.
*''[[The Horseman on the Roof|ദി ഹോഴ്സ്മാൻ ഓൺ ദി റൂഫ്]]'' (''ലെ ഹുസ്സാർഡ് സുർ ലെ ടോഇറ്റ്'') (1995), 1832-ലെ കോളറ ബാധ സംബന്ധിച്ച ഫ്രഞ്ച് ചലച്ചിത്രം.
*''[[Twelve Monkeys|ട്വൽവ് മങ്കീസ്]]'' (1995). 
*''[[Outbreak (film)|ഔട്ട്ബ്രേക്ക്]]'' (1995). 
*''[[Smallpox 2002|സ്മാൾപോക്സ് 2002]]'' (2002), സാങ്കൽപ്പിക ബിബിസി ഡോക്യൂഡ്രാമ
*''[[28 Days Later|28 ഡേയ്സ് ലേറ്റർ]]'' (2002)
*''[[End Day|എൻഡ് ഡേ]]'' (2005) സാങ്കൽപ്പിക ബിബിസി ഡോക്യുഡ്രാമ
*''[[I Am Legend (novel)|ഐ ആം ലെജന്റ്]]'' (2007), [[Richard Matheson|റിച്ചാർഡ് മാത്തിസണിന്റെ]] നോവൽ ''[[I Am Legend (film)|ഐ ആം ലെജന്റ്]]'' എന്ന നോവലിനെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് ചലച്ചിത്രം
*''[[28 Weeks Later|28 വീക്ക്സ് ലേറ്റർ]]'' (2007), 28 ഡേയ്സ് ലേറ്റർ എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗം. 
*''[[Doomsday (film)|ഡൂംസ്ഡേ]]'' (2008). 
*''[[After Armageddon|ആഫ്റ്റർ അർമാഗെഡ്ഡോൺ]]'' (2010)
*''[[Contagion (film)|കണ്ടാജിയൺ]]'' (2011) 
*''[[Rise of the Planet of the Apes|റൈസ് ഓഫ് ദി പ്ലാനറ്റ് ഓഫ് ഏപ്സ്]]'' (2011)
*''[[Halo: Pandemic|ഹാലോ: പാൻഡെമിക്]]'' (2009-2012)

===ഗെയിമുകൾ===
*''[[Pandemic (board game)|പാൻഡെമിക്]]'' (2008), ബോഡ് ഗെയിം.
* [[Plague Inc.|പ്ലേഗ് ഇൻക്]] (2012) സ്ട്രാറ്റജി ഗെയിം

== ഇവയും കാണുക ==
{{Div col|cols=2}}
* [[Epidemic|എപ്പിഡെമിക്]]
* [[Endemic (epidemiology)|എൻഡെമിക്]]
* [[Syndemic|സിൻഡെമിക്]]
* [[Pandemic Severity Index|പാൻഡെമിക്കിന്റെ തീവ്രത അൾക്കുന്ന മാനകം]]
* [[Biological hazard|ബയോളജിക്കൽ ഹസാർഡ്]]
* [[Bioterrorism|ജൈവഭീകരവാദം]]
* [[Biological warfare|ജൈവയുദ്ധം]]
* [[Influenza pandemic|ഇൻഫ്ലുവൻസ പാൻഡെമിക്]]
* [[Mortality from infectious diseases|പകർച്ചവ്യാധികൾ കാരണമുള്ള മരണസാദ്ധ്യത]]
* [[Risks to civilization, humans and planet Earth|സംസ്കാരത്തിനും മനുഷ്യർക്കുമുള്ള ഭീഷണികൾ]]
* [[Medieval demography|മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ജനസംഖ്യാകണക്കുകൾ]]
* [[Globalization and disease|ആഗോളീകരണവും രോഗങ്ങളും]]
* [[Tropical diseases|ഭൂമദ്ധ്യരേഖാപ്രദേശത്തെ രോഗങ്ങൾ]]
{{Div col end}}

==അവലംബങ്ങൾ ==
=== കുറിപ്പുകൾ ===
{{Reflist|colwidth=30em}}

==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
* സ്റ്റിവാർഡ്സ് &quot;ദി നെക്സ്റ്റ് ഗ്ലോബൽ ത്രെട്ട്: പാൻഡെമിക് ഇൻഫ്ലുവൻസ&quot;.
* [[American Lung Association|അമേരിക്കൻ ലങ് അസോസിയേഷൻ]]. (2007, ഏപ്രിൽ), മൾട്ടിഡ്രഗ് റെസിസ്റ്റന്റ് ട്യൂബർക്കുലോസിസ് ഫാക്റ്റ് ഷീറ്റ്.  www.lungusa.org/site/pp.aspx?c=dvLUK9O0E&amp;b=35815 November 29, 2007.
*{{cite journal |author=Larson E |title=Community factors in the development of antibiotic resistance |journal=Annu Rev Public Health |volume=28 |pages=435–47 |year=2007 |pmid=17094768 |doi=10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144020 }}
*{{cite journal |author=Bancroft EA |title=Antimicrobial resistance: it's not just for hospitals |journal=JAMA |volume=298 |issue=15 |pages=1803–4 |year=2007 |month=October |pmid=17940239 |doi=10.1001/jama.298.15.1803 }}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category|Pandemic|പാൻഡെമിക്}}
* [http://www.who.int/en/ WHO ലോകാരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച അഥോറിറ്റി]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4381924.stm യൂറോപ്പിൽ മുൻപുണ്ടായിട്ടുള്ള പാൻഡെമിക്]
* [http://www.cdc.gov/flu/pandemic/phases.htm CDC: ഇൻഫ്ലുവൻസ പാൻഡെമികിന്റെ ഘട്ടങ്ങൾ]
* [http://www.ecdc.europa.eu/ യൂറോപ്യൻ സെന്റർ ഫോർ ഡിസീസ് പ്രിവെൻഷൻ ആൻഡ് കണ്ട്രോൾ – ECDC]
* [http://pandemic.bioethics.net/ ദി അമേരിക്കൻ ജേണൽ ഓഫ് ബയോഎത്തിക്സ് - എഥിക്കൽ ഇഷ്യൂസ് ഇൻ പാൻഡെമിക്സ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920073527/http://pandemic.bioethics.net/ |date=2020-09-20 }}
*[http://www.youtube.com/user/TEDEducation?feature=watch TED-Education video] – [http://www.youtube.com/watch?v=UG8YbNbdaco&amp;feature=related How pandemics spread].
{{അപൂർണ്ണം}}

{{Infectious disease}}
{{Global catastrophic risks}}
{{History of medicine}}
{{Disasters}}
{{Cholera}}
{{Health in India}}
{{Epidemics}}
{{Eradication of infectious disease}}
{{Authority control}}
[[വർഗ്ഗം:ജൈവ അപായസാദ്ധ്യതകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പകർച്ചവ്യാധികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പാൻഡെമിക്]]
[[വർഗ്ഗം:സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ആഗോള ആരോഗ്യം]]</text>
      <sha1>1zk2c2n7y11ussbm3ishzpmzv06yldo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മഹാഗൗരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231647</id>
    <revision>
      <id>4615231</id>
      <parentid>4504938</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2325" sha1="b79cg0bnwumswgamg55lan1sze79n7j" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mahagauri}}
{{Hdeity infobox| &lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| Image = Mahagauri Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| Caption = 
| Name = മഹാഗൗരി
| Devanagari = महागौरी 
| Sanskrit_Transliteration =
| Pali_Transliteration =
| Tamil_script =
| Script_name =
| Script =
| Affiliation =  [[ദുർഗ്ഗ| ദുർഗ്ഗാ ദേവിയുടെ]] [[അവതാരം]]
| God_of = 
| Abode = 
| Mantra = 
| Weapon = ശൂലം, ഢമരൂ
| Consort =
| Mount = [[ഋഷഭം]]
| Planet =
}}

[[നവദുർഗ്ഗ|നവദുർഗ്ഗയിൽ]] ഏട്ടാമത്തെ ദേവിയാണ് '''മഹാഗൗരി'''('''महागौरी'''). [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയുടെ]] എട്ടാമത്തെനാളിലാണ് മഹാഗൗരിയെ പ്രധാനമായും ആരാധിക്കുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഭക്തരുടെ കാമനകൾ പൂർത്തീകരിക്കുന്ന ദേവിയാണ് മഹാഗൗരി. നാലുകരങ്ങളാണ് മഹാഗൗരിക്കുള്ളത്. [[ശൂലം|ശൂലവും]] [[ഡമരു|ഡമരുവും]] മഹാഗൗരി കൈകളിലേന്തിയിരിക്കുന്നു.

==ഐതീഹ്യം==

മഹാഗൗരിയുടെ ശരീരവും ആടയാഭരണങ്ങളും വെളുത്തതാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mahagauri.com/ |title=Mahagauri.com, Maha Gauri - The Eight Incarnation of Goddess Durga |publisher=Mahagauri.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2005-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051230150249/http://www.mahagauri.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ദേവിയുടെ വാഹനവും വെള്ളനിറത്തിലുള്ള ഒരു കാളയാണ്

== അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==

* [http://www.youtube.com/watch?v=AJu9pKdFDwc മഹാഗൗരി]

[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നവദുർഗ്ഗകൾ]]</text>
      <sha1>b79cg0bnwumswgamg55lan1sze79n7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലക്ഷ്മി നായർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235587</id>
    <revision>
      <id>4615567</id>
      <parentid>4595331</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T07:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18848" sha1="l7sm1wlbomy38ibipehfq967x100v46" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Lekshmi Nair
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[Kerala]], [[India]]
| occupation         = Youtuber&lt;!-- Occupation(s) as given in the lead --&gt;
| years_active       = 
| father             = Koliyakodu N. Narayanan Nair
| relatives          = [[Koliakode N. Krishnan Nair]] (പിതൃസഹോദരൻ)
}}

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഒരു പാചകവിദഗ്ദ്ധയും&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Payasam-in-the-time-of-Onam/article14617798.ece&lt;/ref&gt; ടെലിവിഷൻ അവതാരകയുമാണ് '''പി. ലക്ഷ്മി നായർ''' (ജനനം  1966 [[ഫെബ്രുവരി 20]]). 

തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാഡമി പ്രിൻസിപ്പലായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി പ്രിൻസിപ്പലിനെ മാറ്റണം എന്ന വിദ്യാർത്ഥി സമരത്തെ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/jan/30/famed-chef-lakshmi-nair-finds-infamy-in-alternative-career-as-law-college-principal-1565228.html|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt; തുടർന്ന് വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രിയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ ചേർന്ന യോഗത്തിലെ തീരുമാനം അനുസരിച്ചു 2017ൽ പ്രിൻസിപ്പൽ&amp;nbsp;സ്ഥാനത്തുനിന്ന മാറ്റി &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/feb/08/kerala-law-academy-strike-called-off-principal-lakshmi-nair-finally-removed-1568371.html|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.  [[കൈരളി ടി.വി.|കൈരളി ടി.വി.യിലെ]] 'മാജിക് ഓവൻ', 'ഫ്ലേവേഴ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ' എന്നീ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാചകരുചി &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://onlinestore.dcbooks.com/books/magic-oven-pachakaruchi |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-06-09 |archive-date=2016-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623170724/http://onlinestore.dcbooks.com/books/magic-oven-pachakaruchi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, പാചകകല &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://onlinestore.dcbooks.com/books/magic-oven-pachakakala |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-06-09 |archive-date=2017-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424115225/http://onlinestore.dcbooks.com/books/magic-oven-pachakakala |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, പാചകവിധികൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://onlinestore.dcbooks.com/books/magic-oven-pachakavidhikal |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-06-09 |archive-date=2017-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310193521/http://onlinestore.dcbooks.com/books/magic-oven-pachakavidhikal |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,  എന്നീ പുസ്കങ്ങളുടെ രചയിതാവാണ് &lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/author/list/7780254.Lekshmi_Nair&lt;/ref&gt;. 1986 മുതൽ 1988 ഒരു വർഷത്തോളം [[ദൂർദർശൻ|ദൂരദർശനിൽ]] വാർത്താ അവതാരകയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;snehasallapam.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.snehasallapam.com/597572-post11249.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-06 |archive-date=2014-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311232155/http://www.snehasallapam.com/597572-post11249.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/194920/2010-03-07/kerala |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-06 |archive-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122110932/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/194920/2010-03-07/kerala |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2005 ''ൽ'' കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഫിലിം സെൻസർ ബോർഡ്   അംഗം ആയിരുന്നു. പിതാവ്&amp;nbsp;ഡോ എൻ നാരായണൻ നായർ ഡയറക്ടർ ആയ തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാഡമിയിൽ നിന്ന് തന്നെയാണ് എൽ.എൽ.ബി യും, തുടർന്ന് എൽ.എൽ.എം. ഉം നേടിയത്. ലോ അക്കാഡമിയിൽ നിന്ന് തന്നെ ഗവേഷണം നടത്തി പി.എച്ച്.ഡി യും നേടിയിട്ടുണ്ട്. സർവകലാശാല നിയമത്തിനു വിരുദ്ധമായി ഒരേ സമയം രണ്ട് ബിരുദത്തിന് പഠിച്ചു എന്ന ആരോപണത്തിൽ കേരള യൂണിവേർസിറ്റി അന്വേഷണം നടത്തുകയാണ് &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=1NUjaiFDkME|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/llb-degree-kerala-varsity-probe-law-academy-lekshmi-nair.html|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/amicus-curious/298535|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt; വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് നേരെയുള്ള അതിക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതിയിന്മേൽ നടത്തിയ അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ടിൽ കുറ്റക്കാരി എന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്ന് കേരള യൂനിവേഴ്സിറ്റി പരീക്ഷ ചുമതലകിൽ നിന്ന്  5 വർഷത്തേക്ക് ഡീബാർ ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-university-debars-law-academy-principal-lekshmi-nair-examination-duties-56452|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/mobile/news/kerala/law-academy-row-lekshmi-nair-debarred-for-5-years-syndicate-sub-committee-kerala-university-1.1688590|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/jan/29/syndicate-debars-lekshmi-nair-from-exam-work-1564613.html|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;

== കുടുംബം ==
1966 ഫെബ്രുവരി 20 ന് കണ്ണൂരിൽ ജനിച്ചു. തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാഡമിയുടെ സ്ഥാപക ഡയറക്ടറായ ഡോ.എൻ. നാരായണൻനായരാണ് പിതാവ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.metrovaartha.com/2012/03/08012304/law-womens.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-06 |archive-date=2012-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310041459/http://www.metrovaartha.com/2012/03/08012304/law-womens.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അഡ്വക്കേറ്റായ അജയ് കൃഷ്ണനാണ് ഭർത്താവ്. പാർവതി, വിഷ്ണു എന്നിവർ മക്കളാണ്.

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
[[എറണാകുളം]] സെന്റ് തെരേസാസിൽ പ്രീഡിഗ്രി പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. തിരുവനന്തപുരം മഹാരാജാസ് ഗവ.വിമൻസ് കോളേജിൽ ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദപഠനം നടത്തി. കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി പരീക്ഷയിൽ രണ്ടാം റാങ്ക് നേടി, പിന്നീട്ട് ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദവും നേടി. 

ചരിത്രവിഭാഗത്തിൽ ലക്ചറർ ആയി 1988 ൽ ലക്ഷ്മി ലോ അക്കാഡമിയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.  ഇതേ സമയം തന്നെ അക്കാഡമിയിൽ എൽഎൽ.ബി, എൽ.എൽ.എം പഠനവും പൂർത്തിയാക്കി.  എൽ.എൽ.എം പരീക്ഷയിൽ ലോ അക്കാഡമിയിൽ ഒന്നാം റാങ്ക് കർസ്ഥമാക്കിയിരുന്നു. 1994 ൽ മുഴുവൻ സമയ ലക്ചററായി . പിന്നീട് നിയമത്തിൽ ഡോക്ടറേറ്റുലഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;snehasallapam.com&quot; /&gt; 2007-ൽ  പ്രഫസറായി. 2012 -ൽ ലോ അക്കാദമിയുടെ പ്രിൻസിപ്പലായി. 2017 ൽ വിവിധ വിവാദങ്ങളെത്തുടർന്ന് തൽസ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കം ചെയ്തു.

നിരവധി പാചക മത്സരങ്ങളിൽ വിധി കർത്താവായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു വരുന്നു &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/variety-to-the-fore-at-the-hindu-cooking-contest/article25759537.ece&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/the-flavours-of-kerala-on-a-platter/article25593097.ece&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/kerala/dishes-made-with-passion-and-verve/article25533100.ece&lt;/ref&gt; 

== സംരംഭങ്ങൾ ==
കേറ്ററീന എന്ന കേറ്ററിംഗ് സ്ഥാപനവും ലക്ഷ്മി നായർ നടത്തുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://dhanammagazine.com/ml/articles/details/130/404{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; യൂട്യൂബിൽ ലക്ഷ്മി നായർ&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/life-and-style/food/culinary-queen-lakshmi-nair-turns-vlogger-she-explains-what-is-special-about-her-vlogs-that-will-have-her-talking-about-food-and-travel/article26745975.ece&lt;/ref&gt; എന്ന പേരിൽ ഒരു ചാനൽ ഉണ്ട്. &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/life-and-style/food/culinary-queen-lakshmi-nair-turns-vlogger-she-explains-what-is-special-about-her-vlogs-that-will-have-her-talking-about-food-and-travel/article26745975.ece&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://food.manoramaonline.com/food/foodie/2019/04/09/lakshmi-nair-culinary-expert-jackfruit-vlog.html&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malayalam.news18.com/news/life/chef-lekshmi-nair-cooks-up-a-recipe-with-ripe-jackfruit-103171.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-06-09 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528171115/https://malayalam.news18.com/news/life/chef-lekshmi-nair-cooks-up-a-recipe-with-ripe-jackfruit-103171.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vanitha.in/pachakam/master-chef/home-made-cappuccino-making-video-lekshmi-nair.html&lt;/ref&gt;
== പാചകകൃതികൾ ==
* മാജിക് ഓവൻ-പാചകവിധികൾ ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]])
*മാജിക് ഓവൻ-പാചകരുചി ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]])
* മാജിക് ഓവൻ-പാചകകല ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]])

== വിവാദങ്ങൾ ==
നെഹ്രു കോളേജിൽ ജിഷ്ണുപ്രനോയ് എന്ന വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ആത്മഹത്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധറാലികൾക്ക് കോളേജിൽ പ്രിൻസിപ്പലായ ലക്ഷ്മി നായർ തടഞ്ഞു. ഇന്റേർണൽ മാർക്കുകളിൽ കള്ളത്തരം നടത്തുന്നു, ജാതി പറഞ്ഞു മാറ്റി നിർത്തുന്നു-അധിഷേപിക്കുന്നു, സവർണ്ണ-അവർണ്ണ പക്ഷാപാതം കാട്ടുന്നു എന്നൊക്കയായിരുന്നു ലക്ഷ്മി നായർക്കെതിരെ വിദ്യാർത്ഥികൾ ആരോപിച്ചു. ഇതിനു ബലമേകാൻ നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികൾ രംഗത്തുവന്നു.&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/explained/students-at-kerala-law-academy-demand-ouster-of-principal-lakshmi-nair-also-a-celebrity-chef-accusing-her-of-discrimination-4509599/&lt;/ref&gt;

ലക്ഷ്മി നായരെ പുറത്താക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് കെ.എസ്.യു. എ.ബി.വി.പി., എ.ഐ.എസ്.എഫ്, എസ്.എഫ്.ഐ എന്നീ സംഘടനകൾ ചേർന്ന് സമരത്തിനണിചേർന്നു. എന്നാൽ ജനുവരി 31 നു അക്കാദമി സംഘാടകർ ലക്ഷ്മി മാറ്റി നിർത്താം എന്ൻ നൽകിയ ഉറപ്പിനു ശേഷം സമരമുഖത്തിൽ നിന്ന് പിൻ വാങ്ങി. മറ്റു സംഘടനകൾ എന്നിരുന്നാലും സമരം തുടർന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://indianexpress.com/article/explained/students-at-kerala-law-academy-demand-ouster-of-principal-lakshmi-nair-also-a-celebrity-chef-accusing-her-of-discrimination-4509599/|title = Kerala Law Academy row: A star chef in a soup|access-date = 2017 ഫെബ്രുവരി 7|last =|first =|date =|website =|publisher = ദ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്}}&lt;/ref&gt; സർവ്വകലാശാല സിൻഡികേറ്റ് നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ ആരോപിച്ച കാര്യങ്ങൾ ശരിവച്ചു. ഇന്റേർണൽ മാർക്ക് നൽകിയതിലെ അപാകതകളും ദളിത് വിദ്യാർത്ഥികളെ അവഹേളിച്ചതുമെല്ലാം തെളിഞ്ഞതായി അവർ അവകാശപ്പെട്ടു.

അച്ഛൻ ഡോ. നാരായണൻ നായർ ഡയറക്ടർ ആയ ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നാണ് ലക്ഷ്മി നായർ ഡോക്ടറേറ്റ് നേടിയെടുത്തത്. എൽഎൽഎം പഠനവും ഇവിടെ തന്നെ ആയിരുന്നു. ഗവേഷണം നടത്തുന്ന സമയത്ത് അമ്മാവൻ എൻ കെ ജയകുമാറായിരുന്ന നിയമവകുപ്പിന്‌റെ ഡീൻ. ഇദ്ദേഹവും ലക്ഷ്മിക്ക് അനകൃതമായി മാർക്ക് നൽകിയെന്ന് ആരോപണം ഉണ്ട്. ഉത്തരക്കടലാസ് മൂല്യ നിർണയവും നടത്തിയത് ലോ അക്കാദമിയെ പിതാവിന്റെ സൃഹൃത്തുക്കൾ ആയിരുന്നു അതിനാൽ ഗവേഷണ പ്രബന്ധം അസാധു ആക്കണം എന്ന് ആവശ്യങ്ങൾ ഉയർന്നു. ലക്ഷ്മി നായരുടെ ഭാവി മരുമകൾ ലോ അക്കാദമിയിലെ വിദ്യാർത്ഥിനി ആയിരുന്നു. ഈ പെൺകുട്ടിയ്ക്ക് ഇന്റേണൽ മാർക്ക് വാരിക്കോരി അധികാര പ്രയോഗത്താൽ നൽകിയിട്ടുണ്ട് എന്ന് മാർക്ക് ലിസ്റ്റ് പരിശോധിച്ചതിൽ നിന്ന് സിൻഡിക്കേറ്റ് സമിതി കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ലോ അക്കാദമിയിൽ പഠിച്ച ലക്ഷ്മി നായരുടെ മകൾ പാർവതിയ്ക്ക് എൽഎൽബി പരീക്ഷയിൽ റാങ്ക് ലഭ്യമായത് അധ്യാപകർ അനർഹമായി മാർക്ക് നൽകിയത് പ്രകാരമാണ് എന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://malayalam.oneindia.com/news/kerala/demand-for-enqury-on-educational-qualifications-of-lakshmi-nair/slider-pf109816-164095.html&lt;/ref&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [https://www.lekshminair.com ഒഫീഷ്യൽ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804191825/http://www.lekshminair.com/ |date=2019-08-04 }}&lt;br /&gt;
* [https://www.youtube.com/channel/UC2zTRxJjjNYZpdXHk_blEHg യൂട്യൂബ് ചാനൽ]&lt;br /&gt;
* [http://www.keralalawacademy.org/faculty-lekshmi.html കേരള ലോ അക്കാഡമി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302232811/http://www.keralalawacademy.org/faculty-lekshmi.html |date=2013-03-02 }}

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:1966-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 20-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളം ടെലിവിഷൻ അവതാരകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പാചകസാഹിത്യകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>l7sm1wlbomy38ibipehfq967x100v46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൂവാറ്റുപുഴ കൈവെട്ട് സംഭവം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240680</id>
    <revision>
      <id>4615372</id>
      <parentid>4437088</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47688" sha1="rx7p4tjpovp8025gb5d5qyiu0gcbyrz" xml:space="preserve">{{copypaste|url=https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/prof-tj-joseph-hand-chopping-case-verdict-nia-court-found-six-accused-guilty-392754.html|date=2024 നവംബർ}}
{{Infobox civilian attack
| title       = 2010-ൽ മൂവാറ്റുപുഴയിൽ നടന്ന കൈവെട്ട് സംഭവം| caption     = പ്രഫസർക്കുനേരേയുള്ള ആക്രമണം
| location    = മൂവാറ്റുപുഴ, കേരള
| date        = 2010 ജൂലൈ 4
| time        = 08:30 [[Indian Standard Time|ഐ.എസ്.ടി.]]
| timezone    = [[UTC+05:30]]
| type        =സംഘടിത കുറ്റകൃത്യം 
| injuries    = 3&lt;ref name=&quot;ET1&quot;&gt;{{cite news | url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Taliban-writ-in-Gods-own-country/articleshow/6129310.cms | work=The Times of India | url-status=dead | accessdate=11 July 2010 &lt;!--DASHBot--&gt; | title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് | archive-date=2010-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100814025357/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Taliban-writ-in-Gods-own-country/articleshow/6129310.cms }}&lt;/ref&gt;
| perp        =[[Popular Front of India|പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ഇൻഡ്യ]]&lt;ref name=&quot;IE1&quot;&gt;{{cite web |author=&lt;!--Updated 1136 hrs 3 Feb 2010(+5:30 GMT)--&gt; |url=http://ibnlive.in.com/news/islamic-group-blamed-for-attack-on-lecturer/126052-3.html?from=tn |title=Islamic group blamed for attack on lecturer – India News – IBNLive |publisher=Ibnlive.in.com |date=3 February 2010 |accessdate=12 May 2011 |archive-date=2010-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709015955/http://ibnlive.in.com/news/islamic-group-blamed-for-attack-on-lecturer/126052-3.html?from=tn |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;[[എസ്.ഡി.പി.ഐ.]]
}}
2010 ജൂലൈ 4-ന് [[Muvattupuzha|മൂവാറ്റുപുഴയിലെ]] [[Nirmala College|നിർമ്മല കോളേജിനടുത്തുവച്ച്]]&lt;ref name=&quot;Express1&quot;&gt;{{cite web |url=http://expressbuzz.com/cities/kochi/controversial-lecturer%E2%80%99s-palm-chopped-off/187109.html |title=Controversial lecturer’s palm chopped off |work=The New Indian Express |date=5 July 2010 |accessdate=12 May 2011 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Newman College (Thodupuzha)|തൊടുപുഴ ന്യൂമാൻ കോളേജിലെ]] [[Malayalam|മലയാളം]] പ്രഫസറായിരുന്ന [[ടി.ജെ. ജോസഫ്|ടി.ജെ. ജോസഫിൻറെ]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/07/06/stories/2010070657111100.htm|title=Two held for chopping off Ernakulam professor's palm|date=6 July 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|accessdate=12 July 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708171158/http://www.hindu.com/2010/07/06/stories/2010070657111100.htm|archivedate=2010-07-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt; വലത് കൈപ്പത്തി, [[blasphemy|മതനിന്ദ]]&lt;nowiki/&gt;യെന്ന കുറ്റം ആരോപിച്ച് [[Popular Front of India|പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ഇൻഡ്യ]], &lt;ref name=mano1&gt;&lt;small&gt;മനോരമ ദിനപത്രം, കൊച്ചി എഡിഷൻ, 2013 ഏപ്രിൽ18, പേജ് 3, കോളം 1&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2010/aug/02kerala-one-more-arrested-in-lecturer-attack-case.htm |title=Kerala: One more arrested in lecturer attack case |publisher=Rediff.com |date=2 August 2010 |accessdate=12 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=7683075&amp;tabId=1&amp;programId=1080132912&amp;channelId=-1073865030&amp;BV_ID=@@@ |title=English News &amp;#124; Top Stories |publisher=Manorama Online |accessdate=12 May 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Explosives-weapons-seized-near-Kerala-mosque/articleshow/6160395.cms | work=The Times of India | title=Explosives, weapons seized near Kerala mosque | date=13 July 2010| accessdate= 7 September 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;}}&lt;/ref&gt; പ്രവർത്തകർ&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/religion/6316966/Handsome-Muslim-men-accused-of-waging-love-jihad-in-India.html | location=London | work=The Daily Telegraph | first=Dean | last=Nelson | title=Handsome Muslim men accused of waging 'love jihad' in India | date=13 October 2009 | accessdate=7 September 2010 &lt;!--DASHBot--&gt; | archive-date=2010-03-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100308135104/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/religion/6316966/Handsome-Muslim-men-accused-of-waging-love-jihad-in-India.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/2010/07/22/stories/2010072253230700.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Probe source of extremist funding: CPI | date=22 July 2010 | accessdate=7 September 2010 &lt;!--DASHBot--&gt; | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100725165611/http://www.hindu.com/2010/07/22/stories/2010072253230700.htm | archivedate=2010-07-25 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=M.G. Radhakrishnan |url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/104821/hatreds-new-haven.html?complete=1 |title=Hatred's New Haven: STATES: India Today |work=India Today |date=10 July 2010 |accessdate=12 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/Defending-the-front/652613 |title=Defending the front |work=The Indian Express |date=28 July 2010 |accessdate=12 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sify.com/news/police-unearth-cds-of-taliban-like-terror-module-in-kerala-news-national-khkmEjhgacc.html |title=Police unearth CDs of Taliban like terror module in Kerala |publisher=Sify.com |accessdate=12 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.radianceweekly.com/54/348/Prophet-Muhammad039s-Recipe-for-World-Peace/2007-04-15/Rejoinder/Story-Detail/PFI---an-Extremist-Caucus.html |title=PFI – an Extremist Caucus Prophet Muhammad's Recipe for World Peace – Latest News about Muslims,Islam |publisher=Radianceweekly.com |accessdate=12 May 2011 |archive-date=2011-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420071439/http://www.radianceweekly.com/54/348/prophet-muhammad039s-recipe-for-world-peace/2007-04-15/rejoinder/story-detail/pfi---an-extremist-caucus.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വെട്ടിമാറ്റുകയുണ്ടായി. ഭാര്യക്കും, മാതാവിനും സഹോദരിക്കുമൊപ്പം മൂവാറ്റുപുഴ നിർമലമാതാ പള്ളിയിൽനിന്ന് [[പരിശുദ്ധ കുർബ്ബാന|പരിശുദ്ധ കുർബാന]] കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങവെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിനു നേരേയുള്ള തീവ്രവാദികളുടെ ഈ നീചമായ ആക്രമണം. ഈ സംഘത്തിലെ ഒരാൾ മഴു ഉപയോഗിച്ച് പ്രൊഫസറുടെ വാഹനത്തിന്റെ ഗ്ലാസ് തകർക്കുകയായിരുന്നു. വാനിൽനിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വലിച്ചിറക്കുകയും റോഡിലൂടെ വലിച്ചിഴച്ചുകൊണ്ടുപോയി സംഘത്തിലെ മറ്റു രണ്ടുപേർ ചേർന്ന് അധ്യാപകൻറെ കൈപ്പത്തി റോഡിൽ അമർത്തിപ്പിടിച്ചപ്പോൾ ഒന്നാം പ്രതിയായ സവാദ് കയ്യിൽ കരിതിയിരുന്നു [[മഴു]] ഉപയോഗിച്ച് കൈക്കുഴയ്ക്ക് വെട്ടുകയും ഒറ്റ വെട്ടിന് അറ്റുപോയ കൈപ്പത്തി സമീപത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് വലിച്ചെറിയുകയും ചെയ്തു. അധ്യാപകൻ  തയ്യാറാക്കിയ ചോദ്യപ്പേപ്പറിൽ പ്രവാചകനിന്ദയുണ്ടെന്ന്‌ ആരോപിച്ചായിരുന്നു ഈ ആക്രമണം.

[[താലിബാൻ]] മാതൃകയിലുള്ള ഒരു പ്രാകൃത കോടതിയുടെ വിധിയെത്തുടർന്നാണ് ഈ ആക്രമണമുണ്ടായ‌തെന്ന് വിവിധ പത്രമാധ്യമങ്ങളിലെ റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;news.rediff.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.rediff.com/report/2010/jul/07/islamic-court-ordered-chopping-of-profs-palm.htm |title=Islamic court ordered chopping of prof's palm – Rediff.com India News |publisher=Rediff.com |date=7 July 2010 |accessdate=12 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/Home/Sunday-TOI/Special-Report/Taliban-style-courts-in-Gods-Own-Country/articleshow/6182633.cms | work=The Times of India | title=Taliban-style courts in God's Own Country | date=18 July 2010| accessdate= 3 August 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;}}&lt;/ref&gt; അക്കാലത്ത് സംസ്ഥാനമന്ത്രിസഭയിലെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയായിരുന്ന [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]] സർക്കാരിന് ഇത്തരം കോടതിയെപ്പറ്റി വിവരമില്ലായെന്നും സിവിൽ തർക്കങ്ങൾ തീർപ്പാക്കുന്നതിനായി [[All India Muslim Personal Law Board|ഓൾ ഇൻഡ്യ മുസ്ലീം പേഴ്സണൽ ലോ ബോഡിന്റെ]] മേൽനോട്ടത്തിലുള്ള ''[[Dar-ul Khada|ദാരുൾ ഖദ]]'' എന്ന സംവിധാനം മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കുന്നുള്ളൂ എന്നും പ്രസ്താവിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Layout/Includes/TOINEW/ArtWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=TOINEW&amp;BaseHref=TOIBG%2F2010%2F07%2F28&amp;GZ=T&amp;ViewMode=HTML&amp;EntityId=Ar01302&amp;AppName=1|title=TALIBAN IN KERALA? Kangaroo courts under lens|work=The Times of India|accessdate=2013-04-20|location=Trivandrum|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312225127/http://epaper.timesofindia.com/Default/Layout/Includes/TOINEW/ArtWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=TOINEW&amp;BaseHref=TOIBG%2F2010%2F07%2F28&amp;GZ=T&amp;ViewMode=HTML&amp;EntityId=Ar01302&amp;AppName=1|archive-date=12 March 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article536784.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=No report yet on 'Taliban-model' courts: Kodiyeri |date=28 July 2010 |accessdate=1 August 2010  |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100729160924/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article536784.ece |archivedate=29 July 2010 |url-status=live |df=dmy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article187796.ece |title=Religious courts exist in Kerala: Kodiyeri |work=The New Indian Express |date=28 July 2010 |accessdate=12 May 2011 |archive-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131111740/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article187796.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kaumudi.com/news/072810/kerala.stm#5 |title=Kaumudi Online – English Edition |publisher=Kaumudi.com |accessdate=12 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713140842/http://www.kaumudi.com/news/072810/kerala.stm#5 |archive-date=13 July 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ആക്രമണം ആസൂത്രണം ചെയ്ത കുഞ്ഞുണ്ണിക്കര എം.കെ. നാസർ, അക്രമിസംഘത്തെ നയിച്ച അശമന്നൂർ സവാദ് എന്നിവരാണു ഈ കേസിലെ മുഖ്യപ്രതികൾ&lt;ref name=mano1/&gt;. ഒളിവിലായിരുന്ന ഇവർ പിന്നീട് പലപ്പോഴായി പിടിയിലായി. വിദേശത്തുണ്ടെന്ന വിശ്വിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന നാസർ എന്ന പ്രതി കീഴടങ്ങാൻ തയ്യാറായി എൻ.ഐ.എ.യുമായി ബന്ധപ്പെട്ടെങ്കിലും അറസ്റ്റ്, റിമാൻഡ് തുടങ്ങിയവയുമായുള്ള ഉപാധികൾ എൻ.ഐ.എ. അംഗീകരിച്ചില്ല. കേസിലെ ഒരു മുഖ്യ പ്രതിയും പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഭീകരനുമായിരുന്ന സവാദ് 13 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം 2024 ൽ കണ്ണൂരിലെ മട്ടന്നൂരിൽവച്ചാണ്  എൻ.ഐ.എ.യുടെ പിടിയിലായി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://janamtv.com/80805949/|title=മതനിന്ദ ആരോപിച്ച് അദ്ധ്യാപകന്റെ കൈ വെട്ടിയ കേസ്; പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഭീകരനായ സവാദ് 13 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം എൻഐഎ പിടിയിൽ}}&lt;/ref&gt; ഒളിവിൽ പോയ സവാദ് പിന്നീട് വിവാഹം കഴിച്ച് മട്ടന്നൂർ ബേരകത്തെ ഒരു വാടകവീട്ടിൽ പേരുമാറ്റി താമസിക്കുകയായിരുന്നു.  ഒളിവിൽ പോകുന്ന സമയത്ത് തെളിവുകൾ നശിപ്പിക്കുന്നതിനായി അദ്ധ്യാപകന്റെ കൈ വെട്ടാൻ ഉപയോ​ഗിച്ച മഴുവും സവാദ് ഒപ്പം കൊണ്ടുപോയിരുന്നു. 

==പശ്ചാത്തലം==
അധ്യാപകൻ  തയ്യാറാക്കിയ ചോദ്യപ്പേപ്പറിൽ പ്രവാചകനിന്ദയുണ്ടെന്ന്‌ ആരോപിച്ചായിരുന്നു ഈ ആക്രമണം.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കൈവെട്ട‌് കേസിന് ഒൻപതുവർഷം; പ്രധാനപ്രതികൾ ഇപ്പോഴും പുറത്ത‌് |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/thodupuzha-hand-chopping-case-sdpi/808626 |accessdate=29 സെപ്റ്റംബർ 2020 |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207204102/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/thodupuzha-hand-chopping-case-sdpi/808626 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010 മാർച്ച് 23-ന് തൊടുപുഴ ന്യൂമാൻ കോളേജിൽ നടന്ന രണ്ടാം സെമസ്റ്റർ ബി.കോം മലയാളം ഇന്റേണൽ പരീക്ഷയുടെ ചോദ്യ പേപ്പറിലെ 11-ആം നമ്പറിൽ ചോദ്യത്തിൽ നിന്നാണ് സംഭവങ്ങളുടെ തുടക്കം. ആവശ്യത്തിനുള്ള ചിഹ്നങ്ങൾ ചേർക്കാനുള്ള ഈ ചോദ്യം മതനിന്ദ കലർന്നതാണെന്ന പേരിലാണ് വിവാദമായത്.&lt;ref name=math&gt;{{cite news|title=കൈവെട്ട് കേസിന്റെ നാൾവഴികൾ|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/--1.203609|accessdate=29 സെപ്റ്റംബർ 2020|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129203030/https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/--1.203609|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[മാധ്യമം ദിനപ്പത്രം|മാധ്യമം ദിനപ്പത്രത്തിന്റെ]] പ്രാദേശികപതിപ്പിലാണ് ചോദ്യപ്പേപ്പർ സംബന്ധിച്ച വാർത്ത ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്{{better}}&lt;ref name=&quot;Outlook&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?266163 |title=Wrong Question |publisher=Outlook |accessdate=12 May 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110610033750/http://www.outlookindia.com/article.aspx?266163| archivedate= 10 June 2011 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലീം ലീഗ്]] എന്നിവയുടെ വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ഇതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് കോളേജിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്തി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article263309.ece |title=Kerala town tense after controversial exam paper |work=The New Indian Express |date=26 March 2010 |accessdate=12 May 2011 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208045158/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article263309.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വിവിധ മുസ്‌ലിം സംഘടനകൾ ചോദ്യപേപ്പറിന്റെ പകർപ്പുകൾ കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് പ്രചരിപ്പിച്ചതിലൂടെ സംഭവം കൂടുതൽ വൈകാരിക തലത്തിലെത്തി.&lt;ref name=&quot;frontline-27-20&quot;&gt;{{cite journal|journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Yet another blow|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2720/stories/20101008272002500.htm|accessdate=6 March 2014|url-status=live|archivedate=22 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022205827/http://www.frontline.in/static/html/fl2720/stories/20101008272002500.htm|publisher=[[The Hindu Group]]|location=[[Thiruvananthapuram]]|last=Krishnakumar|first=R.|volume=27|issue=20|date=25 September – 8 October 2010}}&lt;/ref&gt; 

[[പി.ടി. കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്|പി.ടി. കുഞ്ഞുമുഹമ്മദിന്റെ]] ''തിരക്കഥയിലെ'' ''രീതിശാസ്ത്രം'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിന്നെടുത്ത ഭ്രാന്തനും ദൈവവുമായുള്ള സംഭാഷണം ചോദ്യപ്പേപ്പറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. പുസ്തകത്തിൽ നൽകിയിരുന്ന ഭ്രാന്തൻ എന്ന ഭാഗത്ത് മുഹമ്മദ് എന്ന പേരു നൽകിയതാണ് തീവ്രവാദികളെ പ്രകോപിപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് പ്രശ്‌നങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിടുകയും ചെയ്തത്. ചില മാധ്യമങ്ങൾ നിസാരമായി ഈ സംഭവത്തെ മതത്തിന്റെ നിറം കൊടുത്ത് വഷളാക്കുകയും ചെയ്തു. കോളേജിനുള്ളിൽ നടന്ന പരീക്ഷയിലെ ചോദ്യമാണെങ്കിലും സംഭവം വിവിധ സംഘടനകൾ ഏറ്റെടുത്തു. കോളേജിനെതിരെ പ്രതിഷേധമാരംഭിച്ചു. ഒടുവിൽ കോളേജധികാരികൾ ജോസഫിനെ തള്ളിപ്പറഞ്ഞയുകയും സസ്പെൻഷനിലാകുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഒളിവിൽ പോയി. സംഭവത്തിൽ മതനിന്ദാ കുറ്റം ചുമത്തി പോലീസ് സ്വമേധയ കേസ് എടുത്തു.&lt;ref name=news18/&gt; ജോസഫ് ഒളിവിൽ പോയതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 22 വയസ് പ്രായമുള്ള മകനെ പോലിസ് കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുകയുണ്ടായി. മകനും കുടുംബത്തിനും നേരെ വിവിധ തുറയിൽനിന്ന് ആക്രമണമുണ്ടായതോടെ ഒളിവിൽ പോയി ആറു ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹം പോലീസിന് കീഴടങ്ങി. ഒരാഴ്ച്ചക്കാലം ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞ ശേഷം പുറത്തിറങ്ങിയ ജോസഫിനെത്തേടി തീവ്രവാദികൾ പല തവണ എത്തിയിരുന്നു. 2010 ജൂലൈ നാലാം തീയതി തന്റെ വൃദ്ധ മാതാവിനോടൊപ്പം വീടിന് സമീപത്തുള്ള ദേവാലയത്തിൽ പേയി മടങ്ങി വരുന്ന സമയത്താണ് അദ്ദേഹത്തിനും കുടുംബത്തിനും നേരേ ആക്രമണം നടന്നത്. 

2013 ൽ മതസ്പർധ വളർത്തിയെന്ന കേസിൽ ടി ജെ ജോസഫിനെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കി തൊടുപുഴ ചീഫ് ചുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റ്  ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നു. 

ഒരു മാസത്തോളം നീണ്ട ചികിത്സയ്ക്കു ശേഷം സാധാരണ ജീവിതത്തിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചെത്താൻ ശ്രമിച്ച ജോസഫിനെ കൊളജ് അധികൃതർ ജോലിയിൽനിന്ന് പിരിച്ചുവിട്ടു.  പിരിവുകളിലൂടെയാണ് ചികത്സയ്ക്കുള്ള പണം കണ്ടെത്തിയത്. കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ഉൾപ്പെടെ എടുത്തിരുന്ന ലോണുകൾ തിരിച്ചടയ്ക്കാനാവാതെ കുടുംബം കടക്കെണിയിലായി. സംഭവത്തിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ വിഷാദ രോഗിയായി മാറുകയും 2014 മാർച്ചിൽ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് വിരമിക്കാൻ 3 ദിവസം മാത്രം ബാക്കിയുള്ളപ്പോൾ ജോസഫിനെ തിരിച്ചു വിളിച്ച കോളജ് അധികതർ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിക്കേണ്ട ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകാൻ സന്നദ്ധരായി. 

ചോദ്യപ്പേപ്പറിൽ ഭ്രാന്തൻ എന്നതിനു പകരമായി മുഹമ്മദെന്ന പേർ ഉപയോഗിച്ചത് നബിയെ ഉദ്ദേശിച്ചല്ലെന്നായിരുന്നു ജോസഫ് വിശദീകരിച്ചത്.  പി.ടി. കുഞ്ഞു മുഹമ്മദ് രചിച്ചതും ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ നിന്നുള്ളതുമായ ഉദ്ധരണിയാണെന്ന കാര്യം മറച്ചു വെക്കുകയും ചോദ്യപ്പേപ്പറിന്റെ ആയിരക്കണക്കിനു കോപ്പിയെടുത്ത് നാടാകെ പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതൊടെയാണ് പ്രശ്നം ആളിക്കത്തിയത്. പി.ടി. കുഞ്ഞുമുഹമ്മദിന്റെ തന്നെ [[ഗർഷോം]] എന്ന സിനിമയിലും ഈ സംഭാഷണഭാഗമുണ്ട്. നടൻ [[മുരളി]] അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഭ്രാന്തനും ദൈവവും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണമാണിത്. പി.ടി. കുഞ്ഞുമുഹമ്മദിനെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുമാറാണ് മുഹമ്മദ് എന്ന പേരു നൽകിയതെന്നാണ് ജോസഫിന്റെ ആത്മകഥയിൽ എഴുതുന്നത്.&lt;ref name=janma&gt;{{cite news |title=അവർക്ക് എല്ലാം അറിയാമായിരുന്നു |url=https://www.janmabhumi.in/read/they-knew-everything/ |accessdate=30 സെപ്റ്റംബർ 2020 |archiveurl=https://archive.today/20200930055537/https://www.janmabhumi.in/read/they-knew-everything/ |archivedate=2020-09-30 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{|cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|-
| '''മലയാള ചോദ്യപേപ്പറിലെ വാചകം'''
മുഹമ്മദ്: പടച്ചോനേ പടച്ചോനേ&lt;br /&gt;
ദൈവം: എന്താടാ നായിന്റെ മോനേ&lt;br /&gt;
മുഹമ്മദ്: ഒരു അയില അതു മുറിച്ചാൽ എത്ര കഷണമാണ്&lt;br /&gt;
ദൈവം: മൂന്നു കഷണമാണെന്ന് എത്ര തവണ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെടാ നായേ

'''പി.ടി. കുഞ്ഞുമുഹമ്മദിന്റെ മലയാളം ബുക്കിലെ വാചകം'''

ഭ്രാന്തൻ: പടച്ചോനേ പടച്ചോനേ&lt;br /&gt;
ദൈവം: എന്താടാ നായിന്റെ മോനേ&lt;br /&gt;
ഭ്രാന്തൻ: ഒരു അയില അതു മുറിച്ചാൽ എത്ര കഷണമാണ്&lt;br /&gt;
ദൈവം: മൂന്നു കഷണമാണെന്ന് എത്ര തവണ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെടാ നായേ
|}

==നിയമനടപടികൾ==
ക്രൈംബ്രാഞ്ചും എൻ.ഐ.എ.യും അറസ്റ്റു ചെയ്ത 29 പ്രതികൾക്ക് 2013 ഏപ്രിൽ 17-ന് എൻ.ഐ.എ. പ്രത്യേക കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ചു&lt;ref name=mano1/&gt;. കോടതി ജഡ്ജി എസ്. വിജയകുമാർ പ്രതികളെ കുറ്റപത്രം വായിച്ചു കേൾപ്പിച്ച ശേഷം വിചാരണ ഏപ്രിൽ 29-ന് എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തന നിരോധന നിയമം, കുറ്റകരമായ ഗൂഢാലോചന, മാരകായുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു ഗുരുതരമായി പരുക്കേൽപ്പിക്കൽ, സ്ഫോടക വസ്തു നിയമം, ഭീഷണി എന്നീ കുറ്റങ്ങളാണ് പ്രതികൾക്കെതിരെ ചുമത്തിയത്. പ്രതികൾക്കെതിരെയുള്ള നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തന നിരോധന നിയമം നിലനിൽക്കില്ല എന്ന വാദം കോടതി തള്ളി&lt;ref name=mano1/&gt;. 

മൂവാറ്റുപുഴ പൊലീസ്‌ അന്വേഷിച്ച കേസ്‌ 2011 മാർച്ച്‌ 9-നാണ്‌ എൻ.ഐ.എ. ഏറ്റെടുത്തത്‌.  വിചാരണ പൂർത്തിയാക്കി കൊച്ചിയിലെ എൻ.ഐ.എ. കോടതി 2015 ഏപ്രിൽ 30-ന്‌  വിധിപറഞ്ഞു. 31 പ്രതികളിൽ  13 പേരെ ശിക്ഷിച്ചു. 18 പേരെ  വിട്ടയച്ചു.

==കേസിന്റെ നാൾവഴി==
2010-ലെ ബി കോം മലയാളം ഇന്റേണൽ പരീക്ഷയുടെ ചോദ്യ പേപ്പറിലെ 11-ാം നമ്പർ ചോദ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് സംഭവങ്ങളുടെ തുടക്കം. ആവശ്യമായ ചിഹ്നങ്ങൾ ചേർക്കാനായി തയാറാക്കിയ ചോദ്യം മതനിന്ദ കലർന്നതാണെന്ന പേരിലാണ് വിവാദമായത്. മാർച്ച് 26-ന് ചോദ്യ പേപ്പർ തയ്യാറാക്കിയ ടി.ജെ. ജോസഫിനെ ന്യൂമാൻ കോളേജ് അധികൃതർ ജോലിയിൽ നിന്നും സസ്‌പെൻഡ് ചെയ്യുകയും സംഭവത്തിൽ മാപ്പ് ചോദിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/india/kerala-lecturer-attacked-over-question-paper-35676 |title=Kerala: Lecturer attacked over question paper |publisher=Ndtv.com |date=5 July 2010 |accessdate=12 May 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110613090954/http://www.ndtv.com/article/india/kerala-lecturer-attacked-over-question-paper-35676| archivedate= 13 June 2011 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thefreelibrary.com/College+principal+faces+MGU+axe.-a0223337868 College principal faces MGU axe.]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ''The New Indian Express''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thefreelibrary.com/College+teacher+held.-a0222911897 College teacher held.]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''The New Indian Express''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thefreelibrary.com/Cops+on+the+lookout+for+college+professor.-a0222446478 Cops on the lookout for college professor. The New Indian Express]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; തുടർന്ന് തൊടുപുഴ പോലീസ് കേസെടുത്തു. ജോസഫ് ഇതേത്തുടർന്ന് ഒളിവിൽ പോയിരുന്നു.&lt;ref name=math/&gt; പോലീസിന്റെ കസ്റ്റഡിയിൽ മർദ്ദനമേറ്റ ജോസഫിന്റെ മകനെ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു. &lt;ref&gt;[[Indiavision]], 3 April 2010, 11:20 IST (5:50 UTC)&lt;/ref&gt;

തൊടുപുഴ ഡി.വൈ.എസ്.പി.ക്കു മുന്നിൽ 2010 ഏപ്രിൽ 1-നാണ് ജോസഫ് കീഴടങ്ങിയത്. ഏപ്രിൽ 19-ന് അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ പോലീസ് കുറ്റപത്രം തയ്യാറാക്കി. പിന്നീട് മൂന്ന് മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ജൂലായ് 4-നാണ് തീവ്രവാദികൾ ജോസഫിനെ ആക്രമിച്ച് അദ്ദേഹത്തിൻറെ വലത് കൈപ്പത്തി വെട്ടിമാറ്റിയത്. ജോസഫിന്റെ വീടിനു സമീപത്തുള്ള നിർമ്മല മാതാ പള്ളിയിൽ കുർബ്ബാന കഴിഞ്ഞ് അദ്ദേഹവും കുടുംബവും കാറിൽ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങിപ്പോകുമ്പോഴാണ് അക്രമികൾ വാനിലെത്തി അവരുടെ വാഹനം തടഞ്ഞുനിർത്തിയത്. കാർ തടഞ്ഞ ഏഴംഗ സംഘം ആദ്യം പ്രദേശത്ത് ബോംബെറിഞ്ഞ് ഭീകരാന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ജോസഫിനെ കാറിൽ നിന്നും വലിച്ചിറക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈകളിലും കാലുകളിലും ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് വെട്ടുകയും ചെയ്തു. ജോസഫിന്റെ വലത് കൈപ്പത്തി വെട്ടി വലിച്ചെറിഞ്ഞു.&lt;ref name=math/&gt;

ജൂലായ് 4-നു തന്നെ പ്രതികൾ സഞ്ചരിച്ച വാഹനം പെരുമ്പാവൂരിനടുത്ത് വട്ടക്കാട്ടുകുടിയിൽ നിന്നും പോലീസ് കണ്ടെത്തി. സംഭവത്തിലെ പ്രധാന പ്രതികളിലൊരാളായ ജാഫറിനെ അന്നേ ദിവസം തന്നെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുകയും ചെയ്തു. കൂടാതെ വാനിന്റെ ഉടമസ്ഥനതിരെയും കേസെടുത്തു. അന്നത്തെ സർക്കിൾ ഇൻസ്‌പെക്ടർ ആയിരുന്ന പി.പി. ഷംസിയാണ് കേസ് അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചത്. ജൂലായ് 5-ന് എറണാകുളം സ്‌പെഷലിസ്റ്റ്‌സ് ആശു​പത്രിയിൽ വെച്ച് ജോസഫിന്റെ കൈപ്പത്തി തുന്നിച്ചേർത്തു. ജൂലായ് 6 മുതൽ കൂടുതൽ പ്രതികളെ മൂവാറ്റുപുഴ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ ആരംഭിച്ചു.&lt;ref name=math/&gt;

2010 ആഗസ്ത് 9-ന് ജോസഫിനെതിരെ കോതമംഗലം രൂപതയുടെ കീഴിലുള്ള ന്യൂമാൻ കോളേജിന്റെ അധികൃതർ കുറ്റപത്രം നൽകിയതിനെത്തുടർന്ന് സെപ്തംബർ 1-ന് അദ്ദേഹത്തെ സർവ്വകലാശാല സർവീസിൽ നിന്ന് പിരിച്ചുവിട്ടു. പിരിച്ചുവിട്ടതിനെതിരെ ജോസഫ് സർവകലാശാലാ ട്രിബ്യൂണലിനെ സമീപിച്ചു. 2014 മാർച്ച് 19-ന് ജോസഫിന്റെ ഭാര്യ സലോമി കേസിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെയും സമ്മർദം താങ്ങാനാവാതെ ആത്മഹത്യ ചെയ്തു.&lt;ref name=math/&gt; 2014 മാർച്ച് 27 ജോസഫിനെ സർവീസിൽ തിരിച്ചെടുത്തുകൊണ്ട് കോളേജ് മാനേജ്‌മെന്റ് ഉത്തരവിറക്കി. മാർച്ച് 31-ന് അദ്ദേഹം സർവീസിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു.

2011 മാർച്ച് 9-നാണ് ദേശീയ അന്വേഷണ ഏജൻസി (എൻ.ഐ.എ.) കേസ് ഏറ്റെടുത്തത്.&lt;ref name=math/&gt;

ഭാര്യ [[ആത്മഹത്യ]] ചെയ്തതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ജോസഫിനെ സർവ്വീസിൽ തിരിച്ചെടുക്കാത്തതിൽ [[കത്തോലിക്കാസഭ]]യ്ക്കെതിരെ ജനരോഷം ഉണ്ടായി. തുടർന്ന് പ്രതിരോധത്തിലായ സഭ മാനുഷിക പരിഗണനകൾ വച്ച്  ജോലിയിൽ നിന്ന് വിരമിയ്ക്കാൻ ജോസഫിനു അവസരമൊരുക്കാമെന്ന്  2014 മാർച്ച് 22 ന് അറിയിച്ചു. തുടർച്ചയായ രണ്ട് അവധി ദിവസങ്ങൾക്കു മുമ്പുള്ള പ്രവൃത്തിദിനത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തിനു കോളേജിലെത്താൻ അവസരം ലഭിച്ചത്. എന്നാൽ കോളെജ് മാനേജ്‌മെന്റ് സ്ഥാപനത്തിനു അവധി നൽകിയതിനാൽ വിദ്യാർത്ഥികളെ കാണാൻ ജോസഫിനു സാധിച്ചില്ല. ''അറ്റു പോകാത്ത ഓർമ്മകൾ'' എന്ന പേരിൽ ആത്മകഥയും ജോസഫ് എഴുതി. കൈവെട്ടിയ തീവ്രവാദികളേക്കാൾ തന്നെ വേദനിപ്പിച്ചത് ജോലി നിഷേധിച്ച് വേട്ടയാടിയ കത്തോലിക്കാസഭയുടെ നടപടികളാണെന്ന് ജോസഫ് തൻറെ ആത്മകഥയിൽ കുറിക്കുന്നു.&lt;ref name=news18&gt;{{cite news |title=അറ്റുപോകാത്ത ഓർമ്മകൾ; പ്രൊഫ. ടി.ജെ ജോസഫിൻറെ കൈവെട്ടിമാറ്റിയ ക്രൂരതയ്ക്ക് 10 വർഷം തികഞ്ഞു |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/its-been-10-years-since-tj-josephs-hand-chopping-brutality-1-ar-tv-msa-255459.html |accessdate=29 സെപ്റ്റംബർ 2020 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201163520/https://malayalam.news18.com/news/kerala/its-been-10-years-since-tj-josephs-hand-chopping-brutality-1-ar-tv-msa-255459.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

മുൻ ഡിജിപി [[സിബി മാത്യൂസ്|സിബി മാത്യൂസിന്റെ]] 'നിർഭയം' എന്ന പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[ആത്മകഥ|ആത്മകഥയിലും]] ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശനമുണ്ട്. മുസ്ലിം സമുദായത്തെ പ്രീണിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്കാസഭയുടെ]] കോതമംഗലം രൂപതാ ബിഷപ്പും കോളേജ് അധികാരികളും ചേർന്ന് ജോസഫിനെതിരെ പ്രതികാര ബുദ്ധിയോടെയാണ് നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഒരു കന്യാസ്ത്രീയുടെ സഹോദരനായിട്ടു കൂടി സഭ ജോസഫിനെ ഒറ്റപ്പെടുത്തിയതാണ് ആക്രമണത്തിന് വഴിതെളിച്ചതെന്നും അദ്ദേഹം കുറിക്കുന്നു.&lt;ref name=janma/&gt;

മാനുഷിക പരിഗണനകൾ വച്ച് ജോസഫിനെ തിരികെയെടുക്കുമെന്ന് കോതമംഗലം രൂപത 2014 മാർച്ച് 22 ന് പറഞ്ഞു. ഒടുവിൽ മാർച്ച് 27ന് ജോസഫിനെ സർവീസിൽ തിരിച്ചെടുത്തുകൊണ്ട് കോളേജ് മാനേജ്മെന്റ് ഉത്തരവിറക്കി. 28 ന് ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ച ജോസഫ് മാർച്ച് 31-ന് സർവീസിൽനിന്ന് വിരമിച്ചു.

== എൻ.ഐ.എ. കോടതിവിധി ==
മൂവാറ്റുപുഴ കൈവെട്ട് കേസിൽ അധികമായി 6 പേർ കൂടി കൂറ്റക്കാരെന്ന് എൻ.ഐ. എ. കോടതി ജൂലെ 2023 ൽ കണ്ടെത്തി. എറണാകുളം പ്രത്യേക എൻഐഎ കോടതിയാണ് ഈ കേസിൽ വിധി പറഞ്ഞത്. സർക്കാർ നിരോധിത സംഘടനയായ [[പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] ആസൂത്രണം ചെയ്തു നടപ്പാക്കിയതാണ് ഈ ക്രൂരകൃത്യം  എന്ന് എൻ ഐ എ. സംശയലേശമന്യേ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. വധശ്രമം, ഗൂഢാലോചന, ഭീകരപ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കുറ്റങ്ങൾ തെളിഞ്ഞതായി കോടതിയിലെ പ്രത്യേക ജഡ്ജി അനിൽ കെ ഭാസ്‌കർ കണ്ടെത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=read://https_malayalam.indianexpress.com/?url=https%3A%2F%2Fmalayalam.indianexpress.com%2Fkerala-news%2Fprof-tj-joseph-hand-hacked-case-second-verdict-877457%2F|title=കൈവെട്ട് കേസ്: ആറ് പ്രതികൾ കുറ്റക്കാരെന്ന് എൻഐഎ കോടതി}}&lt;/ref&gt;  പി.എം. അയൂബ്, സജൽ, മൊയ്തീൻ കുഞ്ഞ്, നജീബ്, നാസർ, നൌഷാദ് എന്നീ 6 പേരെ ഈ സംഭവത്തിൽ കുറ്റക്കാരെന്നു കണ്ടെത്തിയ ബഹുമാനപ്പെട്ട കോടതി ഇവരോടൊപ്പം വിചാരണയെ നേരിട്ട മറ്റ് 5 പ്രതികളായ മൻസൂർ, റാഫി, ഷഫീക്ക, അസീസ്, സുബൈർ എന്നിവരെ തെളിവുകളുടെ അഭാവത്താൽ വെറുതെ വിടുകയും ചെയ്തു. കേസിൽ യഥാക്രമം 9, 11, 12 പ്രതികളായ  നൌഷാദ് , മൊയ്തീൻ, അയൂബ് എന്നിവർക്കെതിരെ ചുമത്തിയിരുന്ന യുഎപിഎയിൽനിന്നും അവരെ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്തു.  

ആദ്യഘട്ടത്തിൽ വിചാരണ നേരിട്ട ആകെയുള്ള 37 പേരിൽ 11 പേരെ നേരത്തേ കോടതി ശിക്ഷിക്കുകയും 26 പേരെ വിട്ടയയ്ക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ആദ്യഘട്ട കുറ്റപത്രത്തിനു ശേഷം അറസ്റ്റിലായവരുടെ വിചാരണയാണ് രണ്ടാംഘട്ടത്തിൽ പൂർത്തിയാക്കിയത്.

സംഭവത്തിലെ മുഖ്യ സൂത്രധാരകനായിരുന്ന ആലുവ സ്വദേശിയും പോപ്പുലർഫ്രണ്ട് നേതാവുമായിരുന്ന എം.കെ. നാസറിനോടൊപ്പം ക്രൂരകൃത്യത്തിൽ സജൽ നേരിട്ടു പങ്കെടുത്തതായി കോടതി കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. കുറ്റകൃത്യത്തിന് ആസൂത്രണം നടത്തിയ നാസറിനെതിരായ കുറ്റങ്ങളെല്ലാം നിലനിൽക്കും.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=read://https_malayalam.oneindia.com/?url=https%3A%2F%2Fmalayalam.oneindia.com%2Fnews%2Fkerala%2Fprof-tj-joseph-hand-chopping-case-verdict-nia-court-found-six-accused-guilty-392754.html|title=കൈവെട്ട് കേസ്: ഭീകരപ്രവർത്തനം തെളിഞ്ഞെന്ന് കോടതി; ആറ് പേർ കുറ്റക്കാർ, അഞ്ച് പേരെ വെറുതെവിട്ടു}}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂലൈ മാസത്തിൽ നടത്തിയ കുറ്റകൃത്യത്തിനു ശേഷം ഒളിവിൽ പോയിരുന്ന സംഭവത്തിലെ ഒന്നാം പ്രതിയായ [[പെരുമ്പാവൂർ|പെരുമ്പാവൂർ]] ഓടയ്ക്കാലി സ്വദേശി അശമന്നൂർ സവാദിനെ 2024 ജനുവരി 10 ന് കണ്ണൂരിലെ മട്ടന്നൂർ പരിയാരബരത്തുനിന്ന് എൻ.ഐ.എ. അറസ്റ്റ് ചെയ്തിരുന്നു. രണ്ടു ഘട്ടമായി നടന്ന വിചാരണയിൽ ഭൂരിപക്ഷം പ്രതികളും ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട ശേഷമാണ് ഒന്നാം പ്രതി പിടിയിലാകുന്നത്. സവാദിനായി രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തും  അന്വേഷണം നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കവേ കണ്ണൂരിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇയാൾ‍ ഷാജഹാൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു മരപ്പണിക്കാരനായി വേഷം മാറി ഒളിവിൽ കഴിയുകയായിരുന്നു. മുഖ്യ സൂത്രധാരൻ സവാദിനെ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തിയുള്ള പുതിയ കുറ്റപത്രം എൻഐഎ വൈകാതെ കോടതിയിൽ സമർപ്പിക്കും. സജിൽ മക്കാർ എന്നു പേരുള്ള ഒരു പ്രതികൂടി പിടിയിലാകാനുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{Reflist|2}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rx7p4tjpovp8025gb5d5qyiu0gcbyrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രാജ് ചെട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250642</id>
    <revision>
      <id>4615484</id>
      <parentid>3789571</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4593" sha1="jbhof7x6vg3qbv4m94816ftrhi0piba" xml:space="preserve">{{Infobox economist
| name             = രാജ് ചെട്ടി
| color            = darkorange
| image       = Raj Chetty.jpg
| image_size       = 200px
| caption    = മക്ആർതർ ഫൗണ്ടേഷൻ വെബ് സൈറ്റിലുള്ള പ്രൊഫൈൽ ചിത്രം  
| birth_date       = {{Birth date and age|1979|08|04}}
| birth_place      =
| death_date       = 
| death_place      =
| nationality      = [[United States]]
| institution      = [[Harvard University]] &lt;br /&gt; [[University of California, Berkeley]]
| field            = [[Public economics]]
| alma_mater       = Harvard University &lt;small&gt;(Ph.D., 2003; A.B., 2000)&lt;/small&gt;
| influences       = 
| opposed          = 
| influenced       = 
| contributions    = 
| awards           = [[John Bates Clark Medal]] (2013)
| signature        = &lt;!-- file name only --&gt;
| repec_prefix = e | repec_id = pch161
}}

ഇന്ത്യൻ വംശജനായ അമേരിയ്ക്കൻ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധനാണ് '''രാജ് ചെട്ടി''' .(ജനനം :ഓഗസ്റ്റ് 4, 1979)[[ഹാർവാർഡ്]] സർവ്വകലാശാലയിലെ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം  പ്രൊഫസ്സറുമാണ്. ഹാർവാർഡിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രവകുപ്പിൽ അദ്ധ്യാപകനായി നിയമനം ലഭിച്ച ഏറ്റവും  പ്രായം  കുറഞ്ഞ വ്യക്തികളിലൊരാളുമാണ് ചെട്ടി. 2003 ൽ ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ചു.  29-ം വയസ്സിലാണ് അദ്ദേഹത്തിനു നിയമനം  ലഭിച്ചത്. 2012-ലെ മക്ആർതർ ഫെലോഷിപ്പും  രാജിനു ലഭിയ്കുകയുണ്ടായി. &lt;ref name=&quot;MacArthur&quot;&gt;{{cite web|title=2012 MacArthur Foundation 'Genius Grant' Winners|url=http://bigstory.ap.org/article/2012-macarthur-foundation-genius-grant-winners#overlay-context=users/rjagodzinski|work=1 October 2012|publisher=AP|accessdate=1 October 2012|archive-date=2015-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630194257/http://bigstory.ap.org/article/2012-macarthur-foundation-genius-grant-winners#overlay-context=users/rjagodzinski|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==നേട്ടങ്ങൾ==
2008 ൽ ' ദ ഇക്കണോമിസ്റ്റ്' മാസിക രാജ് ചെട്ടിയെ ലോകത്തെ,. പ്രായം കുറഞ്ഞ ഏറ്റവും മികച്ച 8 സാമ്പത്തികശാസ്ത്രഞ്ജരിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;TheEconomist&quot;&gt;{{Citation |last= |first= |authorlink= |date=December 30, 2008 |title=International bright young things |newspaper=The Economist |url=http://www.economist.com/businessfinance/displayStory.cfm?story_id=12851150 }}&lt;/ref&gt; 
''ബേബി നോബൽ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''ജോൺ ബേറ്റ്സ് ക്ളാർക്ക് മെഡൽ'''  (John Bates Clark Medal)2013 ൽ നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

==അവലംബം==
{{reflist}}
==പുറംകണ്ണികൾ==
==External links==
*[http://www.economics.harvard.edu/faculty/chetty Professor Raj Chetty at Harvard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119053634/http://www.economics.harvard.edu/faculty/chetty |date=2009-01-19 }}
* Kindergarten is crucial [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-educationplus/kindergarten-is-crucial/article4687380.ece]
*[http://www.american.com/archive/2007/september-october-magazine-contents/the-experimenter Winner of The American Magazine 2008 Young Economist Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024082355/http://www.american.com/archive/2007/september-october-magazine-contents/the-experimenter |date=2014-10-24 }}
*[http://www.iza.org/en/webcontent/prize/ylea Winner of the IZA 2010 Young Labor Economist Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112040157/http://www.iza.org/en/webcontent/prize/ylea |date=2016-11-12 }}
*[http://www.economics.harvard.edu/news Harvard Economics welcomes Raj Chetty to the Position of Professor of Economics]

[[വർഗ്ഗം:സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞർ]]</text>
      <sha1>jbhof7x6vg3qbv4m94816ftrhi0piba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുസ്ലിം വിവാഹമോചന നിയമം (ഇന്ത്യ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274814</id>
    <revision>
      <id>4615359</id>
      <parentid>4614384</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13940" sha1="cqyjoja8hag7idmwecy2bnm2hkqct2v" xml:space="preserve">മുസ്‌ലിം വനിതകൾക്ക്   വിവാഹ മോചനം ലഭിക്കുന്നതിനായുള്ള സാഹചര്യങ്ങളും അതിനു കോടതിയെ സമീപിക്കാമെന്നും  മറ്റും വ്യവസ്ഥ  ചെയ്ത് കൊണ്ട് കേന്ദ്ര സർക്കാർ പാസ്സാക്കിയ നിയമമാണ് '''മുസ്‌ലിം വിവാഹ മോചന നിയമം'''.('''Dissolution of Muslim Marriage Act, 1939'''). [[ജമ്മു കാശ്മീർ]] ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ നിയമം ബാധകമാണ്.&lt;ref&gt;http://chdslsa.gov.in/right_menu/act/pdf/muslim.pdf Section 1(2) of the Act&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഈ നിയമ പ്രകാരം വിവാഹ മോചനം ലഭിക്കുവാൻ മുസ്‌ലിം പുരുഷന് അർഹതയില്ല.

==വിവാഹ മോചനം ഇസ്‌ലാമിൽ==
{{പ്രലേ|ത്വലാഖ്}}
ഇസ്‌ലാമികവീക്ഷണത്തിൽ ദമ്പതികൾ ഒരുതരത്തിലും ഒത്തുപോകാൻ കഴിയില്ല എന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഉപാധികളോടെ അനുവദിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണ് വിവാഹമോചനം. അനുവദനീയ കാര്യങ്ങളിൽ അല്ലാഹുവിനു ഏറ്റവും കോപിഷ്ടമായ കാര്യമാണത്രെ വിവാഹമോചനം&lt;ref&gt;അബൂദാവൂദ്, ഇബ്നുമാജ, ഹാകിം&lt;/ref&gt;. &lt;ref&gt;https://ml.wikisource.org/wiki/തിരഞ്ഞെടുത്ത_ഹദീസുകൾ/വിവാഹമോചനം&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ ഇന്ന് മുസ്‌ലിം സമുദായത്തിൽ നടക്കുന്ന ബഹുഭൂരിഭാഗം വിവാഹമോചനങ്ങളും ഖുർആൻ അനുശാസിച്ച രൂപത്തിലല്ല നടക്കുന്നത്. മുസ്‌ലിം വ്യക്തി നിയമത്തിൽ വ്യത്യസ്ത രീതിയിലുള്ള വിവാഹമോചനത്തെപറ്റി പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.legalserviceindia.com/article/l393-Divorce-under-Muslim-Law.html Concept of Divorce under Muslim Law&lt;/ref&gt;. [[ത്വലാഖ്]] -Talaq ( ഭർത്താവ് ഏകപക്ഷീയമായി ബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്), ഇല - Ila-( ഭാര്യയുമായി ലൈംഗിക ബന്ധമുണ്ടാവില്ല എന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുകയും തുടർന്ന് നാല്  മാസത്തിലധികമായി ഭാര്യയുമായി ബന്ധം പുലർത്താതിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ), സിഹാർ-Zihar (ഭർത്താവ് ഭാര്യയെ വിവാഹബന്ധം നിഷിദ്ധമാക്കിയ ബന്ധുക്കളുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു കൊണ്ടുള്ളത്), ലിയാൻ -Lian (ഭാര്യയ്ക്കെതിരെ വ്യാജ വ്യഭിചാര ആരോപണമോ ദുർനടപ്പോ ആരോപിച്ചാൽ ഭാര്യയ്ക്ക് കിട്ടുന്ന വിവാഹമോചനാവകാശം), ഖുൽഅ്-Khul'a (ഭർത്താവിന്റെ സമ്മതത്തോടെ ഭാര്യ നഷ്ടം നൽകിക്കൊണ്ടുള്ളത്), മുബാറാത്ത്- Mubarat (ഉഭയ സമ്മത പ്രകാരമുള്ളത്) തുടങ്ങിയവ വ്യത്യസ്തരീതികളിലുള്ള വിവാഹമോചനങ്ങളാണ്&lt;ref&gt;http://www.cwds.ac.in/library/collection/elib/legal_resources/lr_the_muslim_personal_law.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305014159/http://www.cwds.ac.in/library/collection/elib/legal_resources/lr_the_muslim_personal_law.pdf |date=2016-03-05 }}  Section 2 of Muslim Personal law Shariath Application Act&lt;/ref&gt;. ഇതിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിവാഹമോചനം നടക്കുന്നത് മുസ്‌ലിം ഭർത്താവിനു കൊടുത്ത എകപക്ഷീയമായ [[ത്വലാഖ്|ത്വലാഖിലൂടെയാണ്]]. കേരളത്തിൽ മുസ്‌ലിം സ്ത്രീകൾ ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഏകപക്ഷീയമായി ബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനായി പത്രപരസ്സ്യത്തിലൂടെയും മറ്റും [[ഫസ്ഖ്]] &lt;ref&gt;http://www.islam.gov.my/sites/default/files/reasons_to_dissolve_marriage_through_fasakh.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021090559/http://islam.gov.my/sites/default/files/reasons_to_dissolve_marriage_through_fasakh.pdf |date=2012-10-21 }} Syariah journal 5 volume 1&lt;/ref&gt;എന്ന സമ്പ്രദായം ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്.  ഇതിനു ഇന്ത്യയിൽ നിയമസാധുത ഇല്ല. എന്നാൽ മുസ്‌ലിം സ്ത്രീക്ക് വിവാഹമോചനം കിട്ടുവാൻ മുസ്‌ലിം വിവാഹമോചന നിയമപ്രകാരം കുടുംബ കോടതികളെ സമീപിക്കേണ്ടതായുണ്ട്. അല്ലാതെയുള്ള വിവാഹമോചനം നിയമപരമായി നിലനിൽക്കുന്നതല്ല. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിൽ  മുസ്‌ലിം ഭർത്താവിനു കോടതിയെ സമീപിക്കാതെതന്നെ വിവാഹ മോചനം നടത്താവുന്നതാണ്.&lt;ref&gt;http://books.google.co.in/books?id=i56XQGIS9skC&amp;pg=PA37&amp;lpg=PA37&amp;dq=muslim+husband+can+pronounce+talaq+without+going+to+court&amp;source=bl&amp;ots=M5arWZq9Y_&amp;sig=n8lhgF7Cjcb-iNwVUuEuk1D Muslim women problems and prospects, by zakia A Siddiqi &amp; Anwar Jahan Zuberi&lt;/ref&gt;

മതനിഷ്കർഷയ്ക്ക് വിധേയമായി ഇസ്‌ലാം സ്ത്രീക്കും പുരുഷനും വിവാഹ മോചനാധികാരം നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇന്ത്യയിൽ ഈ അധികാരം പുരുഷനു മാത്രമായി പരിതപ്പെടുത്തിയതിനെ പല കോണുകളിൽ നിന്നും വിമർശനമുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.doolnews.com/muslim-women-can-talaq-malayalam-news-627.html മുസ്‌ലിം സ്ത്രീക്കും മൊഴി ചൊല്ലാമെന്ന് ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിത സഭ, ഡൂൾ ന്യൂസ്.കോം-24-3-2012&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;http://malayalam.webdunia.com/miscellaneous/woman/articles/1203/24/1120324048_1.htm മലയാളം വെബ് ദുനിയ.കോം,24-3-2012&lt;/ref&gt;

==നിയമപരമായി വിവാഹ മോചനം അനുവദിക്കാവുന്ന കാരണങ്ങൾ==
മുസ്‌ലിം ഭാര്യയ്ക്ക് തന്റെ ഭർത്താവിൽ നിന്നും വിവാഹ മോചനം ലഭിക്കുവാനായി താഴെ പറയുന്ന  കാരണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് കോടതിയിൽ തെളിയിക്കേണ്ടതാണ്.&lt;ref&gt;http://chdslsa.gov.in/right_menu/act/pdf/muslim.pdf Section 2 of the Act&lt;/ref&gt;
*നാലു വർഷത്തിലധികമായി ഭർത്താവിനെ കുറിച്ച് യാതൊരു വിവരവുമില്ലാതെയിരിക്കുക.
*രണ്ട് വർഷത്തിലധികമായി ഭാര്യയ്ക്ക് ചിലവിനു നൽകാതിരിക്കുക
*ഏഴു വർഷമോ അതിലധികമോ ഉള്ള കാലത്തേക്കുള്ള തടവു ശിക്ഷ ഭർത്താവിനു ലഭിക്കുക
*മൂന്ന് വർഷമായി വൈവാഹിക ജീവിതത്തിലെ കടമകൾ ഭർത്താവ് നിർവ്വഹിക്കാതിരിക്കുക
*വിവാഹ സമയത്തും തുടർന്നും ഭർത്താവിനു ലൈംഗിക ശേഷി ഇല്ലാതിരിക്കുക
*രണ്ട് വർഷത്തിലധികമായി ഭർത്താവിനു സ്ഥിര ബുദ്ധി ഇല്ലായ്മ, കുഷ്ടം, ലൈംഗിക രോഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ പിടിപെടുക
* ശാരീരിക ബന്ധം നടക്കാത്തതും, 15 വയസ്സിനു മുമ്പെ വിവാഹിതയുമായതും 18 വയസ്സിനു മുമ്പേ ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ചതുമായ  വധുവിനു  വിവാഹ മോചനം ലഭിക്കുന്നതാണ്.
*ഭർത്താവിന്റെ ക്രൂരമായ പെരുമാറ്റം
*ഇസ്‌ലാമിക നിയമ പ്രകാരം അംഗീകരിച്ച മറ്റെന്തെങ്കിലും കാരണങ്ങൾ

മുസ്‌ലിം വിവാഹമോചിതരുടെ അവകാശ സംരക്ഷണ നിയമം  1986 ലെ വിവാഹമുക്തകളായ മുസ്‌ലിം വനിതകളുടെ അവകാശ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള നിയമ പ്രകാരം  ഇദ്ദ ആചരിക്കുന്ന കാലത്ത് ന്യായയുക്തമായ രീതിയിൽ ചെലവ് ലഭിക്കുന്നത്തിന് വിവാഹമോചിതരായ സ്ത്രീകൾക്ക് അവകാശമുണ്ട് .ഗർഭാവസ്തയിലാണ് തലാക്ക് ചൊല്ലുന്നതെങ്കിൽ കുട്ടിയുടെ കുട്ടിയുടെ ജനനം മുതൽ 5 വർഷക്കാലം സംരക്ഷണ ചെലവ് നൽകണം'ഓഹരി നൽകാന്നുണ്ടങ്കിൽ അതും നൽകണം' വിവാഹ സമയത്തും അതിന്നു ശേഷവും അവർക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുള്ള സമ്മാനങ്ങളും സ്വത്തുകശക്കും അർഹതയുണ്ട് ഇതുകൂടാതെ മറ്റൊരു വിവാഹം വരെയോ ,മരണം വരെയോ ജീവിക്കേണ്ടതിലേക്ക് ജീവനാശവും കണക്കാക്കി നൽകണം വേറേ വിവാഹം ചെയ്യാതെ കഴിയുന്ന വിവാഹമോചിതയായ മുസ്‌ലിം സ്ത്രീക്ക് സ്വന്തമായി ചെലവ് കഴിയാൻ മാർഗ്ഗമില്ലങ്കിൽ സംരക്ഷണത്തിന്നയി ബന്ധുക്കളെ സമീപിക്കുവാനും അതുമല്ലങ്കിൽ വഖഫ് ബോർഡിനെ സമീപിക്കുവാനും അവകാശമുണ്ട് .മുസ്‌ലിം സ്ത്രീകൾ വിവാഹമോചനത്തിനായി അതാതു ജില്ലയിടെ കുടുംബകോടതിയിലാണ് സമീപിക്കേണ്ടത് .മുസ്‌ലിം വ്യക്തിനിയമപ്രകാരം ചിന്തകാല സംരക്ഷണ ചിലവിനായി സിവിൽ കോടതിയെയും സമീപിക്കാം വിവാഹമോചിതരുടെ അവകാശ സംരക്ഷണ നിയമനുസരിച്ച് കിട്ടേണ്ട ആനുകൂല്യങ്ങൾക്ക് ഒന്നാം ക്ലാസ്സ് മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയെയാണ് സമീപിക്കേണ്ടത്.ഇസ്‌ലാമീക നിയമപ്രകാരം ദാമ്പത്യ .ബ്ധം പുനസ്ഥാപിക്കാൻ പുന:സ്ഥാപിക്കാൻ കുടുംബകോടതിയെ സമീപിക്കാം 
==ഇതും കാണുക==
*[[വിവാഹമോചനം ഇസ്‌ലാമിൽ]]

==അവലംബം==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
*[http://chdslsa.gov.in/right_menu/act/pdf/muslim.pdf Dissolution of muslim marriage Act]

[[വർഗ്ഗം:വ്യക്തിനിയമങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ നിയമങ്ങൾ - അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>cqyjoja8hag7idmwecy2bnm2hkqct2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Shanavas karimattam</title>
    <ns>2</ns>
    <id>274865</id>
    <revision>
      <id>4615318</id>
      <parentid>1922852</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reportershan</username>
        <id>24969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Creating new article</comment>
      <origin>4615318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1661" sha1="b99n73s92h0nfywkfoe8udob8uhwxt9" xml:space="preserve">'''ഷാനവാസ് കാരിമറ്റം''' (Shanavas Karimattam) കേരളത്തിലെ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ അടിമാലി സ്വദേശിയായ ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകനാണ്.

== മാധ്യമപ്രവർത്തന ജീവിതം ==
അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രദീപിക, മംഗളം, തേജസ് എന്നീ മലയാള ദിനപത്രങ്ങളിൽ റിപ്പോർട്ടറായും സബ് എഡിറ്ററായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പിന്നീട് ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമ രംഗത്തും പ്രവർത്തിച്ചു. വിവിധ ഓൺലൈൻ വാർത്താമാധ്യമങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് റിപ്പോർട്ടിംഗും എഡിറ്റോറിയൽ പ്രവർത്തനങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.

== മറ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അദ്ദേഹം ഫോട്ടോഗ്രാഫിയായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

== റഫറൻസുകൾ ==

{{Reflist}}

[[Category:ഇന്ത്യൻ മാധ്യമപ്രവർത്തകർ]]
[[Category:കേരളത്തിലെ വ്യക്തികൾ]]
[[Category:ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ആളുകൾ]]</text>
      <sha1>b99n73s92h0nfywkfoe8udob8uhwxt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അസുരമഹാകാളൻ ക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275884</id>
    <revision>
      <id>4615564</id>
      <parentid>4095074</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1631" sha1="9s6lk0lhhii6ohc9cujz2ofovh1p2aq" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{ആധികാരികത}}
[[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിലെ [[പൊന്നാനി താലൂക്ക്|പൊന്നാനി താലൂക്കിലെ]] [[ആലങ്കോട്|ആലങ്കോട് പഞ്ചായത്തിലെ]] കക്കിടിപ്പുറത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുരാതനമായ ഒരു പ്രധാന ഹൈന്ദവക്ഷേത്രമാണ് '''അന്തിമഹാകാളൻ ക്ഷേത്രം'''.

'''വിശേഷദിവസങ്ങൾ'''

1)  മകരമാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബുധനാഴ്ച്ച നടക്കുന്ന '''താലപ്പൊലി മഹോത്സവം''' (ജനുവരി )

2) '''മണ്ഡലകാലം''' : മണ്ഡലകാലത്ത് വൃശ്ചികത്തിലെ ആദ്യത്തെ ശനിയാഴ്ച ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അഖണ്ഡനാമജപം (നവംബർ )

3) '''മഹാനവമി, വിജയദശമി''' ആഘോഷം

4)'''രാമായണമാസാചരണം''' :കർക്കിടകം ഒന്നിന് മഹാഗണപതി ഹോമത്തോടുകൂടി ആരംഭിക്കുന്ന രാമായണ പാരായണം

{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>9s6lk0lhhii6ohc9cujz2ofovh1p2aq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615565</id>
      <parentid>4615564</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T07:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1629" sha1="6hzt97xfsv9m48uup6rqgparj6rch0v" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{ആധികാരികത}}
[[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിലെ [[പൊന്നാനി താലൂക്ക്|പൊന്നാനി താലൂക്കിലെ]] [[ആലങ്കോട്|ആലങ്കോട് പഞ്ചായത്തിലെ]] കക്കിടിപ്പുറത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുരാതനമായ ഒരു പ്രധാന ഹൈന്ദവക്ഷേത്രമാണ് '''അസുര മഹാകാളൻ ക്ഷേത്രം'''.

'''വിശേഷദിവസങ്ങൾ'''

1)  മകരമാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബുധനാഴ്ച്ച നടക്കുന്ന '''താലപ്പൊലി മഹോത്സവം''' (ജനുവരി )

2) '''മണ്ഡലകാലം''' : മണ്ഡലകാലത്ത് വൃശ്ചികത്തിലെ ആദ്യത്തെ ശനിയാഴ്ച ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അഖണ്ഡനാമജപം (നവംബർ )

3) '''മഹാനവമി, വിജയദശമി''' ആഘോഷം

4)'''രാമായണമാസാചരണം''' :കർക്കിടകം ഒന്നിന് മഹാഗണപതി ഹോമത്തോടുകൂടി ആരംഭിക്കുന്ന രാമായണ പാരായണം

{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6hzt97xfsv9m48uup6rqgparj6rch0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലോർഡ്സ് റെസിസ്റ്റൻസ് ആർമി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281178</id>
    <revision>
      <id>4615594</id>
      <parentid>4146243</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="4ito05bdmbngomgeo38wh20c7o4zq1a" xml:space="preserve">{{prettyurl|Lord's Resistance Army}}
{{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2020 ഓഗസ്റ്റ്}}
{{Infobox War Faction
|name=Lord's Resistance Army
|war=the [[Lord's Resistance Army insurgency]],&lt;br&gt;[[Second Congo War]] and [[Second Sudanese Civil War]]
|image=[[File:Flag red yellow 5x3.svg|300px|border]]
|caption= Flag of the Lord's Resistance Army 
|active=1987–present
|leaders=[[Joseph Kony]] (believed to be in hiding in the [[Central African Republic]]) &lt;br&gt;[[Vincent Otti]]{{KIA}} &lt;br&gt;[[Raska Lukwiya]]{{KIA}} &lt;br&gt;[[Okot Odhiambo]]{{KIA}}&lt;br&gt;[[Dominic Ongwen]]&lt;br&gt;[[Odong Latek]]{{KIA}}
|clans= 
|ideology= [[Mysticism]]{{Citation needed|date=August 2013}}&lt;br /&gt;[[Acholi nationalism]]&lt;br /&gt;[[Christian fundamentalism]]
|headquarters= Believed to be South Sudan or Central African Republic (2013)
|area= [[Uganda]]&lt;br /&gt;[[South Sudan]]&lt;br /&gt;[[Democratic Republic of the Congo]]&lt;br /&gt;[[Central African Republic]]
|strength=500-3,000 (2007)
|previous=[[Holy Spirit Movement]]&lt;br /&gt;[[Uganda People's Democratic Army]]
|next=

|opponents= [[African Union]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Uganda|size=23px}} [[Uganda People's Defence Force]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|South Sudan|size=23px}} [[Sudan People's Liberation Army]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Democratic Republic of the Congo|size=23px}} [[Military of the Democratic Republic of the Congo|D.R. Congo Armed Forces]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Central African Republic|size=23px}} [[Central African Armed Forces]]&lt;br /&gt;{{nowrap|{{flagdeco|United Nations}} [[United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo|U.N. Stabilization Mission in the D.R. Congo]]}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900SID/ABES-6LKL3W?OpenDocument |title=Guatemalan blue helmet deaths stir Congo debate |accessdate=16 October 2011 |archive-date=2008-06-16 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20080616114332/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900SID/ABES-6LKL3W?OpenDocument |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of the United States Army (unofficial proportions).svg|size=23px}} [[United States Army]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/10/20111014174712102972.html |title=US troops to help Uganda fight rebels |publisher=Al Jazeera English |date=4 October 2011 |accessdate=16 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Canada|size=23px}} [[Canadian Army]]
|battles=
}}
[[ഉഗാണ്ട]]യിലും [[ദക്ഷിണസുഡാൻ|ദക്ഷിണസുഡാ]]നിലും വേരോട്ടമുള്ള ഒരു ഭീകരവാദ സംഘടനയാണ് '''ലോർഡ്സ് റെസിസ്റ്റൻസ് ആർമി'''(LRA).


== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{org-stub}}

[[വർഗ്ഗം:തീവ്രവാദസംഘടനകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ക്രൈസ്തവ തീവ്രവാദ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4ito05bdmbngomgeo38wh20c7o4zq1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മഴക്കാല രോഗങ്ങൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281391</id>
    <revision>
      <id>4615212</id>
      <parentid>3990030</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77146" sha1="ruwp6xsvzxaylzhewbcggwb1egttoc9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mazhakkala_Rogangal}}
[[പ്രമാണം:The_South_Asian_Monsoon.gif|ലഘുചിത്രം|393x393ബിന്ദു|ദക്ഷിണേഷ്യൻ മൺസൂണിന്റെ വിന്യാസം. ചിർപ്സ് (Climate Hazards Group InfraRed Precipitation with Station data (CHIRPS) ഉപയോഗിച്ച് 30 ലും അധികം വർഷത്തെ ഡാറ്റ വിശകലനം ചെയ്ത് ഉണ്ടാക്കിയത്.]]
മഴക്കാലത്ത് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന രോഗങ്ങളെയാണ് '''മഴക്കാല രോഗങ്ങൾ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. മഴക്കാലത്ത്  ഉണ്ടാകുന്ന വെളളം കെട്ടിനിക്കലും കൊതുകുകൾ മുട്ടയിട്ട് പെരുകുന്നതും മഴക്കാലാരോഗങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രധാന കാരണം ആകുന്നു. ഓടകളിലും അഴുക്കുചാലുകളിലും കെട്ടിനിൽക്കുന്ന വെള്ളം കൊതുക് മുട്ടയിട്ട് പെരുകുന്നതിനും ഇടയാകുന്നു. തണുത്തതും തുറന്നുവെച്ചതും പഴകിയതും മലിനമായതുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ മഴക്കാല രോഗങ്ങളെ ക്ഷണിച്ചു വരുത്തുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/evartha-epaper-evartha/keralathil+mazhakkala+rogangal+padarunnu+ivaye+engane+nammukk+prathirodhikkam-newsid-67953909|title=കേരളത്തിൽ മഴക്കാല രോഗങ്ങൾ പടരുന്നു;ഇവയെ എങ്ങനെ നമ്മുക്ക് പ്രതിരോധിക്കാം - Evartha|access-date=2021-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/health/features/fever-during-covid19-corona-virus-outbreak-season-be-very-cautious-1.4892550|title=കോവിഡ് കാലത്തെ പനി; അതീവ ജാഗ്രത വേണം|access-date=2021-08-15|last=ഷേണായി|first=ഡോ പദ്മനാഭ|language=en}}&lt;/ref&gt; മനുഷ്യരെപ്പോലെ തന്നെ കൊതുക്, ബാക്ടീരിയ, വൈറസ്, ഫംഗസ് എന്നിവയ്ക്കും മഴക്കാലം ഏറെ ഇഷ്ടമാണ്. ഡെങ്കി, മലേറിയ, സ്‌ക്രബ് ടൈഫസ് തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾ പകർത്തുന്ന കൊതുകുകളുടെ പ്രജനന കാലം കൂടിയാണ് മഴക്കാലം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/life/malaria-to-typhoid-ways-to-protect-yourself-from-monsoon-deseases-gh-sar-410757.html|title=മലേറിയ മുതൽ ടൈഫോയ്ഡ് വരെ; മൺസൂൺ രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ സുരക്ഷിതരാകാം?|access-date=2021-08-15|date=2021-07-21}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
[[File:Hippocrates.jpg|thumb|right|250px| ആധുനിക മെഡിസിൻ്റെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഹിപ്പോക്രേറ്റസ് ആണ് ആദ്യമായി പകർച്ചവ്യാധികളെ വ്യാഖ്യാനിച്ചത്]]

മനുഷ്യനോളം ചരിത്രമുണ്ട് മഴക്കാല രോഗങ്ങൾക്കും. പുരാതന കാലത്ത് അസുഖങ്ങളെ പ്രകൃതിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി അവയുടെ കാരണം കണ്ടുപിടിക്കൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഹിപ്പോക്രേറ്റസ് ആണ് ആദ്യമായി പകർച്ച വ്യാധികളെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് (460-370 ക്രി.മു.) അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം അഭൗമ ശക്തികളെ പാടെ നിരാകരിക്കുകയും വായു, വെള്ളം, മണ്ണ് എന്നിവയുടെ പ്രാധാന്യത്തെ ഊന്നിപ്പറയുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;https://samples.jblearning.com/0763728799/28799_CH01_001_022.pdf&lt;/ref&gt; സമൂഹത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന മറ്റു അസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് പകർച്ചവ്യാധികളെ തരം തിരിച്ചു കാണിച്ചത് ഹിപ്പോക്രേറ്റസ് ആണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ പിന്നീട് ക്ലോഡിയുസ് ഗാലെൻ (132-210 ക്രി.മു.) ക്രോഡീകരിച്ചു.

ക്രി.വ. 160 ഇൽ പടർന്നു പിടിച്ച പ്ലേഗ് കാരണം ഹാൻ സാമ്രാജ്യം തന്നെ നിലം പതിക്കുകയുണ്ടായി. ആറു വർഷത്തിനു ശേസം അന്റോനൈൻ പ്ലേഗ് റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തെയും പിടിച്ചു കുലുക്കുകയും ചക്രവർത്തിമാരായ ലൂസിയുസ് വേരുസിനേയും മാർകു ഔറേലിയുസിനേയും വകവരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഏതാണ്ട് 5 ദശലക്ഷം പേരാണ് അന്ന് റോമിൽ മരണമടഞ്ഞത്. നാല് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് അപ്പുറം പ്ലേഗ് യൂറോപ്പിനേയും ഗ്രസിച്ചു. ബ്ലാക്ക്ഡെത്ത് എന്നറിയപ്പെട്ട പ്ലേഗുമൂലം 90% യുറോപ്യന്മാരും മരണമടഞ്ഞു. ഇത് പിന്നീട് 1345 ലും യൂറോപ്പിനെ ബാധിച്ചു.

വസൂരിയാകട്ടേ ക്രിസ്തുവിനു മുൻപ് 1500 കളിൽ ഈജിപ്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതായി മമ്മികളുടേ കവിളുകളിൽ കാണപ്പെട്ട വസൂരിക്കലയിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. 1350 ക്രി.മു.വിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹിറ്റിറ്റ് യുദ്ധസമയത്താണ് ആദ്യമായി വസൂരി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

ബൈബിളിന്റെ കാലം മുതൽക്കേ കുഷ്ഠം ഒരു പകർച്ചവ്യാധിയാണെന്ന തിരിച്ചറിവുണ്ടായിരുന്നു. രോഗികളുടെ കഴുത്തിൽ മണി ഘടിപ്പിച്ച് അവരിൽ നിന്ന് അകലം പാലിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രമിച്ചിരുന്നു.

1813-1858 നുള്ളിൽ ജോൺ സ്നോ എന്ന ഭിഷഗ്വരൻ കോളറയുടെ പകർച്ചയെക്കുറീച്ച് പഠിച്ചു. ഇത് കോളറ എന്ന ബാക്റ്റീരിയയെ കണ്ടെത്തുന്നതിനു 30 കൊല്ലം മുൻപായിരുന്നു.വില്യം ബഡ്ഡ് എന്നയാൾ ടൈഫോയിഡ് പനിയുടെ പകർച്ചയെക്കുറിച്ച് സാൽമൊണെല്ലയെ കണ്ടെത്തുന്നതിനു 35 കൊല്ലം മുൻപേ തന്നെ പഠനം നടത്തി.

റോബർട്ട് കോഹ്സ് ആണ് പരീക്ഷണശാലയിൽ ഒരു രോഗാണുവിനെ ആദ്യമായി വളർത്തിയതും രോഗങ്ങൾക്കു കാരണം രോഗാണുക്കളാണെന്ന് മൈക്രോസ്കോപ്പ് മൂലം തെളിയിച്ചതും. അദേഹത്തിന്റെ വീക്ഷണങ്ങൾ കോഹ്സ് പോസ്റ്റുലേറ്റ്സ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ആന്ത്രാക്സ്, ക്ഷയം, കോളറ, പ്ലേഗ് എന്നി രോഗങ്ങളുടെ കാരണക്കാരും വാഹകരും സൂക്ഷ്മങ്ങളായ അന്നുജീവികളാണ് എന്ന് സംശയലേശമില്ലാതെ ലോകത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തികൊടുത്തത്  ഈ ജർമൻ ഡോക്ടറായിരുന്നു.

== തരം തിരിവ് ==
മഴക്കാല രോഗങ്ങളെ ജലജന്യം, കൊതുകുജന്യം, മറ്റുകാരണങ്ങൾ കൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്നത് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായിതിരിക്കാം.

# ജലജന്യ രോഗങ്ങൾ
##  [[അതിസാരം]] 
## [[വയറിളക്കം]]
## [[ടൈഫോയ്ഡ്|ടൈഫോയിഡ്]]
## [[മഞ്ഞപ്പിത്തം]]
##വൈറൽ പനി
# കൊതുക് പരത്തുന്ന പകർച്ചവ്യാധികൾ
## [[ചിക്കുൻഗുനിയ]]
## [[റോസ് റിവർ ഫീവർ|റോസ് റിവർ പനി]]
## [[ഡെങ്കിപ്പനി]]
## [[ജപ്പാൻ ജ്വരം]]
## [[മഞ്ഞപ്പനി]]
## [[വെസ്റ്റ്‌ നൈൽ പനി|വെസ്റ്റ് നൈൽ പനി]]
## [[റിഫ്റ്റ് വാലി പനി]]
## [[എൻസെഫലൈറ്റിസ്|സെന്റ് ലൂയിസ് എൻസഫലൈറ്റിസ്]]
## [[മന്ത് രോഗം ഇന്ത്യയിൽ|മന്തുരോഗം]]
## [[മലമ്പനി]]
# മറ്റുകാരണങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പകർച്ച വ്യാധികൾ
## [[എലിപ്പനി]]
## [[പക്ഷിപ്പനി]]

== ജലജന്യ രോഗങ്ങൾ ==
കുടിവെള്ളത്തിലൂടെയും മറ്റും രോഗാണു മനുഷ്യശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് ഇവ ഉണ്ടാകുന്നത്. കോളറ, ടൈഫോയിഡ്, മഞ്ഞപ്പിത്തരോഗങ്ങൾ (ഹൈപ്പറ്റൈറ്റിസ് A&amp;E) അക്യൂട്ട്, ഡയേറിയൽ ഡിസീസ് (ADD) എന്നിവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/health-news/10-most-common-monsoon-diseases/articleshow/20644250.cms|title=10 Most common monsoon diseases - Times of India|access-date=2021-08-15|language=en}}&lt;/ref&gt;
=== ഛർദി, അതിസാരം (കോളറ) ===
{{Main|അതിസാരം}}

[[File:Cholera rehydration nurses.jpg|thumb|upright=1.3|ഒരു കോളറ രോഗിക്ക് ഒ. അർ. എസ്. നൽകുന്നു]]

[[ജലം|ജലത്തിലൂടെ]] പകരുന്ന രോഗങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ '''കോളറ''' അഥവാ '''ഛർദ്യാതിസാരം'''. [[വിബ്രിയോ കോളറേ]]  എന്ന [[ബാക്ടീരിയ|ബാക്റ്റീരിയയാണ്‌]] രോഗം പരത്തുന്നത്. വൃത്തിഹീനമായ ചുറ്റുപാടുകളിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന വെള്ളം, ആഹാരം എന്നിവയിലൂടെയാണ്‌ ഈ രോഗങ്ങൾ ശരീരത്തിലെത്തുന്നത്. ശരീരത്തിൽ കടക്കുന്ന ഇവ &quot;കോളറാ ടോക്സിൻ&quot; എന്ന വിഷവസ്തു ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ഈ വിഷവസ്തുവാണ്‌ വയറിളക്കത്തിന്‌ കാരണമാകുന്നത്. മനുഷ്യരുടെ മലവിസർജ്ജനം വഴി പുറത്താകുന്ന ഈ ബാക്റ്റീരിയകൾ കുടിവെള്ളത്തിൽ കലരുകയും അതിലൂടെ രോഗം പകരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം ബാക്റ്റീരിയകൾക്ക് വെള്ളത്തിൽ വളരെയധികം നേരം ജീവിക്കുന്നതിന്‌ കഴിവുള്ളതിനാൽ ഇത്തരം രോഗം പകരാൻ വഴിയൊരുക്കുന്നു. [[ഈച്ച|ഈച്ചയും]] ഈ രോഗം പരത്തുന്നതിൽ പ്രധാനപങ്ക് വഹികുന്നുണ്ട്. ആരോഗ്യമുള്ള ഏതൊരാളെയും മണിക്കൂറുകൾക്കകം തീർത്തും അവശനാക്കുന്നതിനും അയാളുടെ മരണത്തിനും വരെ കോളറ കാരണമാകുന്നുണ്ട്. ഒ.ആർ.എസ് ലായനിയുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെ ശരീരത്തിലെ നഷ്ടപ്പെട്ട ജലം ഒരളവ് വരെ നിലനിർത്താനാവും. ലോകാരോഗ്യ സംഘടന അംഗീകരിച്ച ഡുക്കോറൽ, ഷാൻക്കോൾ, യ്യൂവിക്കോൾ എന്നീ പേരിൽ വാക്സിനുകൾ ലഭ്യമാണ്.  കൂടുതലായി നിർജ്ജലീകരിക്കപ്പെട്ട രോഗികൾ ഷോക്കിലേക്ക് പോയേക്കാം. ഇവർക്ക് ഫ്ലൂയിഡുകൾ ധമനികളിലൂടെ നൽകേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ് കൂടാതെ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളും കൊടുക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cholera|title=Cholera|access-date=2021-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== വയറിളക്കം ===
{{Main|വയറിളക്കം}}

[[File:Slum and dirty river.jpg|thumb|250px|ദാരിദ്ര്യമാണ് ശുചിത്വമില്ലായ്മയുടെ ഒരു കാരണം. ഇത്തരം അവസ്ഥകൾ വയറിളക്കത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു]]

ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ കണക്ക് പ്രകാരം അഞ്ച് വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികളുടെ മരണത്തിൻെറ രണ്ടാമത്തെ കാരണം വയറിളക്ക രോഗങ്ങളാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease|access-date=2021-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt; ഓരോവർഷവും അഞ്ചു വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് കുട്ടികളാണ് ഇതുകാരണം മരിക്കുന്നത്. ( 525 000)ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള അമിതജലനഷ്ടമാണ് ഈ രോഗത്തെ ഇത്രയും മാരകമാക്കുന്നത്. ഒരുദിവസം മൂന്നോ അതിൽ കൂടുതലോ തവണ ഇളകി മലം പോവുകയാണെങ്കിൽ അതിനെ വയറിളക്കമായി കണക്കാക്കാം.

;മൂന്നു തരം വയറിളക്കങ്ങൾ ഉണ്ട്. 
* അക്യൂട്ട് വാട്ടറി ഡയേറിയ - വെള്ളം പോലെ മലം പോകുന്നത് - ദിവസങ്ങളോ മണിക്കൂരുകളോ നിലനിൽകും
*അക്യൂട്ട് ബ്ലഡി ഡയേറിയ - മലത്തിലൂടെ രക്തം പോകുന്നത്. ഡിസൻ്റ്രി എന്നും വിളിക്കും
* പെർസിസ്റ്റൻ്റ് ഡയേറിയ - 14 ദിവസങ്ങളോ അതിലധികമോ നിലനിൽകുന്നത്.

===വൈറൽ പനി ===
[[File:Influenza Seasonal Risk Areas.svg|thumb|upright=1.4|ഇൻഫ്ലുവൻസ സീസണുകൾ  നവംബർ–ഏപ്രിൽ (നീല), ഏപ്രിൽ–നവംബർ (ചുവപ്പ്),  വർഷം മുഴുവൻ (മഞ്ഞ)]]
പകർച്ചപ്പനിയെന്നും അറിയപ്പെടുന്ന പനിയാണ് വൈറൽ പനി. ഇതിനെ ഫ്ലൂ  എന്നു വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/flu/symptoms-causes/syc-20351719|title=Influenza (flu) - Symptoms and causes|access-date=2021-08-15|language=en}}&lt;/ref&gt; മഴക്കാലത്ത് കുട്ടികളിലാണ് ഇത് ഏറ്റവും കൂടുതലായി ബാധിക്കുന്നത്.  ഇഫ്ലുവെൻസ എ, ബി, സി, ഡി എന്നിങ്ങനെ നാലു തരം ഫ്ലൂ വൈറസുകൾ ഉണ്ട്. ഇതിൽ ഇൻഫ്ലുവെൻസ എ.വൈറസ് അഥവാ ആല്ഫാ ഇൻഫ്ലുവെസാ വൈറസാണ് മനുഷ്യനെ ബാധിക്കുന്നതിൽ പ്രധാനം. രോഗം ബാധിച്ചയാളിൽ നിന്ന് ശ്വസനം, തുമ്മൽ എന്നീ പ്രക്രിയ വഴി രോഗം പകരാം.&lt;ref name=&quot;kutter&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Kutter JS, Spronken MI, Fraaij PL, Fouchier RA, Herfst S|date=February 2018|title=Transmission routes of respiratory viruses among humans|journal=Current Opinion in Virology|volume=28|pages=142–151|doi=10.1016/j.coviro.2018.01.001|pmc=7102683|pmid=29452994}}&lt;/ref&gt; രോഗിയുടെ കൈകളിലൂടെയും മറ്റൊരാൾക്ക് രോഗം പകരാം.&lt;ref name=&quot;weber&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Weber TP, Stilianakis NI|date=November 2008|title=Inactivation of influenza A viruses in the environment and modes of transmission: a critical review|journal=J Infect|volume=57|issue=5|pages=361–373|doi=10.1016/j.jinf.2008.08.013|pmc=7112701|pmid=18848358}}&lt;/ref&gt;

നൊമ്പരം, വിയർക്കൽ, നിർജ്ജലീകരണം,ചെറിയ പനി, തലവേദന, പേശീ വേദന,ക്ഷീണം, വിശപ്പില്ലായ്മ എന്നിവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.healthline.com/health/viral-fever|title=Viral Fever: Symptoms, Causes, Diagnosis, Treatment, and Warning|access-date=2021-08-15|date=2018-07-31|language=en}}&lt;/ref&gt; . ജലദോഷപ്പനിയെന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇവ നാലോ അഞ്ചോ ദിവസത്തെ ചികിത്സകൊണ്ട് പൂർണമായും സുഖം പ്രാപിക്കും. വായുവിലൂടെ ഒരാളിൽനിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് പകരുന്നതാണ് ഈ പനി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dettol.co.in/en/illness-prevention/monsoon-illnesses/how-to-tackle-viral-fever-this-monsoon-season/|title=How to tackle viral fever this monsoon season|access-date=2021-08-14|language=en-IN|archive-date=2021-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814150001/https://www.dettol.co.in/en/illness-prevention/monsoon-illnesses/how-to-tackle-viral-fever-this-monsoon-season/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

; പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ

ശുചിയായ കുടിവെള്ളം, ശുചിത്വമുള്ള ചുറ്റുപാടുകൾ, കൈകൾ നന്നായി വൃത്തിയാക്കുന്നത്. കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ആദ്യ ആറുമാസം മുലപ്പാൽ മാത്രം കൊടുക്കുന്നത്. വ്യക്തിശുചിത്വം. റോട്ടാവൈറസിനെതിരെയുള്ള വാക്സിനേഷൻ. രോഗി മറ്റുള്ളവരുമായി ഇടപഴകുന്നത് ഒഴിവക്കണം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/health/general-health/all-fever-not-serious/2017/jun/18/274973|title=എല്ലാ പനിയും മാരകമല്ല; വൈകാതെ ചികിത്സ തേടുക {{!}} Madhyamam|access-date=2021-08-15|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2017-06-18|language=ml}}&lt;/ref&gt;

=== ടൈഫോയിഡ് ===
{{Main|ടൈഫോയിഡ്}}

[[File:Fievre typhoide.png|thumb|300x300px| ടൈഫോയിഡ് പനിയുടെ വിന്യാസം; ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക, മധ്യ ദക്ഷിണ അമേരിക്ക]]

ലോകവ്യാപകമായി കണ്ടുവരുന്നതുമായ ഒരു പകർച്ചവ്യാധിയാണ് ടൈഫോയിഡ്, വിഷജ്വരം , സന്നിപാതജ്വരം എന്നീ പേരുകളുമുണ്ട്. സാൽമോണല്ല ടൈഫി (Salmonella Typhi ) എന്ന [[ബാക്ടീരിയ|ബാക്ടീരിയ അണുബാധയെ തുടർന്നാണ്]]  ടൈഫോയ്ഡ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ക്ഷീണം, വയറുവേദന , ക്രമേണ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന [[പനി]] , തലവേദന , [[വയറിളക്കം]] എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ &lt;ref&gt;[{{Citation|last=|first=|title=typhoid fever|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Typhoid_fever|accessdate=2 December 2010}} ]&lt;/ref&gt; . രോഗവാഹകരുടെ മലത്തിൽ ഈ ബാക്ടീരിയ ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്നു. വെള്ളത്തിലും മറ്റും സാൽമോണല്ല ടൈഫിയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാകാൻ ഇത് ഇടയാക്കുന്നു. ഭക്ഷണ സാധനങ്ങളിൽ വന്നിരിക്കുന്ന [[ഈച്ച|ഈച്ചയിലൂടെയും]] അസുഖം വ്യാപിക്കും. തുടർന്ന് [[കുടൽ|കുടലിലെത്തുന്ന]] ബാക്ടീരിയ [[രക്തം|രക്തത്തിൽ]] പ്രവേശിക്കുകയും [[പിത്താശയം]], [[കരൾ]], സ്​പ്ലീൻ തുടങ്ങിയ അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ തകരാറിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിലുള്ള വിസർജനം, വൃത്തിരഹിതമായ ജീവിതരീതി, കൈകഴുകാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ എന്നിവ ഈ രോഗം വരാനുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid|title=Typhoid|access-date=2021-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt; 11-20 ദശലക്ഷം പേർ പ്രതിവർഷം രോഗികളാകുകയും 128000 മുതൽ 161000 പേർ മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  ആൻ്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് പ്രധാനമായുള്ള ചികിത്സ. പ്രതിരോധമാർഗ്ഗങ്ങളിൽ രണ്ട് പ്രധാനപ്പെട്ട വാക്സിനുകൾ ഉൾപ്പെടും.

=== മഞ്ഞപ്പിത്തരോഗങ്ങൾ ===
{{Main|മഞ്ഞപ്പിത്തം}}
[[File:Jaundice eye.jpg|thumb|upright=1.3|മഞ്ഞപ്പിത്തം വന്നയാളുടെ കണ്ണുകൾ]]

ഹെപ്പറ്റെറ്റിസ് എ. ബി. സി. ഡി. ഇ. എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് തരങ്ങൾ ഉണ്ട്.അതിൽ എ. ഇ എന്നിവയാണ് വെള്ളത്തിലൂടെയും ഭക്ഷണത്തിലൂടെയും പകരുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.healthline.com/health-news/everything-you-need-to-know-about-hepatitis|title=Hepatitis A, B, C, D, E: What You Need to Know|access-date=2021-08-14|date=2018-08-03|language=en}}&lt;/ref&gt; രോഗാണു ശരീരത്തിൽ കയറി രണ്ട്-ആറ് ആഴ്ച കഴിഞ്ഞാലേ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ പൂർണമായും വെളിവാകൂ. ക്ഷീണം, പനി, ഓക്കാനം, വിശപ്പില്ലായ്മ, കൺവെള്ളയിലും തൊലിപ്പുറത്തും മഞ്ഞനിറം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുക എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/westernpacific/health-topics/hepatitis|title=Hepatitis|access-date=2021-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cdc.gov/hepatitis/pdfs/fiore_ha_transmitted_by_food.pdf&lt;/ref&gt;
;പ്രതിരോധമാർഗ്ഗങ്ങൾ
ശുചിയായ ഭക്ഷണം കഴിക്കുക, വെള്ളം തിളപ്പിച്ചാറിയ ശേഷം കുടിക്കുക. വാക്സിനേഷൻ സ്വീകരിക്കുക എന്നിവയാണ് പ്രധാന പ്രതിരോധമാർഗ്ഗങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.webmd.com/hepatitis/understanding-hepatitis-prevention|title=Can I Prevent Hepatitis?|access-date=2021-08-14|last=Bellefonds|first=Colleen de|language=en}}&lt;/ref&gt;

==കൊതുക് പരത്തുന്ന പകർച്ചവ്യാധികൾ==
ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രധാന ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാണ് കൊതുകു പരത്തുന്ന രോഗങ്ങൾ. മാരകമായ പകർച്ചവ്യാധികൾ ഉൾപ്പെടെ പലതരത്തിലുള്ള പനികളും കൊതുകുകൾ പരത്താറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/health/diseases-you-can-get-from-mosquitos-pw48pg|title=കൊതുക് പരത്തുന്ന ഈ നാല് രോ​ഗങ്ങളെ സൂക്ഷിക്കണേ...|access-date=2021-08-15|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===ചികുൻഗുനിയ===
{{Main|ചികുൻഗുനിയ}}
[[File:CHIK-World-Map-09-17-2019.jpg|thumb|upright=1.3| കടും പച്ച നി റം ഇപ്പോൾ ചികുൻഗുന്യയുടെ പൊട്ടിപ്പുറപ്പാടുള്ള സ്ഥലങ്ങളെ കാണിക്കുന്നു]]

അടുത്ത കാലങ്ങളായി കേരളത്തിൽ സജീവമായ പനിയാണ് ചികുൻഗുനിയ. ഈഡിസ് ഈജിപ്തി വർഗത്തിൽപെടുന്ന കൊതുകുകളാണ് ഇവ പരത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/chikungunya/index.html|title=Chikungunya virus {{!}} CDC|access-date=2021-08-14|date=2019-09-19|language=en-us}}&lt;/ref&gt;  ശരീരത്തിൽ രോഗാണു പ്രവേശിച്ച് രണ്ടു മൂന്നു ദിവസത്തിനകം രോഗം പ്രകടമാകും. കുട്ടികളിലും രോഗപ്രതിരോധശേഷി കുറഞ്ഞവരിലും മെനിഞ്ചൈറ്റിസ് എൻസഫലോപതിയെന്ന അവസ്ഥയിലേക്കും ചികുൻഗുനിയ രോഗികളെ കൊണ്ടെത്തിക്കാറുണ്ട്. ഈ അവസ്ഥയിലെത്തുന്ന രോഗികൾ പ്രായം ചെന്നവരാണെങ്കിൽ മരിക്കാനുള്ള സാധ്യതയേറെയാണ്. ആൽഫാ വിഭാഗത്തിൽപെടുന്ന ഒരു തരം വൈറസുകളാണ് രോഗം പരത്തുന്നത്. പനിയും ശക്തമായ സന്ധി വേദനയുമാണ് പ്രധാന രോഗലക്ഷണങ്ങൾ. ചിലർക്ക് ശരീരത്തിൽ അങ്ങിങ്ങായി ചുവന്ന പാടുകളും പുറംവേദനയുമുണ്ടാകും. പനി കഴിഞ്ഞാലും മാസങ്ങളോളം സന്ധിവേദനയുണ്ടാകുമെന്നതാണ് പ്രത്യേകത.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/chikungunya/symptoms/index.html|title=Symptoms, Diagnosis, &amp; Treatment {{!}} Chikungunya virus {{!}} CDC|access-date=2021-08-14|date=2018-12-17|language=en-us}}&lt;/ref&gt; നല്ല വിശ്രമമാണ് ആവശ്യം.

;പ്രതിരോധമാർഗ്ഗങ്ങൾ
ചികുൻഗുനിയക്ക് പ്രത്യേക മരുന്നുകൾ ഇന്ന് ലഭ്യമല്ല.  അതിനാൽ പരിസര ശുചീകരണം പനി പടരാതിരിക്കാൻ സ്വീകരിക്കേണ്ട പ്രധാന മാർഗമാണ്. ആഴ്ചയിൽ ഒരിക്കൽ ഡ്രൈഡേ ആചരിക്കുക, വെള്ളം കെട്ടി നിൽകാൻ സാധ്യതയുള്ള ഭാഗങ്ങൾ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്യുക. പുല്ലുകളും കളകളും വെട്ടീ നിർത്തുക തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ

=== റോസ് റിവർ പനി ===
ചികുൻഗുനിയ പോലെ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ള കൊതുകിലൂടെ പകരുന്ന പനിയാണ് റോസ് റിവർ പനി.  റോസ് റിവർ വൈറസാണ്  പനിക്ക് കാരണം.  20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഓസ്ട്രേലിയയിലും ടാസ്മാനിയയിലും കണ്ടെത്തി. കൂടാതെ ന്യൂ ഗിനി, ഫിജി, സമോവ,കുക്ക് ദ്വീപുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇവ കണ്ടുവരുന്നു..&lt;ref name=&quot;ABC Fact file&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.abc.net.au/health/library/stories/2006/01/19/1831791.htm|title=Fact file: Ross River fever|access-date=2008-10-29|date=2006-01-19|work=ABC Health &amp; Wellbeing|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC]]|author=Ed Poliness}}&lt;/ref&gt;  ചികുൻഗുനിയ വൈറസിനുണ്ടാകുന്ന ജനിതക മാറ്റമാണ് റോസ് റിവർ പനിക്ക് കാരണമെന്നാണ് സംശയിക്കുന്നത്. സന്ധികൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന ശക്തമായ വേദനയും നീരുമാണ് പ്രധാന ലക്ഷണം. ഇത് വർഷങ്ങളോളം മാറാതെ നിൽക്കും. ശക്തമായ പനി, നീർവീക്കം, സന്ധികളിലെ നീർകെട്ട് എന്നിവയാണ് മറ്റു പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.racgp.org.au/afp/200908/200908barber.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-14 |archive-date=2019-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190312071519/https://www.racgp.org.au/afp/200908/200908barber.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ഈസിഡ് പോളിനെസിസ്, ക്യൂലക്‌സ് അനുലിറോക്ടിസ് എന്നീ വിഭാഗത്തിലുള്ള കൊതുകുകളാണ് രോഗം പരത്തുന്നത്. രോഗാണു കൊതുകിന്റെ രക്തത്തിൽ നിർജീവാവസ്ഥയിലും, മനുഷ്യരക്തത്തിൽ സജീവാവസ്ഥയിലുമാകും.

വാക്സിൻ ലഭ്യമല്ല. പ്രധാന പ്രതിരോധം കൊതുകുകളെ ഒഴിവാക്കുക എന്നതാണ്. വെള്ളം കെട്ടിനിൽകാതെ സൂക്ഷിക്കുകയും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ വീട്ടിനകത്തു തന്നെ കഴിയുക. കൊതുകു വല ഉപയോഗിക്കുക എന്നിവയാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.

=== ഡെങ്കിപ്പനി ===
{{Main|ഡെങ്കിപ്പനി}}
[[File:Dengue06.png|alt=World map showing the countries where the Aedes mosquito is found (the southern US, eastern Brazil and most of sub-Saharan Africa), as well as those where Aedes and dengue have been reported (most of Central and tropical South America, South Asia and Southeast Asia and many parts of tropical Africa).|thumb|upright=1.5|ഈഡിസ് ഈജിപ്തിയും ഡെങ്കിയുടെ വിന്യാസവും 2006 ൽ
----
{{legend|red|ഈഡിസ് ഈജിപ്തിയുടേ വിതരണവും ഡെങ്കിയുടെ വിന്യാസവും}}
{{legend|#0ff|ഈഡിസ് ഈജിപ്തിയുടേ വിതരണം ഡെങ്കിപ്പനിയില്ലാതെ }} ]]
[[File:Dengue world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|thumb|upright=1.5| ഡെങ്കി മരണങ്ങൾ ദശലക്ഷത്തിൽ (2012) {{refbegin|3}}{{legend|#ffff20|0}}{{legend|#ffc020|1}}{{legend|#ff9a20|2}}{{legend|#e06815|3}}{{legend|#d85010|4–8}}{{legend|#d02010|9-561}}{{refend}}]]

1997 ലാണ്ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്.&lt;ref&gt;https://dhs.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2020/06/part3.pdf&lt;/ref&gt; അന്നുമുതൽ കേരളത്തിൽ മഴക്കാലത്ത്  പടർന്നുപിടിക്കുന്ന പ്രധാന പനിയാണ് ഡങ്കിപ്പനി. ഡെങ്കിപ്പനി മൂലമുള്ള മരണങ്ങളിl കേരളം ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ ഒന്നാമതാണ്.  ലോകത്താകമാനം നൂറ് രാജ്യങ്ങളിൽ&amp;nbsp; ഡെങ്കി ബാധിക്കാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/health/features/what-is-dengue-fever-is-this-curable-any-medicine-all-details-you-needs-to-know-1.4832119|title=ശ്രദ്ധിക്കൂ,, ഡെങ്കിപ്പനി വ്യാപിക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് ചെയ്യാൻ ചില കാര്യങ്ങളുണ്ട്|access-date=2021-08-15|last=സോളമൻ|first=അനു|language=en}}&lt;/ref&gt; ഒരു വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 39 കോടി മനുഷ്യർക്ക് ഡെങ്കി അണു ബാധയുണ്ടാകുന്നുവെന്നാണ് ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/health/features/what-is-dengue-fever-symptoms-causes-and-treatments-1.5674089|title=ഡെങ്കിപ്പനിയെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ പ്രതിരോധിക്കാം; അറിയണം ഇക്കാര്യങ്ങൾ|access-date=2021-08-15|last=സഈദ്|first=ഡോ സജ്‌ന|language=en}}&lt;/ref&gt;

ഈഡിസ് (Aedes) ജനുസിലെ, ഈജിപ്തി,അൽബോപിക്ടസ് എന്നീ ഇനം പെൺ കൊതുകുകൾ (വരയൻ കൊതുകുകൾ അഥവാ പുലിക്കൊതുകുകൾ) പരത്തുന്ന ഡെങ്കി [[വൈറസ്]] മൂലമുണ്ടാകുന്ന രോഗമാണിത്. ആർത്രോപോടകൾ (കീടങ്ങൾ) പകർത്തുന്ന ആർബോവൈറസ് ഗ്രൂപ്പ് 'ബി'യിൽപ്പെടുന്ന ഫ്ളാവി വൈറസുകളാണ് ഇവ. ഡെങ്കിപ്പനി ബാധിച്ച രോഗിയിൽനിന്നും ഈഡിസ് ഇനത്തിൽപ്പെട്ട പെൺകൊതുകുകൾ രക്തം കുടിക്കുന്നതോടെ രോഗാണുക്കളായ വൈറസുകൾ കൊതുകിനുള്ളിൽ കടക്കുന്നു. 8-10 ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വൈറസുകൾ കൊതുകിന്റെ ഉമിനീർ ഗ്രന്ഥിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ കൊതുകുകൾ ആരോഗ്യമുള്ള ഒരാളിൻറെ രക്തം കുടിക്കുന്നതോടൊപ്പം രോഗാണുക്കളെ മുറിവിലൂടെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രോഗാണുക്കൾ മനുഷ്യശരീരത്തിൽ എത്തി 3-14 ദിവസം കഴിയുമ്പോൾ (ശരാശരി 3-4 ദിവസം)പനി മുതലായ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടുതുടങ്ങുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/health/dengue-fever-how-to-protect-yourself-from-this-deadly-disease-5502|title=ഡെങ്കിപ്പനി: രോഗലക്ഷണങ്ങളും, മുൻകരുതലുകളും|access-date=2021-08-15|date=2017-06-22|language=ml}}&lt;/ref&gt;

കടുത്ത പനി, തലവേദന, പേശിയിലേയും സന്ധിയിലേയും വേദന, തൊലിപ്പുറത്തെ തിണർപ്പുകൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. പനി ശക്തമാകുമ്പോൾ രക്തത്തിലെ പ്ലേറ്റ്ലെറ്റുകളുടെ എണ്ണം കുറയുന്നത് രക്തസ്രാവത്തിന് ഇടയാക്കും. വായ, മൂക്ക്, കുടൽ തുടങ്ങിയ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുള്ള രക്തസ്രാവം ഡെങ്കിപ്പനി ഗുരുതരമാകുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.breakdengue.org/dengue-fever/|title=About Dengue Fever|access-date=2021-08-14|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

രോഗലക്ഷണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി ചികിത്സ നൽകുകയാണ് പതിവ്. ശരീരത്തിലെ ദ്രാവകനഷ്ടം നികത്തൽ, രക്തമോ പ്ളേറ്റ്ലറ്റോ നൽകൽ എന്നിവ രോഗതീവ്രത കുറയ്ക്കുന്നതിനും മരണം സംഭവിക്കുന്നത് തടയുവാനുമായി സ്വീകരിച്ചുവരുന്ന മാർഗങ്ങളാണ്.

കൊതുകുവല ഉപയോഗിക്കുക. വീടിനുപുറത്തു കിടന്നുറങ്ങാതിരിക്കുക. കൈകളും കാലുകളും നന്നായി മൂടുന്ന വസ്ത്രം ധരിക്കുക. കൊതുകുതിരികൾ, തൊലിപ്പുറത്ത് പുരട്ടുന്ന ലേപനങ്ങൾ, ഈതൈൽ ടൊളുവാമൈഡ് കലർന്ന ക്രീമുകൾ എന്നിവയെല്ലാം കൊതുകു കടിയിൽ നിന്നും ഒരു പരിധിവരെ സംരക്ഷണം നൽകും.

=== ജപ്പാൻ ജ്വരം ===
[[File:Japanese Encephalitis Distribution.jpg|thumb|250px|right| ജപ്പാൻ ജ്വരത്തിൻ്റെ ആഗോളവിതരണം]]
{{Main|ജപ്പാൻ ജ്വരം}}
തലച്ചോറിന്റെ ആവരണത്തെ ബാധിക്കുന്ന, കൊതുകു പരത്തുന്ന മാരകമായ ഒരിനം വൈറസ് രോഗമാണു ജപ്പാൻ ജ്വരം അഥവാ ജാപ്പനീസ് എൻസെഫാലിറ്റിസ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/japanese-encephalitis/|title=Japanese encephalitis|access-date=2021-08-14|date=2017-10-23|language=en}}&lt;/ref&gt;  കഴിഞ്ഞ ഏഴു വർഷത്തിനിടെ കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ ജില്ലകളിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജപ്പാൻ ജ്വരം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/health/specials/monsoon-diseases/disease/japanses-fever-1.2854646|title=ജപ്പാൻ ജ്വരം, മുൻകരുതലെടുക്കാം|access-date=2021-08-15|last=നാസർ|first=ശബ്ന പി|archive-date=2021-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815083039/https://www.mathrubhumi.com/health/specials/monsoon-diseases/disease/japanses-fever-1.2854646|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഒരു വർഷം ഏകദേശം പതിനായിരം മുതൽ ഇരുപതിനായിരം ആളുകൾ വരെ ഈ രോഗത്താൽ ബാധിക്കപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി മൺസൂൺ കാലത്തോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ രോഗം കൂടുതൽ ആളുകളെ ബാധിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ml.vikaspedia.in/health/d30d17d19d4dd19d33d41d02-d2ad4dd30d36d4dd28d19d4dd19d33d41d02/d2ad24d41d35d3ed2f-d2ad4dd30d36d4dd28d19d4dd19d33d4d200d/d35d3fd35d3fd27-d24d30d24d4dd24d3fd32d41d33d4dd33-d30d17d19d4dd19d33d4d200d/d1cd2ad4dd2ad3ed28d4d200d-d2ed38d4dd24d3fd37d4dd15-d1cd4dd35d30d02-d1cd3ed2ad4dd2ad28d40d38d4d-d0ed28d4d200dd38d46d2bd32d48d31d4dd31d3fd38d4d|title=ജപ്പാൻ മസ്തിഷ്ക ജ്വരം (ജാപ്പനീസ് എൻസെഫലൈറ്റിസ്)|access-date=2021 ആഗസ്ത് 15}}&lt;/ref&gt;

ജ്വരത്തിന് കാരണമായ ‘ഫ്ളാവി’ വൈറസിനെ ക്യൂലക്സ് കൊതുകുകളാണ്  പരത്തുന്നത്. രോഗാണു ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ നാലുമുതൽ 15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ പുറത്തു വരുന്നു.  ശക്തമായ പനി, വിറയൽ, ക്ഷീണം, തലവേദന, ഓക്കാനവും ഛർദിയും ഓർമക്കുറവ്, മാനസിക വിഭ്രാന്തി, കോച്ചലും വെട്ടലും, ബോധക്ഷയം, തുടങ്ങിയവയാണു പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. മസ്തിഷ്കത്തെ ബാധിക്കുന്ന ഈ രോഗം മൂർഛിച്ചാൽ മരണവും സംഭവിക്കാം.

വളർത്തുമൃഗങ്ങളായ കന്നുകാലികൾ, പന്നി, കൊക്ക് വർഗത്തിൽപ്പെട്ട പക്ഷികൾ, വവ്വാൽ തുടങ്ങിയവയിൽ ജപ്പാൻ ജ്വരത്തിനു കാരണമാകുന്ന രോഗാണുക്കൾ ദീർഘനാൾ സജീവമായി കഴിയാറുണ്ട്. രോഗം തടയാൻ ശരിയായ രീതിയിലുള്ള ജന്തുപരിപാലനം അനിവാര്യമാണ്. ശക്തമായ പനി, കുളിര്, അപസ്മാരം, ശ്വാസതടസ്സം, തലച്ചോറിൽ നീർക്കെട്ട്, നാഡീസംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സങ്കീർണതകൾ കാണുന്നു. 45 ശതമാനത്തിലധികം രോഗബാധിതർ മരണപ്പെടാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/japanese-encephalitis|title=Japanese encephalitis|access-date=2021-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

ജപ്പാൻ ജ്വര വൈറസ് നശിപ്പിക്കാൻ ഫലപ്രദമായ മരുന്നുകളില്ല. എന്നാൽ, രോഗ പ്രതിരോധ വാക്‌സിൻ ലഭ്യമാണ്. രോഗലക്ഷണങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള ചികിത്സയും പരിചരണവും കൊണ്ടു രോഗവിമുക്തി നേടാം. പൂർണമായ വിശ്രമവും രോഗിക്ക് ആവശ്യമാണ്. ജപ്പാൻ ജ്വരത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ തിരുവനന്തപുരത്തം ആലപ്പുഴയിലും ഒന്നര വയസുള്ള കുട്ടികൾക്ക് വാക്സിൻ നൽകുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chandrikadaily.com/west-nile-virus.html|title=ജപ്പാൻ ജ്വരം തടയാനുള്ള വാക്സിൻ ലഭ്യമാക്കും വെസ്റ്റ് നൈൽ: മലപ്പുറത്ത് അതീവ ജാഗ്രത|access-date=2021-08-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== മഞ്ഞപ്പനി ===
{{Main|മഞ്ഞപ്പനി}}
[[File:Yellow fever vaccination travel requirements map.svg|thumb|400px|മഞ്ഞപ്പനിക്കെതിരായ വാക്സിൻ യാത്രക്ക് 10 ദിവസം മുൻപ് എടുക്കേണ്ട രാജ്യങ്ങൾ &lt;ref name=&quot;WHO country list&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/m/item/countries-with-risk-of-yellow-fever-transmission-and-countries-requiring-yellow-fever-vaccination-(july-2019) |title=Countries with risk of yellow fever transmission and countries requiring yellow fever vaccination (July 2019) |work=World Health Organisation |publisher=United Nations |date=4 July 2019 |access-date=29 November 2020}}&lt;/ref&gt;
{{Legend|#008000|എല്ലാ രാജ്യങ്ങളും}}
{{Legend|#00FF00|റിസ്ക് ഉള്ള രാജ്യങ്ങൾ (വിമാന യാത്ര അടക്കം){{refn|group=note|name=transit explanation|Also required for travellers having transited (more than 12 hours) through a risk country's airport.}}}}
{{Legend|#FFFF00|റിസ്ക് ഉള്ള രാജ്യങ്ങൾ (വിമാന യാത്ര തടസ്സമില്ല){{refn|group=note|name=no transit|Not required for travellers having transited through a risk country's airport.}}}}
{{Legend|#D35F5F|ആവശ്യമില്ലാത്ത രാജ്യങ്ങൾ (risk country){{refn|group=note|name=ArBrPe|The WHO has designated (parts of) Argentina, Brazil and Peru as risk countries, but these countries do not require incoming travellers to vaccinate against yellow fever.}}}}
{{Legend|#C0C0C0|ആവശ്യമില്ലാത്ത രാജ്യങ്ങൾ (non-risk country)}}]]

മഞ്ഞപ്പനി  ഒരു അക്യൂട്ട് രക്ത്സ്രാവമുണ്ടാക്കുന്ന പനിയാണ്. ഇത് ജന്തുജന്യ രോഗമാണ് .കാരണക്കാരൻ, 40 -50 നാനോ മീറ്റർ മാത്രം വലിപ്പമുള്ള ഫ്ലാവി വൈറസ് കുടുംബത്തിലെ ആർ.എൻ.എ (RNA) ഘടനയുള്ള ഒരു ആർബോ-വൈറസാണ്. ഈഡിസ് ഈജിപ്തി വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന കൊതുകുകൾ ആണ് രോഗം പരത്തുന്നത്. 1900നു മുമ്പ് ഇതൊരു കൊതുകുജന്യ രോഗമാണെന്ന് കണ്ടുപിടിച്ചിരുന്നില്ല മുഖ്യമായും കുരങ്ങുകളെയും, മറ്റു കശേരുകങ്ങളെയും ബാധിക്കുന്ന ഈ രോഗം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലും]] മറ്റു [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യൻ]] രാജ്യങ്ങളിലും ഇതുവരെ എത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല. കരളിനെയാണ് രോഗം പ്രധാനമായും ബാധിക്കുന്നത്. പനിയെത്തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത മഞ്ഞപ്പിത്തത്തിൽനിന്നാണ് പകർച്ചവ്യാധിക്ക് ഈ പേരുണ്ടായത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever|title=Yellow fever|access-date=2021-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== വെസ്റ്റ് നൈൽ പനി ===
{{Main|വെസ്റ്റ്‌ നൈൽ പനി}}
[[വൈറസ്]] മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഒരു [[പകർച്ചവ്യാധി|പകർച്ചവ്യാധിയാണ്]] '''വെസ്റ്റ്‌ നൈൽ പനി'''. [[വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസ്|വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസാണ്]] രോഗകാരി. [[കൊതുക്]] വഴിയാണ് ഇത് പകരുന്നത്&lt;ref name=&quot;CDC2017Q2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/westnile/faq/genQuestions.html|title=General Questions About West Nile Virus|accessdate=26 October 2017|date=19 October 2017|website=www.cdc.gov|language=en-us|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026111330/https://www.cdc.gov/westnile/faq/genQuestions.html|archivedate=26 October 2017|url-status=live|df=}}&lt;/ref&gt;. [[വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസ്|വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസാണ്]] രോഗമുണ്ടാക്കുന്നത്. 1937ൽ [[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ടയിലെ]]  വെസ്റ്റ്  നൈലിൽ ആണ് വൈറസിനെ  ആദ്യമായി കണ്ടെത്തിയത്&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Smithburn KC, Hughes TP, Burke AW, Paul JH|title=A Neurotropic Virus Isolated from the Blood of a Native of Uganda|journal=Am. J. Trop. Med.|volume=20|issue=1|pages=471–92|date=June 1940}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ 1977 ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ വെല്ലൂരിലാണ് ഈ അസുഖം ആദ്യമായി  റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ 2011 മേയ് മാസമാണ് വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസ് സാനിധ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2019/03/18/west-nile-fever-symptoms-diagnosis-prevention.html|title=വെസ്റ്റ് നൈൽ പരത്തും പക്ഷികളുടെ രക്തം കുടിക്കും കൊതുകുകൾ: അറിയേണ്ടതെല്ലാം|access-date=2021-08-15|language=ml}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ ക്യൂലക്സ് വിഷ്ണുവൈ, ക്യൂലക്സ് പൈപിയൻസ് എന്നിവരാണ് പ്രാധാനപ്പെട്ട രോഗവാഹകർ. മനുഷ്യരോട് അടുത്ത് ഇടപഴകുന്ന കാക്ക ഉൾപ്പടെ 200ലധികം ഇനം പക്ഷികൾ രോഗകാരിയായ വൈറസിനെ വളർത്തുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/aarogyam-healths/2019/mar/18/എന്താണ്-വെസ്റ്റ്-നൈല്zwj-പനി-50365.html|title=എന്താണ് വെസ്റ്റ് നൈൽ പനി? ലക്ഷണങ്ങൾ എന്തൊക്കെ? ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ|access-date=2021-08-15|language=ml}}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Global_distribution_of_West_Nile_virus-CDC.gif|ലഘുചിത്രം|350px|വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസിന്റെ ആഗോള വിതരണം (2006)]]
മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിലേയ്ക്ക് വൈറസ് നേരിട്ട് പകരില്ലെങ്കിലും രക്തദാനത്തിലൂടെയും അവയവ മാറ്റത്തിലൂടെയും മുലയൂട്ടലിലൂടെയും രോഗം പകരാം.&lt;ref name=&quot;CDC2017Q2&quot;/&gt;  പനി, ചുവന്ന പാടുകൾ, കണ്ണുവേദന, ഛർദി ഇവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. എന്നാൽ, കുട്ടികളിലുംപ്രായമേറിയവരിലും രോഗം തലച്ചോറിനെ ബാധിക്കുന്നതിനാൽ പലപ്പോഴും മരണപ്പെടാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/westnile/symptoms/index.html|title=Symptoms, Diagnosis, &amp; Treatment {{!}} West Nile Virus {{!}} CDC|access-date=2021-08-14|date=2021-07-22|language=en-us}}&lt;/ref&gt; വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസ് ബാധയേൽക്കുന്ന 150ൽ ഒരാൾക്ക് മാത്രമേ ഇത്തരം ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാവുകയുള്ളൂ. ബാക്കിയുള്ളവരിൽ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാവില്ല എന്നതാണൊരു വിഷയം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/health/diseases/west-nile-fever-symptoms-causes-and-treatment-1.3657114|title=അപകടമാണോ വെസ്റ്റ് നൈൽ പനി?|access-date=2021-08-15|language=en|archive-date=2021-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815101819/https://www.mathrubhumi.com/health/diseases/west-nile-fever-symptoms-causes-and-treatment-1.3657114|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011 ൽ ആലപ്പുഴയിലാണ് ആദ്യമായി രോഗം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. 2019 മാർച്ച് മാസത്തിൽ വെസ്‌റ്റ് നൈൽ വൈറസ് ബാധിച്ച് കോഴിക്കോട് മെഡിക്കൽ കോളജ് ആശുപത്രിയിൽ ചികിൽസയിലായിരുന്ന ആറു വയസ്സുകാരൻ മരിച്ചു &lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2019/03/18/west-nile-virus-disease-six-year-old-boy-dead-in-malappuram.html]|മലപ്പുറത്ത് വെസ്‌റ്റ് നൈൽ വൈറസ് ബാധ&lt;/ref&gt;

വെസ്റ്റ് നൈൽ വൈറസ് ഏത് പ്രായത്തിലുള്ളവരിലും ഉണ്ടായേക്കാം. എന്നാൽ 60 വയസിന് മുകളിൽ പ്രായമുള്ളവർ, ഡയബറ്റിസ്, കാൻസർ, രക്തസമ്മർദ്ദം, കിഡ്‌നി രോഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾ ഉള്ളവരിൽ വൈറസ് ബാധ ഗുരുതരമാവാം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ml.vikaspedia.in/health/d30d17d19d4dd19d33d41d02-d2ad4dd30d36d4dd28d19d4dd19d33d41d02/d2ad24d41d35d3ed2f-d2ad4dd30d36d4dd28d19d4dd19d33d4d200d/d2ad28d3f/d35d46d38d4dd31d4dd31d4d-d28d48d32d4d200d-d2ad28d3f|title=വെസ്റ്റ് നൈൽ പനി|access-date=2021ആഗസ്ത് 15}}&lt;/ref&gt; മസ്‌തിഷ്‌ക വീക്കം, മെനിഞ്ചൈറ്റിസ് തുടങ്ങിയ ഗുരുതരലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ളവരിൽ രോഗം മൂർച്ഛിക്കാം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/health/what-are-the-symptoms-of-west-nile-fever-causes-and-treatment-health-pocnzq|title=എന്താണ് വെസ്റ്റ് നൈൽ പനി; ലക്ഷണങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോകരുത്|access-date=2021-08-15|language=ml}}&lt;/ref&gt;

=== റിഫ്റ്റ് വാലി പനി ===
[[Image:Rift valley fever distribution.jpg|upright=1.4|thumb|right|350px|റിഫ്റ്റ് വാലി പനിയുടെ വിതരണം ആഫ്രിക്കയിൽ നീല-ഇടക്കിടെ ഔട്ട്ബ്രേക്ക് ഉണ്ടാവുന്ന രാജ്യങ്ങൾ

പച്ച -വല്ലപ്പോഴും ഔട്ട്ബ്രേക്ക് ഉണ്ടാകുകയോ കുറച്ച് മാാത്രം കേസുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]]
ഈഡിസ് കൊതുകുകൾ പരത്തുന്ന ഈ രോഗം പ്രധാനമായും ബാധിക്കുന്നത് കന്നുകാലികളേയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vhf/rvf/index.html|title=Rift Valley Fever {{!}} CDC|access-date=2021-08-14|date=2020-02-25|language=en-us}}&lt;/ref&gt;  ഇവയുമായി അടുത്ത് ഇടപഴകുമ്പോൾ രക്തത്തിലൂടെയും മറ്റു ശരീരഭാഗങ്ങളിലൂടെയും രോഗം മനുഷ്യരിലേക്കു പടരുന്നു. മഴക്കാലത്ത് രോഗം കൂടുതലായി പടരും. ആഫ്രിക്കയിൽ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നു. ശക്തമായ പനിക്കൊപ്പം ആന്തരിക രക്തസ്രാവവും കാണാറുണ്ട്. അപൂർവമായി തലച്ചോറിനെയും ബാധിക്കുന്നു.

=== സെന്റ് ലൂയിസ് എൻസഫലൈറ്റിസ് ===
ക്യൂലക്സ് വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട കൊതുകുകൾ പരത്തുന്ന വൈറസ് പക്ഷികളിൽനിന്ന് മനുഷ്യരിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. എല്ലാ പ്രായക്കാരെയും ബാധിക്കുന്ന ഈ രോഗം തലച്ചോറിനെയും നാഡികളെയും ബാധിച്ച് തളർച്ച, അപസ്മാരം, ഓർമക്കുറവ് ഇവയ്ക്കിടയാക്കും. പ്രായമായവരിൽ രോഗം സങ്കീർണമാകുന്നു.

=== മന്തുരോഗം ===
കൊതുക് കടിയിലൂടെ വുചീരിയ ബാങ്ക്രോഫ്റ്റൈ( Wucheria Bancrofti) എന്ന വിരയാണ്  ഇത്  പകർത്തുന്നത്. പല രാജ്യങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തങ്ങളായ വാഹിനികളും വിരകളും ആയതിനാൽ ചികിൽസാ നിർമ്മാർജ്ജന പദ്ധതികളും വ്യത്യസ്തങ്ങളായിരിക്കും. മന്തുരോഗിയിൽ ലിംഫ് ദ്രാവകത്തിന്റെ ഒഴുക്കിന് തടസ്സമുണ്ടാവുകയും കെട്ടിക്കിടക്കുകയും ചെയ്യും. ചിലരിൽ പൊട്ടി അണുബാധ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. മാൻസോണിയ കൊതുകുകളാണ് മന്തു പരത്തുന്നത്. സ്പൈനൊസാഡ് (spinosad) എന്ന കീടനാശിനി ചിലയിടങ്ങളിൽ കൊതുക് നിമ്മാർജ്ജനത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച് വരുന്നു.

===മലമ്പനി ===
{{Infobox medical condition (new)
| name          = മലമ്പനി
| image         = Malaria.jpg
| caption       = ഒരു എലിയുടെ വയറ്റിലെ കോശങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന മലേറിയയുടേ സ്പോർ. ഇലക്ട്രോൺ മൈക്രോസ്കോപ്പ് ചിത്രം
| field         = 
| symptoms      = 
| complications = 
| onset         = 
| duration      = 
| types         = 
| causes        = 
| risks         = 
| diagnosis     = 
| differential  = 
| prevention    = 
| treatment     = 
| medication    = 
| prognosis     = 
| frequency     = 
| deaths        = 
}}
{{Main|മലമ്പനി}}
[[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യരിലും]] [[മൃഗം|മൃഗങ്ങളിലും]] [[കൊതുക്]] പരത്തുന്ന ഒരു സാംക്രമിക രോഗമാണ് മലമ്പനി അഥവാ മലേറിയ. ഏകകോശ ജീവികൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഫൈലം പ്രോട്ടോസോവ വിഭാഗത്തിൽ , [[പ്ലാസ്മോഡിയം]] ജനുസ്സിൽ പെട്ട പരാദങ്ങളാണ് ഈ രോഗമുണ്ടാക്കുന്നത്. അനോഫിലസ് കൊതുകുകളാണ് മലമ്പനി പരത്തുന്നത്. രോഗം പരത്തുന്ന കൊതുകിന്റെ കടിയേറ്റാൽ 7-14 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകും.എല്ലാ മലേറിയ രോഗകാരികൾക്കും ആദ്യ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ ഒരുപോലെയാണ്. [[Flu|ഫ്ലൂ]] മാതിരിയുള്ള ലക്ഷണങ്ങളാണ് ആദ്യം കാണപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Bartoloni 2012&quot;&gt;{{Cite journal|author=Bartoloni A, Zammarchi L|title=Clinical aspects of uncomplicated and severe malaria|journal=Mediterranean Journal of Hematology and Infectious Diseases|year=2012|volume=4|issue=1|pages=e2012026|doi=10.4084/MJHID.2012.026|pmid=22708041|pmc=3375727}} {{open access}}&lt;/ref&gt;[[Septicemia|രക്തത്തിലെ അണുബാധ]], [[Gastroenteritis|ഗാസ്ട്രോ എന്ററൈറ്റിസ്]], [[Viral disease|വൈറൽ രോഗങ്ങൾ]] എന്നിവയോടും രോഗലക്ഷണങ്ങൾക്ക് സാദൃശ്യമുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Nadjm 2012&quot;&gt;{{Cite journal|author=Nadjm B, Behrens RH|title=Malaria: An update for physicians|url=https://archive.org/details/sim_infectious-disease-clinics-of-north-america_2012-06_26_2/page/243|journal=Infectious Disease Clinics of North America|year=2012|volume=26|issue=2|pages=243–59|pmid=22632637|doi=10.1016/j.idc.2012.03.010}}&lt;/ref&gt;[[Headache|തലവേദന]], [[Fever|പനി]], [[Shivering|വിറയൽ]], [[Arthralgia|സന്ധിവേദന]], [[Vomiting|ഛർദ്ദി]], [[Hemolytic anemia|ഹീമോലിറ്റിക് അനീമിയ]], [[Jaundice|മഞ്ഞപ്പിത്തം]], [[Hemoglobinuria|ഹീമോഗ്ലോബിന്യൂറിയ]], [[Retinopathy|റെറ്റിനയ്ക്ക് തകരാറുസംഭവിക്കുക]],&lt;ref name=&quot;Beare 2006&quot;&gt;{{Cite journal|author=Beare NA, Taylor TE, Harding SP, Lewallen S, Molyneux ME|title=Malarial retinopathy: A newly established diagnostic sign in severe malaria|journal=American Journal of Tropical Medicine and Hygiene|year=2006|volume=75|issue=5|pages=790–7|pmid=17123967|pmc=2367432|url=http://www.ajtmh.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=17123967}} {{open access}}&lt;/ref&gt; [[Convulsion|കോട്ടൽ]] എന്നീ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടാറുണ്ട്.

1897 ആഗസ്ത് 20ന് റൊണാൾഡ് റോസ് ആണ് അനോഫിലസ് കൊതുകുകളാണ് മലേറിയ പരത്തുന്നതെന്നു കണ്ടെത്തിയത്. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ആ ദിനത്തിന്റെ ഓർമയ്ക്കായാണ് ആഗസ്ത് 20 കൊതുകുദിനമായി ആചരിക്കുന്നത്.

ബോധവൽക്കരണത്തിലൂടെയും കൂട്ടായ്മയിലൂടെയും കൊതുകിനെ നശിപ്പിച്ചേ മതിയാകൂ.

== മറ്റുകാരണങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പകർച്ച വ്യാധികൾ ==

=== എലിപ്പനി ===
{{Main|എലിപ്പനി}}
[[File:Global burden of leptospirosis in DALY per 100,000 per year.png|thumb|upright=1.3|alt=Disability-adjusted life year world map | എലിപ്പനിയുടേ ഭൂഖണ്ടാന്തര താണ്ഡവം- 1/1ദശലക്ഷം ആളുകൾ മരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന്.]]
എലിപ്പനി രോഗത്തിനു കാരണമായ വന്യമൃഗങ്ങളും വളർത്തുമൃഗങ്ങളും രോഗപ്പകർച്ചയുണ്ടാക്കുന്നു പ്രധാനമായും രോഗപ്പകർച്ചയുണ്ടാക്കുന്നത് കരണ്ടുതിന്നുന്ന ജീവികളാണ്.&lt;ref&gt;https://www.cdc.gov/leptospirosis/index.html#:~:text=Leptospirosis%20is%20a%20bacterial%20disease,have%20no%20symptoms%20at%20all.&lt;/ref&gt;

മൃഗമൂത്രത്തിലൂടെയാണ് രോഗാണുക്കൾ പുറത്തുവരുന്നത് മൃഗമൂത്രമോ, മൃഗമൂത്രം കലർന്ന വെള്ളത്തിലൂടെയോ അസുഖം പകരുന്നതാണ്.  മനുഷ്യരുടെ തൊലി, കണ്ണ്, വായ്,മൂക്ക്, യോനി എന്നിവയിലുള്ള മുറിവുകളിലൂടെ ശരീരത്തിൽ സ്പർശിക്കുകയും അവയിലൂടെ മനുഷ്യരിലേക്ക് രോഗാണുക്കൾ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രോഗാണു വാഹകരായ ജന്തുക്കളുടെ [[വൃക്ക|വൃക്കകളിലാണ്]] ലെപ്ടോസ്പൈറ കുടിയിരിക്കുന്നത് . രോഗം ബാധിച്ച കരണ്ട് തിന്നികൾ (രോടെന്റ്സ്) ആയുഷ്ക്കാലമാത്രയും രോഗാണു വാഹകർ (Carriers ) ആയിരിക്കും. രോഗാണു വാഹകരായ ജന്തുക്കളുടെ മൂത്രം കലർന്ന ജലാശയങ്ങൾ,ഓടകൾ, കുളങ്ങൾ, കൃഷിയിടങ്ങൾ, പാടങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ലെപ്ടോസ്പൈറ അനുകൂല സാഹചര്യങ്ങളിൽ അനേക നാൾ ജീവിച്ചിരിക്കും.

രണ്ടുഘട്ടങ്ങളുള്ള ഒരു രോഗമാണ് എലിപ്പനി സാധാരണ ജലദോഷപ്പനി പോലെയാണ് രോഗം ആരംഭിക്കുന്നത് പനി, വിറയൽ, ക്ഷീണം, കടുത്ത തലവേദന. എന്നിവയുാകും ഒന്നാം ഘട്ടം കഴിയുമ്പോൾ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ എല്ലാം ഇല്ലാതാവുകയും രാംണ്ടഘട്ടം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രണ്ടാംഘട്ടത്തിൽ, ഹൃദയം, കരൾ, കിഡ്ന്നി, തലച്ചോറ്, ശ്വാസകോശം എന്നിവയെ ബാധിച്ച് രോഗി ഗുരുതരാവസ്ഥയിലാകുന്നു രോഗലക്ഷണങ്ങളുടെ വ്യാപ്ത്തി കാരണം പലപ്പോഴും രോഗം കൃത്യമായി കത്തൊൻ കഴിയുന്നില്ല.

=== പക്ഷിപ്പനി ===
2009ൽ മാരകമായി പടർന്ന് പിടിക്കുകയും 2010 ആയപ്പോഴേക്കും 17,000ത്തോ ളം പേരുടെ മരണത്തിനിടയാക്കുകയും ചെയ്ത ഈ രോഗം ‘ഇൻഫ്ളുവൻസ-A H1N1 എന്ന രോഗാണുവാണ് പരത്തുന്നത്. സാധാരണ ജലദോഷ പനിയുടെ ലക്ഷണങ്ങളിൽ തുടങ്ങി ശ്വാസകോശങ്ങളിൽ നീർക്കെട്ടുണ്ടാക്കുന്നു. അപ്രകാരം ശ്വാസതടസ്സം നേരിടുകയും അത് രോഗിയുടെ മരണത്തിന് വരെ കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

== പ്രതിരോധ മാർഗങ്ങൾ ==
[[File:A Leptospirosis warning notice board.jpg|thumb|alt=A sign warning against swimming in a lake with pathogenic Leptospira in Sarawak, Malaysia. | മലേഷ്യയിലെ സരാവാക് എന്ന സ്ഥലത്തെ തടാകത്തിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന നോട്ടീസ് ബോർഡ്. ജലത്തിൽ ലെപ്റ്റോസ്പിറ പോസിറ്റിവ് എന്ന് ടെസ്റ്റ് ചെയ്തതിനു ശേഷം]]
1.തിളപ്പിച്ചാറിയ ശുദ്ധജലം മാത്രം ഉപയോഗിക്കുക

2. തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിലെ മലമൂത്ര വിസർജനം പാടെ വർജിക്കുക.

3. പരിപൂർണ വ്യക്തിശുചിത്വവും പരിസര ശുചിത്വവും പാലിക്കുക.

4. ഭഷണസാധനങ്ങൾ കഴുകിമാത്രം ഉപയോഗിക്കുക. അടച്ച് സൂക്ഷിക്കുക.

5. ജലസംഭരണികൾ അടച്ചു സൂക്ഷിക്കുക.

6. വെള്ളം കെട്ടിക്കിടക്കാൻ അനുവദിക്കാതിരിക്കുക. ചിരട്ടകൾ, ചട്ടികൾ, പൊട്ടിയ പാത്രങ്ങൾ, ഉപയോഗശൂന്യമായ സംഭരണികൾ എന്നിവയിൽ വെള്ളം കെട്ടിക്കിടക്കുന്നത് തടയുക.

7. വെള്ളം കെട്ടിനിർത്തൽ അനിവാര്യമാണെങ്കിൽ അതിൽ ഗപ്പി, ഗാമ്പൂസിയ തുടങ്ങിയ മത്സ്യങ്ങളെ വളർത്തുക. ഇവ കൊതുകിൻെറ കൂത്താടികളെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
[[File:Mosquito Netting.jpg|thumb|right|250px| കൊതുകു വല ഉപയോഗിക്കുന്നത് രോഗം പടരാതിരിക്കാനുള്ള ഫലപ്രദമായ മാർഗ്ഗമാണ്]]

8. ഓടകളിലും അഴുക്കുചാലുകളിലും ഫോഗിങ് നടത്തുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുക

9) കൊതുകുനിവാരണം നടത്തുക, കൊതുകുകടിയേൽക്കാതിരിക്കാൻ കൊതുകുവല, നീളമുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുക.

10) മലിനജല സംസർഗം ഒഴിവാക്കുക.

11) H1N1 രോഗം സംശയിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലുള്ളവർ തൂവാലയോ മാസ്കോ ഉപയോഗിച്ച് മൂക്കും വായയും മൂടുക.

12) പകർച്ചവ്യാധികളുടെ എന്തെങ്കിലും ലക്ഷണങ്ങൾ കാണുകയാണെങ്കിൽ ഉടൻതന്നെ അംഗീകൃത ഡോക്ടർമാരിൽ നിന്നും ചികിത്സ തേടുക. സ്വയം ചികിത്സ തീർത്തും ഒഴിവാക്കുക

==റഫറൻസുകൾ==
{{Reflist}}

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;Note&quot;/&gt;

&lt;references group=&quot;note&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:രോഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊതുകുകൾ പര‍ത്തുന്ന രോഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ruwp6xsvzxaylzhewbcggwb1egttoc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മലുകു ദ്വീപുകൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286042</id>
    <revision>
      <id>4615205</id>
      <parentid>3640517</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6101" sha1="6v32ifsaswxucnlhwzi185neek07j5a" xml:space="preserve">{{Infobox islands|name=മലുകു ദ്വീപുകൾ|image_name=Maluku Islands en.png|image_caption=|locator_map=|native_name=|native_name_link=|location=[[Oceania]]|coordinates={{coord|3|9|S|129|23|E|region:ID_type:isle}}|archipelago=|total_islands=~1000|major_islands=[[Halmahera]], [[Seram]], [[Buru]], [[Ambon Island|Ambon]], [[Ternate]], [[Tidore]], [[Aru Islands Regency|Aru Islands]], [[Kai Islands]], [[Lucipara Islands]]|area_km2=74505|highest_mount=[[Mount Binaiya|Binaiya]]|elevation_m=3027|country=Indonesia|country_admin_divisions_title=Provinces|country_admin_divisions=[[Maluku (Indonesian province)|Maluku]], [[North Maluku]]|country_largest_city=[[Ambon, Maluku|Ambon]]|country_largest_city_area=|population=2,844,131&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bps.go.id/website/pdf_publikasi/Penduduk-Indonesia-hasil-SUPAS-2015_rev.pdf |title= Result of the 2015 Intercensal Population Census |author= Statistics Indonesia |date= November 2015 |accessdate= 10 June 2018}}&lt;/ref&gt;|population_as_of=2015|density_km2=|ethnic_groups=[[Alfur people|Alfur]], [[Nuaulu]], [[Ethnic groups in Europe|European]], [[Middle Eastern]] (Mainly [[Arabs|Arabian]] and [[Jewish]]),{{cn|date=February 2018}} [[Melanesian]], [[Bugis]]}}{{PU|Maluku Islands}}
[[File:Map of Maluku Islands-en.svg|thumb|[[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യയിൽ]] മലുകു ദ്വീപുകളുടെ സ്ഥാനം]]

[[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായ ഒരു [[archipelago|ദ്വീപസമൂഹമാണ്]] '''മലുകു ദ്വീപുകൾ''' അല്ലെങ്കിൽ '''മൊളുക്കാസ്''' {{IPAc-en|m|ə|ˈ|l|ʌ|k|ə|z|}} എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[Molucca Sea Collision Zone|മൊളുക്ക സീ കൊളിഷൻ മേഖലയ്ക്കുള്ളിൽ]] [[Halmahera Plate|ഹിമാലയൻ]]  [[Tectonic|ടെക്ടോണിക്]] പ്ലേറ്റിനുള്ളിലാണ് മലുകു ദ്വീപുകളുടെ സ്ഥാനം. [[Sulawesi|സുലവേസിക്ക്]] കിഴക്കും, [[New Guinea|ന്യൂ ഗിനിയയ്ക്ക്]] പടിഞ്ഞാറും, [[Timor|തിമോറിന്]] വടക്കും കിഴക്കും വശങ്ങളിലായുമാണ് ഈ ദ്വീപുക‌ൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[China|ചൈ‌നക്കാരും]] [[Europe|യൂറോപ്യന്മാരും]] ''സ്പൈസ് ദ്വീപുകൾ'' എന്നാണ് ഈ ദ്വീപുകളെ പണ്ട് വിളിച്ചിരുന്നത്.

== അവലംബം ==
===കുറിപ്പുകൾ===
{{Reflist|2}}

===പൊതുവായവ===
* Andaya, Leonard Y. (1993). ''The World of Maluku: Eastern Indonesia in the Early Modern Period''. Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 0-8248-1490-8.
* Bellwood, Peter (1997). ''Prehistory of the Indo-Malaysian archipelago''. Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 0-8248-1883-0.
* Donkin, R. A. (1997). ''Between East and West: The Moluccas and the Traffic in Spices Up to the Arrival of Europeans''. American Philosophical Society. ISBN 0-87169-248-1.
* Milton, Giles (1999). ''Nathaniel's Nutmeg''.  London: Sceptre. ISBN 978-0-340-69676-7.
* Monk, Kathryn A., Yance De Fretes, Gayatri Reksodiharjo-Lilley (1997). ''The Ecology of Nusa Tenggara and Maluku''. Singapore: Periplus Press. ISBN 962-593-076-0.
* Van Oosterzee, Penny (1997). ''Where Worlds Collide: The Wallace Line''. Ithaca: Cornell University Press. ISBN 0-8014-8497-9.
* Wallace, Alfred Russel (2000; originally published 1869). ''The Malay Archipelago''. Singapore: Periplus Press. ISBN 962-593-645-9.

==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്==
* George Miller (editor), ''To The Spice Islands And Beyond: Travels in Eastern Indonesia'', Oxford University Press, 1996, Paperback, 310 pages, ISBN 967-65-3099-9
* Severin, Tim ''The Spice Island Voyage: In Search of Wallace'', Abacus, 1997, paperback, 302 pages, ISBN 0-349-11040-9
* Bergreen, Laurence ''Over the Edge of the World'', Morrow, 2003, paperback, 480 pages
* Muller, Dr. Kal ''Spice Islands: The Moluccas'', Periplus Edirions, 1990, paperback, 168 pages, ISBN 0-945971-07-9

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{Commons category|Maluku Islands|Maluku}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Moluccas}}
* [http://lucy.ukc.ac.uk/Rainforest/mol_Intro.html Deforestation in the Moluccas]
* [http://www.colonialvoyage.com/spainmoluccas.html The Spanish presence in the Moluccas: Ternate and Tidore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210250/http://www.colonialvoyage.com/spainmoluccas.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.redlandsfortnightly.org/papers/Moersch01.htm An interesting article linking British possession of Run, a Banda Island, with the history of New York]
* [http://www.booknoise.net/johnseabrook/stories/culture/indonesia/ Jeremy Seabrook on the same theme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321225638/http://www.booknoise.net/johnseabrook/stories/culture/indonesia/ |date=2012-03-21 }}
* {{In lang|en}} {{In lang|fr}} [http://www.wdl.org/en/item/460 Map of a Part of China, the Philippine Islands, the Isles of Sunda, the Moluccas, the Papuans]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} from 1760

{{Maluku-islands}}
{{Provinces of Indonesia}}
{{Portuguese overseas empire}}
{{Dutch colonies}}
{{coord|2|00|S|128|00|E|region:ID_type:isle|display=title}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ദ്വീപുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മുൻകാല പോർച്ചുഗീസ് കോളനികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലുകു ദ്വീപുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6v32ifsaswxucnlhwzi185neek07j5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാലിനി ഫൊൻസേക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286882</id>
    <revision>
      <id>4615288</id>
      <parentid>4504764</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16068" sha1="ocpfsmerfc9f23saskyfi6djvthxxha" xml:space="preserve">{{prettyurl|Malini Fonseka}}
{{Infobox Officeholder
| honorific-prefix        = [[The Honorable|Honourable]]
| name                    = മാലിനി ഫൊൻസേക
| honorific-suffix        = [[Member of Parliament|MP]]
| constituency_MP2        = [[National List Member of Parliament|National List]]
| parliament2             = Sri Lanka
| term_start2             = 2010
| image                   = Malani Senehelatha Fonseka.jpg
| imagesize               = 
| caption                 = Malini Fonseka
| birthname               = Wanni Arachchige Malani Senehelatha Fonseka
| birth_date              = {{Birth date and age|1947|4|30|mf=y}}
| birth_place             = Kelaniya, Sri Lanka
| nationality             = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lanka]]n
| death_date              = 
| death_place             = 
| occupation              = Film actress
| yearsactive             = 1968-Present
| spouse                  = Upali Senanayake is the first marriage in 1965, 2nd [[Lucky Dias]]
|religion                 = [[Theravada Buddhism]]
| website                 = [http://www.malinifonsekaonline.com Official website]
| awards                  = '''[[Sarasaviya Best Actress Award]]''' (1980), (1982), (1983) and '''[[Sarasaviya Most Popular Actress Award]]''' (1980-1983)
}}
[[ശ്രീലങ്കൻ സിനിമ]]യിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഭിനേത്രികളിൽ ഒരാളാണ്‌ '''മാലിനി ഫൊൻസേക'''. 2010ൽ ഏഷ്യയിലെ മികച്ച 25 അഭിനേത്രികളിൽ ഒരാളായി CNN ഇവരെ തെരഞ്ഞെടുക്കുകയുണ്ടായി. പതിറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ട അഭിനയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സിനിമകളിലൊന്നായി കരുതപ്പെടുന്നത് [[ഗാമിനി ഫൊൻസേക]]  യുമൊത്തുള്ള ‘നിധനായ’ ആണ്‌. ശ്രീലങ്കൻ സിനിമയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ താര ജോടികളായിരുന്നു ഗമിനിയും മാലിനിയും. ഇതിഹാസ നടൻ [[ശിവാജി ഗണേശൻ|ശിവാജി ഗണേശനുമൊത്തും]] ഒരു [[തമിഴ്  സിനിമ]]യിൽ അവർ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2008ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ആകാശ കുസും ഒത്തിരി അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടി.

ശ്രീലങ്കൻ പാർലിമെന്റിൽ നിലവിലെ ഒരംഗമാണ്‌ മാലിനി ഫൊൻസേക.
== ഫിലിമോഗ്രഫി ==
1968- ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ആദ്യ ചിത്രത്തിനു ശേഷം ആറു പതിറ്റാണ്ടു കൊണ്ട് 140 ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://rateyourmusic.com/films/%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%92-%E0%B7%86%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%9A%E0%B6%9A%E0%B7%8F/ | title=මාලිනි ෆොන්සේකා Malini Fonseka | publisher=Rate Your Music | accessdate=22 February 2017}}&lt;/ref&gt;

* No. denotes the Number of Sri Lankan film in the Sri Lankan cinema.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nfc.gov.lk/films-history.php | title=Sri Lankan Cinema History | publisher=National Film Corporation of Sri Lanka | accessdate=9 August 2016 | archive-date=2016-08-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160823000528/http://www.nfc.gov.lk/films-history.php | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! No. !! Film !! Role 
|-
|1968
|182
|''Punchi Baba''
|Mala
|-
|1968
|184
|''[[Abudasse kale]]''
|
|-
|1968
|196
|''Adarawanthayo''
|Sumana
|-
|1968
|194
|''Dahasak Sithuvili''
|Lalith's sister
|-
|1969
|204
|''Kauda Hari''
|Subha
|-
|1969
|214
|''Prawesam Wanna''
|Geetha Basnayake
|-
|1969
|215
|''Parawalalu''
|
|-
|1970
|223
|''Dan Mathakada''
|Sandya Amunugama
|-
|1970
|224
|''Akkara Paha''
|Kumari
|-
|1970
|241
|''Hathara Denama Soorayo''
|Nilmini
|-
|1971
|249
|''Maha Hene Riri Yaka''
|Leela Livera
|-
|1971
|251
|''Sahanaya''
|Rupa
|-
|1971
|242
|''Abirahasa''
|Lover
|-
|1971
|247
|''Samanala Kumariyo Samaga Api Kawadath Soorayo''
|
|-
|1972
|250
|''[[Nidhanaya]]''
|Irene Abeynayake
|-
|1972
|266
|''Adare Hithenawa Dakkama''
|
|-
|1972
|254
|''Edath Sooraya Adath Sooraya''
|Kanthi
|-
|1972
|263
|''Me Dasa Kumatada''
|Mala
|-
|1973
|269
|''Mathara Achchi''
|Cyril's city co-worker
|-
|1973
|271
|''Suhada Pathum''
|Chamila
|-
|1973
|272
|''Thushara''
|Thushara
|-
|1973
|273
|''Sadahatama Oba Mage''
|
|-
|1973
|275
|''Hathdinnath Tharu''
|Pearli
|-
|1973
|276
|''Hondama Welawa''
|
|-
|1973
|277
|''Sinawai Inawai''
|
|-
|1973
|279
|''Hondai Narakai''
|
|-
|1973
|280
|''Daahakin Ekek''
|Shyama Abeykoon
|-
|1973
|281
|''Hondata Hondai''
|Chammi
|-
|1974
|282
|''Ahas Gauwa''
|Post office co-worker
|-
|1974
|285
|''Kasthuri Suwanda''
|Kanchana
|-
|1974
|294
|''Susee''
|Susee
|-
|1974
|299
|''Senakeliya''
|
|-
|1975
|311
|''Awa Soya Adare''
|
|-
|1975
|313
|''Kohoma Kiyannada''
|Samanthi
|-
|1975
|
|''Sooraya Soorayamai''
|Nilanthi / Mango 'Nanda'
|-
|1975
|327
|''Sadana''
|
|-
|1975
|330
|''Sangeetha''
|Sangeetha
|-
|1976
|332
|''Pradeepe Maa Wewa''
|
|-
|1976
|335
|''Kauda Raja''
|Chintha
|-
|1976
|336
|''Wasana''
|Sudarshi Rajadasa
|-
|1976
|337
|''Ganga''
|
|-
|1976
|342
|''Diyamanthi''
|Chitra Saparamandu
|-
|1976
|348
|''Unnath Dahai Malath Dahai''
|
|-
|1976
|351
|''Onna Mame Kella Panapi''
|
|-
|1976
|252
|''Saradiyelge Putha''
|Subha
|-
|1976
|356
|''Adarei Man Adarei''
|
|-
|1977
|359
|''Neela''
|
|-
|1977
|360
|''Sakunthala''
|
|-
|1977
|365
|''Hithuwoth Hithuwamai''
|Apsara
|-
|1977
|367
|''Pembara Madhu''
|
|-
|1977
|368
|''Deviyani Oba Kohida''
|
|-
|1977
|369
|''[[How to Be an Adult|Eya Dan Loku Lamayek]]''
|Katuwalagedera 'Susila' Susilawathie 'Susee'
|-
|1977
|383
|''Saazish (Rahan Kumanthranaya)''
|
|-
|1977
|376
|''Siripala Saha Ranmenika''
|Ranmanika
|-
|1978
|
|''[[Pilot Premnath]]''
|Premnath's wife. Tamil film
|-
|1978
|388
|''Wishmaya''
|Nita 'Manike'
|-
|1978
|395
|''Selinage Walauwa''
|Wimalaa
|-
|1978
|397
|''Kundalakesi''
|Badhra Kumari 'Kundala Keshi'
|-
|1978
|399
|''[[Veera Puran Appu (film)|Veera Puran Appu]]''
|Bandara Menike
|-
|1978
|400
|''Bambaru Awith''
|Helen
|-
|1978
|401
|''Salee''
|Salee
|-
|1978
|406
|''Sandawata Ran Tharu''
|
|-
|1978
|407
|''Apeksha''
|Niranjala
|-
|1978
|409
|''Anupama''
|Marthaa
|-
|1979
|416
|''Hingana Kolla''
|Lamahami
|-
|1979
|418
|''Divi Thibena Thuru''
|Sumana
|-
|1979
|420
|''Muwan Palessa''
|Namali
|-
|1979
|422
|''Wasanthaye Dawasak''
|Mala
|-
|1979
|
|''Malligai Mohini''
| Tamil film
|-
|1979
|421
|''Raan Kurullo''
|Sujatha 'Kumara Hami'
|-
|1979
|423
|''Monara Thenna''
|Sandha
|-
|1979
|435
|''Nuwan Renu
|Renuka 'Renu'
|-
|1980
|443
|''Silva''
|Kumari
|-
|1980
|444
|''Ek Tam Ge''
|Mala Pushpalatha
|-
|1980
|450
|''Raktha''
|Raktha
|-
|1980
|454
|''Dandu Monara''
|Anulawathi
|-
|1980
|358
|''Raja Dawasak''
|Ran Manika
|-
|1981
|531
|''Mihidum Sihina''
|Veena
|-
|1981
|474
|''Baddegama''
|Punchi Menika
|-
|1981
|475
|''Sathweni Dawasa''
|Agadanna
|-
|1981
|476
|''Sayuru Thera''
|Jocelin
|-
|1981
|478
|''Bamba Ketu Hati''
|Dhammi
|-
|1981
|479
|''Soldadu Unnehe''
|Prema 'Akka'
|-
|1981
|481
|''Situ Kumariyo''
|
|-
|1981
|483
|''Ek Dawasak Rae''
|Asha 'Aashi' Ranaweera
|-
|1981
|493
|''Geethika''
|Samanthi
|-
|1981
|496
|''Induta Mal Mitak''
|Nisansala
|-
|1981
|499
|''Aradhana''
|Jinadari
|-
|1982
|508
|''Bambara Geethaya''
|Mali
|-
|1982
|511
|''Yasa Isuru''
|Sarojini Wickramasinghe
|-
|1982
|520
|''Anuradha''
|
|-
|1982
|539
|''Nawatha Hamuwemu''
|Madhuka 'Madhu' Damayanthi
|-
|1983
|552
|''Samuganimi Ma Samiyani''
|
|-
|1983
|557
|''Thuththiri Mal''
|
|-
|1983
|563
|''Loku Thaththa''
|
|-
|1983
|567
|''Samanala Sihina''
|
|-
|1983
|569
|''Muwan Palessa 3''
|
|-
|1983
|
|''Peter of the Elephants''
|
|-
|1984
|577
|''Welle Thanu Maliga''
|Isabella 'Isa'
|-
|1984
|589
|''Bambara Patikki''
|
|-
|1984
|591
|''Kokila''
|Kokila
|-
|1984
|590
|''Hithawathiya''
|Mahesi Jayasekara
|-
|1984
|593
|''Sasara Chethana''
|also as producer.
|-
|1984
|594
|''Wadula''
|Ranmali
|-
|1984
|603
|''Sahodariyakage Kathawa''
|
|-
|1986
|636
|''Mal Warusa''
|Sarojini
|-
|1986
|644
|''Devduwa''
|
|-
|1986
|647
|''Puja''
|
|-
|1986
|650
|''[[Avurudu Da]]''
|Nirupama
|-
|1987
|662
|''Kala Kella''
|Uma 'Kala Kella'
|-
|1987
|670
|''Ahinsa''
|Saroja Madugalla
|-
|1988
|675
|''Sandakada Pahana''
|Malathi 'Mali' Wijebandara
|-
|1988
|677
|''Angulimala''
|Aduruthumiya
|-
|1988
|678
|''Newa Gilunath Ban Chun''
|Deepa / Chapa
|-
|1989
|690
|''Shakthiya Obai Amme''
|Nirmala 'Nimmie' Randeniya
|-
|1989
|693
|''Waradata Danduwama''
|
|-
|1989
|696
|''Siri Medura''
|Nirmala Samarawickrama
|-
|1990
|699
|''Jaya Shakthi''
|
|-
|1990
|702
|''Veera Udara''
|
|-
|1990
|713
|''Honda Honda Sellan''
|Sub Inspector Geeta Randeniya / Neeta
|-
|1991
|718
|''Paradise''
|
|-
|1991
|724
|''Hithata Dukak Nathi Miniha''
|Nirmala
|-
|1991
|726
|''Raja Kello''
|
|-
|1991
|728
|''Madusamaya''
|
|-
|1991
|737
|''Sthree''
|Magihami
|-
|1991
|738
|''Suwadena Suwandak''
|
|-
|1992
|751
|''Ahimi Dadaman''
|Rathi
|-
|1992
|756
|''Umayangana''
|Elizabeth
|-
|1992
|759
|''Rumathiyay Neethiyay''
|Kanchana
|-
|1992
|763
|''Sathya''
|
|-
|1994
|803
|''Sanda Madala''
|Ekanayake Mudiyanselage Sandalatha 'Sanda'
|-
|1994
|811
|''150 Mulleriyawa''
|Doctor Sujatha / Juliet 'Julie' Fonseka
|-
|1997
|881
|''Apaye Thathpara 84000k''
|
|-
|1998
|901
|''Anthima Raeya''
|Luxmi
|-
|2002
|984
|''[[Punchi Suranganavi]]''
|Sinhala teacher
|-
|2003
|1020
|''[[Wekande Walauwa]]''
|Sujatha
|-
|2004
|1032
|''[[Aadaraneeya Wassaanaya]]''
|
|-
|2006
|1064
|''[[Dedunu Wessa]]''
|
|-
|2006
|1081
|''[[Ammawarune]]''
|Sumanawathi
|-
|2007
|1090
|''[[Uppalawanna]]''
|Nayaka Meheniya
|-
|2008
|1111
|''[[Aba (film)|Aba]]''
|Bhadra Kachchayana
|-
|2008
|1114
|''[[Machan (2008 film)|Machan]]''
|Manoj's mother
|-
|2008
|1128
|''[[Flowers of the Sky|Akasa Kusum]]''
|Sandhya Rani
|-
|2009
|1120
|''[[Dancing Star (film)|Dancing Star]]''
|herself. cameo appearance
|-
|2011
|1166
|''[[Selvam (2011 film)|Selvam]]''
|
|-
|2012
|1180
|''[[Prathiroo]]''
|Leelawathi
|-
|2016
|1265
|''[[Sarigama]]''
|Matron
|}

== സംവിധായകനും നടനും ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year
! Film
! Note
|-
|1984
|''Sasara Chethana''
| Also as Producer 
|-
|1987
|''Ahinsa''
| Also as Producer 
|-
|1991
|''Sthree''
|  
|-
|1994
|''Sanda Madala''
| Also as Script writer 
|}

{{s-start}} {{s-ach|aw}}
{{s-bef|before=Swarna Kahavita &lt;br&gt; for ''Binaramalee'' |years=1970}}
{{s-ttl|title=[[Sarasaviya Best Actress Award]] &lt;br&gt; for ''Hingana Kolle''|years=1980}}
{{s-aft|after=[[Vasanthi Chathurani]] &lt;br&gt; for [[Ganga Addara]]|years=1981}}
|-
{{s-bef|before=[[Vasanthi Chathurani]] &lt;br&gt; for [[Ganga Addara]]|years=1981}}
{{s-ttl|title=[[Sarasaviya Best Actress Award]] &lt;br&gt; for ''Aradhana''|years=1982}}
{{s-aft|after=&lt;br&gt; for}} 
|-
{{s-bef|before=&lt;br&gt; for}}
{{s-ttl|title=Most Popular Actress Award &lt;br&gt; for |years=1980}}
{{s-aft|after=&lt;br&gt; for}}
|-
{{s-bef|before=&lt;br&gt; for}}
{{s-ttl|title=Most Popular Actress Award &lt;br&gt; for |years=1981}}
{{s-aft|after=&lt;br&gt; for}}
{{end}}

==അവലംബം==
{{reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
*[http://www.nfc.gov.lk/artist/malani-fonseka-133/  Malani Fonseka , National Film Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130233917/http://www.nfc.gov.lk/artist/malani-fonseka-133/ |date=2016-01-30 }}
*Malani Fonseka's latest teledrama 'Rana' watch on [https://web.archive.org/web/20140413132132/http://www.srineth.com/?nav=more&amp;cat=189 pivithuru] with all episodes
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=8 Sri Lanka Sinhala Films Database – Malini Fonseka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209042122/http://films.lk/ArtistDetails.php?id=8 |date=2014-02-09 }}
*[https://web.archive.org/web/20100515143748/http://malinifonsekaonline.com/ Personal Website of Malini Fonseka]
*{{IMDb name|0284717}}
*[https://web.archive.org/web/20120616234948/http://www.nfc.gov.lk/ Official Website – National Film Corporation of Sri Lanka]
*[https://web.archive.org/web/20070928072333/http://www.lesternsumitra.com/ Official Website of Lester James Peries in association with Ministry of Cultural Affairs, Sri Lanka]
*[https://web.archive.org/web/20081206004038/http://www.dailynews.lk/2008/12/03/news03.asp  Malini wins Silver Peacock for Akasa Kusum]
*[https://web.archive.org/web/20081219102213/http://www.lankadeepa.lk/Section/sandella/16122008/main.htm   Lankadeepa (Sandella)]
*[http://www.sarasaviya.lk/2008/12/04/supli/_art.asp?fn=sa0812041_1&amp;pn=ii  Malini Fonseka in Sinhala 1]{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://web.archive.org/web/20090208031033/http://www.lankaenews.com/Sinhala/news.php?id=7412  Malini Fonseka in Sinhala 2]
*[http://www.sarasaviya.lk/2017/04/27/?fn=sa1704276 නිළි රැජනට හැත්තෑවයි අපේ උණුසුම් සුබපැතුම්]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.sarasaviya.lk/2014/12/04/?fn=sa14120427 මාලිනී සිනමාවට මොනවද කළේ ? එහෙම අහන අය ගැන මම දන්නවා] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101195246/http://www.sarasaviya.lk/2014/12/04/?fn=sa14120427 |date=2017-11-01 }}
*[http://www.sarasaviya.lk/2014/03/20/?fn=sa14032025 මේ සම්මානය මට නෙවෙයි රටටයි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725021000/http://www.sarasaviya.lk/2014/03/20/?fn=sa14032025 |date=2014-07-25 }}
*[http://www.sarasaviya.lk/2013/07/11/?fn=sa13071119 සිනමාව වෙනුවෙන් අනුභව කරන්න නෙවේ ඉල්ලන් කන්න වුණත් මම ලෑස්තියි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829100918/http://www.sarasaviya.lk/2013/07/11/?fn=sa13071119 |date=2018-08-29 }}
*[http://www.sarasaviya.lk/2018/04/26/?fn=sa18042631 සිනමාවෙන් ඇයද - ඇගෙන් සිනමාව ද වෙන් කළ නොහැකිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911024705/http://www.sarasaviya.lk/2018/04/26/?fn=sa18042631 |date=2018-09-11 }}
*[http://www.sarasaviya.lk/2018/08/16/?fn=sa1808163 හෙළ සිනමා නිළි රැජන මාලිනී ෆොන්සේකා අභිනන්දන උලෙළ 22 දා BMICH හිදී] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181020090131/http://www.sarasaviya.lk/2018/08/16/?fn=sa1808163 |date=2018-10-20 }}
*[http://www.sarasaviya.lk/2018/08/30/?fn=sa18083032 යතුරු සිදුරෙන් බලා මාලිනී ව කියවීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903040525/http://sarasaviya.lk/2018/08/30/?fn=sa18083032 |date=2018-09-03 }}
*[http://www.sarasaviya.lk/2018/09/06/?fn=sa18090630 මාලිනියේ ඉන්ද්‍රජාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180910204017/http://www.sarasaviya.lk/2018/09/06/?fn=sa18090630 |date=2018-09-10 }}

==അവലംബങ്ങൾ==
{{reflist}}
{{actor-stub}}
[[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കൻ ചലച്ചിത്ര താരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കൻ സിനിമ]]
[[വർഗ്ഗം:1947-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>ocpfsmerfc9f23saskyfi6djvthxxha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കൂഴാലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291760</id>
    <revision>
      <id>4615335</id>
      <parentid>2588467</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fotokannan</username>
        <id>14472</id>
      </contributor>
      <origin>4615335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="npabj5iple4hbacj502mnyd3ai5w3st" xml:space="preserve">{{prettyurl|koozhali}}
[[പ്രമാണം:കൂഴവാലി.jpg|ലഘുചിത്രം|അഷ്ടമുടിക്കായലിലെ കൂഴവാലി, പ്രാക്കുളം ഗവ. എൽ.പി. സ്കൂളിലെ മത്സ്യ പ്രദർശനത്തിൽ നിന്ന്]]
കേരളത്തിൽ  [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ|അഷ്ടമുടിക്കായലിൽ]] ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്ന മത്സ്യ ഇനമാണ് '''കൂഴാലി''' {{ശാനാ|oxyurichthys tentacularis}}. കൂഴാലി വല എന്നൊരു പ്രത്യേക ഇനം വല മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ ഇതിനെ പിടിക്കുന്നതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.മലയാള കവി കുരീപ്പുഴ ശ്രീകുമാറിന്റെ ഇഷ്ടമുടിക്കായലെന്നകവിതയിൽ 

മത്സ്യത്തെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. &lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മത്സ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>npabj5iple4hbacj502mnyd3ai5w3st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാധവി സർദേശായി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300407</id>
    <revision>
      <id>4615274</id>
      <parentid>4021574</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="7pubp265wwtl8nz4bpban3dee208pfp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Madhavi Sardesai}}
{{Infobox person
| name        = മാധവി സർദേശായി 
| image       = Dr Madhavi Sardesai, Goa University..JPG
| alt         =
| caption     =  മാധവി സർദേശായി 
| birth_date  = {{Birth date|1962|7|7|mf=y}}
| birth_place =ലിസ്ബൻ, പോർച്ചുഗൽ
| death_date  = {{Death date and age|2014|12|22|1962|7|7|mf=y}}
| death_place =[[ഗോവ]]
| nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]]
| other_names =
| known_for   = 
| spouse = രാജു നായിക്
| children = അസാവരി നായിക്&lt;/br&gt; അതിഥി നായിക്
| occupation  = അദ്ധ്യാപിക, കൊങ്കിണി സാഹിത്യകാരി
}}
കൊങ്കിണി സാഹിത്യകാരിയാണ് '''മാധവി സർദേശായി''' (7 ജൂലൈ 1962 - 22 ഡിസംബർ 2014). 2014 ലെ കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ഇവരുടെ മൻതാൻ എന്ന ഉപന്യാസ സമാഹാരത്തിനായിരുന്നു. &lt;ref&gt;http://www.mangalam.com/print-edition/india/263562{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ജീവിതരേഖ==
സാഹിത്യ പാരമ്പര്യമുള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. ജ്ഞാനപീഠ ജേതാവ് [[രവീന്ദ്ര കേൽക്കർ|രവീന്ദ്ര കേൽക്കറിന്റെ]] മരുമകളാണ്.&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Sahitya-Akademi-winner-Madhavi-Sardesai-passes-away/articleshow/45609778.cms&lt;/ref&gt; ഭാഷാ ശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും  പി.എച്ച്.ഡിയും നേടി. ഗോവ സർവകലാശാല കൊങ്കിണി വകുപ്പു മേധാവിയായ ഇവർ കൊങ്കിണി സാഹിത്യ മാസിക [[ജാഗ്|ജാഗിന്റെ]] പത്രാധിപരായും പ്രവർത്തിച്ചു.. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.goakonkaniakademi.org/news/news4feb08.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-12-28 |archive-date=2012-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127072537/http://www.goakonkaniakademi.org/news/news4feb08.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;[[ലോക്‌മത് (കൊങ്കിണി ദിന പത്രം)|ലോക്‌മത്]] ദിനപത്രത്തിന്റെ ഗോവ എഡിഷൻ പത്രാധിപർ രാജു നായികിന്റെ ഭാര്യയാണ്.

==കൃതികൾ==
* [[മൻതാൻ]]
* ഭാസ - ഭാസ്''.
* ഏക വിതാരചി ജീവിത കഥ''
* മൻകുള്ളോ രാജ് കുൻവോർ (Mankullo Raj Kunvor)

==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
* കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം 2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2014-e.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-12-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054113/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2014-e.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
==പുറം കണ്ണികൾ==
{{commons category}}
* [http://www.india-seminar.com/2004/543/543%20madhavi%20sardesai.htm Mother tongue blues]
* [http://www.youtube.com/watch?v=YmNFq4VQqRI Dr. Madhavi Sardessai speaks at valedictory function of national seminar on Konkani novel]
* [http://www.youtube.com/watch?v=i_SmBeCFpxg Prakash Parienkar on Madhavi Sardessai's book-Manthan]
* [http://archive.org/details/ManthanBookRelease Audio-recording of Manthan release, Konkani]

[[വർഗ്ഗം:1962-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 7-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊങ്കണി സാഹിത്യകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2014-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 22-ന് മരിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>7pubp265wwtl8nz4bpban3dee208pfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രാംപാൽസിങ്‌ രാജ്‌പുരോഹിത്‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300492</id>
    <revision>
      <id>4615482</id>
      <parentid>3642762</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2047" sha1="ioy1rq9wzpt7k6ekdftxrrd72siyzia" xml:space="preserve">{{prettyurl|Rampal Singh Rajpurohit}}
{{Infobox person
| name        = രാംപാൽസിങ്‌ രാജ്‌പുരോഹിത്‌ 
| image       = 
| alt         =
| caption     = രാംപാൽസിങ്‌ രാജ്‌പുരോഹിത്‌ 
| birth_date  = 
| birth_place =
| death_date  = 
| death_place =
| nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]]
| other_names =
| known_for   = 
| spouse =
| children = 
| occupation  = രാജസ്ഥാനി ചെറുകഥാകൃത്ത് 
}}
രാജസ്ഥാനി ചെറുകഥാകൃത്താണ് '''രാംപാൽസിങ്‌ രാജ്‌പുരോഹിത്‌''' . 'സുന്ദർ നയീ സുധ' എന്ന ചെറുകഥാ സമാഹാരത്തിന്റെ രചനയ്ക്ക് 2014 ൽ കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.mangalam.com/print-edition/india/263562{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==കൃതികൾ==
*'സുന്ദർ നയീ സുധ'
==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
*കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം 2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2014-e.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-12-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054113/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2014-e.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:രാജസ്ഥാനി ചെറുകഥാകൃത്തുക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>ioy1rq9wzpt7k6ekdftxrrd72siyzia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രമേശ്‌ചന്ദ്ര ഷാ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300496</id>
    <revision>
      <id>4615481</id>
      <parentid>3642707</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="6zpc4coqgptveg3ap8lqnaf1uy2l35g" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ramesh Chandra Shah}}
{{Infobox person
| name        = രമേശ്‌ചന്ദ്ര ഷാ
| image       = 
| alt         =
| caption     = രമേശ്‌ചന്ദ്ര ഷാ
| birth_date  = 1937
| birth_place = [[അൽമോറ]], [[ഉത്തർഖണ്ഡ്]]
| death_date  = 
| death_place =
| nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]]
| other_names =
| known_for   = 
| spouse = ജ്യോത്സ്ന മിലൻ
| children = 
| occupation  = അദ്ധ്യാപകൻ, ഹിന്ദി സാഹിത്യകാരൻ
}}
ഹിന്ദി സാഹിത്യകാരനും അദ്ധ്യാപകനുമാണ് '''രമേശ്‌ചന്ദ്ര ഷാ'''. 'വിനായക് ' എന്ന നോവലിന്റെ രചനയ്ക്ക് 2014 ൽ കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;http://www.mangalam.com/print-edition/india/263562{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; എട്ട് നോവലുകളും നിരവധി ചെറുകഥാ സമാഹാരങ്ങളും കവിതകളും നാടകങ്ങളും രചിച്ചു. 2004 ൽ പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 
==ജീവിതരേഖ==
ഉത്തർഖണ്ഡിലെ അൽമോറയിൽ ജനിച്ചു. ഭോപ്പാലിലെ ഹമീദിയ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് വകുപ്പ് മേധാവിയായി  2000 ൽ വിരമിച്ചു. ഭാര്യ ജ്യോത്സ്ന മിലനും വിവർത്തകയും എഴുത്തുകാരിയുമാണ്.
==കൃതികൾ==
*വിനായക്
==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
* കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം 2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2014-e.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-12-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054113/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2014-e.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*പത്മശ്രീ (2004)
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി സാഹിത്യകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>6zpc4coqgptveg3ap8lqnaf1uy2l35g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മീസോഡൈഫിലേബിയ ക്രെസിവിനിയ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307966</id>
    <revision>
      <id>4615334</id>
      <parentid>3409200</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="tom1fuvx4fjk4x22sqisxfxiueawsd9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mesodiphlebia crassivenia}}
{{Taxobox
| image = 
| image_width = 
| image_caption = 
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Arthropod]]a
| classis = [[Insect]]a
| ordo = [[Lepidoptera]]
| familia = [[Pyralidae]]
| genus = ''[[Mesodiphlebia]]''&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=World Pyraloidea Database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-09-29 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| species = '''''M. crassivenia'''''
| binomial = ''Mesodiphlebia crassivenia''
| binomial_authority = (Zeller, 1881)
| synonyms = 
*''Anerastia crassivenia'' &lt;small&gt;Zeller, 1881&lt;/small&gt;
*''Schenectadia merilesella'' &lt;small&gt;Dyar, 1914&lt;/small&gt;
}}
സൌട്ട് മോത്([[Pyralidae|snout moths]]) എന്ന ശലഭവിഭാഗത്തിൽ വരുന്ന ഒരു ശലഭമാണ് '''മീസോഡൈഫിലേബിയ ക്രെസിവിനിയ'''. ഈ ശലഭത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം വ്യക്തമായ വിവരങ്ങൾ സെല്ലർ(Zeller) 1881ൽ നൽകി. [[പനാമ|പനാമയിലാണ്]] ഇതു സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}
{{Anerastiini-stub}}
{{Taxonbar|from=Q13770054}}</text>
      <sha1>tom1fuvx4fjk4x22sqisxfxiueawsd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുരിങ്ങൂർ ശങ്കരൻ പോറ്റി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>310091</id>
    <revision>
      <id>4615245</id>
      <parentid>3968368</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinayaraj</username>
        <id>25055</id>
      </contributor>
      <origin>4615245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3326" sha1="lz9603ys7421ipfom34nnjdprstg5aq" xml:space="preserve">മലയാളിയായ ഒരു [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടക്കഥാകൃത്ത്]] ആണ് '''മുരിങ്ങൂർ ശങ്കരൻ പോറ്റി''' (1843- 1905). ഭക്തിരസപ്രധാനമായ [[കുചേലവൃത്തം (ആട്ടക്കഥ)|കുചേലവൃത്തം]] ആട്ടക്കഥയാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രചനകളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തം.

== ജീവിത രേഖ ==
[[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[ചെങ്ങന്നൂർ]] കീഴ്ച്ചേരിമേൽ മുരിങ്ങൂർ മഠത്തിൽ പുരുഷോത്തമൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും ശ്രീദേവി അന്തർജ്ജനത്തിൻ്റെയും മകനായി 1843 ൽ (മലയാള വർഷം 1018 ൽ ) ജനനം.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kathakali.info/ml/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%82%E0%B5%BC_%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B5%BB_%E0%B4%AA%E0%B5%8B%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BF|title=മുരിങ്ങൂർ ശങ്കരൻ പോറ്റി {{!}} കഥകളി.ഇൻഫൊ {{!}} Kathakali.info {{!}} കളിയറിവുകളുടെ തിരമൊഴി {{!}} The internet Kathakali hangout|access-date=2020-12-26|archive-date=2017-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528104519/http://www.kathakali.info/ml/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%82%E0%B5%BC_%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B5%BB_%E0%B4%AA%E0%B5%8B%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാല്യത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] അഗാധ പാണ്ഡിത്യം നേടിയിരുന്നു.

1905 ൽ (കൊല്ലവർഷം 1080) അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== സാഹിത്യ സംഭാവനകൾ ==
[[കുചേലവൃത്തം (ആട്ടക്കഥ)|കുചേലവൃത്തം]], മലയവതീ സ്വയംവരം, വല്ക്കലവധം, പ്രഹ്ലാദ ചരിതം എന്നീ [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടക്കഥകൾ]] രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ആട്ടക്കഥാ സാഹിത്യം . കേ:ഭാ: ഇ. 1998 പേജ്331,332&lt;/ref&gt; ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രചാരം നേടിയത് കുചേലവൃത്തം ആണ്. പ്രസ്തുത ആട്ടക്കഥ അദ്ദേഹം രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി ആണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ആട്ടക്കഥാകൃത്തുക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1843-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1905-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>lz9603ys7421ipfom34nnjdprstg5aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran</title>
    <ns>3</ns>
    <id>310286</id>
    <revision>
      <id>4615260</id>
      <parentid>4612917</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207905" sha1="0lhgepurgkd3wg9igh4lmc1q505alcx" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Adarshjchandran | Adarshjchandran | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 16:50, 1 ജൂൺ 2015 (UTC)

== അരുണാചൽ സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ് ==

ഈ &quot;macaque&quot; സിംഹവാലൻ കുരങ്ങാണോ? സാധാരണ കുരങ്ങല്ലേ? ഇങ്ങനെ ഒരു പേര് മലയാളത്തിൽ ഇതിനുണ്ടോ? താങ്കൾ ഉണ്ടാക്കിയതാണോ ഈ പേര്? ഇവിടെ മലയാളത്തിൽ ലഭ്യമായ പേര് ഇല്ലെങ്കിൽ ആംഗലേയത്തിലെ പേര് മലയാള ലിപിയിൽ എഴുതുകയാണ് പതിവ്. ദയവായി അതനുസരിച്ച് പേര് നിജപ്പെടുത്തുക. --&lt;small&gt;:- എന്ന് - &lt;/small&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|&lt;span style=&quot;font-size:30px&quot;&gt;✆&lt;/span&gt;]] 17:26, 8 ജൂൺ 2015 (UTC)

നന്ദി. ആ മാറ്റം വരുത്താം [[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 17:33, 8 ജൂൺ 2015 (UTC)

അരുണാചൽ സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്  എന്ന തലക്കെട്ട് ലേഖനത്തിനു കുഴപ്പമൊന്നും പറ്റാതെ അരുണാചൽ മകാക് എന്നു മാറ്റിത്തരാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 15:14, 18 ജൂൺ 2015 (UTC)
: {{കൈ}} --&lt;small&gt;:- എന്ന് - &lt;/small&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|&lt;span style=&quot;font-size:30px&quot;&gt;✆&lt;/span&gt;]] 08:21, 19 ജൂൺ 2015 (UTC)

== ഇതാ താങ്കൾക്ക് ഒരു കപ്പ് കാപ്പി! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Cup-o-coffee-simple.svg|120px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ഇതു കഴിച്ചിട്ടു തിരുത്തൽ തുടരൂ. സസ്നേഹം  [[ഉ:Akhilan|അഖിലൻ]] 05:38, 2 ജൂലൈ 2015 (UTC)
|}

== ശ്രദ്ധിക്കുക ==

ഉപയോക്താവ്‌ Adarshjchandran,

താങ്കൾ ഇപ്പോൾ സജീവമായി മലയാളം വിക്കിയിൽ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ചു.അഭിനന്ദനങ്ങൾ.എന്നാൽ അവലംബം ചേർക്കുന്നതിലും ലേഖനം വിപുലീകരിക്കുന്നതിലും അല്പ്പം കൂടി ശ്രദ്ധിക്കുക.അവലംബങ്ങൾക്ക് നോട്ടുകൾ എന്ന് എഴുതരുത്.വ്യക്തമായ ഉറവിടമാകണം അവലംബം.അവലംബമില്ലാത്ത ലേഖനം ഒഴിവാക്കാൻ സാധിക്കും.ചെറിയ അപൂർണ്ണ ലേഖനങ്ങൾ കഴിവതും കുറയ്ക്കുക.പരമാവധി ലേഖനങ്ങൾ വലുതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുക.&lt;br /&gt;
Adarshjchandranന്റെ  ഉപയോക്താവിന്റെ പേജിൽ താങ്കൾ തുടങ്ങിയ ലേഖനത്തിന്റെ പേരെഴുതി കഷ്ടപ്പെടേണ്ട [https://tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=Adarshjchandran&amp;project=ml.wikipedia.org&amp;namespace=0&amp;redirects=noredirects എന്റെ ലേഖനങ്ങൾ] ഇത് കോപ്പി ചെയ്താൽ മതി സഹായമാകുമെന്ന് കരുതുന്നു.എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമെങ്കിൽ എന്നോട് ചോദിക്കാവുന്നതാണ്‌ അല്പ്പം താമസിച്ചായാലും മറുപടി തരാം.സ്നേഹത്തോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:AJITH MS|അജിത്ത്.എം.എസ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AJITH MS|സംവാദം]]) 17:23, 19 ജൂലൈ 2015 (UTC)

== സ്വതേ റോന്തുചുറ്റൽ==
{{ {{#ifeq:|{{void}}|void|Error:must be substituted}}|Autopatrollergiven}}
[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|right|125px]]
നമസ്കാരം Adarshjchandran, താങ്കൾ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു വിശ്വസ്ത ഉപയോക്താവെന്നതു കൊണ്ടും ധാരാളം പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങിയതുകൊണ്ടും  താങ്കൾക്ക് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ സ്വതേ റോന്തുചുറ്റുന്നതിനുള്ള അവകാശം [http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=rights&amp;user=&amp;page=User%3A{{PAGENAMEU}} നൽകിയിട്ടുണ്ട്]. ഈ അവകാശം മൂലം താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയിൽ യാതൊരു മാറ്റവും അനുഭവപ്പെടില്ല. എന്നാൽ ഇതു മൂലം, പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:റോന്തു ചുറ്റുന്നവർ|റോന്തു ചുറ്റുന്നവരുടെ]] ജോലി എളുപ്പമാകുന്നു. 

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക്  [[Wikipedia:Autopatrolled|സ്വതേ റോന്തുചുറ്റുന്നവർ]] എന്ന താൾ കാണുക. ഇതിൽ എന്തെങ്കിലും സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ എന്നോട് ചോദിക്കാവുന്നതാണ്. നല്ല തിരുത്തലുകൾ ആശംസിക്കുന്നു! നന്ദി. &lt;small&gt;:- എന്ന് - &lt;/small&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|&lt;span style=&quot;font-size:30px&quot;&gt;✆&lt;/span&gt;]] 09:00, 20 ജൂലൈ 2015 (UTC)


=='''സ്പൊറേഞ്ജിയം''' സ്പൊറാഞ്ജിയമായപ്പോൾ കണ്ണി പോയി. കണ്ണി പുനസ്ഥാപിക്കണേ...==
sporangium  എന്നതിന്റെ മലയാളം വാക്കായി  '''സ്പൊറേഞ്ജിയം''' എന്ന തലക്കെട്ട്  ഉച്ചാരണത്തിൽ തെറ്റായിരുന്നതിനാൽ '''സ്പൊറാഞ്ജിയം''' എന്നു മാറ്റിയിരുന്നു. അപ്പോൾ, സ്പൊറാഞ്ജിയവുമായി ഇംഗ്ലിഷ് ഉൽപ്പെടെയുള്ള ഭാഷകളുടെ കണ്ണി നഷ്ടപ്പെട്ടു. ദയവായി, ആ കണ്ണികൾ, '''സ്പൊറാഞ്ജിയം''' എന്ന താളുമായി കണ്ണി ചേർത്തു പുനഃസ്ഥാപിക്കുവാൻ സഹായിക്കാമോ ?
[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 12:55, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2015 (UTC)

== പിറന്നാൾ സമ്മാനം ==

പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ പതിനാലാം വാർഷികം/പിറന്നാൾ സമ്മാനം]] എന്ന താളിൽ ചേർക്കുമല്ലോ. ഇന്ന് പുതുതായി പത്ത് ലേഖനങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു {{പുഞ്ചിരി}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 07:58, 21 ഡിസംബർ 2015 (UTC)

== അയ്യോ..!! പേര് മാറിപ്പോയി...!!! ==

[[വിക്കിപീഡിയ:WHMIN16#സൃഷ്ടിച്ചവ|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം]] താളിൽ 116 മുതലുള്ള ലേഖനങ്ങൾ ചേർത്തത് എന്റെ പേരിലാണ്. ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ ?? 
--[[User:Arunsunilkollam|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt; അരുൺ സുനിൽ, കൊല്ലം&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']]  [[User_talk:Arunsunilkollam|(സംവാദം)]]  23:55, 31 മാർച്ച് 2016 (UTC)

== താരകം ==

{{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=8womenday.jpg|| size=220px| topic=വനിതാദിന താരകം 2016| text= 2016 മാർച്ച് 5 മുതൽ 31 വരെ നടന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:WHMIN16|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2016]]''' ൽ പങ്കെടുത്ത് വിലയേറിയ ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തതിന്  എല്ലാ വിക്കിക്കൂട്ടുകാരുടേയും പേരിൽ സമ്മാനിക്കുന്നു.
:---[[User:Arunsunilkollam|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt; അരുൺ സുനിൽ, കൊല്ലം&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']]  [[User_talk:Arunsunilkollam|(സംവാദം)]]  01:35, 4 ഏപ്രിൽ 2016 (UTC)
}}

== ചില തിരുത്തുകൾ ==

താങ്കൾ അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തോട് അനുബന്ധിച്ച് ആരംഭിച്ച ലേഖനങ്ങൾ കണ്ടു, അഭിനന്ദനങ്ങൾ! എങ്കിലും prettyurl നൽകിയതിൽ ചില പിഴവുകൾ ശ്രദ്ധയിൽ പെട്ടു(ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്). എന്തെന്നാൽ ജീവചരിത്രങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനങ്ങൾക്ക് വ്യക്തികളുടെ പേരാണ് prettyurl നൽകിയിരുന്നത്. മാത്രമല്ല &quot;കെ. എസ്. ജോർജ്ജ്&quot; എന്ന താൾ &quot;കെ. എസ്. ജോർജ്ജ്(ജീവചരിത്രം)&quot; എന്നാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്, കാരണം പ്രസ്തുത ലേഖനം കെ. സ്. ജോർജിനെ പറ്റി ഉള്ളതല്ല അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രത്തെപ്പറ്റിയാണ് എന്നത് തന്നെ. ഇത്തരം പിഴവുകൾ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തണം. എന്ന് [[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 09:26, 13 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)

ഇതും കാണുക:
*[[ഫലകം:Prettyurl]]
*[https://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:സഹായമേശ#എങ്ങനെയാണു_prettyurl_എന്ന_ഫലകം_പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?| സഹായമേശ:എങ്ങനെയാണു prettyurl എന്ന ഫലകം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?]
[[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 09:36, 13 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)

== അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2017 പരിശ്രമ താരകം ==

{{award2| border=#1e90ff| color=#fdffe7| image=Star_in_a_book.png| size=150px| topic= അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2017 പരിശ്രമ താരകം| text= അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2017ൽ  പങ്കെടുത്ത് ഒരുപാട് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചതിന് അഭിനന്ദനങ്ങൾ!!!!! ഇനിയും പരിശ്രമം തുടരുക  [[ഉപയോക്താവ്:Shyam prasad M nambiar|Shyam prasad M nambiar]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shyam prasad M nambiar|സംവാദം]]) 06:32, 18 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)
:എന്റെയും ഒപ്പ്[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 15:19, 18 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)
}}

==ശ്രദ്ധേയത, അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2017==
പ്രിയ സുഹൃത്തേ താങ്കൾ പുതിയതായി തുടങ്ങിയ പുസ്തകങ്ങളുടെ ലേഖനങ്ങൾ ഒന്നും മലയാളം വിക്കിയിൽ അവ വരുവാൻ തക്ക ശ്രദ്ധേയത ഉള്ളതായി കാണുന്നില്ല . [[വിക്കിപീഡിയ:ശ്രദ്ധേയത/ഗ്രന്ഥങ്ങൾ]] , ദയവായി ഗ്രന്ഥങ്ങൾക്ക് വേണ്ട ശ്രദ്ധേയത നോക്കുക . ഫലകങ്ങൾ തലക്കെട്ടുകൾ എന്നിവ കോപ്പി പേസ്റ്റ് ചെയ്തു ലേഖനങ്ങൾ ഉണ്ടകുപ്പോൾ മാറിപോകാതെ സൂക്ഷിക്കുക . [[ഈ ശരീരത്തിലൊതുങ്ങുന്നില്ല ഞാൻ]] , [[ശരീരത്തിലൊതുങ്ങുന്നില്ല ഞാൻ]] ഇത് നോക്ക് ഒരേ പേരിൽ താങ്കൾ തുടങ്ങിയ രണ്ടു ലേഖനങ്ങൾ pretty url വരെ എല്ലാം ഒന്ന് തന്നെ , കുറച്ചു കൂടെ ശ്രദ്ധിച്ചു തിരുത്തലുകൾ വരുത്തുക . &lt;font style=&quot;font-family: Zapfino, Segoe Script&quot;&gt;[[User:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;- ഇർവിൻ കാലിക്കറ്റ്‌ ..&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt;&lt;font style=&quot;font-family: Papyrus&quot;&gt;[[User talk:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;brown&quot;&gt;.. സംവദിക്കാൻ&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt; 15:29, 22 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)

==അവലംബങ്ങൾ==
പുസ്തകസംബന്ധിയായി താങ്കൾ തുടങ്ങിയ താളുകളിൽ അവലംബങ്ങൾ ഒന്നും കാണാൻ ഇല്ല . അവലംബങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത ശ്രദ്ധേയത തീരേ ഇല്ലാത്തവ നീക്കം ചെയ്യപ്പെടും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു . പുസ്തക പ്രസാധകരുടെ പേജിലേക്ക് http://www.dcbooks.com/ ഇങ്ങനെ കണ്ണി കൊടുത്തിട്ടു പ്രയോജനം ഇല്ല . വ്യക്തമായ അവലംബം ചേർക്കുക. വേണ്ട മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുമെല്ലോ . ആശംസകളോടെ--&lt;font style=&quot;font-family: Zapfino, Segoe Script&quot;&gt;[[User:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;- ഇർവിൻ കാലിക്കറ്റ്‌ ..&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt;&lt;font style=&quot;font-family: Papyrus&quot;&gt;[[User talk:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;brown&quot;&gt;.. സംവദിക്കാൻ&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt; 15:43, 22 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)

:താങ്കൾ തുടങ്ങി വെച്ച പുസ്തകങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധേയത തെളിയിക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ നൽകുക . ശ്രദ്ധേയത തെളിയിക്കാത്തവ 7  ദിവസത്തിനുള്ളിൽ മായ്ക്കപ്പെടും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു . താങ്കളുടെ തിരുത്തലുകൾക്ക് നന്ദി &lt;font style=&quot;font-family: Zapfino, Segoe Script&quot;&gt;[[User:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;- ഇർവിൻ കാലിക്കറ്റ്‌ ..&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt;&lt;font style=&quot;font-family: Papyrus&quot;&gt;[[User talk:irvin_calicut|&lt;font color=&quot;brown&quot;&gt;.. സംവദിക്കാൻ&lt;/font&gt;]]&lt;/font&gt; 19:20, 23 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)

== അന്താരാഷ്ട പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017 ==

പ്രിയ സുഹൃത്തെ,

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2017|അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2017]] എന്ന പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുത്ത് പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ അതിയായ നന്ദി അറിയിക്കട്ടെ. എന്നിരുന്നാലും പ്രസ്തുത പദ്ധതി പ്രകാരം നിർമ്മിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:ശ്രദ്ധേയത|പൊതുവായ ശ്രദ്ധേയതാ നയമോ]] [[വിക്കിപീഡിയ:ശ്രദ്ധേയത/ഗ്രന്ഥങ്ങൾ|ഗ്രന്ഥങ്ങൾക്കുള്ള ശ്രദ്ധേയതാ നയമോ]] പാലിക്കാത്തതിനാൽ നീക്കം ചെയ്യാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ളതായി കാണുന്നു. ആയതിനാൽ താങ്കൾ ഇതുവരെ നിർമ്മിച്ച താളുകളിൽ ശ്രദ്ധേയതാ മാനദണ്ഡം പാലിക്കുന്ന വിധത്തിൽ അവലംബങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടില്ല എങ്കിൽ അവ ചേർക്കണമെന്നും ഇനി തുടങ്ങാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന താളുകൾ ശ്രദ്ധേയതാ മാനദണ്ഡം പാലിക്കുന്നവ മാത്രമായും തുടങ്ങണമെന്നും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. മാത്രവുമല്ല, ഇപ്പോഴത്തെ നയങ്ങൾക്ക് ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള മാറ്റം ആവശ്യമാണെന്ന് തോന്നുന്നു എങ്കിൽ പഞ്ചായത്തിലെ [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|നയരൂപീകരണതാളിൽ]] പ്രസ്തുത വിഷയത്തെപറ്റി ചർച്ച തുടങ്ങാവുന്നതാണ്. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡീയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. സസ്നേഹം, --[[ഉപയോക്താവ്:Sugeesh|സുഗീഷ്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sugeesh|സംവാദം]]) 04:01, 25 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)
:ശ്രദ്ധേയതയില്ലാത്ത ഗ്രന്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 23:24, 26 ഏപ്രിൽ 2017 (UTC)

== ഗരജോണൈ ദേശീയ പാർക്ക് ==

താങ്കൾ ആരംഭിച്ച [[ഗരജോണൈ ദേശീയ പാർക്ക്]], [[ഗാരജോണറി ദേശീയോദ്യാനം]] എന്ന പേരിൽ നിലവിലുണ്ട്. ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിൽ ഇടതുവശത്തെ ഇന്റർവിക്കി കണ്ണികൾ നോക്കി നിലവിൽ മലയാളത്തിൽ ആ ലേഖനമുണ്ടോ എന്നു പരിശോധിക്കുക.--[[ഉപയോക്താവ്:Rojypala|റോജി പാലാ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rojypala|സംവാദം]]) 14:03, 11 മേയ് 2017 (UTC)
::[[ഗരജോണൈ ദേശീയ പാർക്ക്]] എന്ന ലേഖനം താങ്കൾ തുടങ്ങിയത് [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%97%E0%B4%B0%E0%B4%9C%E0%B5%8B%E0%B4%A3%E0%B5%88_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B5%80%E0%B4%AF_%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B5%BC%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D&amp;action=history 2017 മേയ് 11-നാണ്.] എന്നാൽ [[ഗാരജോണറി ദേശീയോദ്യാനം]]  എന്നാ താൾ ആരംഭിച്ചത് [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%97%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%9C%E0%B5%8B%E0%B4%A3%E0%B4%B1%E0%B4%BF_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B5%80%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%82&amp;action=history മേയ് 6-നാണ്]. പ്രസ്തുത താളിലേക്ക് [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q464942&amp;type=revision&amp;diff=482335494&amp;oldid=434754879 2017 മേയ് 6-ന്] തന്നെ വിക്കിഡാറ്റയിൽ കണ്ണി ചേർത്തിരുന്നു. അപ്പോൾ ഇംഗീഷ് വിക്കിയിൽ അതു ദൃശ്യമാകാതെ വരാൻ തരമില്ലല്ലോ? ഇന്റർവിക്കി കണ്ണികൾ വിക്കിഡാറ്റയിൽ ചേർത്തു കഴിഞ്ഞാൽ ലേഖനമുള്ള എല്ലാ ഭാഷാവിക്കിയിലും ഏതാനും മിനിറ്റുകൾക്കകം അവ ഇടതുവശത്ത് ദൃശ്യമാകും.--[[ഉപയോക്താവ്:Rojypala|റോജി പാലാ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rojypala|സംവാദം]]) 07:45, 21 മേയ് 2017 (UTC)

== താങ്കൾക്കൊരു ബീയർ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Export hell seidel steiner.png|70px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | വിക്കിയിലെ സംഭാവനകൾക്ക്. ആശംസകളോടെ... [[ഉപയോക്താവ്:Manojk|മനോജ്‌ .കെ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|സംവാദം]]) 06:51, 14 മേയ് 2017 (UTC) :ഞാനം ബീർ തരുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 18:50, 21 മേയ് 2017 (UTC)
|}
സമ്മാനം നലകാനുള്ള മഹാമനസ്കതയ്ക്കു 1001 നന്ദി. ഞാൻ ആൽക്കഹോൾ ചേർന്ന ഒരു തരത്തിലുള്ള പാനീയങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല. പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നില്ല. ദയവായി ഇത്തരം സമ്മാനങ്ങൾ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തണേ... --[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 20:54, 22 ജൂൺ 2017 (UTC)
== ലോകപൈതൃക തിരുത്തൽ യജ്ഞം  ==

തിരുത്തൽ യജ്ഞം അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നു 18 മെയ് 2017 വരെ തിരുത്തുന്ന തിരുത്തലുകളുടെ പോയന്റേ കൂട്ടുകയുള്ളൂ. ലേഖനങ്ങൾ നമുക്ക് മെച്ചപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 18:49, 21 മേയ് 2017 (UTC)

== Wikidata Workshop ==

Hai,
A wikidata workshop is scheduled at banglore. More details are here at meta 
https://meta.wikimedia.org/wiki/CIS-A2K/Events/Wikidata_Workshop:_South_India

If you are interested plz inform [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 17:26, 1 ജൂൺ 2017 (UTC)

== Thank you for participating in the [[:Meta:UNESCO Challenge|UNESCO Challenge]]! ==

Hi,

Thank you for participating in the [[:Meta:UNESCO Challenge|UNESCO Challenge]]! I hope you had as fun as we did! 

If you could take a minute to answer [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdHoVkx2n_Xuc0ojbqIWpj4tb8GlreHRiAQ5JcZf6Odufl8-w/viewform?usp=sf_link our survey], we would be very grateful. Your answer will help us improve our Challenges in the future.

Best,

[[ഉപയോക്താവ്:John Andersson (WMSE)|John Andersson (WMSE)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:John Andersson (WMSE)|സംവാദം]]) 08:43, 2 ജൂൺ 2017 (UTC)

== ഉള്ളടക്കമില്ലാത്ത പുതിയ താളുകൾ ==

[[ബാറിങ്ടൺ ടോപ്പ്സ് ദേശീയോദ്യാനം]] , [[ബ്ലൂ മൗണ്ടൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]] , [[ബൂനൂ ബൂനൂ ദേശീയോദ്യനം]] - ശ്രദ്ധിക്കുക. ഉള്ളടക്കമില്ലാത്ത താളുകൾ തുടങ്ങാതിരിക്കുക അവ നീക്കംചെയ്യപ്പെടാൻ സാദ്ധ്യതയുണ്ട്. വിക്കിപീഡിയയിൽ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമ്പോൾ അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങളെങ്കിലും ചേർക്കുക. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 07:01, 13 ജൂൺ 2017 (UTC)

== COH Challenge ==

Hi! 

Thank you for your contribution to the UNESCO Challenge a couple of months ago. 

I don't know if you have noticed, but there is a new competition starting tomorrow, that is co-arranged by UNESCO and Wikimedia Sverige – the [[meta:COH Challenge|COH Challenge]]. This time, the purpose is to get as many of the images uploaded as part of the [[meta:Connected Open Heritage|Connected Open Heritage]] project (e.g. of world heritage sites, the images can be [[meta:Connected_Open_Heritage_Challenge/List|found here]]) as possible to be used in Wikipedia articles (however, at most five images – with caption – per article). 

I hope you want to participate! :) 

Best,
[[ഉപയോക്താവ്:Eric Luth (WMSE)|Eric Luth (WMSE)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Eric Luth (WMSE)|സംവാദം]]) 15:57, 30 ജൂൺ 2017 (UTC)

== താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''അശ്രാന്ത പരിശ്രമീ താരകം.'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ആസംസകൾ [[ഉപയോക്താവ്:Satheesan.vn|&amp;#32;സതീശൻ.വിഎൻ ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Satheesan.vn|സംവാദം]]) 07:51, 1 ജൂലൈ 2017 (UTC)
|}

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Meta:Babylon/Translators newsletter ==

&lt;div lang=&quot;ml&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Meta:Babylon/Translators newsletter|Meta:Babylon/Translators newsletter]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This page explains a new service: to keep translators posted about messages that need a particular effort, we have created a new newsletter. that newsletter is distributed on wiki as a notification and does not requires an email to subscribe. 

This message is both to kindly suggest you to translate the page explaining that new process, and also to invote you to subscribe to that newsletter. :)&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 18:15, 21 നവംബർ 2017 (UTC)&lt;/div&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt; 
അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&amp;action=edit&amp;section=5 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

==താങ്കളുടെ അഭിപ്രായമറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു==
നമസ്കാരം {{SUBJECTPAGENAME}},

മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹത്തിന്റെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും വളർച്ചയ്ക്കായി പരിഭാഷാ സൗകര്യം വികസിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഭാഷാ ടീം [[:mw:Content translation/Boost|മുൻകൈ]] എടുക്കുന്നു. [[:mw:Content translation|ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷാ ഉപകരണം]] ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾ ധാരാളം വിവർത്തനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാൽ നിങ്ങളുടെ പ്രതികരണം ഞങ്ങൾക്ക് വളരെ പ്രധാനമാണ്.
താങ്കളുടെ പ്രാദേശിക സമൂഹതാളിലോ mediawiki.org വെബ്‌സൈറ്റിലുള്ള പദ്ധതിയുടെ സംവാദത്താളിലോ താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയിക്കുക ([[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#മലയാളം_വിക്കിപീഡിയയിലെ_പരിഭാഷാ_പിന്തുണ_മെച്ചപ്പെടുത്തൽ]]). ഭാഷാ ടീമിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ച്, നന്ദി! --[[ഉപയോക്താവ്:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Elitre (WMF)|സംവാദം]]) 16:24, 18 സെപ്റ്റംബർ 2019 (UTC)
==വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #e2e0ee; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|250px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt;
ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി 1 നവംബർ 2019 - 30 നവംബർ 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

ഏഷ്യൻരാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിലെ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും വികസിപ്പിക്കുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2019/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&amp;action=edit&amp;section=1 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 09:57, 27 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: VisualEditor/Newsletter/2020/July ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി the end of this week ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 20:26, 6 ജൂലൈ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Whatamidoing (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഇടത്തരം ആണ്.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 08:33, 8 ജൂലൈ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Samuele2002@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Tech/News/2020/32 ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 05:27, 31 ജൂലൈ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Path slopu@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Tech/Server switch 2020 ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch+2020&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഇടത്തരം ആണ്.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 13:03, 15 ഓഗസ്റ്റ് 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Path slopu@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ലേഖനങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കാമോ? ==

പ്രിയ {{ping|Adarshjchandran}},   മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ശാസ്ത്രലേഖനങ്ങളിൽ അത്ര സമ്പന്നമല്ല. ഈ കുറവു പരിഹരിക്കുന്നതിന് താങ്കളെപ്പോലുള്ള ഉപയോക്താക്കൾ ചെയ്യുന്ന സേവനങ്ങളെ നന്ദിപൂർവ്വം കാണുന്നു. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക് നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ  മൊഴിമാറ്റം നടത്തി തുടങ്ങിവെച്ചതിന് നന്ദി. എങ്കിലും, ഒരു ചെറിയ പോരായ്മ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതിൽ പരിഭവിക്കരുത്.  താങ്കൾ ചേർത്ത [https://xtools.wmflabs.org/pages/ml.wikipedia.org/Adarshjchandran]  ലേഖനങ്ങളിൽ പലതും ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ, വളരെ വിശദമായ വിവരണങ്ങളുള്ളവയാണ്. മലയാളത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ഇവയെല്ലാം ഏതാനും ഖണ്ഡികകളിലൊതുങ്ങുന്ന കുറിപ്പുകളായി മാറിപ്പോയോ എന്ന് സംശയിക്കുന്നു. ഇക്കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കുമോ? ലേഖനങ്ങൾ നൂറുശതമാനവും വിവർത്തനം ചെയ്യാനാവണമെന്നില്ല. പക്ഷേ, അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങൾ പലതും നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയാൽ, അത് വിക്കിപീഡിയക്ക് ഗുണകരമല്ല. ഇത്തരം കുഞ്ഞുലേഖനങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കാൻ മറ്റുള്ളവർ ശ്രമിക്കണമെന്നില്ല. വിവരമന്വേഷിച്ചെത്തുന്നവരെ നിരാശരാക്കാൻ ഇത് കാരണമാകുാം.  പൂർണ്ണതയുള്ള ലേഖനങ്ങളാവണം നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം. ആയതിനാൽ, പരമാവധി വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത നല്ല ലേഖനങ്ങൾ തന്നെ ചേർക്കാനാകട്ടെയെന്ന് ആശംസിക്കുന്നു. സൗഹൃദപൂർവ്വം, --[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  05:32, 23 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC)

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Wikimedia CH ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+CH&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഇടത്തരം ആണ്.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 07:43, 17 ഡിസംബർ 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Eihel@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Project wiki representatives ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Project+wiki+representatives&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2021-02-14 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council.

Please help in translating the concise page &quot;Project wiki representatives&quot; which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 12:09, 6 ഫെബ്രുവരി 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Ad Huikeshoven@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ==
പ്രിയ {{ping|Adarshjchandran}}, [[കോശാത്മഹത്യ]] എന്ന ലേഖനം ആരംഭിച്ചതിന് നന്ദി. [[:en:Apoptosis]] എന്ന, വളരെ സമ്പന്നമായ ലേഖനത്തെ മൊഴിമാറ്റിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മലയാളത്തിലെ ലേഖനം അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങൾ പോലുമില്ലാത്തതരത്തിൽ ശുഷ്ക്കമായിപ്പോയി. നിരവധി ശാസ്ത്രലേഖനങ്ങൾ ഇതുപോലെ ദരിദ്രാവസ്ഥയിലാണ് എന്നതിനാലാണ് ഇങ്ങനെ അഭിപ്രായപ്പെടേണ്ടിവരുന്നത്. ഇതിനുശേഷം താങ്കൾ [[മാർസീലിയ]] എന്ന താൾ ആരംഭിച്ചതായിക്കാണുന്നു.  [[കോശാത്മഹത്യ]] [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ|മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ]] വിഭാഗത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെടേണ്ടുന്ന അവസ്ഥയിൽ നിർത്തരുത്.   100 ശതമാനവും ഇല്ലായെങ്കിൽപ്പോലും,  കുറേക്കൂടി വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത് ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  03:47, 26 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC)
*ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തിയതിന് നന്ദി. --[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  04:23, 9 മേയ് 2021 (UTC)

== അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നു ==

പ്രിയ {{ping|Adarshjchandran}}, മുകളിലെ സന്ദേശം ഒരിക്കൽക്കൂടി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. [[സ്പൈറോമീറ്റർ]], [[ഓക്സിജൻ കോൺസണ്ട്രേറ്റർ]], [[ഓക്സിജൻ മാസ്ക്ക്]] എന്നീ മൂന്ന് ലേഖനങ്ങളും തികച്ചും അപൂർണ്ണമായിത്തന്നെ വീണ്ടും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതായിക്കാണുന്നു. തുടക്കക്കാരിൽ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടാവാമെങ്കിലും, പരിചയസമ്പന്നനായ ഒരു വിക്കിപീഡിയനിൽനിന്നും പ്രതീക്ഷിക്കാനാവാത്ത പ്രവർത്തിയാണിത്. ശാസ്ത്രലേഖനങ്ങളിൽ അവശ്യം വേണ്ടുന്ന അവലംബങ്ങൾ പോലും ഒഴിവാക്കിയാണ് താങ്കൾ, മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച ലേഖനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുള്ളത് എന്നുകൂടി മനസ്സിലാക്കുക. ചെറിയ പിഴവുകളും അക്ഷരത്തെറ്റുകളും മറ്റുള്ളവരുടെ വായനയിൽ തിരുത്തപ്പെടുമെങ്കിലും വളരെവലിയ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതി പൂർത്തീകരിക്കവാൻ മാത്രം മനുഷ്യവിഭവശേഷി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഇന്നില്ലാത്തതിനാൽ, ഇത്തരം ലേഖനങ്ങൾ അപൂർണ്ണമായിത്തന്നെ തുടരാനാണ് സാധ്യത. ഇത്തരം ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയെന്നതിനേക്കാൾ, വിവരസമ്പന്നമായ ലേഖനങ്ങൾ നൽകാനാവട്ടെ. ഒരു ലേഖനം എഴുതി  (100 ശതമാനം ആവില്ലെങ്കിലും അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങളെങ്കിലും ചേർത്ത്) പൂർത്തീകരിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രം അടുത്തത് തുടങ്ങുന്നതാണ് നന്ന്. എന്റേയും ഇഷ്ടമേഖലയായ ശാസ്ത്രശാഖയിൽനിന്നും നല്ല ലേഖനങ്ങൾ സംഭാവനചെയ്യുന്ന താങ്കളെ പ്രതീക്ഷയോടെയാണ് കാണുന്നത് എന്നതിനാൽ, ഉപയോക്താവിന്റെ വിശ്വാസ്യത നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതരത്തിൽ താങ്കൾ പ്രവർത്തിക്കരുതെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇത്തരം സന്ദേശം വീണ്ടുമിടേണ്ടിവരുന്നതിൽ ഖേദമുണ്ട്. ക്ഷമിക്കണം. 

സംവാദംതാളിലെ സന്ദേശങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകുക എന്നതും ഒരു നല്ല കീഴ്‍വഴക്കാണെന്ന് കരുതുന്നതിനാൽ, താങ്കളുടെ പ്രതികരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. സൗഹൃദപൂർവ്വം, --[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  04:57, 9 മേയ് 2021 (UTC)
*പ്രിയ {{ping|Adarshjchandran}}, [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram#ലേഖനങ്ങളെക്കുറിച്ച്|ഇവിടെ നൽകിയ മറുപടിക്ക്]] നന്ദി. --[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  06:33, 9 മേയ് 2021 (UTC)

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: VisualEditor/Newsletter/2021/June ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഇടത്തരം ആണ്.
ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2021-06-20 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This short newsletter is good news about posting comments on wiki.  You can try out the &quot;Discussion tools&quot; in the Beta Features here at Meta-Wiki, too:  [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]].  Thank you!
&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 00:16, 16 ജൂൺ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Whatamidoing (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:34, 23 ജൂലൈ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 10:21, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ആടലോടകം ==

രണ്ടും രണ്ടു സ്പീഷിസുകളാണെങ്കിൽ വലിയ ആടലോടകവും ചെറിയ ആടലോടകവും രണ്ടുതാളാക്കിമാറ്റൂ.--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 17:47, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)

::ഞാൻ തീർച്ചയായും ശ്രമിക്കാം.--[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 03:43, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
:::{{കൈ}}--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:39, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
::::[[ചെറിയ ആടലോടകം]] അരംഭിച്ചു. :-) --[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 14:53, 22 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)

== തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യ ==

സുഹൃത്തെ Adarshjchandran,

വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ 2021 ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റീ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിങ്ങൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ യോഗ്യതയുള്ളതിനാലാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഈ ഇമെയിൽ ലഭിക്കുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2021 ഓഗസ്റ്റ് 18 ന് ആരംഭിച്ച്, 2021 ഓഗസ്റ്റ് 31 ന് അവസാനിക്കും. വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ പോലുള്ള പ്രോജക്ടുകൾ ഒരു ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി വിക്കിമീഡിയ ഫൌണ്ടേഷൻറെ തീരുമാനമെടുക്കൽ സമിതിയാണ്. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ബോർഡ്‌ ഓഫ് ട്രസ്റ്റി കളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

ഈ വർഷം ഒരു സമുദായ വോട്ടെടുപ്പിലൂടെ നാല് സീറ്റുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. ഈ സീറ്റുകളിലേക്ക് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 19 സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കുന്നു. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021 ലെ ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റി സ്ഥാനാർത്ഥികളെക്കുറിച്ച് കൂടുതലറിയുക]].

സമുദായത്തിലെ 70,000 അംഗങ്ങളോട് വോട്ടുചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു! വോട്ടിംഗ് 23:59 UTC ആഗസ്റ്റ് 31 വരെ മാത്രം.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''വോട്ട് ചെയ്യാൻ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ SecurePoll - ൽ പോവുക''']].

നിങ്ങൾ ഇതിനകം വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, വോട്ട് ചെയ്തതിന് നന്ദി, ദയവായി ഈ ഇമെയിൽ അവഗണിക്കുക. ആളുകൾക്ക് എത്ര അക്കൗണ്ടുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഒരു തവണ മാത്രമേ വോട്ട് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വായിക്കുക]]. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 05:08, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949539 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഉന്നതം ആണ്.
ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2021-09-07 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! &lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 19:04, 6 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DBarthel (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ഈ ഉപയോക്താവ് ==

Mango muttay - ഇയാൾ നശീകരണ പ്രവർത്തനം നടത്തുകയാണ്. ഒന്നു നോക്കിയേരെ... --&lt;small&gt;:- എന്ന് - &lt;/small&gt; [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|&lt;span style=&quot;font-size:30px&quot;&gt;✆&lt;/span&gt;]] 10:32, 24 സെപ്റ്റംബർ 2021 (UTC)

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021 ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021|Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2021-10-11 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The Movement Charter Drafting Committee Election starts next Monday. We would like to send eligible voters an email, letting them know that now is the time to vote. Of course this should happen in the respective language of the voter. It is only 195 words, a few minutes of work with a great impact! Any language is highly appreciated, we appreciate your help a lot. Thank you and have a great weekend! :)&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 17:50, 8 ഒക്ടോബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DBarthel (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;


== ''WLWSA-2021 Newsletter #6 (Request to provide information)'' ==
&lt;div style=&quot;background-color:#FAC1D4; padding:10px&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''&lt;/span&gt;
&lt;br/&gt;'''September 1 - September 30, 2021'''
&lt;span style=&quot;font-size:120%; float:right;&quot;&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|&lt;span style=&quot;font-size:10px;color:red&quot;&gt;''view details!''&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;&quot;&gt;[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Please fill out &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']&lt;/span&gt; and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates.

&lt;small&gt;If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Hirok_Raja|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]&lt;/small&gt;

''Regards,''
&lt;br/&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']]
&lt;br/&gt;07:10, 17 നവംബർ 2021 (UTC)
&lt;!-- sent by [[User:Hirok Raja|Hirok Raja]] --&gt;
&lt;/div&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2022-01-10 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.''

''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.''

'''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating 
in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!'''
&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 17:24, 7 ജനുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DBarthel (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: ContribuLing 2022 ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-ContribuLing+2022&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഇടത്തരം ആണ്.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 12:04, 12 ഫെബ്രുവരി 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:WikiLucas00@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2021 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear Participants,

Congratulations!

It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2021, the seventh Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2021. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSck2FFBSatWmQYubvyCSWDEAvYzplfL_ZNDvr8j5hWU2bmNww/viewform the form], let the postcard can send to you asap!

:This form will be closed at March 15.

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2021/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2022.02
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Winners&amp;oldid=22878389 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Reke@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: ContribuLing 2022/Program ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഇടത്തരം ആണ്.
ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2022-03-31 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 15:49, 26 മാർച്ച് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:WikiLucas00@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ''WLWSA-2021 Newsletter #7 (Request to provide information)'' ==

&lt;div style=&quot;background-color:#FAC1D4; padding:10px&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''&lt;/span&gt;
&lt;br/&gt;'''September 1 - September 30, 2021'''
&lt;span style=&quot;font-size:120%; float:right;&quot;&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|&lt;span style=&quot;font-size:10px;color:red&quot;&gt;''view details!''&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;&quot;&gt;[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Unfortunately, your information has not reached us. Please fill out &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']&lt;/span&gt; and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates.

&lt;small&gt;If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Aishik_Rehman|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]&lt;/small&gt;

''Regards,''
&lt;br/&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']]
&lt;br/&gt;13:37, 1 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MdsShakil/WLWSA2021&amp;oldid=23091023 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:MdsShakil@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: GLAM School/Questions ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-GLAM+School%2FQuestions&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2022-12-31 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Thank you for the wonderful work you are doing!

I have made a couple of small modifications to the existing text and added one new section. I hope you would be willing to have a look at those.

Thank you again!

Cheers, Susanna&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 07:06, 29 ഏപ്രിൽ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Susannaanas@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ഫലകങ്ങൾ ചേർക്കുമ്പോൾ വിക്കിനയം പാലിക്കേണ്ടതല്ലേ? ==

പ്രിയ {{ping|Adarshjchandran}},  [[ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ]] എന്ന ലേഖനത്തിൽ താങ്കൾ [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AC%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%80%E0%B4%B7%E0%B5%8D_%E0%B4%AC%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BF%E0%B5%BB&amp;type=revision&amp;diff=3733330&amp;oldid=3732737 മായ്ക്കൽ ഫലകം ചേർത്തതായിക്കണ്ടു]  മുൻപ് നീക്കം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട് [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ|ഇവിടെ നടന്ന ചർച്ച പ്രകാരം]] നിലനിർത്തിയതാണിത്. വീണ്ടും താങ്കൾ മായ്ക്കൽ ഫലകം ചേർക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത് നശീകരണമായി  കണക്കാക്കപ്പെടില്ലേ?  നല്ല തിരുത്തുകളുമായി തുടരാനാവട്ടെയെന്ന് ആശംസിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  16:10, 2 മേയ് 2022 (UTC)

:RTRC പരിശോധിക്കുന്നതിനിടയിലാണ് ആദ്യമായി ഈ ലേഖനം ശ്രദ്ധിക്കുന്നത്. Bineesh Bastin1.jpg എന്ന ഫയൽ നാമമുള്ള ചിത്രം ലേഖനത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന സമയമാണ് അന്ന് (ഇപ്പോൾ നാൾവഴി നോക്കിയപ്പോളാണ് JoxinMcDaniel എന്ന ഉപയോക്താവ് ലേഖനം ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നതിനു മുൻപായിരുന്നു ഇതെന്ന് മനസ്സിലായത്). അന്നുതന്നെ ഈ ലേഖനത്തിനു കാര്യമായ അവലംബങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ ഇല്ലായിരുന്നു. ഉപതലക്കെട്ടുകളിൽ യാതൊരു അവലംബവും ഇല്ലാതെയാണ് വിവരങ്ങൾ ചേർത്തിരുന്നത്. അതോടൊപ്പം തന്നെ ലേഖനത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന Bineesh Bastin1.jpg എന്ന ചിത്രം ലേഖനത്തിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്ന കലാകാരൻ (Bineesh Bastin) തന്നെ self-promotion വേണ്ടി തയാറാക്കിയതാണോ എന്ന സംശയം ചിത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം കണ്ടപ്പോൾ തോന്നി. ചിത്രത്തിൽ ക്ലിക് ചെയ്തപ്പോൾ സ്രഷ്ടാവ് (ഈ ചിത്രത്തിലെ പോലെ)--&gt; [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bineesh.jpg#:~:text=%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B5%8D-,Bineesh%20Bastin,-%E0%B4%85%E0%B4%A8%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B4%A4%E0%B4%BF%5B%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%95%5 Bineesh Bastin] എന്നാണ് കണ്ടത്. പക്ഷെ അപ്ലോഡ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B5%E0%B5%8D:Cpool_Digital_Learning&amp;action=edit&amp;redlink=1 Cpool Digital Learning] എന്ന ഉപയോക്താവാണ്. കറുത്ത പശ്ചാത്തലത്തിൽ വെള്ളവസ്ത്രം ധരിച്ച് കസേരയിൽ ഇരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ചിത്രമുണ്ടായിരുന്നത്. ചിത്രത്തിൽ photo ചിത്രീകരിച്ച വ്യക്തിയുടെ അല്ലെങ്കിൽ studioയുടെ watermarkഉം ഉണ്ടായിരുന്നു. നിലവിൽ ഈ ചിത്രം മായ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്.  [https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Cpool_Digital_Learning] (നാൾവഴിയിൽ-https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AC%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%80%E0%B4%B7%E0%B5%8D_%E0%B4%AC%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BF%E0%B5%BB&amp;diff=3730879&amp;oldid=3730440). അങ്ങനെയാണ് ലേഖനം self-promotion വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയതാണോ എന്ന സംശയമുണ്ടാകുന്നത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് ലേഖനം ഒഴിവാക്കാനുള്ള ടാഗ് ഇടുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ ടാഗ് കൊടുത്തത് മുഖ്യമായും ലേഖനത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയതയിലുള്ള സംശയം കൊണ്ടല്ല പകരം self-promotion ആണോ എന്ന സംശയം കൊണ്ടാണ്. നിലവിൽ ലേഖനം ഒഴിവാക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച സംവാദത്തിൽ ലേഖനത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയത സംശയാതീതമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ്. നാൾവഴിയിൽ JoxinMcDaniel എന്ന ഉപയോക്താവ് ലേഖനം ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി മുൻപ് നിർദ്ദേശിച്ചത് ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. അതു കണ്ടിരുന്നെങ്കിൽ ടാഗ് കൊടുക്കുമായിരുന്നില്ല പകരം ലേഖനത്തിന്റെ സംവാദത്താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടുകമാത്രമേ ചെയ്യുകയുള്ളായിരുന്നൊള്ളു. ഈ ജാഗ്രതക്കുറവിന് നിരുപാധികം ക്ഷമചോദിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം ഞാൻ നടത്തിയ തിരുത്തൽ നശീകരണപ്രവർത്തനമായിത്തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ ആ തെറ്റിദ്ധാരണ ഒഴിവാകാൻ കൂടിയാണ് ഞാൻ ഈ മറുപടി എഴുതുന്നത്. ക്രിയാത്മകമായ വിമർശനങ്ങൾ ഇനിയും ഉണ്ടാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ.-[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 12:38, 3 മേയ് 2022 (UTC)

===കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ===
'''ചിത്രത്തിന്റെ നാൾവഴി:'''
* Bineesh Bastin.jpg-Vinayaraj ചേർക്കുന്നു
* Bineesh.jpg-Cpool Digital Learning ചേർക്കുന്നു
* Bineesh Bastin1.jpg-Cpool Digital Learning ചേർക്കുന്നു- ഈ ലേഖനം ആദ്യമായി കാണുന്നത് ഇതിനു ശേഷമാണ്
* Bineesh Bastin1.jpg-CommonsDelinker നീക്കം ചെയ്യുന്നു
* Bineesh Bastin.jpg-Ajeeshkumar4u തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്നു- Bineesh Bastin1.jpg എന്ന ചിത്രം മാറി Bineesh Bastin.jpg എന്ന ചിത്രം തിരിച്ചു വരുന്നതായി കാണുന്നു. അതിനു ശേഷമാണ് ഒഴിവാക്കൽ ഫലകം കൊടുക്കുന്നത്.

'''അടിക്കുറിപ്പ്:'''
ഇപ്പോൾ ലേഖനത്തിന്റെ നാൾവഴി നോക്കിയപ്പോൾ Cpool Digital Learning എന്ന ഇതേ ഉപയോക്താവ് ലേഖനത്തിൽ ചേർത്ത Bineesh.jpg എന്ന ചിത്രത്തിലും സ്രഷ്ടാവ് Bineesh Bastin എന്നു തന്നെയാണ് കാണുന്നത്. ഇതിനു മുകളിൽ click ചെയ്യുമ്പോൾ എത്തുന്നത് Cpool Digital Learning എന്ന താളിലും [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?diff=3675433&amp;oldid=3652764&amp;title=%E0%B4%AC%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%80%E0%B4%B7%E0%B5%8D_%E0%B4%AC%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BF%E0%B5%BB&amp;type=revision#/media/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B4%82:Bineesh.jpg ഇവിടെ].  ഇത് രണ്ടും ഒരാൾ തന്നെയാണോ ? അത് അന്വേഷിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. Cpool Digital Learningന്റെ userpage: https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/Cpool_Digital_Learning.
-[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 12:38, 3 മേയ് 2022 (UTC)

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഉന്നതം ആണ്.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Hi all!

The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these.

The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. 

Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote.

Best,
Denis Barthel (WMF)
(Movement Strategy and Governance)&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 12:51, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DBarthel (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Admin activity review/Notice to communities ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Admin activity review/Notice to communities|Admin activity review/Notice to communities]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+communities&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Localisation of notice template needed for yearly AAR. Check and translate [[Admin activity review/Notice to inactive right holders]] if needed as well.&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 13:56, 15 സെപ്റ്റംബർ 2022 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Minorax@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:പ്രമാണം:ചുവന്ന ചെമ്പകത്തിന്റെ പൂവ്.JPG]] ==
Hi! Could you please add a license? For example {{tl|Cc-by-sa-4.0}}. --[[ഉപയോക്താവ്:MGA73|MGA73]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MGA73|സംവാദം]]) 19:19, 29 ഒക്ടോബർ 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 11:25, 16 നവംബർ 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:21, 2 ഡിസംബർ 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Tests ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Tests|Tests]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tests&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന കുറവ് ആണ്.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;= This is a test message, please ignore =

= ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = &lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 17:39, 13 ജനുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:APatro (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഉന്നതം ആണ്.
ഈ താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള അവസാന തീയതി 2023-02-22 ആണ്.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21.

We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences.

Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click 
https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;amp;language=abc 

Thank you for your help! &lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 20:09, 20 ഫെബ്രുവരി 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:DBarthel (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
== [[സ്ലാവിക് ഡ്രാഗൺ]] ==

ദയവായി ഈ താളിലെ തെറ്റ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചുതരാമോ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 05:07, 15 മേയ് 2023 (UTC)

:[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളത്തിലേക്ക്_പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട_ലേഖനങ്ങൾ#സ്ലാവിക്_ഡ്രാഗൺ|ഇവിടെ]] അതിനെ കുറിച്ച് സംവാദം നടക്കുന്നുണ്ട്.-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 14:13, 15 മേയ് 2023 (UTC)

== പരിഭാഷാ അറിയിപ്പ്: Movement Charter ==

Hello Adarshjchandran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to മലയാളം on Meta.
The page [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Movement+Charter&amp;language=ml&amp;action=page translate to മലയാളം]

ഈ താളിന്റെ മുൻഗണന ഇടത്തരം ആണ്.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences].

Thank you!

Meta translation coordinators&amp;lrm;, 11:58, 18 മേയ് 2023 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:RamzyM (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:40, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}

== Wikimedians of Kerala - June 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 15th June 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the MC final draft version and voting procedure. Suggested open voting in meta to select the offical voter of the Wikimedians of Kerala UG.
** Shared updates about Technical Consultations 2024 program by Indic MediaWiki Developers UG and discussed how community members can get involved.
** Shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|Wiki Loves Onam Rapid grant]] by User:Gnoeee and discussed the focus of the event with the members. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2024|Read more at...]])
* On 29th June 2024, we had a special meeting held online at Jitsi platform to discuss with the UG members and Malayalam community about the MC voting.
** User:Ranjithsiji was selected as official voter of UG after open voting in meta and asked the community about the feedback before voting.
** Discussed about Movement Charter and members shared updates about their views. UG members invloved in translating the MC page to Malayalam. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/MC discussion June 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* Past events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been ended on June 15th and nearly [https://editathonstat.toolforge.org/ige24/index.php 87 articles] has been created/updated.
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 20th July 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 08:41, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26958227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - July 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th July 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Akhilan presented the idea about photo documentation that aims to document a village and a photo scavenger hunt. The more details about it can been seen at [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Village Documentation - Thalavoor|Village Documentation - Thalavoor]] and [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Wikipedia Takes Kollam|Wikipedia Takes Kollam]] pages.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|''Wiki Loves Onam'']] grant proposal which got approved for in FY 2023-24 (Round 6) that aims to document videos and photos in Wikimedia platforms. Planning to share more updates in the month of August.
** Discussed about the user groups upcoming months plan. User:Ranjithsiji and User:Manojk shared plans for submitting grant proposals for organising some events in upcoming months. 
** Community members User:Irvin calicut, User:Akhilan, User:Tonynirappathu was elected for auditing the grants involving the user group.([https://etherpad.wikimedia.org/p/IN-KL_Meetup_July_2024 read more at...])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group members User:Gnoeee and User:Ranjithsiji will be travelling to Wikimania this year from Kerala and User:Mujeebcpy will be joining from Austria.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Aug 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 14:49, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27190605 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 ==

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

താങ്കളുടെ  പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്.

പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78

മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്.

ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി!

സസ്നേഹം,
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) 
ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&amp;oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Patroller - Rollbacker ==

പ്രിയ Adarshjchandran, വിക്കിപീഡിയ താളുകളിൽ നടക്കുന്ന നശീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ താങ്കൾ നൽകുന്ന ശ്രദ്ധ പ്രശംസനീയമാണ്. പട്രോളിങ് കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദമാക്കുന്നതിന്  താങ്കളുടെ ഉപയോക്തൃസൗകര്യങ്ങളിൽ Patroller - Rollbacker എന്നിവകൂടി ചേർക്കുന്നു. റോൾബാക്ക് ചെയ്യുന്നത് വളരെയേറെ ശ്രദ്ധയോടെ മാത്രമേ പാടുള്ളൂ എന്ന് പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ? ഇത് സംബന്ധിച്ച് എന്തെങ്കിലും  സംശയനിവാരണം നടത്തേണ്ടതുണ്ടെങ്കിൽ മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളുമായി ബന്ധപ്പെടാവുന്നതാണ്. മികച്ച തിരുത്തലുകൾക്ക് സാധിക്കട്ടെയെന്ന് ആശംസിക്കുന്നു. --- [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  10:24, 24 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)
:പ്രിയ{{Ping|Vijayanrajapuram}}ഉപയോക്തൃസൗകര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തിയതിൽ വളരെ നന്ദി.  ഈ ഉപയോക്തൃസൗകര്യങ്ങൾ വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ ഉപയോഗിക്കേണ്ടവയാണ്. അതിനാൽ ഇനിയും വിക്കിപീഡിയയെ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിൽ എന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള ഓരോ ചെറിയശ്രമവും ശ്രദ്ധയോടെയുള്ളതായിരിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുതരുന്നു. നേരത്തേയുള്ളതുപോലെ തന്നെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്ന വേളയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഓരോ സംശയവും ദുരീകരിച്ചുകൊണ്ട് കൂടുതൽ നല്ല തിരുത്തലുകൾ നടത്തണമെന്നാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. അതോടൊപ്പം ഞാൻ ഉന്നയിക്കുന്ന ഓരോ സംശയത്തിനും വളരെ വ്യക്തമായ ഉത്തരങ്ങൾ തരുന്ന താങ്കൾക്ക് നന്ദിയറിയിക്കുക കൂടി ചെയ്യുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 11:05, 24 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം ==

വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ സമ്മാനാർഹനായ താങ്കൾക്ക് അഭിനന്ദനങ്ങൾ! സമ്മാനം 3000 രൂപ വിലമതിക്കുന്ന ആമസോൺ ഗിഫ്റ്റ് കാർഡ് ആണ്. ഗിഫ്റ്റ് കാർഡ് താങ്കൾക്ക് അയച്ചു തരുന്നതിനായി nethahussain (at) gmail.com എന്ന ഈ-മെയിൽ വിലാസത്തിലേക്ക് നിങ്ങളുടെ പേരും, ഉപയോക്തൃനാമവും, ഇ-മെയിൽ വിലാസവും അയച്ച് തരുമല്ലോ. എന്ന് സംഘാടകസമിതിയ്ക്കു വേണ്ടി - [[User:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;navy&quot;&gt;നത&lt;/font&gt;]] [[User talk:Netha Hussain|&lt;font color=&quot;purple&quot;&gt;(സംവാദം)&lt;/font&gt;]] 09:01, 4 മേയ് 2025 (UTC)
:{{കൈ}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adarshjchandran|Adarshjchandran]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adarshjchandran|സംവാദം]]) 14:49, 4 മേയ് 2025 (UTC)

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) on 18:30, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>0lhgepurgkd3wg9igh4lmc1q505alcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലിമസ്സോൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323495</id>
    <revision>
      <id>4615576</id>
      <parentid>3790070</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9890" sha1="d1wk9gax5cqvxufg332tltmhmebl54l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name              =ലിമസ്സോൾ
|native_name       = Λεμεσός
|native_name_lang  = el
|image_skyline     = Limassol, Cyprus 2.jpg|thumb|View from the coastal front.]]
|imagesize         = 
|image_flag        =
|image_seal        = 
|img_coa_legend    = Limassol Municipality
|pushpin_map       =
|pushpin_mapsize   = 
|coordinates_region=CY
|subdivision_type  = രാജ്യം
|subdivision_name  = {{flag|Cyprus}}
|subdivision_type1 =ജില്ല
|subdivision_name1 =ലിമസ്സോൾ ജില്ല
|TotalArea_sq_mi   =
|area_total_km2    = 34.87
|leader_title      = [[മേയർ]]
|leader_name       = [[ആന്ദ്രെസ് ക്രിസ്റ്റോവ്]] 
|population_as_of  = 2011
|population_total  = 167167&gt;
|population_urban  = 260936
|population_density_km2 = auto
|latd=34|latm=40 |lats=|latNS=N
|longd=33 |longm=02 |longs=|longEW=E
|timezone          = [[Eastern European Time|EET]]
|utc_offset        = +2
|timezone_DST      = [[Eastern European Summer Time|EEST]]
|utc_offset_DST    = +3
|postal_code_type  = Postal code
|postal_code       = 3010–3150
|website           = [http://www.limassolmunicipal.com.cy/ www.limassolmunicipal.com.cy]
}}
യൂറോപ്യൻ ദ്വീപുരാജ്യമായ [[സൈപ്രസ്|സൈപ്രസിലെ]] ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ് '''ലിമസ്സോൾ'''({{IPAc-en|ˈ|l|ɪ|m|ə|s|ɒ|l}}; {{lang-el|Λεμεσός}} {{IPA-el|lemeˈsos|}}; {{lang-tr|Limasol}} or {{lang|tr|Leymosun}}; ). തെക്കൻ സൈപ്രസിൽ [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി|മദ്ധ്യധരണ്യാഴിയുടെ]] തീരത്തായാണ് ലിമസ്സോൾ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.     [[നിക്കോഷ്യ]] കഴിഞ്ഞാൽ സൈപ്രസിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരമായ ലിമസ്സോൾ രാജ്യത്തെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.2012ൽ അന്താരാഷ്ട്രസംഘടനയായ മെർസർ ലോകത്തെ 221 നഗരങ്ങളിലായി  ജീവിതനിലവാരം മാനദണ്ഡമായി നടത്തിയ കണക്കെടുപ്പിൽ ലിമസ്സോൾ 87ആം സ്ഥാനം കരസ്ഥമാക്കി&lt;ref&gt;{{citation|title=2012 Quality Of Living Worldwide City Rankings Survey|url=http://www.internationalhradviser.co.uk/storage/downloads/2012%20Quality%20Of%20Living%20Worldwide%20City%20Rankings%20Survey.pdf|magazine=International HR Adviser|issue=52 (Winter 2012)|pages=33–36|access-date=2015-11-14|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203054458/http://www.internationalhradviser.co.uk/storage/downloads/2012%20Quality%20Of%20Living%20Worldwide%20City%20Rankings%20Survey.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
==ചരിത്രം==
പുരാതനനഗരമാണ് ലിമസ്സോൾ. ബി.സി 2000ൽ ഇവിടെനിന്നും മനുഷ്യാവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. എ.ഡി 1191 ൽ ഒരു കപ്പൽദുരന്തത്തിൽപ്പെട്ട് സൈപ്രസിലെത്തിയ ഇംഗ്ലണ്ട് രാജാവ് റിച്ചാർഡ് ഒന്നാമനാണ് ഒരു നഗരമെന്ന നിലയിൽ ലിമസ്സോളിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടത്&lt;ref name=&quot;CyprusHistory&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/history/17.htm |title=Cyprus History: Cyprus under Richard I – cypnet.co.uk |first=|last=Cypnet.co.uk |work=cypnet.co.uk |year=2011 |accessdate=5 July 2011}}&lt;/ref&gt;.പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സൈപ്രസ് [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി. തുർക്കിയിൽനിന്നും ധാരാളം പേർ സൈപ്രസിലെത്തി താമസം തുടങ്ങി. ഗ്രീക്ക്,തുർക്കിഷ് ഭാഷകളുടെ പടനത്തിനായി ധാരാളംവിദ്യാലയങ്ങൾ ഇക്കാലയളവിൽ നിക്കോഷ്യയിലും ലിമസ്സോളിലുമായി തുറക്കപ്പെട്ടു.
1878ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ സൈപ്രസ് പിടിച്ചടക്കി.ലിമസ്സോളിന്റെ ആദ്യ ഗവർണർ ജനറലായി കേണൽ വാറൻ ന്നിയമിക്കപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;Daedalus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.daedalus.gr/prdinformatics/HOC/britishoccupationofcyprusAEn.htm |title=The History of Cyprus – The British occupation |first= |last=Daedalus Informatics |work=daedalus.gr |year=2006 |accessdate=9 September 2011 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402085458/http://www.daedalus.gr/prdinformatics/HOC/britishoccupationofcyprusAEn.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ലിമസ്സോൾ നഗരം കൂടുതൽ അഭിവൃദ്ധിയിലേക്ക് കുതിച്ചു.മികച്ച ഗതാഗതസംവിധാനങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണ വൈദ്യുതിവിതരണവും നഗരത്തിൽ നിലവിൽ വന്നു.1880ൽ ലിമസ്സോൾ നഗരത്തിൽ ആദ്യമായി പോസ്റ്റ് ഓഫീസും പ്രിന്റിംഗ് പ്രസും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു&lt;ref name= Daedalus/&gt;.ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് സൈപ്രസ്സിലെ ഒരു പ്രധാന സാംസ്കാരികകേന്ദ്രമായി ലിമസ്സോൾ മാറി.
==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ==
2013ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഏകദേശം ഒന്നേമുക്കാൽ ലക്ഷത്തോളം ആളുകൾ ലിമസ്സോളിൽ താമസിക്കുന്നു&lt;ref name=&quot;cystat.gov.cy&quot;&gt;[http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/populationcondition_22main_en/populationcondition_22main_en?OpenForm&amp;sub=2&amp;sel=2 ''Population Census - Key Figures''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612211105/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/populationcondition_22main_en/populationcondition_22main_en?OpenForm&amp;sub=2&amp;sel=2 |date=2018-06-12 }} - സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ സർവീസ് ഓഫ് സൈപ്രസ്&lt;/ref&gt;.ഗ്രീക്ക്,തുർക്കിഷ്,അർമേനിയൻ വർഗ്ഗങ്ങളില്പെട്ട ആളുകളാണ് ഈ നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നത്.[[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്ക്]], തുർക്കിഷ് എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സംസാരഭാഷകൾ.സൈപ്രസ്സിലെ പ്രധാന വ്യാവസായികകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ ലിമസ്സോളിലും പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുമായി 350ലേറെ ചെറുകിടവ്യവസായങ്ങൾ കണ്ടുവരുന്നു.1926ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മുതൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് മുൻതൂക്കമുള്ള ലിമസ്സോളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ പിൻഗാമികളായ ''ഏ.കെ.ഇ.എൽ'' ആണ് ഭരണത്തിലുള്ളത്.ഏ.കെ.ഇ.എൽ നേതാവ് ആന്ദ്രേ ക്രിസ്റ്റൊവു ആണ് 2011 മിതൽ ലിമസ്സോൾ നഗരത്തിന്റെ മേയർ. രണ്ട് രാജ്യാന്തര വിമാനത്താവളങ്ങൾ ലിമസ്സോൾ നഗരത്തിലുണ്ട്.സൈപ്രസിലെ ഏറ്റവും വലിയ തുറമുഖമായ ലിമസ്സോൾ തുറമുഖം [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]]യിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ തുറമുഖമാണ്&lt;ref&gt;[http://www.cpa.gov.cy/ ''Cyprus ports Authority – Traffic Statistics '']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. സൈപ്രസ് ശാസ്ത്രസാങ്കേതികസർവകലാശാലയുടെ ആസ്ഥാനവും ഇവിടെയാണ്.
==അവലംബം==
{{Reflist}}
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons category|Limassol}}
*[http://www.energeticlimassol.com/ Portal of Limassol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151109180005/http://www.energeticlimassol.com/ |date=2015-11-09 }}
*[http://www.limassolmunicipal.com.cy/ ലിമസ്സോൾ നഗരസഭ]
[[വർഗ്ഗം:സൈപ്രസിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>d1wk9gax5cqvxufg332tltmhmebl54l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൈസൂർ വാസുദേവാചാര്യർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327596</id>
    <revision>
      <id>4615430</id>
      <parentid>4092915</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12849" sha1="k8kduekinwyo3ppf7gf1zo0jgacwn08" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Mysore Vasudevachar}}
{{Infobox musical artist&lt;!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --&gt;
| name            = മൈസൂർ വാസുദേവാചാര്യർ
| image           = 
| image_size      = 
| caption         = 
| background      = 
| birth_name      = 
| alias           = 
| birth_date      = {{birth date|1865|05|28}}
| birth_place     = [[Karnataka|കർണ്ണാടകം]], [[South India|ദക്ഷിണേന്ത്യ]], [[India|ഇന്ത്യ]]
| death_date      = {{death date and age|1961|05|17|1865|05|28}}
| origin          = &lt;!--Geographical origin--&gt;
| instrument      = [[Singing|വായ്പ്പാട്ട്]]
| genre           = [[Carnatic Music|കർണ്ണാടകസംഗീതം]]
| occupation      = [[Composer|സംഗീതസംവിധായകൻ]], [[lyricist|ഗാനരചയിതാവ്]], [[Musician|സംഗീതജ്ഞൻ]]
| years_active    = 
| label           =
| associated_acts =
| website         =
}}
[[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികളുടെ]] നേരിട്ടുള്ള ശിക്ഷ്യപരമ്പരയിൽ വരുന്ന ഒരു [[Carnatic music|കർണ്ണാടക സംഗീതജ്ഞൻ]] ആയിരുന്നു '''മൈസൂർ വാസുദേവാചാര്യർ (Mysore Vasudevachar')''' ({{lang-kn|ಮೈಸೂರು ವಾಸುದೇವಾಚಾರ್}}) (മെയ് 28, 1865 – മെയ്17, 1961) 200 -ഓളമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ മിക്ക കൃതികളും [[Telugu|തെലുങ്കിലും]] [[Sanskrit|സംസ്കൃതത്തിലും]] ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില കൃതികൾ വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. [[Khamas (raga)|കമാസ്]] രാഗത്തിലുള്ള ''[[ബ്രോചേവാരവരുരാ|ബ്രോചേവാരെവരുരാ]]'', [[Sunadavinodini|സുനാദവിനോദിനിയിലുള്ള]]  ''ദേവാദിദേവ'',  [[Hindolam|ഹിന്ദോളരാഗത്തിലുള്ള]] ''മാമവതു ശ്രീ സരസ്വതി'', [[Abheri|ആഭേരി]] രാഗത്തിലുള്ള ''[[ഭജരേ രേ മാനസ]]'' [[Mohanam|മോഹനരാഗത്തിലുള്ള]] ''രാ രാ രാജീവലോചന'' എന്നിവ വളരെ പ്രസിദ്ധങ്ങളാണ്.&lt;ref&gt;Pranesh, Meera Rajaram (2003), Musical Composers during Wodeyar Dynasty (1638-1947 A.D.), Vee Emm Publications, Bangalore&lt;/ref&gt; [[Padma Bhushan|പദ്മഭൂഷൻ]] അവാർഡ് ജേതാവാണ് മൈസൂർ വാസുദേവാചാര്യർ.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=July 21, 2015 | archive-date=2017-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

കന്നഡയിൽ രണ്ടു പുസ്തകങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആത്മകഥയായ ''നിനപ്പുകളും (Nenapugalu) ഞാൻ കണ്ട കലാവീടരും (Na Kanda Kalavidaru)'', ഇവയിൽ അദ്ദേഹം പല പ്രസിദ്ധരായ സംഗീതജ്ഞന്മാരുടെയും ജീവിതകഥകൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. [[Rukmini Devi Arundale|രുക്മിണി ദേവിയുടെ]] 1936 -ൽ രൂപീകരിച്ച [[Kalakshetra|കലാക്ഷേത്രത്തിലും]] അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അപ്പോഴേക്കും നന്നേ പ്രായമായ അദ്ദേഹം രുഗ്മിണീദേവിയുടെ നിർബ്ബന്ധം ഒന്നുകൊണ്ടുമാത്രമാണ് കലാക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റുവാനും അവിടെ പഠിപ്പിക്കുവാനും ഇടയായത്.  കലാക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യസംഗീതജ്ഞനായിത്തീർന്ന വാസുദേവാചാര്യർ രാമായണത്തിന് സംഗീതം കൊടുക്കുന്നതിൽ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. സംഗീതത്തിനും സംസ്കൃതത്തിനും വേണ്ടി മാത്രം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം വളരെ ലളിതമായ ഒരു ജീവിതമാണ് നയിച്ചിരുന്നത്. 1961 -ൽ തന്റെ 96 -ആമത്തെ വയസ്സിൽ വാസുദേവാചാര്യർ മരണമടഞ്ഞു.

== ആദ്യകാലജീവിതം ==
മൈസൂർ കൊട്ടാരസദസ്സിലെ മുഖ്യ സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന വീണ പദ്മനാഭൈയ്യയിൽ നിന്നുമാണ് വാസുദേവാചാര്യർ സംഗീതം പഠിച്ചുതുടങ്ങിയത്. സ്വകാര്യമായി സംഗീതം പതിക്കുന്നതോടൊപ്പം അദ്ദേഹം സംസ്കൃതത്തിലും കാവ്യം, നാടകം, അലങ്കാരം, തർക്കം, ഇതിഹാസം എന്നിവയെല്ലാം മൈസൂരിലെ മഹാരാജാ സംസ്കൃതകോളേജിൽ നിന്നും പഠിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.musicalnirvana.com/composers/mysore_vasudevachar.html|title=musicalnirvana.com|publisher=|access-date=2016-01-04|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205191327/http://www.musicalnirvana.com/composers/mysore_vasudevachar.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മൈസൂർ മഹാരാജാവിന്റെ അകമഴിഞ്ഞ സാമ്പത്തിക പിന്തുണയുള്ളതിനാൽ പ്രസിദ്ധനായ [[Patnam Subramania Iyer|പട്ടണം സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യരുടെ]] അടുത്തുനിന്നും തഞ്ചാവൂർ-കാവേരീതടത്തിലെ മിക്കവരുടെയും അടുത്തുനിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു സംഗീതം അഭ്യസിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം മൈസൂർ രാജസദസ്സിലെ ആസ്ഥാനവിദ്വാൻ ആയി മാറി. തന്റെ ഗുരുവായ പട്ടണം സുബ്രഹ്മണ്യയ്യരുടെ അടുത്തുനിന്നും പഠിച്ച മധ്യമകാലത്തിൽ താനം പാടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധനായി. സസ്കൃതത്തിൽ വിദ്വാൻ ആയതിനാൽ ഗുരുവിന്റെ സാഹിത്യത്തിലെ വരികൾ ശരിപ്പെടുത്തുന്നതിന് അദ്ദേഹം സഹായിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. ഇത്തരം അഭ്യാസം അദ്ദേഹത്തിന് സ്വന്തം കൃതികൾ രചിക്കുന്നതിനും ഗുണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. രാഗാലാപനത്തിലും താനം പല്ലവി പാടുന്നതിലും നിരവലിലും കൽപ്പനാസ്വരം പാടുന്നതിലുമെല്ലാം അദ്ദേഹം വിദഗ്ദ്ധനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2008/04/11/stories/2008041151360100.htm|title=A slice of musical history|work=The Hindu|access-date=2016-01-04|archive-date=2008-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414210435/http://www.hindu.com/fr/2008/04/11/stories/2008041151360100.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''വാസുദേവ'' എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്ത്ന്റെ മുദ്ര. ത്യാഗരാജസ്വാമികളുടെ അനുഗ്രഹത്താലാണ് തനിക്ക് തെലുങ്കിൽ എഴുതാൻ കഴിഞ്ഞതെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2001/04/20/stories/09200708.htm|title=The Hindu : Magic of the Mysore musician|publisher=|access-date=2016-01-04|archive-date=2008-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323120152/http://www.hinduonnet.com/2001/04/20/stories/09200708.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--

True to his Vaishnava heritage and the Thyagaraja shishya parampara to which he belonged, most of his compositions are in praise of Lord Rama. In addition to [[Kriti]]s and Keertanas, he also composed [[Varnam]]s, [[Thillana]]s, Javalis and [[Śloka|slokas]]. His admiration for the trinity of Carnatic music specially [[Thyagaraja]] resulted in ''Srimadadi Thyagaraja Guruvaram'' in [[Kalyani (rāga)|Kalyani]], ''Shri Ramachandra'' (a ragamalika) and two other ragamalikas in praise of [[Muthuswami Dikshitar]] and [[Shyama Sastri]]. Vasudevachar's compositions are thus like sugar candy which gives one instant pleasure and yet lingers on in the mind and heart long after.
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2009/06/05/stories/2009060551220300.htm|title=Rare composer|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== Compositions ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! ''Composition'' !! ''[[Raga]]'' !! ''[[Tala (music)|Tala]]'' !! ''Type'' !! ''Language'' !! ''Audio Links''
|-
| ''Bhajana Seyarada Sriramuni'' || ''[[Dharmavati]]'' || ''Rupaka'' || '' || ''[[Telugu language|Telugu]]'' || 
''Vairamangalam Lakshminarayanan (Part 1) - http://www.youtube.com/watch?v=X5WNYzUXbe4'' &lt;br&gt;
''Vairamangalam Lakshminarayanan (Part 2) - http://www.youtube.com/watch?v=WcS0nExnwHk''
|-
| ''Broche Varevaru Ra'' || ''Kamas'' || ''Adi'' || '' || ''[[Telugu language|Telugu]]'' || 
''MS Subbulakshmi - http://www.youtube.com/watch?v=Aqd9Pmksx8s'' &lt;br&gt;
''Mangalampalli Balamurali Krishna - http://www.youtube.com/watch?v=w2QkYh9Eesc'' &lt;br&gt;
''Bombay Sisters - http://www.youtube.com/watch?v=eHwqrpXxHms''

|-
| ''Girija Ramana Natajana Sharana'' || ''[[Gambhiranata]]'' || ''Adi'' || '' || ''[[Sanskrit]]'' || 
''Vani Sateesh - http://www.youtube.com/watch?v=4TpEJtzi-aw&lt;br&gt;
|-
| ''Gokula Nilaya'' || ''[[Abheri]]'' || ''Adi'' || '' || ''[[Sanskrit]]'' || 
''TM Krishna - http://www.youtube.com/watch?v=3fHEVqhre7o''
|-
| ''Mamavatu Sri Saraswati'' || ''[[Hindolam]]'' || ''Adi'' || '' || ''[[Sanskrit]]'' || 
''Priya Sisters - http://www.youtube.com/watch?v=bnvGV7GtKlM'' &lt;br&gt;
''Sudha Raghunathan - http://www.youtube.com/watch?v=a_-UV1mLZug''
|-
| ''Mari Mari Vaccuna Manava Janma'' || ''[[Kambhoji]]'' || ''Adi'' || '' || ''[[Telugu language|Telugu]]'' || ''
|-
| ''Nikela Daya Radu Ramachandra'' || ''Kadana Kutuhalam'' || ''Adi'' || '' || ''[[Telugu language|Telugu]]'' || ''
|-
| ''Nimishamaina Shri Ramayana Rada'' || ''Sama'' || ''Adi'' || '' || ''[[Telugu language|Telugu]]'' || ''
|-
| ''Ninne Nammitinayya Shri RAma'' || ''[[Simhendramadhyamam]]'' || ''Misra chapu'' || '' || ''[[Telugu language|Telugu]]'' || ''
|-
| ''Ra Ra Rajeeva Lochana'' || ''[[Mohanam]]'' || ''Adi'' || '' || ''[[Telugu language|Telugu]]'' || ''
|-
| ''vara lakshmI Namostuthey'' || ''[[Gowrimanohari]]'' || ''Rupaka'' || '' || ''[[Sanskrit]]'' || ''
|-
| ''Sri Chamundeshwari'' || ''[[Bilahari]]'' || ''Adi'' || '' || ''[[Sanskrit]]'' || ''
|-
| ''Devi Kamalalaye'' || ''[[Garudadhwani]]'' || ''Adi'' || '' || ''[[Sanskrit]]'' || ''
|}

 --&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}

==ഇതും കാണുക==
*[[List of Carnatic composers|കർണ്ണാടക സംഗീതജ്ഞർ]]

{{Padma Bhushan Awards}}
{{Authority control}}

{{സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}}

{{DEFAULTSORT:Vasudevachar, Mysore}}
[[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകസംഗീതജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>k8kduekinwyo3ppf7gf1zo0jgacwn08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കണ്ടർ മേനോൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327743</id>
    <revision>
      <id>4615320</id>
      <parentid>4588819</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* മാമാങ്കത്തിലെ മരണം */</comment>
      <origin>4615320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7810" sha1="nf7sepkdih4tsr4m7zqumnd0r3tdziw" xml:space="preserve">{{ആധികാരികത}}
പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന [[മാമാങ്കം|മാമാങ്ക]]വുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചാവേറുകളിൽ പ്രാധാനിയായിരുന്നു '''കണ്ടർ മേനോൻ'''. 1683 ലെ മാമാങ്കത്തിൽ ചാവേറായി വന്നു കൊല്ലപ്പെട്ട  കണ്ടർമേനോൻ [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെ പ്രമാണിമാരായിരുന്ന ചെറുകര പിഷാരടിയുടെ കണക്കെഴുത്തുകാരുടെ കുടുംബമായ വട്ടമണ്ണയിലാണ്  ജനിച്ചത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ ഇത്താപ്പുവും (16 വയസ്) ചില മരുമക്കളും മാമാങ്കത്തിൽ പങ്കെടുത്ത് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ചാവേർപ്പടയാളികളിൽ പ്രമുഖസ്ഥാനം കണ്ടർമേനോനു നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;മാമാങ്കവും ചാവേറും.ഡോ. വി.വി. ഹരിദാസ്. നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ/SPCS 2015 P.16&lt;/ref&gt;ലഭ്യമായ ചാവേർപ്പാട്ടുകളായ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]]&lt;nowiki/&gt;പാട്ടും,കണ്ടർമേനോൻപാട്ടും മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ ഒരുക്കങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചും പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നു.
==മാമാങ്കത്തിലെ മരണം==
കൊല്ല വർഷം 1683-ൽ നടന്ന മാമങ്കത്തിൽ തിരുന്നാവായയ്ക്ക് പോയി സാമൂതിരിയുടെ ഭടന്മാരോട് പൊരുതി വീര സ്വർഗം പ്രാപിച്ച 
വട്ടോണ്ണേവീട്ടിലെ കണ്ടർ മേനോന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഇത്താപ്പുവിന്റെയും വീര ചരിത്രം കണ്ടർ മേനോൻ പാട്ടുകളിൽ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;leek&quot;/&gt; മാമാങ്കദിവസം മകം നാളിൽ നിലപാട് തറയിൽ എത്തിയ കണ്ടർ മേനോനും ഇത്താപ്പുവും ധീരതയോടെ സാമൂതിരി സേനയിലെ പലരെയും വധിച്ചു മുന്നേറി നിലപാട് തറ വരെ എത്തി. സാമൂതിരിയുടെ അടുത്ത് എത്തിയത് കണ്ട മാടപ്പുറത്ത് ഉണ്ണിരാമൻ എന്ന സാമൂതിരിയുടെ ഭടൻ ഇത്താപ്പുവിനെ വാൾ കൊണ്ടു വെട്ടിക്കൊന്നു. ഉടനെ കണ്ടർ മേനോൻ കൂട്ടത്തിൽ ചാടി ചെറായി പണിക്കരുടെ മുന്നിൽ നിന്ന നമ്പിയോളി വൈദ്യരെ വെട്ടി മാറ്റി കൊണ്ട് [[ചെറായി പണിക്കർ]] എന്ന സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകനുമായി ഏറ്റുമുട്ടി.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Panikkassery Velayudhan|year= 1980|title=Keralacaritrapathanannal : articles, chiefly on the history of Kerala|url=https://books.google.co.in/books?id=mYsJAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%8D+%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A7%E0%B4%A8%E0%B5%8D+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF&amp;dq=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%8D+%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A7%E0%B4%A8%E0%B5%8D+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjD6_Sd9PmAAxVGzTgGHdP-A_8Q6AF6BAgGEAM#%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BC%20%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B5%BB|publisher=Kerala sahitya academy|page=206}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;leek&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sooryagayathri, Manorama|title=മാമാങ്ക ചരിത്രം വെറുമൊരു ചോരക്കളി മാത്രമായിരുന്നില്ല |url=https://www.manoramaonline.com/literature/bookreview/2019/11/02/about-mamangam-ulsav-book-review.html}}&lt;/ref&gt; പല തവണ പയറ്റി തെളിഞ്ഞ ചെറായി പണിക്കർക്ക്‌ മേനോനുമായി ഉണ്ടായ പയറ്റ് കുറച്ചു കഠിനമായിരുന്നു. കണ്ടർ മേനോന്റെ മുമ്പിൽ പണിക്കരുടെ സകല അടവും നിഷ്പ്രഭമാവുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈ തളരുകയും, ശരിരം കുഴയാനും തുടങ്ങി.  പണിക്കർ മേനോന്റെ തുടയിൽ ആഞ്ഞ് വെട്ടിയതോടെ കണ്ടർ മേനോൻ തറയിൽ  മുട്ടുകുത്തി വീണു. വീരനായ മേനോൻ പണിക്കരുടെ നാഭി നോക്കി ഒരു ചവിട്ട് കൊടുത്തു മരിക്കും മുമ്പ് പണിക്കരെയും കൊന്നു.&lt;ref name=&quot;leek&quot;&gt;{{cite book|last=ഉള്ളൂർ പരമേശ്വര അയ്യർ|year=1953|title=കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രം, വാല്യം III|publisher=കേരള ബുക്ക്‌സ് ഭാഷ സാഹിത്യം-അദ്ധ്യായം 35|page=100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=എ. വി.ശ്രീകണ്ഠപ്പൊതുവാൾ|year=1957|title=മാമാങ്കം |url=https://archive.org/details/mamagam1957avsp/mode/1up|publisher=Kerala history-Orginal അർകയവ് ചെയ്തത്|page=100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nh&quot;&gt;{{cite book|last=M.G.S.Narayanan|year=2006|title=Calicut The City of Truth Revisited|url=https://books.google.com/books?id=NhNuAAAAMAAJ&amp;q=kandar+menon+panikkar|publisher=University of Calicut-michael university|pages=163–166|isbn=9788177481044}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adoor K.K.Ramachandran Nair (1973) Kerala Charithrathile chila Vismruthiyayana.University of California, p.74-83&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/44138940 | jstor=44138940 | title=Caver—The Suicide Squad of Valluvanad | last1=Pallath | first1=Jayarani | journal=Proceedings of the Indian History Congress | year=1976 | volume=37 | pages=233–239 }}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]]</text>
      <sha1>nf7sepkdih4tsr4m7zqumnd0r3tdziw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615322</id>
      <parentid>4615320</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7807" sha1="ooazijs7o0kx8s5wrnnsdkgswg2qytu" xml:space="preserve">{{ആധികാരികത}}
പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന [[മാമാങ്കം|മാമാങ്ക]]വുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചാവേറുകളിൽ പ്രാധാനിയായിരുന്നു '''കണ്ടർ മേനോൻ'''. 1683 ലെ മാമാങ്കത്തിൽ ചാവേറായി വന്നു കൊല്ലപ്പെട്ട  കണ്ടർമേനോൻ [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെ പ്രമാണിമാരായിരുന്ന ചെറുകര പിഷാരടിയുടെ കണക്കെഴുത്തുകാരുടെ കുടുംബമായ വട്ടമണ്ണയിലാണ്  ജനിച്ചത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ ഇത്താപ്പുവും (16 വയസ്) ചില മരുമക്കളും മാമാങ്കത്തിൽ പങ്കെടുത്ത് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ചാവേർപ്പടയാളികളിൽ പ്രമുഖസ്ഥാനം കണ്ടർമേനോനു നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;മാമാങ്കവും ചാവേറും.ഡോ. വി.വി. ഹരിദാസ്. നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ/SPCS 2015 P.16&lt;/ref&gt;ലഭ്യമായ ചാവേർപ്പാട്ടുകളായ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]]&lt;nowiki/&gt;പാട്ടും,കണ്ടർമേനോൻപാട്ടും മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ ഒരുക്കങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചും പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നു.
==മാമാങ്കത്തിലെ മരണം==
കൊല്ല വർഷം 1683-ൽ നടന്ന മാമങ്കത്തിൽ തിരുന്നാവായയ്ക്ക് പോയി സാമൂതിരിയുടെ ഭടന്മാരോട് പൊരുതി വീര സ്വർഗം പ്രാപിച്ച 
വട്ടോണ്ണേവീട്ടിലെ കണ്ടർ മേനോന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഇത്താപ്പുവിന്റെയും വീര ചരിത്രം കണ്ടർ മേനോൻ പാട്ടുകളിൽ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;leek&quot;/&gt; മാമാങ്കദിവസം മകം നാളിൽ നിലപാട് തറയിൽ എത്തിയ കണ്ടർ മേനോനും ഇത്താപ്പുവും ധീരതയോടെ സാമൂതിരി സേനയിലെ പലരെയും വധിച്ചു മുന്നേറി നിലപാട് തറ വരെ എത്തി. സാമൂതിരിയുടെ അടുത്ത് എത്തിയത് കണ്ട മാടപ്പുറത്ത് ഉണ്ണിരാമൻ എന്ന സാമൂതിരിയുടെ ഭടൻ ഇത്താപ്പുവിനെ വാൾ കൊണ്ടു വെട്ടിക്കൊന്നു. ഉടനെ കണ്ടർ മേനോൻ കൂട്ടത്തിൽ ചാടി ചെറായി പണിക്കരുടെ മുന്നിൽ നിന്ന നമ്പിയോളി വൈദ്യരെ വെട്ടി മാറ്റി കൊണ്ട് [[ചെറായി പണിക്കർ]] എന്ന സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകനുമായി ഏറ്റുമുട്ടി.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Panikkassery Velayudhan|year= 1980|title=Keralacaritrapathanannal : articles, chiefly on the history of Kerala|url=https://books.google.co.in/books?id=mYsJAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%8D+%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A7%E0%B4%A8%E0%B5%8D+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF&amp;dq=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%8D+%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A7%E0%B4%A8%E0%B5%8D+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjD6_Sd9PmAAxVGzTgGHdP-A_8Q6AF6BAgGEAM#%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BC%20%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B5%BB|publisher=Kerala sahitya academy|page=206}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;leek&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sooryagayathri, Manorama|title=മാമാങ്ക ചരിത്രം വെറുമൊരു ചോരക്കളി മാത്രമായിരുന്നില്ല |url=https://www.manoramaonline.com/literature/bookreview/2019/11/02/about-mamangam-ulsav-book-review.html}}&lt;/ref&gt; പല തവണ പയറ്റി തെളിഞ്ഞ ചെറായി പണിക്കർക്ക്‌ മേനോനുമായി ഉണ്ടായ പയറ്റ് കുറച്ചു കഠിനമായിരുന്നു. കണ്ടർ മേനോന്റെ മുമ്പിൽ പണിക്കരുടെ സകല അടവും നിഷ്പ്രഭമാവുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈ തളരുകയും, ദേഹം കുഴയാനും തുടങ്ങി.  പണിക്കർ മേനോന്റെ തുടയിൽ ആഞ്ഞ് വെട്ടിയതോടെ കണ്ടർ മേനോൻ തറയിൽ  മുട്ടുകുത്തി വീണു. വീരനായ മേനോൻ പണിക്കരുടെ നാഭി നോക്കി ഒരു ചവിട്ട് കൊടുത്തു മരിക്കും മുമ്പ് പണിക്കരെയും കൊന്നു.&lt;ref name=&quot;leek&quot;&gt;{{cite book|last=ഉള്ളൂർ പരമേശ്വര അയ്യർ|year=1953|title=കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രം, വാല്യം III|publisher=കേരള ബുക്ക്‌സ് ഭാഷ സാഹിത്യം-അദ്ധ്യായം 35|page=100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=എ. വി.ശ്രീകണ്ഠപ്പൊതുവാൾ|year=1957|title=മാമാങ്കം |url=https://archive.org/details/mamagam1957avsp/mode/1up|publisher=Kerala history-Orginal അർകയവ് ചെയ്തത്|page=100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nh&quot;&gt;{{cite book|last=M.G.S.Narayanan|year=2006|title=Calicut The City of Truth Revisited|url=https://books.google.com/books?id=NhNuAAAAMAAJ&amp;q=kandar+menon+panikkar|publisher=University of Calicut-michael university|pages=163–166|isbn=9788177481044}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adoor K.K.Ramachandran Nair (1973) Kerala Charithrathile chila Vismruthiyayana.University of California, p.74-83&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/44138940 | jstor=44138940 | title=Caver—The Suicide Squad of Valluvanad | last1=Pallath | first1=Jayarani | journal=Proceedings of the Indian History Congress | year=1976 | volume=37 | pages=233–239 }}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]]</text>
      <sha1>ooazijs7o0kx8s5wrnnsdkgswg2qytu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615323</id>
      <parentid>4615322</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7819" sha1="b18nd2a7y2l3o2c3kdh2im5d2ibxdub" xml:space="preserve">{{ആധികാരികത}}
പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടന്നിരുന്ന [[മാമാങ്കം|മാമാങ്ക]]വുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചാവേറുകളിൽ പ്രാധാനിയായിരുന്നു '''കണ്ടർ മേനോൻ'''. 1683 ലെ മാമാങ്കത്തിൽ ചാവേറായി വന്നു കൊല്ലപ്പെട്ട  കണ്ടർമേനോൻ [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെ പ്രമാണിമാരായിരുന്ന ചെറുകര പിഷാരടിയുടെ കണക്കെഴുത്തുകാരുടെ കുടുംബമായ വട്ടമണ്ണയിലാണ്  ജനിച്ചത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ ഇത്താപ്പുവും (16 വയസ്) ചില മരുമക്കളും മാമാങ്കത്തിൽ പങ്കെടുത്ത് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ചാവേർപ്പടയാളികളിൽ പ്രമുഖസ്ഥാനം കണ്ടർമേനോനു നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;മാമാങ്കവും ചാവേറും.ഡോ. വി.വി. ഹരിദാസ്. നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ/SPCS 2015 P.16&lt;/ref&gt;ലഭ്യമായ ചാവേർപ്പാട്ടുകളായ [[ചെങ്ങഴി നമ്പ്യാന്മാർ|ചങ്ങഴി നമ്പ്യാർ]]&lt;nowiki/&gt;പാട്ടും,കണ്ടർമേനോൻപാട്ടും മാമാങ്കത്തിലെ ചാവേറുകളുടെ ഒരുക്കങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചും പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നു.
==മാമാങ്കത്തിലെ മരണം==
കൊല്ല വർഷം 1683-ൽ നടന്ന മാമങ്കത്തിൽ തിരുന്നാവായയ്ക്ക് പോയി സാമൂതിരിയുടെ ഭടന്മാരോട് പൊരുതി വീര സ്വർഗം പ്രാപിച്ച 
വട്ടോണ്ണേവീട്ടിലെ കണ്ടർ മേനോന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഇത്താപ്പുവിന്റെയും വീര ചരിത്രം കണ്ടർ മേനോൻ പാട്ടുകളിൽ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;leek&quot;/&gt; മാമാങ്കദിവസം മകം നാളിൽ നിലപാട് തറയിൽ എത്തിയ കണ്ടർ മേനോനും ഇത്താപ്പുവും ധീരതയോടെ സാമൂതിരി സേനയിലെ പലരെയും വധിച്ചു മുന്നേറി നിലപാട് തറ വരെ എത്തി. സാമൂതിരിയുടെ അടുത്ത് എത്തിയത് കണ്ട മാടപ്പുറത്ത് ഉണ്ണിരാമൻ എന്ന സാമൂതിരിയുടെ ഭടൻ ഇത്താപ്പുവിനെ വാൾ കൊണ്ടു വെട്ടിക്കൊന്നു. ഉടനെ കണ്ടർ മേനോൻ കൂട്ടത്തിൽ ചാടി ചെറായി പണിക്കരുടെ മുന്നിൽ നിന്ന നമ്പിയോളി വൈദ്യരെ വെട്ടി മാറ്റി കൊണ്ട് [[ചെറായി പണിക്കർ]] എന്ന സാമൂതിരിയുടെ പ്രധാന പടനായകനുമായി ഏറ്റുമുട്ടി.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Panikkassery Velayudhan|year= 1980|title=Keralacaritrapathanannal : articles, chiefly on the history of Kerala|url=https://books.google.co.in/books?id=mYsJAQAAIAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%8D+%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A7%E0%B4%A8%E0%B5%8D+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF&amp;dq=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%8D+%E0%B4%B5%E0%B5%87%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A7%E0%B4%A8%E0%B5%8D+%E0%B4%AA%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjD6_Sd9PmAAxVGzTgGHdP-A_8Q6AF6BAgGEAM#%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BC%20%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B5%BB|publisher=Kerala sahitya academy|page=206}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;leek&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sooryagayathri, Manorama|title=മാമാങ്ക ചരിത്രം വെറുമൊരു ചോരക്കളി മാത്രമായിരുന്നില്ല |url=https://www.manoramaonline.com/literature/bookreview/2019/11/02/about-mamangam-ulsav-book-review.html}}&lt;/ref&gt; പല തവണ പയറ്റി തെളിഞ്ഞ ചെറായി പണിക്കർക്ക്‌ മേനോനുമായി ഉണ്ടായ പയറ്റ് കുറച്ചു കഠിനമായിരുന്നു. കണ്ടർ മേനോന്റെ മുമ്പിൽ പണിക്കരുടെ സകല അടവും നിഷ്പ്രഭമാവുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈ തളരുകയും, ദേഹം കുഴയാനും തുടങ്ങി.  പണിക്കർ മേനോന്റെ തുടയിൽ ആഞ്ഞ് വെട്ടിയതോടെ കണ്ടർ മേനോൻ തറയിൽ  മുട്ടുകുത്തി വീണു. അഭ്യാസിയായ മേനോൻ പണിക്കരുടെ നാഭി നോക്കി ഒരു ചവിട്ട് കൊടുത്തു മരിക്കും മുമ്പ് പണിക്കരെയും കൊന്നു.&lt;ref name=&quot;leek&quot;&gt;{{cite book|last=ഉള്ളൂർ പരമേശ്വര അയ്യർ|year=1953|title=കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രം, വാല്യം III|publisher=കേരള ബുക്ക്‌സ് ഭാഷ സാഹിത്യം-അദ്ധ്യായം 35|page=100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=എ. വി.ശ്രീകണ്ഠപ്പൊതുവാൾ|year=1957|title=മാമാങ്കം |url=https://archive.org/details/mamagam1957avsp/mode/1up|publisher=Kerala history-Orginal അർകയവ് ചെയ്തത്|page=100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nh&quot;&gt;{{cite book|last=M.G.S.Narayanan|year=2006|title=Calicut The City of Truth Revisited|url=https://books.google.com/books?id=NhNuAAAAMAAJ&amp;q=kandar+menon+panikkar|publisher=University of Calicut-michael university|pages=163–166|isbn=9788177481044}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adoor K.K.Ramachandran Nair (1973) Kerala Charithrathile chila Vismruthiyayana.University of California, p.74-83&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/44138940 | jstor=44138940 | title=Caver—The Suicide Squad of Valluvanad | last1=Pallath | first1=Jayarani | journal=Proceedings of the Indian History Congress | year=1976 | volume=37 | pages=233–239 }}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]]</text>
      <sha1>b18nd2a7y2l3o2c3kdh2im5d2ibxdub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Сербијана</title>
    <ns>3</ns>
    <id>328465</id>
    <redirect title="ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ран-кан" />
    <revision>
      <id>4615371</id>
      <parentid>2300992</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>16706</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>യന്ത്രം: [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ран-кан]] എന്നതിലോട്ടുള്ള ഇരട്ട തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="94fwavwxfq61w7gf7bz2o9ciuv98cus" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ран-кан]]</text>
      <sha1>94fwavwxfq61w7gf7bz2o9ciuv98cus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാർഗരിറ്റ വിത് എ സ്ട്രോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332056</id>
    <revision>
      <id>4615296</id>
      <parentid>3656209</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7387" sha1="g5hpj02zkw6lulvs5chw7hcwqq5510t" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = മാർഗരിറ്റ വിത് എ സ്ട്രോ| image          = Kalki Koechlin in Blr .jpg
| image size     = 
| border         = 
| alt            = 
| caption        = 
| director       = സൊനാലി ബോസ്, നിലെഷ് മണിയാർ (കൊ).
| producer       = വ്യാകോം18 മോഷൻ പിച്ചെർസ് 
| writer         = സൊനാലി ബോസ്
| screenplay     = സൊനാലി ബോസ്
| story          = സൊനാലി ബോസ്
| based on       = &lt;!-- {{തളർവാദം ബാധിച്ച യുവതിയുടെ കഥ |title of the original work|writer of the original work}} --&gt;
| narrator       = 
| starring       = കൽക്കി കൊച്ചിൻ| രേവതി|    സയനി ഗുപ്ത| ഹുസൈൻ ദലാൽ| തെൻസിൻ ദൽഹ| കുല്ജിത് സിംഗ്|  മൽഹാർ കുഷു |
|music           = മോനിഷ | ബോബ് 
| cinematography = 
| awards         = ഏഷ്യൻ ഫിലിം അവാർഡ്‌: മികച്ച നടി (നോമിനേഷൻ )| മികച്ച  ഗാന രചയിതാവ് | 
|studio          = 
| distributor    = ആയ പ്രൊ ,ജപ്പാൻ 
| released       = &lt;!-- {{|2015|April|17|ഇന്ത്യ}} --&gt;
| runtime        = 1.40 h
| country        = ഇന്ത്യ
| language       = ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ് 
| budget         = 
| gross          = 
}}
2014 -ൽ [[Shonali Bose|ഷൊണാലി ബോസ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു സിനിമയാണ് '''''മാർഗരിറ്റ വിത് എ സ്ട്രോ (Margarita with a Straw‌).''''' (ചൂനെ ചാലി അസ്മാൻ (Choone Chali Aasman) എന്നാണ് ഈ ചലച്ചിത്രം ഇന്ത്യയിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്) ഇതിൽ [[Kalki Koechlin|കൽക്കി കൊച്ചിലിൻ]] അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://starblockbuster.com/kalki-plays-disabled-girl-margarita-straw|title = Kalki plays a disabled girl in Margarita, With a Straw|publisher = BLOCKBUSTER}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.deccanchronicle.com/141220/entertainment-bollywood/article/watch-margarita-straw-releases-hindi|title = choone-chali|access-date = 2016-02-19|archive-date = 2017-12-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20171229173829/http://www.deccanchronicle.com/141220/entertainment-bollywood/article/watch-margarita-straw-releases-hindi|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; മസ്തിഷ്കത്തിൽ [[Cerebral palsy|തളർവാതം]] ബാധിച്ച ഒരു യുവതിയുടെ വേഷത്തിലാണ് കൽക്കി വേഷമിടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/shonali-bose-focuses-lens-on-taboo-subject-again_107938.html|title = Shonali Bose focuses lens on taboo subject - again|publisher = ZEE News}}&lt;/ref&gt; ജീവിതത്തിലെ സാധാരണ കാര്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ അവൾ ശ്രമിക്കുന്ന കഥയാണ് സിനിമയുടെ ഇതിവൃത്തം &lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://filmbazaarindia.com/programs/work-in-progress-lab/|title = WORK-IN-PROGRESS LAB|publisher = Film Bazaar|access-date = 2016-02-19|archive-date = 2014-01-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20140123052906/http://filmbazaarindia.com/programs/work-in-progress-lab/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://dearcinema.com/filmbazaar2013/nfdc-film-bazaar-wip-lab-2013-margarita-straw-shonali-bose/0046|title = NFDC Film Bazaar WIP Lab 2013: Margarita, With A Straw by Shonali Bose|publisher = Dear Cinema}}&lt;/ref&gt; ഈ സിനിമ 2013 ലെ &quot;വർക്ക് ഇൻ പ്രോഗ്രസ്സ് ലാബ് ഓഫ്  ഫിലിം ബസാർ&quot; എന്ന പ്രോജക്ടിലേക്ക്  തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അഞ്ചു സിനിമകളിൽ ഒന്നാണ്. സെപ്റ്റംബർ 8 -നു സമകാലിക ലോകസിനിമ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി [[2014 Toronto International Film Festival|&quot;2014 ടോരോന്റോ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റിവൽ&quot;]] പ്രദർശിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഈ സിനിമ ലോക ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റി. പിന്നീടു ഈ സിനിമ [[Tallinn Black Nights Film Festival|ടില്ലിൻ ബ്ലാക്ക്‌ നൈറ്റ്സ് ഫിലിം ഫെസ്റിവൽ (TBNFF)]], [[BFI London Film Festival|ലണ്ടൻ ബി.എഫ് .ഐ ഫിലിം ഫെസ്റിവൽ]], [[Busan International Film Festival|ബുസാൻ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റിവൽ (BIFF)]], [[Santa Barbara International Film Festival|സന്റ ബാർബറ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റിവൽ (SBIFF)]]  എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;first&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.firstpost.com/politics/kalkis-margarita-straw-premiere-toronto-film-fest-1662229.html|title = Kalki's Margarita With a Straw at TIFF|publisher = FirstPost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TIFF&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.indiewire.com/article/toronto-international-film-festival-reveals-7-big-new-lineups-20140812|title = TIFF Adds 'Clouds of Sils Maria' and 'Two Days, One Night,' Reveals 5 More Lineups|accessdate = 28 August 2014|work = Indiewire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ti&quot;&gt;{{Cite web|title = Margarita, with a Straw|work = TIFF|url = http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|accessdate = 2014-09-04|archive-date = 2014-08-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20140830043401/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിൽ 2015 ഏപ്രിൽ 17 -നു ആണ്  പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Margarita, with a Straw|work = India.com|url = http://us.india.com/stream/margarita-with-a-straw-movie-trailer-kalki-koechlin-awes-everyone-as-a-disabled-girl-laila-152137/|accessdate = 2014-09-04|archive-date = 2014-09-20|archive-url = https://archive.today/20140920003908/http://us.india.com/stream/margarita-with-a-straw-movie-trailer-kalki-koechlin-awes-everyone-as-a-disabled-girl-laila-152137/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== ശബ്ദരേഖ==

== അവലംബം==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എഷ്യൻ അവാർഡ്]]</text>
      <sha1>g5hpj02zkw6lulvs5chw7hcwqq5510t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുഹമ്മദ് അനസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346906</id>
    <revision>
      <id>4615362</id>
      <parentid>4021647</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5547" sha1="jca4yr92i3ksmv915kpzhun78t2xro2" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mohammad Anas}}
{{Infobox athlete
| name = മുഹമ്മദ് അനസ്
| image = Indian Navy sailor Muhammed Anas.jpg
| imagesize = 
| caption = 
| country = {{IND}}
| sport = [[Track and field]]
| event  = [[400 metres]]
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|9|17}}
| birth_place = [[Nilamel]], [[Kerala]], India
| height={{height|m=1.77}}
| weight={{Unit weight|kg|69}}
| pb = 
'''400m''': 45.40s ([[Bydgoszcz]] 2016)
}}
ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഹ്രസ്വദൂര ഓട്ടക്കാരനാണ് '''മുഹമ്മദ് അനസ്.''' 2016ലെ റിയോ ഒളിമ്പിക്‌സിൽ ഇന്ത്യക്ക് വേണ്ട 400 മീറ്റർ ഓട്ടത്തിലും 4 ഗുണം 400 മീറ്റർ പുരുഷ റിലേ ടീമിലും ഇദ്ദേഹം അംഗമാണ്.

2016 ജൂണിൽ [[പോളണ്ട്|പോളണ്ടിൽ]] നടന്ന പോളിഷ് അത്‌ലറ്റിക്‌സ് ചാംപ്യൻഷിപ്പിൽ അനസ് 400മീറ്ററിൽ ദേശീയ റെക്കോർഡ് തകർത്തിരുന്നു. 45.40 സെക്കന്റ് എന്ന ഒളിമ്പിക് യോഗ്യത ലക്ഷ്യം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Prasad|first1=Vishnu|title=Mohammed Anas looks to fulfil his father's dreams|url=http://www.newindianexpress.com/sport/Mohammed-Anas-looks-to-fulfil-his-fathers-dreams/2016/07/24/article3544355.ece|accessdate=2 August 2016|work=The New Indian Express|date=26 July 2016|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816232337/http://www.newindianexpress.com/sport/Mohammed-Anas-looks-to-fulfil-his-fathers-dreams/2016/07/24/article3544355.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[മിൽഖാ സിങ്|മിൽഖാ സിങ്ങിനും]] [[കെ.എം. ബിനു|കെ.എം. ബിനുവിനും]] ശേഷം 400 മീറ്ററിൽ ഒളിമ്പികസ് യോഗ്യത നേടുന്ന ഇന്ത്യക്കാരനാണ് മുഹമ്മദ് അനസ്.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navy man from Kerala qualifies for Olympics|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Navy-man-from-Kerala-qualifies-for-Olympics/2016/06/29/article3504728.ece|accessdate=2 August 2016|work=The New Indian Express|date=29 June 2016|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816223412/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Navy-man-from-Kerala-qualifies-for-Olympics/2016/06/29/article3504728.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ബംഗളുരുവിൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ ഗ്രാന്റ് പ്രീയിൽ 4 ഗുണം 40 മീറ്റർ റിലേയിൽ ദേശീയ റെക്കോർഡ് തിരുത്തിയ ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു. അന്ന് മൂന്ന് മിനിട്ട് 00.91 സെക്കൻഡിലാണ് മുഹമ്മദ് അനസ് ഉൾപ്പെട്ട റിലേ ടീം റെക്കോർഡ് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഇതിന് നാലാഴ്ച മുൻപ് അനസ്, [[കുഞ്ഞിമുഹമ്മദ്]], [[അയ്യസാമി ധരുൺ]], [[അരോകിയ രാജീവ്‌]] എന്നിവർ തുർക്കിയിൽ വെച്ച് തീർത്ത 3:02: 17 സെക്കന്റ് എന്ന ഇന്ത്യൻ ദേശീയ റെക്കോർഡാണ് ബംഗളൂരുവിൽ തിരുത്തി കുറിച്ചത്. ഈ പ്രകടനം ലോക റാങ്കിങ്ങിൽ ഈ റിലെ ടീമിന് 13ആം സ്ഥാനത്തെത്താൻ സഹായകരമായി.&lt;ref&gt;{{cite news|title=India's 4x400m relay teams qualify for Rio Olympics|url=http://www.rediff.com/sports/report/impressive-indias-mens-4x400m-relay-team-qualify-for-rio-olympics/20160710.htm|accessdate=2 August 2016|work=Rediff|date=10 July 2016}}&lt;/ref&gt; ഒളിമ്പിക്‌സിലേക്ക് യോഗ്യത നേടുന്ന നൂറാമത് ഇന്ത്യൻ താരമാണ് അനസ്&lt;ref&gt;http://www.kairalinewsonline.com/2016/06/26/58491.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731024358/http://www.kairalinewsonline.com/2016/06/26/58491.html |date=2016-07-31 }}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തെ 2019 ലെ അർജുന പുരസ്കാരത്തിന് ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;https://malayalam.news18.com/news/sports/malayali-athlete-mohammed-anas-receives-arjuna-award-rv-150203.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ജീവിത രേഖ==
1994 സെപ്തംബർ 17ന് കേരളത്തിലെ [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമേൽ|നിലമേലിൽ]] ജനിച്ചു. പൂർണ നാമം മുഹമ്മദ് അനസ് യഹ്‌യ.

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കായികതാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1994-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>jca4yr92i3ksmv915kpzhun78t2xro2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>യി ജനത</title>
    <ns>0</ns>
    <id>356975</id>
    <revision>
      <id>4615472</id>
      <parentid>4541282</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16105" sha1="b1yvk52j0qck7lroo030a96b3dgwwsy" xml:space="preserve">{{prettyurl|Yi people}}
{{Infobox ethnic group
|group=Yi&lt;br /&gt;{{lang|ii|ꆈꌠ}}&lt;br /&gt;彝族
|image=[[File:Yi-Minority.JPG|250px]]
Alternative names:&lt;br&gt;''Nuosu'' and dozens of others
|poptime=7,762,286&lt;ref&gt;[http://www.china.org.cn/english/features/EthnicGroups/136960.htm China.org.cn - The Yi Ethnic Group]&lt;/ref&gt;
|popplace= China: [[Yunnan]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Guangxi]]&lt;br/&gt; [[Vietnam]] 4,541 (2009)&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 2009 Vietnam Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724|publisher=General Statistics Office of Vietnam: Central Population and Housing Census Steering Committee|date=June 2010|accessdate=2013-11-26|page=135|archive-date=2013-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018040824/http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; [[Thailand]]
|langs= [[Southwestern Mandarin|Mandarin]], [[Yi language|Yi]] &lt;small&gt;(minority)&lt;/small&gt;
|rels=[[Bimoism]], minority of [[Buddhists]] and [[Christians]]
|related=[[Hani People|Hani]], [[Nakhi people|Naxi]], [[Qiang people|Qiang]], [[Tibetan people|Tibetan]], possibly [[Tujia people|Tujia]].
}}
[[ചൈന]], [[വിയറ്റ്‌നാം]], [[തായ്‌ലാന്റ്]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു ആദിമ ജനവിഭാഗമാണ് '''യി ജനങ്ങൾ - Yi people''' അല്ലെങ്കിൽ '''ലോലോ ജനങ്ങൾ - Lolo people'''&lt;ref&gt;[[Nuosu language|Nuosu]]: {{lang|ii|ꆈꌠ}} {{IPA-xx|nɔ̄sū|}}; Chinese transcription: 诺苏 ''Nuòsū''; {{zh|c=彝族|p=Yízú}}; [[Vietnamese language|Vietnamese]]: ''Lô Lô''; [[Thai language|Thai]]: โล-โล, ''Lo-Lo''&lt;/ref&gt; എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
80 ലക്ഷത്തോളമാണ് ഇവരുടെ മൊത്തം ജനസംഖ്യ കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്. 
ചൈനയിലെ ആദിമ ജനവിഭാഗങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ ഇവർ ഏഴാം സ്ഥാനത്താണ്. ചൈനയിലെ ഗ്രാമീണ മേഖലയിലാണ് ഇവർ പ്രധാനമായും വസിക്കുന്നത്. സിച്ചുവാൻ, യുന്നൻ, ഗുയിസോഹു ഗുഹാങ്‌സി എന്നീ ഗ്രാമ പ്രദേശത്താണ് ഇവർ കൂടുതലും വസിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി മലമ്പ്രദേശങ്ങളിലാണ് ഇവരുടെ വാസം. 1999 ലെ കണക്കു പ്രകാരം നോർത്ത് ഈസ്‌റ്റേൺ വിയറ്റനാമിലെ ലാവോ കായി പ്രവിശ്യയിലെ ഹാ ഗിയാങ്, ലാവോ കായി എന്നിവിടങ്ങളിൽ 3300 ലോ ലോ ജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്നുണ്ട്. 
യി ജനങ്ങൾ ലോലോയിഷ് ഭാഷയുടെ വിവിധ വകഭേദങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. സിനോ തിബെത്തൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തൽ ഉൾപ്പെട്ട ബർമ്മീസ് ഭാഷയോട് വളരെ സാമ്യമുള്ള ഭാഷയാണ് ലോലോയിഷ് ഭാഷ. യി അക്ഷരമാല ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്ന നുഒസു ഭാഷയാണ് ഇതിലെ പ്രിസ്റ്റിജ് ഭാഷ.
==സ്ഥാനം==
80 ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന യി ജനങ്ങളിൽ, 4.5 ദശലക്ഷത്തിൽ അധികം പേർ വസിക്കുന്നത് യുന്നാൻ പ്രവിശ്യയിലാണ്. 2.5 ദശലക്ഷം പേർ തെക്കൻ സിച്ചുവാൻ പ്രവിശ്യയിലും. ഗുയിസോഹു പ്രവിശ്യയുടെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൂലയിലാണ് 10 ലക്ഷത്തോളം യി ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്നത്. മിക്കവാറും യി ജനങ്ങളും സാധാരണയായി വസിക്കുന്നത് പർവ്വത മേഖലകളിലാണ്. ചൈനയുടെ നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ദൂരെയുള്ള പർവ്വതങ്ങളുടെ ചെരിവുകളിലും ഇവർ വസിക്കുന്നുണ്ട്.
&lt;ref name=&quot;china.org.cn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}&lt;/ref&gt;
==ഉപവിഭാഗങ്ങൾ==
[[File:Ethnic_Yi_Costume_Butuo_Sichuan_China.jpg|സിച്ചുവാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ഒരു യി വനിത|thumb|250px]]

യി ജനങ്ങളിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളെ കാണുന്നത് പല രീതിയിലാണ്. നിസു, സാനി, അക്‌സി, ലോ ലോ, അച്ചേഹ് എന്നീ ഉപ വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ ഇവർ പരസ്പരം സ്പഷടമല്ലാത്ത ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നു. ചൈനീസ് ഭാഷയുടെ ഏക വംശീയതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് വിഭാഗമായിരിക്കുന്നത്,
വിവിധ പ്രാദേശിക സ്ഥാനപ്പേരിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇവരെ മൂന്നായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.:
*'''നി''' -  '''Ni''' ({{lang|ii|ꆀ}}) നുവോസു എന്നാണ് ഇവരുടെ സ്ഥാനപ്പേര്. നാസു ജനങ്ങൾ, നെസു, നിസു എന്നൊക്കെ ഇവർ അറിയപ്പെടുന്നു.ഈ വിഭാഗത്തിലെ മറ്റൊരു വൈവിധ്യമുള്ള വിഭാഗമാണ് സാനി വിഭാഗം.

*'''ലോലോ''' - ലോലോ എന്ന ജാതിപ്പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വിഭാഗമാണിത്. ലോലോപു എന്നും അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. കടുവയെ ആരാധിക്കുന്ന ജനവിഭാഗമാണ് ഇവർ. ലോ എന്നാൽ ടൈഗർ എന്നാണ് ഇവരുടെ ഭാഷവകഭേദം.

*'''മറ്റുള്ളവ''' യി ജനങ്ങളുടെ മറ്റു ജാതികൾ ഉൾപ്പെടുന്നവയാണിത്. ഇവരിൽ ചിലർ മറ്റു വംശീയ വിഭാഗങ്ങളിൽ പെട്ടവരായിരിക്കാം. എന്നാൽ ചൈനീസിൽ ഇവരെ യി ജനവിഭാഗങ്ങളിലായാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്. ചൈനയിലെ പുരാതന വംശീയ വിഭാഗമായ പു  Pu (Chinese: 濮) ഇതിൽ യോജിക്കുന്നു. വടക്കൻ യി ഇതിഹാസങ്ങളിലും യി ജനങ്ങൾ പു ജനങ്ങളെ കീഴടക്കിയെന്ന് പറയുന്നു. ആധുനിക ലിയാങ്ഷാനിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ് പു ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്നത്.
[[File:Yi woman in traditional dressing.jpg|പരമ്പരാഗത വസ്ത്രം ധരിച്ച ഒരു യി വനിത|thumb|250px]]

==ചരിത്രം== 

ഇന്നത്തെ പശ്ചിമ ചൈനയിലെ പുരാതന ഖിയാങ് ജനങ്ങളാണ് യി ജനങ്ങളാണ് യി ജനങ്ങളുടെ പൂർവ്വീകരെന്നാണ് ചില പണ്ഡിതൻമാർ വിശ്വസിക്കുന്നത്. തിബെത്തൻ, നാക്‌സി, ഖിയാങ് ജനങ്ങളുടെ പൂർവ്വീകരാണ് ഇവർ എന്നും അഭിപ്രായമുണ്ടിവർക്ക്.
തെക്കുകിഴക്കൻ തിബെത്തിൽ നിന്ന് സിച്ചുവാൻ വഴി യുന്നൻ പ്രവിശ്യയിലേക്ക് കൂടിയേറിയവരാണ് യി ജനങ്ങൾ. ഇപ്പോൾ യി ജനങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വസിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് യുന്നാൻ. 
അചേതനവസ്തുക്കളിലും പ്രകൃതിയുടെ പ്രതിഭാസങ്ങളിലും ജീവനുണ്ടെന്ന സിദ്ധാന്തമാണ് അനിമിസം പിൻപറ്റുന്ന ജനവിഭാഗമാണ് യി ജനത.ബിമോയിസം ആദിമ മതമാണ് ഇവർ വിശ്വസിക്കുന്നത്. 
യി ജനങ്ങൾ അവരുടെ അതുല്യമായ സചിത്ര അക്ഷരങ്ങളിൽ ഏതാനും പുരാതന മതഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഇപ്പോഴും നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ബുദ്ധമതം ദാവോയിസം എന്നിവയിലെ പലകാര്യങ്ങളും ഇവരുടെ മതത്തിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.
ലിയാങ്ഷാൻ പടിഞ്ഞാറൻ യുന്നാൻ എന്നിവിടങ്ങളില പല യി ജനങ്ങളും അടിമത്തത്തിന്റെ സങ്കീർണതകൾ പേറുന്നവരാണ്. നുവോഹുവോ അല്ലെങ്കിൽ കറുത്ത യി (കുലീനർ), ഖുനുവോ - വെളുത്ത യി (സാധാരണക്കാർ), അടിമകൾ എന്നിങ്ങനെ ജനങ്ങൾ ഇവരെ വേർത്തിരിക്കുന്നുണ്ട്. വെളുത്ത യി ജനങ്ങൾ സ്വതന്ത്രരും സ്വന്തമായി ആസ്തിയുള്ളവരുമാണ്. എന്നാൽ, അടിമകൾ യജമാനന്മാരാൽ കെട്ടിയിട്ട രൂപത്തിതാണ്. മറ്റു വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ അടിമകളായി പിടിക്കപ്പെടുന്നു.
.&lt;ref&gt;Martin Schoenhals ''Intimate Exclusion: Race and Caste Turned Inside Out'' 2003- Page 26  &quot;A non-slave-owning Black Yi, or a poor one, was nonetheless always higher in caste status than any White Yi, even a wealthy one or one owning slaves, and the Black Yi manifested this superiority by refusing to marry White Yi even if the latter ...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barbara A. West ''Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania'' 2009 - Page 910 &quot;Yi society prior to the revolution in 1949 was divided into four ranked classes or castes: Nuohuo, or Black Yi; Qunuo, or White Yi; Ajia; and Xiaxi. The Nuohuo, or Black Yi, was the highest and smallest caste at just about 7 percent of the ...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Yongming Zhou  Anti-Drug Crusades in Twentieth-Century - China: Nationalism, ... - 1999 - Page 150 &quot;The black Yi (about 7 percent of the population) made up the aristocratic ruling class, and the white Yi held subordinate status. Within the white Yi, however, there were three subgroups: Qunuo, Anjia, and Jiaxi. Qunuo (about 50 percent of the ...&quot;)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Robert Ramsey ''The Languages of China'' 1987- Page 253 &quot;The Black Yi looked down on farming, and all cultivation was traditionally done by White Yi and slaves. The Black Yi were responsible only for administration and military protection. Even so, however, they usually took great care to tend to their ...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stevan Harrell ''Perspectives on the Yi of Southwest China''  2001 - Page 174 &quot;One village is for Black Yi, who speak Black Yi language. One village is for White Yi, who speak White Yi language. One place is for Red Yi, who speak Red Yi language. One village is for Gan Yi, who speak Gan Yi language. One village is for ...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daniel H. Bays Christianity in China: From the Eighteenth Century to the Present  1999- Page 144 &quot;In the local hierarchy of ethnic groups, they ranked near the bottom, below the Chinese, the Yi aristocracy (Black Yi) and free men (White Yi), and the Hui, closer to the Yi slave caste.&quot;&lt;/ref&gt;
==ഐതിഹ്യം==
മിക്കവാറും യി ജനങ്ങൾ അവരുടെ അവരുടെ മുൻഗാമി ഒരേയാളാണെന്നാണ് വിശ്വാസം - അപു ദുമു ꀉꁌꅋꃅ or ꀉꁌꐧꃅ (Axpu Ddutmu or Axpu Jjutmu).
അപു ദുമുവിന് മൂന്ന് ഭാര്യാമാരും ആറ് ആൺമക്കളുമായിരുന്നു. ഓരോ ഭാര്യമാലരിലും രണ്ടു മക്കൾ വീതം.
ഏറ്റവും മൂത്ത രണ്ട് ആൺമക്കൾ യുന്നാൻ പിടിച്ചെടുക്കുകയും അവിടെ താമസം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം.

==അവലംബം==
{{reflist}}
==പുറം കണ്ണികൾ==
{{Commons category|Yi people}}
{{EB1911 poster|Lolos}}
*China.org.cn. &quot;[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm The Yi ethnic minority]&quot;.
*Yu-Hsiu Lu. &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs The Dishi septet] Traditional music and dance Documentation.&quot;
*Peoples.org. &quot;[https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ Yi Peoples of China]&quot;.
*Yizuren.com. &quot;[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 Huge string instruments of the Yi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=2015-08-03 }}&quot;.
*Vermander, B. &quot;[http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&amp;lan=3 The Yis of Liangshan Prefecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&amp;lan=3 |date=2012-02-06 }}&quot;.
*Vermander, B. &quot;[http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&amp;lan=3 Nuosu Religion: Rituals, Agents and Belief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&amp;lan=3 |date=2012-06-25 }}&quot;.
*Ayi Bamo. &quot;[http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&amp;lan=3 The Bi-mox in The Liangshan Yi Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&amp;lan=3 |date=2012-02-06 }}.&quot;
*''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress Perspectives on the Yi of Southwest China]''. Edited by Stevan Harrell.
*[http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml Map share of ethnic by county of China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=2016-01-01 }}
*[https://www.rehahnphotographer.com/ethnic-minorities-in-vietnam/ The LoLo ethnic group in Vietnam]

{{CEG}}
{{Ethnic groups in China}}
{{Sichuan topics}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>b1yvk52j0qck7lroo030a96b3dgwwsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റാപ്സൊഡീ ഇൻ ഓഗസ്റ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357187</id>
    <revision>
      <id>4615500</id>
      <parentid>3970164</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15492" sha1="o3hofl27287i620dojhehkhsjduzs2p" xml:space="preserve">{{Infobox film
|name       = റാപ്സൊഡീ ഇൻ ഓഗസ്റ്റ്
|image      = RHAPSODY IN AUGUST.JPG
|director   = [[Akira Kurosawa|അകിര കുറോസാവ]]
|producer   = ഹിസാവോ കുറോസാവ
|writer     = റാപ്സൊഡീ ഇൻ ഓഗസ്റ്റ്
| starring       = {{plainlist|
* [[Sachiko Murase|സാചികോ മുറാസേ]]
* [[Hidetaka Yoshioka|ഹിഡേടാക യോഷിയോക]]
* [[Richard Gere|റിച്ചാർഡ് ഗീർ]]}}
|studio     = [[Shochiku|ഷോചികു ഫിലിംസ് ലിമിറ്റഡ്.]]
|distributor= [[Shochiku|ഷോചികു ഫിലിംസ് ലിമിറ്റഡ്.]]
|released   = {{film date|1991|5|25|df=yes}}
|runtime    = 98 മിനിട്ടുകൾ
|country    = ജപ്പാൻ
|language   = ജാപ്പനീസും ഇംഗ്ലീഷും
|music      = [[Shin’ichirō Ikebe|ഷിനിച്ചിറോ ഇകേബേ]]
|budget     =
|}}
{{nihongo|'''''റാപ്സൊഡീ ഇൻ ഓഗസ്റ്റ്'''''|八月の狂詩曲|Hachigatsu no rapusodī (Hachigatsu no kyōshikyoku)}} 1991 -ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു ജാപ്പനീസ് [[film|ചലച്ചിത്രമാണ്]]. [[Akira Kurosawa|അകിര കുറോസാവയാണ്]] സംവിധായകൻ. നാഗസാക്കിയിലെ ആറ്റം ബോംബാക്രമണത്തിൽ സ്വന്തം ഭർത്താവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു വൃദ്ധയായ [[hibakusha|ഹിബാകുഷയാണ്]] പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഇവർ വേനൽക്കാലത്ത് കൊച്ചുമക്കളെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ്. [[Hawaii|ഹവായിയിൽ]] താമസിക്കുന്ന വളരെക്കാലമായി കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത സഹോദരൻ മരിക്കുന്നതിന് മുൻപായി തന്നെക്കാണണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യം ഇവർ അറിയുന്നു. സുസുജിറോ എന്നാണ് സഹോദരന്റെ പേര്. [[United States|അമേരിക്കൻ]] നടനായ [[Richard Gere|റിച്ചാർഡ് ഗീർ]] ആണ് സുസുജിറോയുടെ മകനായ ക്ലാർക്കായി അഭിനയിക്കുന്നത്. [[64th Academy Awards|64-ആമത് അക്കാദമി അവാർഡിന്റെ]] [[Academy Award for Best Foreign Language Film|മികച്ച വിദേശഭാഷാ ചിത്രവിഭാഗത്തിൽ]] ജപ്പാനിൽ നിന്ന് ഈ ചിത്രമാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തതെങ്കിലും ഇത് നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടില്ല.&lt;ref&gt;Margaret Herrick Library, Academy of Motion Picture Arts and Sciences&lt;/ref&gt;

==കഥ==
ജപ്പാനിലെ ആറ്റം ബോംബാക്രമണത്തെപ്പറ്റി മൂന്ന് തലമുറകളുടെ പ്രതികരണമാണ് ഈ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ കഥ. നാഗസാക്കിയിലെ ബോംബാക്രമണത്തിൽ ഭർത്താവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട വൃദ്ധയായ സ്ത്രീയാണ് കേൻ. കേനിന്റെ രണ്ട് കുട്ടികളും അവർ വിവാഹം കഴിച്ചവരുമാണ് അടുത്ത തലമുറ. ഇവരെല്ലാം [[Post-Occupation Japan|യുദ്ധശേഷമുള്ള ജപ്പാനിലാണ്]] വളരുന്നത്. ഇവരുടെ കസിനായ ക്ലാർക്ക് ([[Richard Gere|റിച്ചാർഡ് ഗീർ]]) അമേരിക്കയിലാണ് വളരുന്നത്. കേനിന്റെ നാല് കൊച്ചുമക്കൾ [[Japanese post-war economic miracle|ജപ്പാന്റെ സാമ്പത്തികവളർച്ചയ്ക്ക്]] ശേഷമാണ് ജനിച്ചത്. ഇവരാണ് ചിത്രത്തിലെ സംഭാഷണങ്ങൾ ഭൂരിഭാഗവും പറയുന്നത്. 

കേനിന്റെ കൊച്ചുമക്കൾ [[Kyūshū|ക്യൂഷുവിലെ]] ഗ്രാമവസതിയിൽ അവരെ സന്ദർശിക്കാനായി ഒരു വേനൽക്കാലത്ത് വരുന്നു. ഇവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ ഹവായിയിൽ കേനിന്റെ സഹോദരനാണ് എന്ന് സംശയിക്കുന്ന ഒരാളെ കാണാനായി പോകുന്നു. കുട്ടികൾക്ക് ഗ്രാമജീവിതം മടുപ്പായാണ് തോന്നുന്നത്. മുത്തശ്ശിയുടെ പാചകം ഇവർക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ അവസരത്തിൽ തന്നെ ഇവർ നാഗസാക്കിയിലേയ്ക്ക് രക്ഷപെടുന്നു. 1945 -ൽ തങ്ങളുടെ മുത്തച്ഛൻ മരിച്ച സ്ഥലം ഇവർ കാണുന്നു. ഇവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ആദ്യമായാണ് ഇവർ ആറ്റം ബോംബാക്രമണത്തെപ്പറ്റി അറിയുന്നത്. ഇവർ പതിയെ തങ്ങളുടെ മുത്തശ്ശിയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ആരംഭിക്കുന്നു. ബോംബാക്രമണം നടത്തിയതിന് അവർ അമേരിക്കയെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും ആരംഭിക്കുന്നു. 

ഇതിനിടെ അമേരിക്കയിലുള്ള തങ്ങളുടെ സഹോദരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇവർക്കൊരു ടെലിഗ്രാം ലഭിക്കുന്നു. ഇവർ പണക്കാരാണ്. തങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഇവർ ഹവായിയിലെ തങ്ങളുടെ പൈനാപ്പിൾ തോട്ടത്തിന്റെ മേൽനോട്ടപ്പണി ഏൽപ്പിക്കാൻ അമേരിക്കയിലെ ബന്ധുക്കൾ തയ്യാറാണ്. മറുപടിയിൽ കൊച്ചുമക്കൾ ബോംബാക്രമണത്തെപ്പറ്റി പറയുന്നു. ഇത് അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് ദേഷ്യമുണ്ടാക്കുന്നു. പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുവാൻ ഒരു ജാപ്പനീസ് അമേരിക്കൻ ബന്ധു (ക്ലാർക്ക്) കേനിനെ സന്ദർശിക്കുവാനായി ജപ്പാനിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുന്നു. കേനും കൊച്ചുമക്കളും ക്ലാർക്കുമായി ബോംബാക്രമണത്തെപ്പറ്റി സംസാരിച്ച് ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തുന്നു. 

== അഭിനേതാക്കൾ ==
*[[Sachiko Murase|സചികോ മുറാസേ]] - കേൻ (മുത്തശ്ശി)
*[[Hisashi Igawa|ഹിഷാഷി ഇഗാവ]] - ടാഡാവോ (കേനിന്റെ മകൻ)
*[[Narumi Kayashima|നറൂമി കയാഷിമ]]  - മാചികോ (ടഡാവോയുടെ ഭാര്യ)
*[[Tomoko Otakara|ടോമോകോ ഒടാകാര]] - ടാമി (ടഡാവോയുടെ മകൾ)
*[[Mitsunori Isaki|മിറ്റ്സുനോരി ഇസാകി]] - ഷിൻജിറോ (ടഡാവോയുടെ മകൻ)
*[[Toshie Negishi|ടോഷിയേ നെഗിഷി]] - യോഷിയേ (കേനിന്റെ മകൾ)
*[[Hidetaka Yoshioka|ഹിഡേടാക യോഷിയോക]] - ടറ്റേയോ (യോഷിയേയുടെ മകൻ)
*[[Choichiro Kawarazaki|ചോയിചിറോ കവാറസാകി]] - നൊബോറു (യോഷിയേയുടെ ഭർത്താവ്)
*[[Mieko Suzuki|മിയേകോ സുസുകി]] - മിനാകോ (യോഷിയേയുടെ മകൾ)
*[[Richard Gere|റിച്ചാർഡ് ഗീർ]] - ക്ലാർക്ക് (കേനിന്റെ മരുമകൻ)

== സ്വീകരണം ==
ചില വിമർശകർ ആറ്റം ബോംബാക്രമണത്തെ ഒരു [[war crime|യുദ്ധക്കുറ്റമായി]] ചിത്രത്തിൽ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Pacific War|പസഫിക് യുദ്ധത്തിൽ]] [[Japanese war crimes|ജപ്പാന്റെ യുദ്ധക്കുറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച്]] പരാമർശിക്കുന്നില്ല എന്നത് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. [[1991 Cannes Film Festival|1991-ലെ കാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ]],&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/84/year/1991.html |title=Festival de Cannes: Rhapsody in August |accessdate=2009-08-12 |work=festival-cannes.com |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://archive.today/20130123015409/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/84/year/1991.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ ചിത്രം പ്രദർശിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഒരു പത്രലേഖകൻ &quot;എന്തുകൊണ്ടാണ് ബോംബിടേണ്ടിവന്നത്?&quot; എന്ന ചോദ്യം പത്രസമ്മേളനത്തിൽ ഉയർത്തി. [[Tokyo Film Festival|ടോക്യോ ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ]][[Japanese militarism|ജപ്പാന്റെ സൈനികതയെ]] എതിർക്കുന്നവർ കുറോസാവ എന്തുകൊണ്ടാണ് ബോംബാക്രമണത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച ചരിത്രത്തെ അവഗണിച്ചതെന്ന ചോദ്യമുയർത്തി.  

യുദ്ധങ്ങൾ ഗവണ്മെന്റുകൾ തമ്മിലാണെന്നും ജനങ്ങൾ തമ്മിലല്ലെന്നുമായിരുന്നു ഇതെപ്പറ്റി കുറോസാവയുടെ പ്രതികരണം. തനിക്ക് [[anti-American|അമേരിക്കാവിരുദ്ധ]] അജണ്ടയൊന്നുമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19920221%2FREVIEWS%2F202210302%2F1023 | work=Chicago Sun-Times | title=Rhapsody In August | access-date=2016-11-28 | archive-date=2012-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120716192450/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19920221%2FREVIEWS%2F202210302%2F1023 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ജാപ്പനീസ് ഭാഷയിലെ പേര് ==
ജാപ്പനീസ് പേര് 八月の狂詩曲 (''ഹാച്ചിഗാറ്റ്സു നോ റാപുസോഡീ'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഹാച്ചിഗാറ്റ്സു നോ ക്യോഷിക്യൊകു'' എന്നാണ്.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0101991/ The Internet Movie Database]&lt;/ref&gt; &quot;八月&quot; എന്നാൽ ഓഗസ്റ്റ് എന്നാണർത്ഥം. &quot;狂詩曲&quot; എന്നാൽ റാപ്സൊഡീ എന്നാണ് അർത്ഥം. [[kanji|കഞ്ജി]] വാക്കുകളായ &quot;狂詩曲&quot; സാധാരണഗതിയിൽ &quot;ക്യോഷിയോകു&quot; എന്നാണ് ഉച്ചരിക്കുന്നത്. ജപ്പാനിൽ 1991 -ൽ ഈ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തപ്പോൾ കുറോസാവ [[furigana|ഫ്യൂറിഗാന]] &quot;ラプソディー റാപുസോഡി&quot; എന്ന വാക്ക് &quot;狂詩曲&quot; എന്ന വാക്കിനോട് കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ഇത് ജപ്പാനീസ് ഭാഷയുടെ സാധാരണ ഉപയോഗരീതിയല്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shochiku.co.jp/video/japanese/ha/dvd/da0721.html |title=Shochiku official web site (Japanese) |access-date=2016-11-28 |archive-date=2007-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031134638/http://www.shochiku.co.jp/video/japanese/ha/dvd/da0721.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Akira Kurosawa, Masato Harada. (1995). ''Akira Kurosawa Talks'' (黒澤明語る Kurosawa Akira kataru). Benesse Corporation (Japanese)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kazuko Kurosawa. (2004). ''Papa, Akira　Kurosawa'' (パパ、黒澤明 Papa, Kurosawa Akira), page 306. Bungei Shunjū. (Japanese)&lt;/ref&gt;

==ഇവയും കാണുക==
* [[Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki|ഹിറോഷിമയിലെയും നാഗസാക്കിയിലെയും ആറ്റം ബോംബാക്രമണം]]
* [[Hibakusha|ഹിബാകുഷ]]
* [[Japanese-American|ജാപ്പനീസ് അമേരിക്കൻ]]
* [[List of submissions to the 64th Academy Awards for Best Foreign Language Film|64-ആം അക്കാദമി അവാർഡിന് സമർപ്പിച്ച വിദേശഭാഷാചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക]]
* [[List of Japanese submissions for the Academy Award for Best Foreign Language Film|അക്കാദമി അവാർഡിലെ മികച്ച വിദേശഭാഷാചിത്ര വിഭാഗത്തിൽ സമർപ്പിച്ച ചിത്രങ്ങൾ]]

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{IMDb title|0101991}}
*{{rotten-tomatoes|rhapsody-in-august}}
* ''[http://www.jmdb.ne.jp/1991/do001040.htm Rhapsody in August] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235552/http://www.jmdb.ne.jp/1991/do001040.htm |date=2016-03-03 }}'' {{In lang|ja}} at the [[Japanese Movie Database]]

{{Akira Kurosawa}}
[[വർഗ്ഗം:ജപ്പാനീസ്-ഭാഷാ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജപ്പാനീസ് ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അകിര കുറൊസാവ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>o3hofl27287i620dojhehkhsjduzs2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Azeezmanjiyil</title>
    <ns>2</ns>
    <id>360188</id>
    <revision>
      <id>4615589</id>
      <parentid>4548259</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azeezmanjiyil</username>
        <id>9005</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4615589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31818" sha1="rxbbkxca151ccd4kg6lf7sbmpd11zo4" xml:space="preserve">മഞ്ഞിയിൽ ഖാദർ,ഐഷ ദമ്പതികളുടെ പത്ത്‌ മക്കളിൽ ആറാമത്ത മകനാണ്‌ അബ്‌ദുൽ അസീസ് മഞ്ഞിയിൽ.

തൃശൂർ ജില്ലയിലെ മുല്ലശ്ശേരി തിരുനെല്ലൂർ പൗര പ്രമുഖനായിരുന്ന രായം മരക്കാർ വീട്ടിൽ മഞ്ഞിയിൽ ബാപ്പുട്ടി സാഹിബിന്റെ മകൻ ഖാദർ മഞ്ഞിയിലാണ്‌ പിതാവ്‌. 1982 ൽ പിതാവ്‌ ഇഹലോക വാസം വെടിഞ്ഞു. പാരമ്പര്യ ഭിഷഗ്വരന്മാരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്ന തൊയക്കാവ്‌ ഏർ‌ച്ചം വീട്ടിൽ അമ്മുണ്ണി വൈദ്യരുടെ മകൾ ഐഷയാണ്‌ മാതാവ്‌.2017 ഒക്‌ടോബർ 5 ന്‌ തൊണ്ണൂറ്റിയൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ ഉമ്മ പരലോകം പൂകി.

1980 ൽ ആയിരുന്നു പ്രവാസത്തിന്റെ തുടക്കം.1985 ലായിരുന്നു വിവാഹം.1999 അവസാനം വരെ കുടും‌ബം ദോഹയിലുണ്ടായിരുന്നു.അഞ്ച്‌ മക്കളുടെ പിതാവ്‌.ഖത്തറിലെ മാഫ്‌കൊ എന്ന സ്ഥാപനത്തിൽ ജോലി.മൂത്ത മകൻ അബ്‌സ്വാർ പതിമൂന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ പരലോകം പൂകി.രണ്ടാമത്തെ മകൻ അൻസാർ ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു.

ഐക്കപ്പറമ്പിൽ സുബൈറയാണ് ഭാര്യ. അബ്‌സ്വാർ(മണിദീപം), അൻസാർ,ഹിബ,ഹമദ്,അമീന എന്നിവരാണ് മക്കൾ.മരുമക്കൾ:- ഷമീർ മൻ‌സൂർ നമ്പൂരി മഠം,ഇർ‌ഫാന ഇസ്‌ഹാക്‌ കല്ലയിൽ.ഹിബ ഷിബിലി ബുഖാറയിൽ പേരമക്കൾ:മുഹമ്മദ് ഫലഖ്,മുഹമ്മദ് ഫായിഖ്.

2000 മുതൽ മുല്ലശ്ശേരി ആരോഗ്യ കേന്ദ്രത്തിനു തൊട്ടാണ്‌ താമസം.വിശാല മഹല്ലിനും പ്രദേശത്തിനും വേണ്ടി സാധ്യമാകുന്ന സേവനങ്ങളിൽ സഹകരിച്ചു വരുന്നു.

&lt;nowiki&gt;-------&lt;/nowiki&gt;

1966 മുതൽ 69 വരെ തിരുനെല്ലൂർ എ.എം.എൽ.പി സ്‌കൂളിലായിരുന്നു പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം.പ്രൈമറി വിദ്യാലയത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം പഠിപ്പിച്ച അധ്യാപിക ഏലിയ കുട്ടി ടീച്ചറും മദ്രസ്സയിലെ ആദ്യത്തെ അധ്യാപകൻ മൂക്കലെ മുഹമ്മദ്‌ മുസ്‌ല്യാരുമായിരുന്നു.മദ്രസ്സയിൽ ചേർത്തതിന്റെ ശേഷമാണ്‌ സ്‌കൂളിൽ ചേർ‌ത്തത്.പോൾ മാഷും  സരോജനി ടീച്ചറും അധ്യാപകരായിരുന്നു.

സെന്റ്‌ ആന്റണീസ്‌ പുവ്വത്തൂരിൽ അപ്പർ പ്രൈമറിയും,ഹൈസ്‌കൂൾ പഠനം 1974 - 76 കളിൽ വെന്മേനാട്‌ എം.എ.എസ്.എം കലാലയത്തിലുമാണ്‌ അഭ്യസിച്ചത്‌.

പുവ്വത്തൂർ‌ സ്‌കൂളിലെ ഫാത്വിമ ടീച്ചർ,ദേവകി ടീച്ചർ,മാർ‌ഗരറ്റ് ടീച്ചർ,ജോസ്‌ മാഷ്‌,ജോസഫ്‌ മാഷ്‌,ജോണി മാഷ്‌ വിശിഷ്യാ പ്രധാനാധ്യാപകൻ സെബാസ്റ്റ്യൻ മാഷ്‌ തുടങ്ങിയ ആദരണീയരാവർ പ്രാർ‌ഥനാ പൂർ‌വ്വം ഓർ‌മ്മിക്കപ്പെടുന്നവരാണ്‌.

വെന്മേനാട്‌ വിദ്യാലയത്തിലെ പ്രധാനധ്യാപകനായിരുന്ന അബ്‌ദുല്ല കുട്ടിമാഷ്‌, അബൂബക്കർ മാഷ്‌,മുഐമിൻ മാഷ്‌,ജോർ‌ജ്‌ മാഷ്‌,വിജയൻ മാഷ്‌,ഇട്ടൂപ്പുണ്ണി സാർ,ജമീല ടീച്ചർ,ഐഷ ടീച്ചർ,ഫാത്വിമ ടീച്ചർ,സരോജിനി ടീച്ചർ,പത്മിനി ടീച്ചർ തുടങ്ങിയ അധ്യാപക അധ്യാപികമാരും ഓർ‌മ്മകളിലെ താരങ്ങൾ തന്നെ.

1973 ൽ മദ്രസാ പഠനത്തിനു വിരാമമിട്ടു.ശേഷം ജമാലുദ്ദീൻ മുസ്‌ല്യാർ, കൂറ്റനാട്‌ മുഹമ്മദ്‌ മുസ്‌ല്യാർ എന്നിവരുടെ ദർസിൽ തിരുനെല്ലൂർ ജുമാ മസ്‌ജിദിലും തുടർ‌ന്ന്‌ ഏകദേശം ഒരു വർ‌ഷം കുടും‌ബ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മഞ്ഞിയിൽ പള്ളിയിൽ (മസ്‌ജിദ്‌ തഖ്‌വ) പെരിഞ്ഞനം സുലൈമാൻ മുസ്‌ല്യാരുടെ കൂടെയും ദർ‌സിൽ ചേർ‌ന്നു.ഇടക്ക്‌ വെച്ച്‌ ദർസ്‌ പഠനം നിന്നു.വീണ്ടും 76/77 കളിൽ വെന്മേനാട്‌ കുട്ടോത്ത്‌ അബൂബക്കർ മുസ്‌ല്യാരുടെ ശിക്ഷണത്തിൽ പഠിക്കാൻ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചിരുന്നു.

ബോംബെയിലും പ്രവാസകാലത്തും ഔദ്യോഗിക അനൗദ്യോഗിക വിദ്യാഭ്യാസം തുടർ‌ന്നു പോന്നു.ഖുർ‌ആനിക വിജ്ഞാന സമ്പാദനത്തിലെ വഴികാട്ടികളിൽ ഏറെ സ്‌മരിക്കപ്പെടുന്ന ആദരണീയ വ്യക്തിത്വങ്ങളാണ്‌ കെ.അബ്‌ദുല്ല ഹസനും എം.വി മുഹമ്മദ് സലീം മൗലവിയും.

ആധുനിക സാങ്കേതിക സൗകര്യങ്ങളുടെ സുവർ‌ണ്ണാവസരം ഉപയോഗപ്പെടുത്തി അൽ ജാമിഅ വേൾ‌ഡ് കാമ്പസിന്‌ കീഴിൽ നടത്തിയ മഖാസിദുശ്ശരീഅ,ഉലൂമുൽ ഖുർ‌ആൻ കോഴ്‌സുകളിൽ, ഡോ.സാഫിർ, ഡോ.അബ്‌‌ദുൽ വാസീഹ് എന്നിവർ അധ്യാപകരായിരുന്നു. 

എല്ലാ ഗുരുവര്യന്മാരെയും പ്രാർ‌ഥനാ പൂർ‌വം സ്‌മരിക്കുന്നു.

&lt;nowiki&gt;--------------&lt;/nowiki&gt;

പ്രദേശത്തെ ചുക്കുബസാർ,പുവ്വത്തൂർ,പാവറട്ടി,കാക്കശ്ശേരി തുടങ്ങിയ ഗ്രാമീണ വായന ശാലകളിൽ ഹൈസ്‌കൂൾ പഠന കാലത്ത്‌ തന്നെ അം‌ഗത്വമുണ്ടായിരുന്നു.പത്താം തരം കഴിയും മുമ്പ്‌ തന്നെ പ്രസിദ്ധങ്ങളായ ഒട്ടേറെ ക്ലാസ്സിക്കുകളും/വിശുദ്ധഖുർ‌ആൻ പരിഭാഷയും വായിക്കാൻ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചു.

ഖുർ‌‌ആൻ പരിഭാഷ വായിച്ചതിന്റെ പ്രതികരണമായിരുന്നു മാണിക്യ ചെപ്പ്‌ എന്ന കവിത.ഈ കവിതയുടെ പേരിലാണ്‌ 1993 ൽ കവിതാ സമാഹാരം പ്രതീക്ഷാ തൃശൂർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്‌.2024ൽ മഞ്ഞു തുള്ളികൾ കവിതാ സമാഹാരം വചനം കോഴിക്കോട് പ്രകാശനം ചെയ്‌തു.എ.വി എം ഉണ്ണിയുടെ ഉമറുബ്‌നു അബ്‌ദിൽ അസീസ് എന്ന ചരിത്രാഖ്യായികയ്ക്ക് വേണ്ടി ഗാനങ്ങൾ എഴുതി.പ്രവാസി നാടകക്കാരൻ അഡ്വ:ഖാലിദ് അറയ്ക്കൽ എഴുതി അവതരിപ്പിച്ച എല്ലാ നാടകങ്ങളുടേയും ഗാന രചനയിതാവാണ്‌.

&lt;nowiki&gt;==============&lt;/nowiki&gt;

1980 ഫിബ്രുവരി 15 നായിരുന്നു പ്രവാസത്തിന്റെ പ്രാരം‌ഭം.എന്നാൽ കമ്പനി രൂപീകരണവും മറ്റും നടന്നത്‌ രണ്ട്‌ വർ‌ഷങ്ങൾ‌ക്ക് ശേഷമായിരുന്നു. അതുവരെയുള്ള കാലം ഉടമയുടെ റുവൈസിലുള്ള അതിഥി മന്ദിരത്തിൽ കഴിയാനായിരുന്നു നിയോഗം.ഖത്തറിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരിയായ ദോഹയിൽ നിന്നും നൂറിലേറെ കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ്‌ റുവൈസ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.ഏകദേശം ബഹറൈനുമായി അഭിമുഖം നിൽ‌ക്കുന്ന പഴയ കാല ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ റുവൈസ്.ഇവിടെ നിന്നും മൂന്നു കിലോമീറ്റർ കിഴക്കു ഭാഗത്ത്‌ കടലോരത്താണ്‌ പ്രസ്‌തുത അതിഥി മന്ദിരം.

1982 മാഫ്‌കോ എന്ന കമ്പനിയുടെ ഉപ ഘടകമായ തമീമ ട്രേഡിങിലായിരുന്നു തുടക്കം.അറബികൾ‌ക്കിടയിൽ ഏറെ പ്രസിദ്ധി നേടിയ പാദരക്ഷയുടെ പേരാണ്‌ തമീമ.പിന്നീട്‌ ഈ കമ്പനിയുടെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലും പ്രവർ‌ത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നു.

1992 ൽ മുല്ലശ്ശേരി മേഖലയിലെ മഹല്ലുകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച്‌ പാവറട്ടി ആസ്ഥാനമാക്കി ഉദയം പഠനവേദിയ്‌ക്ക്‌ രൂപം കൊടുക്കുന്നതിൽ പ്രദേശത്തെ സഹൃദയരോടൊപ്പം സഹകരിച്ചു.നന്മയുടെ പ്രബോധകരിൽ നിന്നും പ്രസാരകരിൽ നിന്നും ഊർജവും ആർജവവും നേടിയെടുത്ത ഒരു കൊച്ചു സംഘമാണ് ഇതിന്റെ ബീജാവാപം നടത്തിയത്.

തൊണ്ണൂറുകളിൽ ദോഹയിലെ ഫാമിലി കമ്പ്യൂട്ടർ എന്ന സാങ്കേതിക വിജ്ഞാന ശാഖയിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർ പരിജ്ഞാനം നേടുകയും വെബ്‌ ഡവലപ്‌മന്റ്‌ കോഴ്‌സ്‌ പൂർ‌ത്തിയാക്കുകയും ചെയ്‌തു.1999 അവസാനത്തിൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ ദ്വിഭാഷ വെബ്‌സൈറ്റ് (മലയാളം ഇംഗ്‌ളീഷ്‌)ലോഞ്ച് ചെയ്‌തുകൊണ്ടായിരുന്നു ഇന്റർനെറ്റ്‌ ലോകത്തേക്കുള്ള പടികയറ്റം.സജീവ ബ്‌ളോഗ് എഴുത്തിനോടൊപ്പം സോഷ്യൽ മീഡിയകളിലെ സർ‌ഗാത്മക സാന്നിധ്യവുമാണ്‌.പ്രാദേശിക സാമൂഹിക സാംസ്‌കാരിക രാഷ്‌ട്രീയ രംഗങ്ങളിൽ വിശിഷ്യാ ഓൺലൈൻ രംഗത്തെ സംഭാവനകൾ നിരവധിയത്രെ.

തൂലിക,കവിത,രചന,സാമൂഹികം എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ മഞ്ഞിയിൽ എന്ന ബ്‌ളോഗ് ഓൺലൈൻ ലോകത്ത്‌ പ്രസിദ്ധമാണ്‌.സജീവ ബ്‌ളോഗ് എഴുത്തിനോടൊപ്പം സോഷ്യൽ മീഡിയകളിലെ സർ‌ഗാത്മക സാന്നിധ്യവുമാണ്‌.

പതിനേഴാമത്തെ വയസ്സിൽ 1977 ൽ തിരുനെല്ലൂരിലേയും സമീപ പ്രദേശത്തേയും കലാകാരന്മാർ ഒരുക്കിയ ശാസ്‌ത്രീയ സംഗീത പ്രാധാന്യമുള്ള നാടകത്തിന്‌ ഗാനങ്ങളെഴുതാനുള്ള അവസരമാണ്‌ കലാ സാഹിത്യ രംഗത്തേയ്‌ക്കുള്ള കടന്നു വരവിന്റെ പ്രാരംഭം.രാഗം പുവ്വത്തൂരിലെ വേലായുധൻ വേപ്പുള്ളി ആയിരുന്നു സംഗീത സംവിധാനം നിർവഹിച്ചത്‌. സംഗീത സംവിധാന മേഖലയിൽ പ്രസിദ്ധനായ മോഹൻ സിത്താരയെപ്പോലെയുള്ള കലാകാരന്മരുടെ ആദ്യ കാല സംഗീതക്കളരിയായിരുന്നു ഇത്.പ്രസ്‌‌തുത കലാ സമിതിയുടെ തന്നെ വഴികാട്ടിയും ഗുരുവുമായ പ്രസിദ്ധ ഗായകൻ കെ.ജി സത്താറിന്റെ ശബ്‌ദത്തിൽ ആകശവാണിവിയിലൂടെ രചനകൾ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്.

മക്കത്ത് പൂത്ത പൂവിൻ മണമിന്നും തീർ‌ന്നില്ലാ ...മദീനത്ത് മാഞ്ഞ ഖമറിൻ പ്രഭയിന്നും മാഞ്ഞില്ലാ.. ഏറെ പ്രസിദ്ധിനേടിയ വരികളാണ്‌.

എമ്പതുകളിൽ ബോംബെയിൽ നിന്നിറങ്ങിയിരുന്ന ഗൾഫ് മലയാളിയിൽ നിന്നു തുടങ്ങി നിരവധി ഓൺലൈൻ മാഗസിനുകളിലും ആനുകാലികങ്ങളിലും എഴുതുന്നുണ്ട്.

തൊണ്ണൂറുകളിൽ അസോസിയേഷൻ സം‌ഘടിപ്പിച്ചിരുന്ന കലാ പരിപാടികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്‌ സഹകരിച്ചിരുന്നു. ഖാലിദ്‌ അറക്കൽ,എ.വി.എം ഉണ്ണി കൂട്ട്‌ കെട്ടിൽ അരങ്ങേറിയിരുന്ന നാടകങ്ങളിൽ ഗാനങ്ങൾ,മറ്റ്‌ നാടൻ മപ്പിളാ കലാരൂപങ്ങൾ‌ തുടങ്ങിയവയുടെ രചനകളിലും സജീവമായിരുന്നു.ഖത്തറിൽ ആദ്യമായി വില്ല്‌ പാട്ട്‌, ഉടുക്ക്‌ പാട്ട്‌,വഞ്ചിപ്പാട്ട്,ഓട്ടം തുള്ളൽ തുടങ്ങിയ കേരളീയ കലാ രൂപങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹകരിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നു.

ആഴിക്കടിയിലെ ചിപ്പിയാണ്‌ ഞാൻ...

കയ്യിലെരിയുന്നുണ്ട്‌‌ കൈതിരി 

തുടങ്ങിയ നാടക ഗാനങ്ങൾ ജനപ്രിയങ്ങളായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

അഡ്വ.അറക്കൽ ഖാലിദ് എവി.എം കൂട്ട് കെട്ടിലെ നാടകത്തിന്‌ വേണ്ടി രചിച്ച രചനകൾക്ക്‌,ഖാലിദ് വടകരയുടെ ഭാവാത്മകമായ സം‌ഗീതവും പ്രമോദ് ഐ.സി.ആർ.സിയുടെ ഹൃദ്യമായ പശ്ചാത്തല സം‌ഗീതവും ചേർ‌ന്നപ്പോൾ ഏറെ ആസ്വാദ്യകരമായി മാറി.

വിവിധ തലത്തിൽ നിന്നുള്ള അം‌ഗീകാരങ്ങൾ 1980 കളിലും തൊണ്ണൂറുകളിലും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.2017 ൽ തിരുനെല്ലൂർ ആഗോള പ്രവാസി കൂട്ടായ്‌മയായ ഗ്‌ളോബൽ തിരുനെല്ലുരിന്റെ പ്രത്യേക പുരസ്‌കാരത്തിനും 2018 ൽ കലാകായിക സാം‌സ്‌കാരിക കൂട്ടായ്‌മയായ മുഹമ്മദൻ‌സ്‌ ഖത്തറിന്റെ സമഗ്ര സം‌ഭാവനക്കുള്ള എക്‌സലൻസി അവാർ‌ഡിനും 2019 ൽ നന്മ തിരുനെല്ലുരിന്റെ ഗ്രാമീൺ മീഡിയ അവാർ‌ഡിനും കൂടതെ വിവിധ സാമൂഹ്യ രാഷ്‌ട്രീയ സാം‌സ്‌ക്കാരിക തലങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള അവാർ‌ഡുകൾ‌ക്കും അർ‌ഹനായിട്ടുണ്ട്‌.

തൊണ്ണൂറുകളിലും 2024 ലും എന്റെ മാണിക്യച്ചെപ്പ്, മഞ്ഞുതുള്ളികൾ തുടങ്ങിയ കവിതാസമാഹാരങ്ങൾ യഥാക്രമം കുഞ്ഞുണ്ണി മാഷും സച്ചിദാനന്ദൻ മാഷും പ്രകാശനം ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്.

കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഡി 4 മീഡിയയുടെ ഇന്റർനെറ്റ്‌ പോർട്ടലിൽ ദീർ‌ഘകാലം നെറ്റുലകം പക്തി കൈകാര്യം ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്.മത സാമൂഹ്യ സാം‌സ്‌ക്കാരിക രാഷ്‌ട്രീയ സമകാലിക വിഷയങ്ങളിൽ നൂറുകണക്കിന്‌ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.പ്രവാസ ലോകത്തെ മലയാളം റേഡിയോകളിൽ വിശേഷകാല പരിപാടികളിലെ ശബ്‌ദ സാന്നിധ്യമാണ്‌.

&lt;nowiki&gt;===========&lt;/nowiki&gt;

പരമ്പരാഗത പള്ളി ദർ‌സ് പഠനത്തിലൂടെ വേണ്ടത്ര ശ്രദ്ധിക്കാനൊ പൂർ‌ത്തീകരിക്കാനൊ കഴിയാതെ പോയ അറബി ഭാഷാ പരിജ്ഞാനം മദീന യൂനിവാഴ്‌സിറ്റിയുടെ വ്യ്വസ്ഥാപിതമായ ഓൺ‌ലൈൻ പഠന സം‌വിധാനങ്ങളിലൂടെ പരിപോഷിപ്പിച്ചു.

മഹാമാരിയുടെ പ്രതിസന്ധികാലത്ത്,ഓൺ ലൈൻ പഠന സൗകര്യങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി വിവിധ കോഴ്‌സുകൾ പൂർ‌ത്തീകരിക്കാൻ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചു.

പ്രധാനപ്പെട്ട ചില രചനകൾ അണിയറയിൽ പുരോഗമിക്കുന്നു.നാട്ടു ചരിത്രവും മറ്റു ലേഖന സമാഹാരങ്ങളും താമസിയാതെ മഷിപുരളും.

&lt;nowiki&gt;=============&lt;/nowiki&gt;

1980 ഫിബ്രുവരി 15 നായിരുന്നു പ്രവാസത്തിന്റെ പ്രാരം‌ഭം.എന്നാൽ കമ്പനി രൂപീകരണവും മറ്റും നടന്നത്‌ രണ്ട്‌ വർ‌ഷങ്ങൾ‌ക്ക് ശേഷമായിരുന്നു. അതുവരെയുള്ള കാലം ഉടമയുടെ റുവൈസിലുള്ള അതിഥി മന്ദിരത്തിൽ കഴിയാനായിരുന്നു നിയോഗം.ഖത്തറിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരിയായ ദോഹയിൽ നിന്നും നൂറിലേറെ കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ്‌ റുവൈസ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.ഏകദേശം ബഹറൈനുമായി അഭിമുഖം നിൽ‌ക്കുന്ന പഴയ കാല ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ റുവൈസ്.ഇവിടെ നിന്നും മൂന്നു കിലോമീറ്റർ കിഴക്കു ഭാഗത്ത്‌ കടലോരത്താണ്‌ പ്രസ്‌തുത അതിഥി മന്ദിരം.

1982 മാഫ്‌കോ എന്ന കമ്പനിയുടെ ഉപ ഘടകമായ തമീമ ട്രേഡിങിലായിരുന്നു തുടക്കം.അറബികൾ‌ക്കിടയിൽ ഏറെ പ്രസിദ്ധി നേടിയ പാദരക്ഷയുടെ പേരാണ്‌ തമീമ.പിന്നീട്‌ ഈ കമ്പനിയുടെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലും പ്രവർ‌ത്തിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നു.

1992ൽ മുല്ലശ്ശേരി മേഖലയിലെ മഹല്ലുകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച്‌ പാവറട്ടി ആസ്ഥാനമാക്കി ഉദയം പഠനവേദിയ്‌ക്ക്‌ രൂപം കൊടുക്കുന്നതിൽ പ്രദേശത്തെ സഹൃദയരോടൊപ്പം സഹകരിച്ചു.നന്മയുടെ പ്രബോധകരിൽ നിന്നും പ്രസാരകരിൽ നിന്നും ഊർജവും ആർജവവും നേടിയെടുത്ത ഒരു കൊച്ചു സംഘമാണ് ഇതിന്റെ ബീജാവാപം നടത്തിയത്.

തൊണ്ണൂറുകളിൽ ദോഹയിലെ ഫാമിലി കമ്പ്യൂട്ടർ എന്ന സാങ്കേതിക വിജ്ഞാന ശാഖയിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർ പരിജ്ഞാനം നേടുകയും വെബ്‌ ഡവലപ്‌മന്റ്‌ കോഴ്‌സ്‌ പൂർ‌ത്തിയാക്കുകയും ചെയ്‌തു.1999 അവസാനത്തിൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ ദ്വിഭാഷ വെബ്‌സൈറ്റ് (മലയാളം ഇംഗ്‌ളീഷ്‌)ലോഞ്ച് ചെയ്‌തുകൊണ്ടായിരുന്നു ഇന്റർനെറ്റ്‌ ലോകത്തേക്കുള്ള പടികയറ്റം.സജീവ ബ്‌ളോഗ് എഴുത്തിനോടൊപ്പം സോഷ്യൽ മീഡിയകളിലെ സർ‌ഗാത്മക സാന്നിധ്യവുമാണ്‌.പ്രാദേശിക സാമൂഹിക സാംസ്‌കാരിക രാഷ്‌ട്രീയ രംഗങ്ങളിൽ വിശിഷ്യാ ഓൺലൈൻ രംഗത്തെ സംഭാവനകൾ നിരവധിയത്രെ.

തൂലിക,കവിത,രചന,സാമൂഹികം എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ മഞ്ഞിയിൽ എന്ന ബ്‌ളോഗ് ഓൺലൈൻ ലോകത്ത്‌ പ്രസിദ്ധമാണ്‌.സജീവ ബ്‌ളോഗ് എഴുത്തിനോടൊപ്പം സോഷ്യൽ മീഡിയകളിലെ സർ‌ഗാത്മക സാന്നിധ്യവുമാണ്‌.

2003 ൽ കാലിക്കറ്റ്‌ സർവകലാശാലയുടെ വിദൂരവിദ്യാഭ്യാസ പദ്ധതിവഴി ഉപരി പഠനം പൂർത്തീകരിച്ചു വരുമ്പോഴായിരുന്നു ദീർഘകാല അവധിയിൽ നാട്ടിൽ കഴിയേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടായത്. തന്റെ കഴിവുകൾ കൊണ്ട്‌ സഹൃദയരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയ മൂത്ത പുത്രൻ അബ്‌സ്വാർ എന്ന പ്രതിഭയുടെ ആകസ്‌മിക വിയോഗം.

പ്രസംഗം എഴുത്ത് എന്നീ രംഗങ്ങളിൽ അബ്‌സ്വാർ നടത്തിയ മികവ്` സമാനതകളില്ലാത്തവയായിരുന്നു. മഞ്ഞിയിൽ കുടുംബത്തിനപ്പുറം സമൂഹത്തിനൊന്നടങ്കം ഇന്നും വേദനയൂറുന്ന ഓർമ്മയാണ്‌ അബ്‌സാർ.ഈ ബാലപ്രതിഭയുടെ ഓർമ്മകൾ രചനകൾ എന്നിവ പകർത്തിയ ബ്ളോഗ് ഏറെ വായനക്കാരുള്ള ഒന്നാണ്‌.

അബ്‌സ്വാറിന്റെ രചനകൾ മണിദീപം എന്ന സമാഹാരം ഐ.പി.എച്‌ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.2003ൽ കേരളപ്പിറവി ദിവസം ശൈഖ്‌ മുഹമ്മദ്‌ കാരക്കുന്നും ബാലചന്ദ്രൻ ചുള്ളിക്കാടും ചേർ‌ന്നായിരുന്നു പുസ്‌തകത്തിന്റെ പ്രകാശന കർ‌മ്മം നിർ‌വഹിച്ചത്.

&lt;nowiki&gt;-----&lt;/nowiki&gt;

പ്രവർ‌ത്തന നൈരന്തര്യമില്ലാതെ ദീർ‌ഘ കാലം നിശ്ചലമായിരുന്ന ഖത്തറിലെ തിരുനെല്ലൂർ പ്രവാസി കൂട്ടായ്‌മയെ പ്രവർ‌ത്തന സജ്ജമാക്കുന്നതിൽ നിർ‌ണ്ണായക പങ്കു വഹിച്ചു.

2006 ൽ അബു കാട്ടിലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രഥമ അസോസിയേഷൻ പ്രവർ‌ത്തക സമിതിയിൽ ജനറൽ സെക്രട്ടറി പദവും പിന്നീടുള്ള കാലയളവുകളിൽ വിവിധ നേതൃ പദവികളും അലങ്കരിച്ചു.

സ്വന്തം ഗ്രാമമായ തിരുനെല്ലൂരിനെ അടുത്തറിയാനുതകുന്ന സൈറ്റും പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്‌മയായ ഉദയം പഠനവേദിയുടെ പേജും ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചു പറ്റിയ ഓൺലൈൻ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്‌.പ്രാദേശിക സാമൂഹിക സാംസ്‌കാരിക രാഷ്‌ട്രീയ രംഗങ്ങളിൽ വിശിഷ്യാ ഓൺലൈൻ രംഗത്തെ സംഭാവനകൾ നിരവധിയത്രെ.

2009 ൽ എഫ്‌.സി.സി യും ഖത്തർ ഇന്ത്യൻ മീഡിയ ഫോറവും സം‌യുക്തമായി ഒരുക്കിയ ജേർ‌ണലിസം വർ‌ക്ക്‌ ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുത്തു.പ്രതീപ്‌ മേനോൻ (അമൃത)യായിരുന്നു നേതൃത്വം നൽ‌കിയത്.ജേർണലിസം വർ‌ക്ക്‌ ഷോപ്പ്‌ സമാപന ദിവസം കമലാ സുരയ്യയുടെ മൂത്ത മകൻ എം.ഡി.നാലപ്പാട്‌ സംബന്ധിച്ചിരുന്നു.ജേർണലിസം വർക്ക്‌ ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുത്തവർ‌ക്കുള്ള അം‌ഗീകാരങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചതും എം.ഡി നാലപ്പാടായിരുന്നു.

2013 ൽ ഹാജി കെ.പി അഹമ്മദ്‌ സാഹിബിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള തിരുനെല്ലൂർ മഹല്ല്‌ പ്രവർ‌ത്തക സമിതിയിലേയ്‌ക്ക്‌ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.  തിരുനെല്ലൂർ മഹല്ല്‌ വൈസ്‌ പ്രസിഡന്റ്‌ പദവിയും അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.</text>
      <sha1>rxbbkxca151ccd4kg6lf7sbmpd11zo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലോക ഡിജിറ്റൽ ലൈബ്രറി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>362118</id>
    <revision>
      <id>4615590</id>
      <parentid>4611396</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6623" sha1="8fd3fijoyb8vg7u68klvcxhggkluu0v" xml:space="preserve">{{Infobox website|logo=WorldDigitalLibraryLogoSVG.svg|screenshot=World Digital Library - Launch.png|caption=The World Digital Library homepage on launch day, April 21, 2009|url={{URL|https://www.wdl.org}}|commercial=No|type=[[International education]]|language=[[Multilingual]]|owner=United States|author=[[Library of Congress]]}}[[യുനെസ്കോ|യുനെസ്കോയുടെ]] പിന്തുണയോടെ [[ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്]] നടത്തിവരുന്ന ഒരു പദ്ധതിയാണ്  '''ലോക ഡിജിറ്റൽ ലൈബ്രറി''' ('''World Digital Library''' ('''WDL'''))

== ലക്ഷ്യങ്ങൾ ==
* അന്താരാഷ്ട്രവും പാരസ്‌പരികവുമായ സാംസ്‌കാരങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക.
* ഇന്റർനെറ്റിലെ സാംസ്ക്കാരിക ഉള്ളടക്കം വിപുലീകരിക്കുക.
* വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ, വിദ്യർത്ഥികൾ, പണ്ഡിതന്മാർ, സാധാരണക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് അറിവിന്റെ സ്രോതസ്സുകൾ നൽകുക.
* പങ്കാളിത്ത് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഡിജിറ്റൽ ഡിവൈ‍ഡ് കുറച്ച് ഉവയുടെ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുക.
== പങ്കാളികൾ ==
ലോക ഡിജിറ്റൽ ലൈബ്രറി പദ്ധതിയുടെ പങ്കാളികളുടെ പട്ടിക താഴെ കൊടുക്കുന്നു:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wdl.org/en/about/partners.html|title=About the World Digital Library: Partners|access-date=April 21, 2009|archive-date=2009-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421073435/http://www.wdl.org/en/about/partners.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{col-begin}}{{col-break|width=50%}}
*[http://uwm.edu/libraries/agsl/ American Geographical Society Library, UW Milwaukee]
*[[Bibliotheca Alexandrina]]
*[[Brown University Library]]
*[[Center for the Study of the History of Mexico]]
*[[Columbus Memorial Library]]
*[[Danish Royal Library]]
*[[Egyptian National Library and Archives]]
*[[Instituto Nacional de Antropología e Historia]]
*[[International Federation of Library Associations and Institutions]]
*[[Iraq National Library and Archive]]
*[[John Carter Brown Library]]
*[[King Abdullah University of Science and Technology]]
*[[Library Company of Philadelphia]]
*[[Library of Congress]]
*[[Mamma Haidara Commemorative Library]]
*[[National Archives and Records Administration]]
*[[National Central Library]]&lt;ref name=&quot;partners oldsite&quot;&gt;{{cite web |url=http://project.wdl.org/project/english/partners/ |title=Partners – World Digital Library |accessdate=April 22, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5gEBvHWOy?url=http://project.wdl.org/project/english/partners/ |archivedate=2009-04-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[National Diet Library]]
*[[National Library of Azerbaijan]]
*[[National Library of Brazil]]
{{col-break}}
*[[National Library of China]]
*[[National Library of France]]
*[[National Library of Israel]]
*[[National Library of Korea]]
*[[National Library of Russia]]
*[[National Library of Serbia]]
*[[National Library of Sweden]]
*[[National Library of Uganda]]
*[[National Library of Wales]]
*[[Qatar National Library]], a project of Qatar Foundation
*[[Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies]]
*[[Russian State Library]]
*[[St. Mark Coptic Library]]
*[[Tetouan-Asmir Association]]
*[[University Library in Bratislava]]
*[[University of Pretoria Library]]
*[[Wellcome Library]]
*[[Yale University Library]]
*[[Yeltsin Presidential Library]]
{{col-end}}

== ഇതും കാണുക ==
* Chinese Text Project
* ഡിജിറ്റൽ പബ്ലിക് ലൈബ്രറി ഓഫ് അമേരിക്ക
* Europeana
* ആഗോള മെമ്മറി നെറ്റ്
* [[ഇന്റർനെറ്റ് ആർകൈവ്]]
* National Digital Library Program (NDLP)
* [[പ്രോജക്ട് ഗുട്ടൻബർഗ്]]
* ലോക ഡിജിറ്റൽ ലൈബ്രറി-വിക്കിമീഡിയ പങ്കാളിത്ത

== അവലംബം ==
{{Reflist|2}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
* {{Cite web|url=http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CI/CI/pdf/programme_doc_wdl.pdf|title=The World Digital Library and Universal Access to Knowledge|access-date=2014-02-27|last=Abid|first=Abdelaziz|date=November 2009|website=UNESCO|format=PDF}}
* {{Citation|last=Oudenaren|first=John Van|title=Beyond Access: Digitization to Preserve Culture|date=2012|url=http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CI/CI/pdf/mow/VC_Van_Oudenaren_26_A_1620.pdf|work=Library of Congress|publisher=UNESCO|format=PDF}}
* {{Cite journal|url=http://journals.uic.edu/ojs/index.php/UC/article/view/4720|title=The World Digital Library|last=Oudenaren|first=John Van|date=2012|journal=Uncommon Culture|issue=5/6|volume=3|pages=65–71}}
* {{Cite journal|title=World Digital Library In The Developing World|last=Thorp|first=Justin|date=December 2007|journal=International Journal of Mobile Marketing|accessdate=2014-02-27|issue=2|volume=2|pages=75–77}}&lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;accessdate=&lt;/code&gt; ഉപയോഗിക്കാൻ &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;url=&lt;/code&gt; ഉണ്ടായിരിക്കണം ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#accessdate missing url|സഹായം]]) [[വർഗ്ഗം:ശേഖരിച്ച തീയതി ഉണ്ടായിട്ടും യു.ആർ.എൽ. നൽകാത്ത അവലംബങ്ങളുള്ള താളുകൾ]]

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [https://www.wdl.org The World Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328135459/http://wdl.org/ |date=2009-03-28 }}
[[വർഗ്ഗം:ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്]]
[[വർഗ്ഗം:യുനെസ്കോ]]
[[വർഗ്ഗം:ഗ്രന്ഥശാലാശാസ്ത്രം]]</text>
      <sha1>8fd3fijoyb8vg7u68klvcxhggkluu0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാൾട്ടീസ് ഭാഷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364507</id>
    <revision>
      <id>4615302</id>
      <parentid>4080474</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6943" sha1="3tsxvq93g8hxiartugo38teggp7vfp6" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=Maltese
|nativename=''Malti''
|states=[[Malta]]
|speakers= {{sigfig|522,000|2}}
|date= 2012
|ref=e18
|familycolor=Afro-Asiatic
|fam2=[[Semitic languages|Semitic]]
|fam3=[[Central Semitic languages|Central Semitic]]
|fam4=[[Arabic languages|Arabic]]
|fam5=[[Varieties of Arabic|Arabic proper]]
|fam6=[[Maghrebi Arabic]]
|fam7=[[Siculo-Arabic]]
|script=[[Latin script|Latin]] ([[Maltese alphabet]])&lt;br/&gt;[[Maltese Braille]]
|nation={{MLT}}&lt;br/&gt;''{{EU}}''
|agency=[[National Council for the Maltese Language]]&lt;br/&gt;{{lang|mt|Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti}}
|iso1=mt
|iso2=mlt
|iso3=mlt
|glotto=malt1254
|glottorefname=Maltese
|lingua=12-AAC-c
|notice=IPA
|map=Idioma maltés.PNG
}}
'''മാൾട്ടീസ് ഭാഷ'''Maltese (Maltese: Malti) മാൾട്ട എന്ന ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ്. അവിടെ ഇംഗ്ലിഷിനൊപ്പം മാൾട്ടീസും ഔദ്യോഗികാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_1/chapt0.pdf |title=''Constitution of Malta'', I.5.(1) |access-date=2017-02-24 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521065605/http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_1/chapt0.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ ഈ ഭാഷയെ അവരുടെ ഔദ്യോഗികഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു സെമറ്റിക്ക് ഭാഷ ഇത്തരത്തിൽ അംഗീകാരം നേടുന്നത് ആദ്യമാണ്. മാൾട്ടീസ് അറബിക്കിന്റെ ഒരു വകഭേദമായ സിക്കുലോ-അറബിക്കിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിച്ചതാണ്. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനപാദത്തിനും പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അന്ത്യപാദത്തിലുമായി സിസിലിയിൽ വികസിപ്പിച്ചതും ഇവിടേയ്ക്കു പറിച്ചുനട്ടതുമായ  ഭാഷയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book| title=So who are the ‘real’ Maltese|quote=The kind of Arabic used in the Maltese language is most likely derived from the language spoken by those that repopulated the island from Sicily in the early second millennium; it is known as Siculo-Arab.  The Maltese are mostly descendants of these people.|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20140914/local/So-who-are-the-real-Maltese-.535578}}&lt;/ref&gt; കഴിഞ്ഞ 800 വർഷമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ഭാഷ അറബിക്കിൽനിന്നും വളരെ അകന്ന് ലറ്റിനൈസേഷനു നിരന്തരം വിധേയമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book|author1=Borg and Azzopardi-Alexander, 1997|title=Maltese|url=https://archive.org/details/maltese0000borg|date=1997| publisher=[[Routledge]]|isbn=0-415-02243-6|page=xiii|quote=In fact, Maltese displays some areal traits typical of Maghrebine Arabic, although over the past 800 years of independent evolution it has drifted apart from Tunisian Arabic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Brincat, 2005|title=Maltese - an unusual formula|quote=Originally Maltese was an Arabic dialect but it was immediately exposed to Latinisation because the Normans conquered the islands in 1090, while Christianisation, which was complete by 1250, cut off the dialect from contact with Classical Arabic. Consequently Maltese developed on its own, slowly but steadily absorbing new words from Sicilian and Italian according to the needs of the developing community.|url=http://macmillandictionaries.com/MED-Magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm|archive-date=2015-12-08|access-date=2017-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063739/http://macmillandictionaries.com/MED-Magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ഈ ഭാഷയിലെ പകുതിയോളം പദസഞ്ചയം ഇറ്റാലിയനും സിസിലിയനുമാണ്. വിവിധ കണക്കെറ്റുപ്പുകൾ പ്രകാരം, ഇംഗ്ലിഷ് വാക്കുകൾ 6% മുതൽ 20% വരെയാണ്. &lt;ref name=autogenerated2 &gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/maltese.shtml|title=BBC - Languages|publisher=|accessdate=12 January 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170913054653/http://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/maltese.shtml|archivedate=13 September 2017|df=}}&lt;/ref&gt; The original Semitic base (Siculo-Arabic) comprises around one-third of the Maltese vocabulary, and typically includes words that denote basic ideas and the function words.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Brincat, 2005|title=Maltese - an unusual formula|quote=An analysis of the etymology of the 41,000 words in Aquilina's Maltese-English Dictionary shows that 32.41% are of Arabic origin, 52.46% are from Sicilian and Italian, and 6.12% are from English. Although nowadays we know that all languages are mixed to varying degrees, this is quite an unusual formula. However, the words derived from Arabic are more frequent because they denote the basic ideas and include the function words.|url=http://macmillandictionaries.com/MED-Magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm|archive-date=2015-12-08|access-date=2017-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063739/http://macmillandictionaries.com/MED-Magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;യഥാർത്ഥ സെമെറ്റിക്ക് (സിക്കുലോ-അറാബിക്ക്) അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ മൂന്നിലൊന്നു ഭാഗം വരും. അടിസ്ഥാനപരമായ വാക്കുകൾ ആണിങ്ങനെയുള്ളവ. ലാറ്റിൻ അക്ഷരമാലയുപയൊഗിച്ചാണ് മാൾട്ടീസ് എഴുതാറുള്ളത്. മദ്ധ്യകാലഘട്ടം വരെ നീളുന്ന ചരിത്രമുണ്ട് ഈ എഴുത്തിന്. &lt;ref&gt;{{cite book|title= The Cantilena|url=https://vassallohistory.wordpress.com/history-of-the-maltese-language/the-cantilena}}&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:മാൾട്ട]]
[[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ ഭാഷകൾ]]</text>
      <sha1>3tsxvq93g8hxiartugo38teggp7vfp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മേരി ക്ലബ്‌വാല ജാദവ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366058</id>
    <revision>
      <id>4615408</id>
      <parentid>4582688</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8499" sha1="1mr8qmx9fai3g0r1b6azgs8xd62b87y" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mary Clubwala Jadhav}}
{{Infobox person
| name          =മേരി ക്ലബ്‌വാല ജാദവ്
| image         =Mary Clubwala Jadhav.jpg
| alt           =
| caption       =മേരി ക്ലബ്‌വാല ജാദവ്
| birth_name    =
| birth_date    =  &lt;!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place   =ഊട്ടി
| death_date    = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place   =ചെന്നൈ
| nationality   =ഇന്ത്യൻ
| other_names   =
| occupation    = സാമൂഹ്യപ്രവർത്തക
| years_active  =
| known_for     =ഗിൽഡ് ഓഫ് സർവീസ്
| notable_works = ചെന്നൈ സ്കൂൾ ഓഫ് സോഷ്യൽ വർക്ക്
}}
ഭാരതീയയായ സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകയായിരുന്നു മേരി ക്ലബ്‌വാല ജാദവ് (ജീവിതകാലം: 1909–1975).

[[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലും]] മറ്റു ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലുമായി ധാരാളം സാമൂഹ്യസംഘടനകൾ സ്ഥാപിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു. ഗിൽഡ് ഓഫ് സർവ്വീസ് എന്ന സംഘടനയിലൂടെ ധാരാളം അനാഥാലയങ്ങളും വികലാംഗ സഹായ കേന്ദ്രങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു. സ്ത്രീ സാക്ഷരതാ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും സജീവമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article193841.ece|title=Guild of Service founder’s role hailed|date=September 30, 2009|newspaper=The Hindu|accessdate=4 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
1909 ൽ [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ]] ഉദകമണ്ഡലത്തിൽ ഒരു പാഴ്സി കുടുംബത്തിലായിരുന്നു ജനനം. റസ്റ്റം പട്ടേലും അല്ലാമായിയുമായിരുന്നു മാതാപിതാക്കൾ. മദ്രാസിലായിരുന്നു പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം.&lt;ref name=&quot;sculturemaryjadhav&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article229916.ece|title=Mary Clubwala sculpture unveiled|date=July 14, 2009|accessdate=4 July 2012}}&lt;/ref&gt; പതിനെട്ടാം വയസിൽ നോഗി ക്ലബ്‌വാലയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1935 ൽ ക്ലബ്‍‍‌വാല പെട്ടെന്നുണ്ടായ അസുഖത്തെത്തുടർന്ന് മരണമടഞ്ഞു.  പിന്നീട് പൂർണ സമയ സാമൂഹ്യപ്രവർത്തയായി. സാമൂഹ്യപ്രവർത്തന രംഗത്ത് സജീവമായിരുന്ന മേജർ ചന്ദ്രകാന്തിനെ പിന്നീട് അവർ വിവാഹം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. &lt;ref&gt;http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2015/the_parsis_of_madras_3.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
1942, ൽ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധ]] കാലത്ത് ക്ലബ്‌വാലയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ഗിൽഡ് ഓഫ് സർവീസ്]] പ്രവർത്തകരുടെ സഹകരണത്തോടെ ഇന്ത്യൻ ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു. മൊബൈൽ കാന്റീനുകളും ആശുപത്രി സന്ദർശനങ്ങളും കലാപരിപാടികളും സൈനികർക്കായി നടത്തി. യുദ്ധാനന്തരം വിമുക്ത ഭടന്മാരെയും അവരുടെ കുടുംബാംഗങ്ങള പുനരധിവസിപ്പിക്കാനുള്ള നിരവധി ശ്രമങ്ങളിൽ പങ്കാളിയായി.  [[കെ.എം. കരിയപ്പ|ജനറൽ കരിയപ്പ]] ഇവരെ  “ഡാർലിംഗ് ഓഫ് ദആർമി” എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. 1952 ൽ [[മദ്രാസ് സ്കൂൾ ഓഫ് സോഷ്യൽ വർക്ക്]] ആരംഭിച്ചു. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഈ മേഖലയിലെ  ആദ്യ സംരംഭമായിരുന്നു ഇത്.  

1956 ൽ മദ്രാസിലെ ഷെരീഫായി നിയമിതയായി.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=December 20, 2006|work=The Hindu|newspaper=The Hindu|access-date=4 July 2012}}More than one of &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;work=&lt;/code&gt; ഒപ്പം &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;newspaper=&lt;/code&gt; specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]])
[[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]]&lt;/ref&gt; 

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* മെംബർ ഓഫ് ദ ഓർഡർ ഓഫ് ദ പ്രിട്ടീഷ് എംപയർ (MBE) (1941 പുതുവത്സര ആദരവ്)&lt;ref&gt;{{LondonGazette|issue=35029|supp=yes|startpage=19|date=31 December 1940|accessdate=28 August 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[പത്മശ്രീ]](1955)
* [[പത്മഭൂഷൺ|പത്മഭൂഷൺ]] (1968)&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|access-date=July 21, 2015|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=2014-11-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* [[പത്മവിഭൂഷൺ|പത്മവിഭൂഷൺ]](1975).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|title=Padma Vibhushan Awardees|access-date=2009-06-28|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080131164854/http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|archive-date=January 31, 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}

== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.guildofservicecentral.org Guild of Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809151201/http://guildofservicecentral.org/ |date=2018-08-09 }}
[[വർഗ്ഗം:1909-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1975-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പാഴ്‌സികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ചെന്നൈയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട് രാഷ്ട്രീയത്തിലെ സ്ത്രീകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്മവിഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>1mr8qmx9fai3g0r1b6azgs8xd62b87y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുംബൈ ടൂറിസം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>375281</id>
    <revision>
      <id>4615337</id>
      <parentid>3057061</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12515" sha1="mkgmxsq2zod0vnq23d8pwmth2t6k601" xml:space="preserve">[[File:MumbaiMontage.png|thumb|right|Clockwise from top: Cuffe Parade skyline, Taj Mahal Palace Hotel, Chhatrapati Shivaji Terminus, Bandra–Worli Sea Link, and the Gateway of India.]]
എല്ലാ വർഷവും 6 മില്യൺ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നതാണ് [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] ടൂറിസം, ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന 30-ആമത്തെ നഗരം. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://go.euromonitor.com/rs/805-KOK-719/images/2017%20Top%20100%20Cities%20Destinations%20Final%20Report.pdf |title=Top 100 City Destinations Ranking |publisher=Euromonitor International |date=January 2016 |access-date=19 May 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cleartrip.com/india/mumbai/ |title=Mumbai - The Glittering City of Dreams |publisher=cleartrip.com |accessdate=19 May 2017}}&lt;/ref&gt; 20 മില്യൺ ജനസംഖ്യയുള്ള മുംബൈയാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരം, ലോകത്തിലേ ഏറ്റവും വലിയ പത്താമത്തെ നഗരം. ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക, വിനോദ, വാണിജ്യ തലസ്ഥാനമാണ്‌ മുംബൈ.

ബോംബെ എന്നതാണ് മുംബൈയുടെ പഴയ പേര്. റോഡ്‌, ട്രെയിൻ, കപ്പൽ, വിമാനം എന്നിങ്ങനെ മുംബൈ നല്ല രീതിയിൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thevoiceofthezamorin.blogspot.in/2015/02/20-must-see-monuments-in-mumbai.html |title=Historical Monuments in Mumbai |publisher=thevoiceofthezamorin.blogspot.in |date=20 February 2015 |accessdate=24 October 2016}}&lt;/ref&gt;

മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനത്തിൻറെ തലസ്ഥാനമാണ് മുംബൈ, മുൻപ് ബോംബെ എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. 1 കോടി 30 ലക്ഷം ആളുകൾ വസിക്കുന്ന മുംബൈ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവുമധികം ജനസംഖ്യയുള്ളതും ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ളതുമായ നഗരമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനം എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കലും ഉറങ്ങാത്ത ഈ നഗരം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനം കൂടിയാണ്‌. നഗരപ്രാന്തം കൂടി ഉൾപ്പെടുന്ന മുംബൈ മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശം 25 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയോടുകൂടെ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ആറാമത്തെ മെട്രോ നഗരമാണ്‌.

മുംബൈയിലെ ആഴക്കടൽ തുറമുഖത്തിലൂടെയാണ്‌ ഭാരതത്തിലെ 50 ശതമാനത്തോളം ചരക്കുഗതാഗതവും നടക്കുന്നത്‌. മുംബൈ ഇന്ത്യയുടെ വ്യാപാര വിനോദ തലസ്ഥാനം കൂടിയാണ്‌. റിസർവ്‌ ബാങ്ക്‌ ഓഫ് ഇന്ത്യ, ബോംബേ സ്റ്റോക്ക്‌ എക്സ്ചേഞ്ച്‌, നാഷണൽ സ്റ്റോക്ക്‌ എക്സ്ചേഞ്ച്‌ എന്നിവയും, പലരാജ്യങ്ങളുടെ എംബസി മന്ദിരങ്ങളും, പല ഇന്ത്യൻ കമ്പനികളുടെയും കോർപ്പറേറ്റ്‌ ആസ്ഥാന മന്ദിരങ്ങളും മുംബൈയിലാണുള്ളത്‌. മുംബൈയിലെ അദമ്യമായ തൊഴിൽ - വ്യവസായ സാധ്യതകൾ കാരണം ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും അനേകം പ്രവാസികളെ ആകർഷിക്കാൻ മുംബൈക്കു കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. അതുകൊണ്ടു തന്നെ മുംബൈ വളരെ ഉയർന്ന ജീവിത നിലവാരം പുലർത്തുന്ന നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌. നഗരത്തിലെ സംസ്കാരം ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ മതങ്ങളുടെയും പ്രദേശങ്ങളുടെയും സംസ്കാരങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നു രൂപപ്പെട്ട ഒരു സങ്കര സംസ്കാരമത്രെ. ഹിന്ദി ടെലിവിഷൻ- ചലച്ചിത്ര വ്യവസായം മുംബൈയിൽ അടിസ്ഥാനമിട്ടിരിക്കുന്നു. നഗരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുള്ള [[സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം|സഞ്ജയ് ഗാന്ധി നാഷണൽ പാർക്ക്‌]], മുംബൈയെ നഗരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഒരു ദേശീയ ഉദ്യാനമുള്ള ചുരുക്കം ചില നഗരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നൽകുന്നു.

==കാലാവസ്ഥ==

ട്രോപിക്കൽ കാലാവസ്ഥ ആയതിനാൽ ഒരു വർഷത്തിൽ പലതരം കാലാവസ്ഥകൾ മുംബൈയിൽ ഉണ്ടാകും, ശരാശരി വാർഷിക താപനില 25 മുതൽ 2’8 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരേയാണ്‌, വേനൽ കാലത്ത് 33.3 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ ഉയരം. ഡിസംബറിൽ തുടങ്ങി ഫെബ്രുവരിയിൽ അവസാനിക്കുന്ന തണുപ്പുകാലത്താണ് കുറഞ്ഞ ചൂട് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.

==ബീച്ചുകളും തടാകങ്ങളും==

പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പ്രവേശിക്കാവുന്ന അനവധി ബീച്ചുകൾ മുംബൈയിൽ ഉണ്ട്, അവ പ്രധാന വിനോദ സഞ്ചാര പ്രദേശങ്ങളുമാണ്. ബീച്ചുകളിൽ ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു: ജുഹു ബീച്ച്, കലംബ് ബീച്ച്, മാർവി ബീച്ച്, [[മറൈൻ ഡ്രൈവ്, മുംബൈ|മറൈൻ ഡ്രൈവ്]], അക്സ ബീച്ച്.

കൂടാതെ മുംബൈയിലുള്ള തടാകങ്ങൾ ഇവയാണ്: [[പവായ് തടാകം]], [[തുൾസി തടാകം]], [[വിഹാർ തടാകം]], [[ബാന്ദ്ര തലാവ്]].

==പാർക്കുകൾ==

മുംബൈയിലെ പ്രസിദ്ധമായ പാർക്കുകളിൽ ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു:

അഡ് ലാബ്സ് അക്വാമാജിക്ക, [[എസ്സെൽ വേൾഡ്]], അഡ് ലാബ്സ് ഇമേജിക്ക, ഭവൻസ് നേച്ചർ അഡ്വെൻച്ചർ സെന്റർ, അന്ധേരി, സഞ്ജയ്‌ ഗാന്ധി നാഷണൽ പാർക്ക്‌, ദി ഹാങ്ങിംഗ് ഗാർഡൻസ് ഓഫ് മുംബൈ.
മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനത്തിലെ താനെ, മുംബൈ, സബർബൻ എന്നിവിടങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനമാണ് സഞ്ജയ് ഗാന്ധി ദേശീയോദ്യാനം. ബോറിവില്ലി ദേശീയോദ്യാനം എന്ന പേരിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. 1975-ലാണ് ഉദ്യാനം രൂപീകൃതമായത്. ബുദ്ധമത ചരിത്രത്തിൽ വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ള കാൻഹേരി ഗുഹകൾ ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഉദ്യാനത്തോട് ചേർന്ന് ഒരു സഫാരി പാർക്കുമുണ്ട്.
87 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ് ഉദ്യാനത്തിൻറെ വിസ്തൃതി. കദംബം, തേക്ക്, ഇന്ത്യൻ കോറൽ മരം തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങൾ ഇവിടെ ധാരാളമായി വളരുന്നു. ഉദ്യാനത്തിൽ ഒരു മുതലസംരക്ഷണ കേന്ദ്രവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പുള്ളിമാൻ, കുരക്കും മാൻ‍, ലംഗൂർ, റീസസ് കുരങ്ങ് എന്നീ ജന്തുക്കൾ ഇവിടെ അധിവസിക്കുന്നു.

==കോട്ടകളും ഗുഹകളും==

മുംബൈയിലെ ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കോട്ടകളും ഗുഹകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ചിലത് ഇവയാണ്: [[എലിഫന്റ ഗുഹകൾ]], [[കാൻഹേരി ഗുഹകൾ|കാനേരി ഗുഹകൾ]], [[മാഹിം കോട്ട]], ബേലാപ്പൂർ കോട്ട, ബോംബെ കാസിൽ, [[കാസ്റ്റെല്ല ഡി അഗ്വാഡ]].

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മുംബൈ തുറമുഖത്തിന് സമീപം അറബിക്കടലിലുള്ള ദ്വീപിലെ ഗുഹാക്ഷേത്രമാണ് എലിഫൻന്റ ഗുഹകൾ. ഇവ ശില്പങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകർഷകമാണ്. [[ഗേറ്റ്‌വേ ഓഫ് ഇന്ത്യ|ഗേറ്റ്‌വേ ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ]] നിന്ന് ബോട്ടുമാർഗ്ഗം ഈ ദ്വീപുകളിൽ എത്താം. [[ശിവൻ|ശിവൻറെ]] ആരാധകരുടേതാണ് ഈ ശില്പങ്ങൾ. അർധനാരീശ്വര പ്രതിമ, കല്യാണസുന്ദര ശിവൻ, കൈലാസം ഉയർത്തുന്ന രാവണൻ, അണ്ഡകാരമൂർത്തി, നടരാജൻ എന്നീ ശില്പങ്ങളാണ് പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ. 1987-ൽ എലിഫൻന്റ ഗുഹകളെ യുനെസ്കോ ലോകപൈതൃകസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി എണ്ണി.

==ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോകൾ ==

മുംബൈ പ്രസിദ്ധമായ ബോളിവുഡ് നഗരമാണ്. ഇരുപതിൽ അധികം ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോകൾ ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tripsavvy.com/bollywood-tours-in-mumbai-1539181 |title=Bollywood Tours in Mumbai: What are the Best Options? |publisher=Trip Savvy |accessdate=19 May 2017 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==


[[വർഗ്ഗം:മുംബൈ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]]</text>
      <sha1>mkgmxsq2zod0vnq23d8pwmth2t6k601</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385639</id>
    <revision>
      <id>4615474</id>
      <parentid>3642385</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19285" sha1="scb44jxd29rwogyznh734qwpxle47rm" xml:space="preserve">{{PU|United Nurses Association}}
{{ആധികാരികത}}
{{wikify}}
{{Infobox organization
| name          =യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ
| image         = 
| abbreviation  = യു.എൻ.എ.
| motto         = Together We Are Strong
| successor     =
| formation     = 16/11/2011
| type          = &lt;!-- [[Governmental organization|GO]], [[Non-governmental organization|NGO]], [[Intergovernmental organization|IGO]], [[International nongovernmental organization|INGO]], etc --&gt;
| status        = &lt;!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --&gt;
| purpose       = &lt;!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --&gt;
| headquarters  = [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| location      =
| coords        = &lt;!-- Coordinates of location using a coordinates template --&gt;
| region_served = ഇന്ത്യ
| membership    = 379000 നഴ്സുമാർ{{citation needed|date=May 2012}}
| general       = 
| Founder of UNA= ജാസ്മിൻഷാ
| leader_title  = പ്രസിഡന്റ്
| leader_name   = ജാസ്മിൻഷാ
| key_people    = വത്സൻ രാമംകുളത്ത്, കെ.ഐ.ഷെബീർ -രക്ഷാധികാരികൾ 

സുധീപ് എം.വി -ദേശീയ ജനറൽ സെക്രട്ടറി,

സുജനപാൽ അച്യുതൻ -കേരള ജനറൽ സെക്രട്ടറി,

ജിതിൻ ലോഹി, എൻ.എം നൗഫൽ- ഇന്റർനാഷ്ണൽ കോഓർഡിനേറ്റർമാർ
| main_organ    = &lt;!-- gral. assembly, board of directors, etc --&gt;
| parent_organization = &lt;!-- if one --&gt;
| affiliations  = &lt;UNSA, UNTA,UHSA&gt;
| website       = http://www.unaworld.org
}}

ഇന്ത്യയിലെ [[നഴ്സ്|നഴ്സുമാരുടെ]] ഒരു സംഘടനയാണ് '''യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് അസ്സോസിയേഷൻ''' എന്ന '''യു.എൻ.എ'''. നിലവിൽ കേരളത്തിൽ ജോലിയിൽ ഉള്ളവരും സർവീസിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചവരുമായ അഞ്ചര ലക്ഷത്തോളം നഴ്സുമാർ യുഎൻഎയിൽ അംഗത്വമുള്ളവരാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ രജിസ്റ്റേഡ് നഴ്സുമാരുള്ളതും കേരളത്തിലാണ്.&lt;ref name=news18/&gt; ഇതിനുപുറമെ, വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലുമായി മൂന്നര ലക്ഷത്തോളം നഴ്സുമാർ യുഎൻഎ അംഗങ്ങളാണ്. ഏഴാം വർഷത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കും മുമ്പേ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ശമ്പളമായ 8000 രൂപയിൽ നിന്ന് സർക്കാർ വിജ്ഞാപനപ്രകാരം 20,000 രൂപയിലേക്ക് നഴ്സുമാരുടെ പ്രതിമാസ വേതനമെത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് യുഎൻഎ നടത്തിയ സമരങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. ഗൾഫിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന നഴ്‌സായ ജാസ്മിൻ ഷാ ആയിരുന്നു അസോസിയേഷനിലെ പ്രധാനി.&lt;ref name=news18/&gt; സംസ്ഥാന ഘടകങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി ജാസ്മിൻഷ പ്രസിഡൻ്റും സുധീപ് എം.വി ജനറൽ സെക്രട്ടറിയുമായി ദേശീയ കമ്മിറ്റിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. 

നഴ്സിംഗ് മേഖലയിലെ അധ്യാപകരുടേതായി യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് ഫാക്കൽറ്റി അസോസിയേഷനും (യുഎൻഎഫ്എ), വിദ്യാർത്ഥികളുടേതായി യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് സ്റ്റുഡൻസ് അസോസിയേഷനും (യുഎൻഎസ്എ), നഴ്സിംഗ് ഇതര ജീവനക്കാരുടേതായി യുണൈറ്റഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ സ്റ്റാഫ് അസോസിയേഷനും (യുഎച്ച്എസ്എ) എന്നീ സംഘടനകൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് യുഎൻഎയുടെ പോഷക സംഘടനകളായും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തെ സ്വകാര്യ നഴ്സിംഗ് കോളജുകളിലെയും നഴ്സിംഗ് സ്കൂളുകളിലെയും മഹാഭൂരിപക്ഷവും അധ്യാപകരും വിദ്യാർത്ഥികളും യുഎൻഎയുടെ പോഷക സംഘടനകൾക്ക് കീഴിലാണ്. 2273 ഫാക്കൽറ്റീസാണ് യുഎൻഎഫ്എയുടെ അംഗബലം. 18,862 നഴ്സിംഗ് വിദ്യാർത്ഥികൾ ഉള്ള യുഎൻഎസ്എയുടെ യൂണിറ്റുകൾ മറ്റിടങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. കേരളത്തിലെ നഴ്സിംഗ് ഇതര ജീവനക്കാരിൽ 37 ശതമാനവും യുഎച്ച്എസ്എയിൽ അംഗങ്ങളാണ്. ഒന്നേ മുക്കാൽ ലക്ഷത്തോളമാണ് അംഗങ്ങളുള്ളത്.

കേരളത്തിലെ മുഴുവൻ ജില്ലകളിലും ജില്ലാ കമ്മിറ്റികളുണ്ട്; ഇവയ്ക്ക് കീഴിൽ 457 ഓളം സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലെ യൂണിറ്റുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിന് പുറത്ത്, ഡൽഹി, മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക, തമിഴ്നാട്, ഉത്തർപ്രദേശ്, തെലുങ്കാന, ആന്ധ്രപ്രദേശ്, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, കാശ്മീർ, ഗോവ, പശ്ചിമബംഗാൾ, ബീഹാർ, മണിപ്പൂർ, രാജസ്ഥാൻ തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സംഘടനാ മികച്ച പ്രവർത്തനമുണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിലെല്ലാം ചേർത്ത് 400 ഓളം യൂണിറ്റുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഡൽഹിയിൽ മാത്രം യുഎൻഎയുടെ കീഴിൽ 12,623 ഓളം നഴ്സുമാർ അംഗങ്ങളായുണ്ട്. ഡൽഹി എൻസിആറിലെ 137 ഓളം ആശുപത്രി യൂണിറ്റുകളിൽ തന്നെ ആറായിരത്തോളം സ്ഥിരാംഗങ്ങളാണുള്ളത്. മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയുടെ കീഴിൽ 11,020 അംഗങ്ങളാണ് യുഎൻഎയ്ക്കുള്ളത്. മുംബൈ, പൂണൈ മേഖലകളിൽ മാത്രം 48 യൂണിറ്റുകളാണ് യുഎൻഎയ്ക്കുള്ളത്. കർണാടകത്തിൽ 7,813 നഴ്സുമാർ യുഎൻഎയുടെ കീഴിലുണ്ട്.

ഖത്തർ, യുഎഇ, സൗദ്യഅറേബ്യ, കാനഡ, ന്യൂസിലാൻ്റ്, ലിബിയ, സ്വിസർലാൻ്റ്, മലേഷ്യ, ബഹറിൻ, അമേരിക്ക, ഒമാൻ, മാൾട്ട, ഓസ്ട്രേലിയ, സൗത്ത്ആഫ്രിക്ക എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലും യുഎൻഎയ്ക്ക് കോ ഓർഡിനേഷൻ കമ്മിറ്റികളും അഫിലിയേറ്റഡ് അസോസിയേഷനുകളുമുണ്ട്. ഖത്തർ-യുഎൻഐക്യു (യുണിക്), സൗദിഅറേബ്യൻ- സൗദി ഇന്ത്യൻ നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ (സിന) എന്നിവയ്ക്കെല്ലാം ഇന്ത്യൻ എംബസിയുടെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സംഘടനയുടെ നയപരിപാടികളും തീരുമാനങ്ങളും പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനും പൊതുജനാരോഗ്യ സംബന്ധിയായ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും &quot;യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ കെയർ&quot; മാഗസിൻ എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണവും യുഎൻഎയ്ക്കുണ്ട്.

==ചരിത്രം==
നഴ്സിംഗ് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ ലോണുകളിൽ മേൽ ജപ്തി ഭീഷണി വ്യാപകമായ ഘട്ടത്തിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[തൃശ്ശൂർ|തൃശൂരിലാണ്]] നഴ്സുമാർ ആദ്യമായി സംഘടിക്കുന്നത്. [[മുംബൈ|മുംബൈയിൽ]] ബീന ബേബി എന്ന മലയാളി നഴ്സ് [[Bonded Labor System (Abolition) Act, 1976|ബോണ്ട് സിസ്റ്റത്തിലെ]] നയം മൂലം ആത്മഹത്യ ചെയ്യപ്പെട്ടതോടെ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/250-nurses-go-on-strike-over-bond-harassment/139407|title=250 nurses go on strike over bond, harassment|date=2011-10-20|website=mid-day|language=en|access-date=2019-09-17}}&lt;/ref&gt; നഴ്സുമാരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ സമൂഹത്തിന് മുന്നിലെത്തിക്കാൻ തൃശൂരിലെ നഴ്സുമാരുടെ കൂട്ടായ്മ തീരുമാനമെടുത്തു. യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ രൂപീകരണവും ഈ സംഭവത്തെ തുടർന്നാണുണ്ടായത്. &lt;ref name=news18&gt;{{cite news |title=International Nurses Day നഴ്സിങ്: ലോക മാതൃകയായ മലയാളി ബ്രാൻഡ്– News18 Malayalam |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/international-nurses-day-2020-the-world-class-malayali-brand-updated3-nj-as-ss-236291.html |accessdate=5 ഡിസംബർ 2020 |archive-date=2022-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818095202/https://malayalam.news18.com/news/kerala/international-nurses-day-2020-the-world-class-malayali-brand-updated3-nj-as-ss-236291.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഏഴ് പേരിൽ നിന്ന് ഒരു സംഘടന എന്ന ചിന്ത ഉരുത്തിരിയുകയും 2011 നവംബർ 16 ന് യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ (യുഎൻഎ) രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. കേരള യുണൈറ്റഡ് നഴ്സസ് അസോസിയേഷൻ -യുഎൻഎ എന്ന പേരിൽ സഹകരണ നിയമപ്രകാരവും പിന്നീട് ട്രേഡ് യൂണിയനായും സംഘടന രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടു.

==പ്രവർത്തനങ്ങൾ==
നഴ്സുമാരുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെടൽ കൂടാതെ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും സംഘടന സജീവമാണ്. അസുഖ ബാധിതരായും മറ്റും ജോലിയിൽ തുടരാനാവാതെ കഴിയുന്നവർക്ക് സഹായം നൽകുന്നു. കേരളത്തിലെ പ്രളയ-പ്രളയാനന്തര പ്രവർത്തനങ്ങളിലും യുഎൻഎ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സഹായവുമായി നഴ്‌സുമാരും; ദുരിതാശ്വാസനിധിയിലേക്ക് 11 ലക്ഷം നൽകും |url=https://www.asianetnews.com/news/united-nurses-association-help-kerala-flood-pdekmr |accessdate=5 ഡിസംബർ 2020}}&lt;/ref&gt; അതേപോലെ വയനാട്ടിലെ 37 ആദിവാസി ഗ്രൂപ്പുകളിൽ യുഎൻഎ മെഡിക്കൽ ക്യാമ്പും ദുരിതാശ്വാസ കിറ്റുവിതരണവും നടത്തിയിരുന്നു. രണ്ടാംഘട്ടമായി കൽപ്പറ്റയിലെ പുളിയാർമല മേഖലയിലെ പട്ടികജാതി കോളനികളിൽ പട്ടികജാതി വകുപ്പിൻ്റെ സഹായത്തോടെ നടത്തുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടരുകയാണ്.

==2017-ലെ സമരം==
2016-ൽ തുല്യവേതനമെന്ന സുപ്രീം കോടതി വിധിയും മെച്ചപ്പെട്ട ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകാനുള്ള വിവിധ കമ്മിറ്റി റിപ്പോർട്ടുകളും നടപ്പിലാക്കാത്തതിലാണ് പ്രതിഷേധിച്ച് 2017 ജൂണിൽ സംഘടന സംസ്ഥാനത്ത് സമരം ആരംഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ജാസ്മിൻ ഷാ: കാവൽമാലാഖ മുതൽ ലുക്കൗട്ട് നോട്ടീസ് വരെ |url=https://malayalam.asiavillenews.com/article/jasminsha-the-una-leader-to-look-out-notice-13717 |accessdate=5 ഡിസംബർ 2020 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128190951/https://malayalam.asiavillenews.com/article/jasminsha-the-una-leader-to-look-out-notice-13717 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; തുടർന്ന് ജൂലൈയിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായി ആശുപത്രി ഉടമകൾ നടത്തിയ ചർച്ചയിൽ അടിസ്ഥാന ശമ്പളം 20,000 രൂപയാക്കി നിജപ്പെടുത്തി തുടർ നടപടികൾക്ക് കൈമാറിയതിനാൽ സമരം അവസാനിപ്പിച്ചു.

ആറ് മാസത്തെ കാലാവധിയാണ് നടപടികൾക്കായി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഏഴ് മാസം പിന്നിട്ടിട്ടും നടപടികൾ വൈകിയതോടെ വീണ്ടും നഴ്‌സുമാർ സമരരംഗത്തിറങ്ങി. ബഹു.കേരള ഹൈക്കോടതി ഇടപെട്ട് യുഎൻഎ പ്രഖ്യാപിച്ച അനിശ്ചിതകാല പണിമുടക്ക് താൽക്കാലികമായി തടയുകയും വിഷയത്തിൽ മധ്യസ്ഥത വഹിക്കാമെന്നേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിനിടയിൽ സർക്കാർ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ട് പോവുകയും 2018 മാർച്ച് 31നകം മിനിമം വേജസ് പ്രഖ്യാപിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുമുണ്ടായി. ഹൈക്കോടതി ഒത്തുതീർപ്പിനിടെ തന്നെ കേസിലെ കക്ഷി മാർച്ച് 31നകം അടിസ്ഥാന ശമ്പളത്തിന്റെ അന്തിമ വിജ്ഞാപനം പാടില്ലെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുകയും അനുകൂല വിധി സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ വീണ്ടും ഈ മേഖലയിൽ അരക്ഷിതാവസ്ഥ നിലനിൽക്കുകയാണ്.

==നഴ്സിങ് കൌൺസിൽ ഭരണം==
പതിറ്റാണ്ടുകളായി നഴ്സിങ് കൌൺസിൽ ഭരിച്ചിരുന്നത് ഇടതുപക്ഷ യൂണിയനുകളായിരുന്നു. 2019-ൽ നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പൊതുവിഭാഗത്തിലെ ആറ് സീറ്റിലും യുഎൻഎ വലിയ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കേരള നഴ്‌സിങ് കൗൺസിലിലെ പതിറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ട കുത്തകയ്ക്ക് അവസാനം; യുണൈറ്റഡ് നഴ്‌സസ് അസോസിയേഷന് ഭരണം! |url=https://www.bignewslive.com/2019/03/08/60260/kerala-nursing-council-election-una-wins-8-seats/ |accessdate=5 ഡിസംബർ 2020}}&lt;/ref&gt; കെ.എൻ.സി ഭരണസമിതിയുടെ കാലാവധി അഞ്ച് വർഷമാണ്. നിലവിൽ കാലാവധി കഴിഞ്ഞിട്ടും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താതെ തന്നെ പത്ത് വർഷത്തോളമായി സിപിഎം അനുകൂല സംഘടന കൗൺസിലിൽ ഭരണം നടത്തുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ഇടത് യൂണിയൻ ഭരണത്തിന് അന്ത്യം; നഴ്‌സിംഗ് കൗൺസിൽ പിടിച്ചെടുത്ത് യുണൈറ്റഡ് നഴ്‌സസ് അസോസിയേഷൻ |url=https://www.asianetnews.com/local-news/kerala-united-association-wins-in-nursing-council-po1axc |accessdate=5 ഡിസംബർ 2020}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{RL}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
* {{official|https://www.unaworld.org/}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സംഘടനകൾ]]</text>
      <sha1>scb44jxd29rwogyznh734qwpxle47rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മസക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385957</id>
    <revision>
      <id>4615219</id>
      <parentid>4540958</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6984" sha1="htgi2orsampt593ymil84rpad6qalxg" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info ----------------&gt;
|official_name         = മസക
|other_name            =
|native_name           =  &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
|nickname              =
|settlement_type       = &lt;!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--&gt;
|motto                 =
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline         =
|imagesize             =
|image_caption         =
|image_flag            =
|flag_size             =
|image_seal            =
|seal_size             =
|image_shield          =
|shield_size           =
|image_blank_emblem    =
|blank_emblem_type     =
|blank_emblem_size     =
|image_map             =
|mapsize               =
|map_caption           =
|image_map1            =
|mapsize1              =
|map_caption1          =
|image_dot_map         =
|dot_mapsize           =
|dot_map_caption       =
|dot_x =  |dot_y =
|pushpin_map           = Uganda &lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;
|pushpin_label_position =bottom
|pushpin_map_caption   =ഉഗാണ്ടയിലെ സ്ഥാനം
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type      = Cരാജ്യം
|subdivision_name      = [[File:Flag of Uganda.svg|25px]] [[ഉഗാണ്ട]]
|subdivision_type1     = മേഖല
|subdivision_name1     = മദ്ധ്യ മേഖല
|subdivision_type2     = [[ഉഗാണ്ടയിലെ ജില്ലകൾ]]
|subdivision_name2     = [[മസക ജില്ല]]
|subdivision_type3     =
|subdivision_name3     =
|subdivision_type4     =
|subdivision_name4     =
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes  =
|government_type       =
|leader_title          = മേയർ
|leader_name           =
|leader_title1         =  &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1          =
|leader_title2         =
|leader_name2          =
|leader_title3         =
|leader_name3          =
|leader_title4         =
|leader_name4          =
|established_title     =  &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date      =
|established_title2    =  &lt;!-- Incorporated (town) --&gt;
|established_date2     =
|established_title3    =  &lt;!-- Incorporated (city) --&gt;
|established_date3     =
&lt;!-- Area   ---------------------&gt;
|area_magnitude        =
|unit_pref               =  മെട്രിക് &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes          =
|area_total_km2          = &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|area_land_km2           = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
|area_water_km2          =
|area_total_sq_mi        =
|area_land_sq_mi          =
|area_water_sq_mi        =
|area_water_percent      =
|area_urban_km2          =
|area_urban_sq_mi        =
|area_metro_km2          =
|area_metro_sq_mi        =
|area_blank1_title       =
|area_blank1_km2         =
|area_blank1_sq_mi       =
&lt;!-- Population  -----------------------&gt;
|population_as_of               =2014ലെ കണക്കെടുപ്പ്
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               =103829&lt;ref name=&quot;Data&quot;/&gt;
|population_density_km2         =
|population_density_sq_mi       =
|population_metro               =
|population_density_metro_km2   =
|population_density_metro_sq_mi =
|population_urban               =
|population_density_urban_km2   =
|population_density_urban_sq_mi =
|population_blank1_title        =Ethnicities
|population_blank1              =
|population_blank2_title        = മേഖലകൾ
|population_blank2              =
|population_density_blank1_km2 =  
|population_density_blank1_sq_mi =
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone              =
|utc_offset            =
|timezone_DST          =
|utc_offset_DST        =
|coordinates           = {{coord|00|20|28|S|31|44|10|E|region:UG|display=inline}}
|elevation_footnotes   =  &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m           = 1200
|elevation_ft          =
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type      =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code           =
|area_code             =
|blank_name            =
|blank_info            =
|blank1_name           =
|blank1_info           =
|website               =
|footnotes             =
}}
 
[[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ടയിൽ]] [[വിക്ടോറിയ തടാകം|വിക്ടോറിയ തടാകത്തിന്റെ]] പടിഞ്ഞാറ്, മദ്ധ്യമേഖലയിലെ ഒരു വലിയ പട്ടണമാണ് '''മസക (Masaka)'''.ജില്ല ആസ്ഥാനം മസക പട്ടണത്തിലാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Masaka: Big Shoes, Small Feet | url=http://www.meganda.wordpress.com/masaka | date=December 2009 | first=Megan | last=Fields | publisher=Wordpress.com (Megan Fields Blog) | accessdate=17 April 2014 | archive-date=2014-04-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140418233908/http://meganda.wordpress.com/masaka/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
1979ലെ [[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ട]]- [[ടാൻസാനിയ]] യുദ്ധം പട്ടണത്തിന് കുറെ നഷ്ടം വരുത്തി. [[കം‌പാല|കമ്പാലയിൽ]] നിന്ന് 140 കി.മീ. തെക്കു-പടിഞ്ഞാറാണ് മസക പട്ടണം.

==ചിത്രശാല==
*[http://www.UgandaMarathon.com The Uganda international marathon route loops Masaka Town, many photos of the town on their website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911135504/https://ugandamarathon.com/ |date=2017-09-11 }}
 
==കുറിപ്പുകൾ==
{{reflist}}
 
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Wikivoyage}}
*[http://www.monitor.co.ug/News/National/Masaka-town-expands-to-get-city-status/-/688334/3249600/-/8p3kdn/-/index.html Masaka Town Expands To Get City Status]
*[http://www.lake-nabugabo.net/welcome.htm  Lake Nabugabo Homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171220040323/http://lake-nabugabo.net/welcome.htm |date=2017-12-20 }}
*[http://www.masaka.go.ug Masaka District Internet Portal]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.riveroflifeuganda.org/ River Of Life Church &amp; Orphanage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170718170530/http://www.riveroflifeuganda.org/ |date=2017-07-18 }}
*[http://www.UgandaMarathon.com Uganda International Marathon, Masaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911135504/https://ugandamarathon.com/ |date=2017-09-11 }}</text>
      <sha1>htgi2orsampt593ymil84rpad6qalxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ambadyanands</title>
    <ns>3</ns>
    <id>392562</id>
    <revision>
      <id>4615259</id>
      <parentid>4610468</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145013" sha1="25cwyjg6ozl4fsoamr6sro8nxqetfkr" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Ambadyanands | Ambadyanands | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 20:07, 5 നവംബർ 2017 (UTC)

== WAM Address Collection ==

Congratulations! You have more than 4 accepted articles in Wikipedia Asian Month! Please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform?usp=sf_link Google form]''' or email me about that on erick@asianmonth.wiki before the end of Janauary, 2018. The Wikimedia Asian Month team only has access to this form, and we will only share your address with local affiliates to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. We apologize for the delay in sending this form to you, this year we will make sure that you will receive your postcard from WAM. If you've not received a postcard from last year's WAM, Please let us know. All ambassadors will receive an electronic certificate from the team. Be sure to fill out your email if you are enlisted [[:m:Wikipedia_Asian_Month/2017_Ambassadors|Ambassadors list]].

Best, [[:m:User:fantasticfears|Erick Guan]] ([[m:User talk:fantasticfears|talk]])
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&amp;oldid=17583922 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Fantasticfears@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM Address Collection - 1st reminder ==

Hi there. This is a reminder to fill the address collection. Sorry for the inconvenience if you did submit the form before. If you still wish to receive the postcard from Wikipedia Asian Month, please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform this Google form]'''. This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems in accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email.

If you do not wish to share your personal information and do not want to receive the postcard, please let us know at [[:m:Talk:Wikipedia_Asian_Month_2017|WAM talk page]] so I will not keep sending reminders to you. Best, [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]]
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&amp;oldid=17583922 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Confusion in the previous message- WAM ==

Hello again, I believe the earlier message has created some confusion. If you have already submitted the details in the Google form, '''it has been accepted''', you don't need to submit it again. The earlier reminder is for those who haven't yet submitted their Google form or if they any alternate way to provide their address. I apologize for creating the confusion. Thanks-[[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]]
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&amp;oldid=17583922 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== 27 Communities have joined WAM 2018, we're waiting for you! ==

[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]]

Dear WAM organizers!

Wikipedia Asian Month 2018 is now 26 days away! It is time to sign up for 
'''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|WAM 2018]]''', 

Following are the updates on the upcoming WAM 2018:

* Follow the [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Organiser Guidelines|organizer guidelines]] to host the WAM successfully.
* We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and '''sign up''' at this page]]. 
* If you or your affiliate wants to organize an event partnering with WAM 2018, Please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|'''Take a look''' at here]].
* Please encourage other organizers and participants to sign-up in [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.


If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
[[:m:User:Wikilover90|Wikilover90]] using ~~&lt;includeonly&gt;~&lt;/includeonly&gt;~~
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18448358 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM Organizers Update ==

Hi WAM Organizer! Hopefully, everything works just fine so far! '''[[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|Need Help Button''', post in any language is fine]]
* Here are some recent updates and clarification of rules for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question.
** Additional souvenirs (e.g. postcard) will be sent to Ambassadors and active organizers.
** A participant's article count is combined on all language Wikipedias they have contributed to
** Only Wikipedia Asian Month on Wikipedia or Wikivoyage projects count (no WikiQuote, etc.)
** The global top 3 article count will only be eligible on Wikipedias where the WAM article requirement is at least 3,000 bytes and 300 words.
** If your community accepts an extension for articles, you should set up a page and allow participants to submit their contributions there.
** In case of redirection not allowed submitting in Fountain tool, a workaround is to delete it, copy and submit again. Or a submission page can be used too.
** Please make sure enforce the rules, such as proper references, notability, and length.
** International organizers will double check the top 3 users' accepted articles, so if your articles are not fulfilling the rules, they might be disqualified. We don't want it happened so please don't let us make such a decision.

Please feel free to contact me and WAM team on [[m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]], send me an email by Email this User or chat with me on facebook. For some languages, the activity for WAM is very less, If you need any help please reach out to us, still, 12 more days left for WAM, Please encourage your community members to take part in it.

If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Best Wishes,&lt;br /&gt;
Sailesh Patnaik&lt;br /&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18557757 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== What's Next (WAM)! ==

Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next?
; Tool problem
: If you faced problem submitting articles via judging tool, use [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|this meta page]] to do so. Please spread this message with local participants.
; Here are what will come after the end of WAM
* Make sure you judge all articles before December 7th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. 
* Participates still can submit their contribution of November before December 5th at [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|'''this page''']]. Please let your local wiki participates know. Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']] after December 7th
* There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. 
*  Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
* There will be a progress page for the postcards.

; Some Questions
* In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[:m:User:Ле Лой|Le Loi]] for more information.

Thanks again, Regards &lt;br&gt;
[[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 04:59, 3 ഡിസംബർ 2018 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18652404 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM Postcard collection ==

Dear organiser,

Thanks for your patience, I apologise for the delay in sending the Google form for address collection. Please share [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScoZU2jEj-ndH3fLwhwG0YBc99fPiWZIfBB1UlvqTawqTEsMA/viewform this form] and the message with the participants who created 4 or more than 4 articles during WAM. We will send the reminders directly to the participants from next time, but please ask the participants to fill the form before January 10th 2019. 

Things to do:
#If you're the only organiser in your language edition, Please accept your article, keeping the WAM guidelines in mind.
#Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
#Please update the status of your language edition in [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']].


Note: This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. Thanks :) --[[:m:User:Saileshpat|Saileshpat]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 21:15, 19 ഡിസംബർ 2018 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18711123 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Invitation to Organize Wiki Loves Love 2019 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:WLL Subtitled Logo subtitled b (transparent).svg|frameless|right]]

[[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|Wiki Loves Love]] (WLL) is an International photography competition of Wikimedia Commons to subject love testimonials happening in the month of February 2019.

The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects. February is around the corner and Wiki Loves Love team invites you to organize and promote WLL19 in your country and join hands with us to celebrate love and document it on Wikimedia Commons. The theme of 2019 is '''Festivals, ceremonies and celebrations of love'''.

To organize Wiki Loves Love in your region, sign up at WLL [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Organise|Organizers]] page. You can also simply support and spread love by helping us [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|translate]] the commons page in your local language which is open for translation.

The contest starts runs from 1-28 February 2019. Independent from if there is a local contest organised in your country, you can help by making the photo contest Wiki Loves Love more accessible and available to more people in the world by translating the upload wizard, templates and pages to your local language. See for an overview
of templates/pages to be translated at our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Translations|Translations page]].

Imagine...The sum of all love!

[[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/International Team|Wiki Loves Love team]]

--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:33, 6 ജനുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wiki_Loves_Love&amp;oldid=18760999 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== വിക്കി സംഗമോത്സവം 2018 ==

&lt;div style=&quot;padding:5px; background-color:#F1F1DE;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #C2dfff; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); background: #E7FFFF; background: -moz-linear-gradient(top, #A7D7F9 0%, #7db9e8 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#E7FFFF), color-stop(100%,#7db9e8)); background: -webkit-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -o-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); background: linear-gradient(top, #E7FFFF 0%,#7db9e8 100%); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; font-family:Calibri, Verdana, sans-serif;&quot;&gt;
&lt;table width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; valign=&quot;top&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent; font-size:14px;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
{| style=&quot;border:2px #FFA500 solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
[[File:WikiSangamothsavam_2018_banner_2.svg|520px|upright|center|link=വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018]]
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |നമസ്കാരം! {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
മലയാളം വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ഉപയോക്താക്കളുടേയും വിക്കിപദ്ധതികളിൽ താല്പര്യമുള്ളവരുടേയും വാർഷിക ഒത്തുചേരലായ [[:വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018|വിക്കിസംഗമോത്സവം 2018]], 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ വികാസ് ആഡിറ്റോറിയത്തിൽ വച്ച് നടക്കുന്നു.&lt;br&gt; കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി വിക്കിസംഗമോത്സവത്തിന്റെ [http://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018 ഔദ്യോഗിക താൾ] കാണുക. സാമൂഹ്യ മാദ്ധ്യമമായ ഫേസ്‌ബുക്കിലും [http://www.facebook.com/wikisangamolsavam  കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] ലഭ്യമാണ്. സംഗമോത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം_-_2018/പങ്കെടുക്കാൻ ഇവിടെ] രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക.
&lt;/span&gt;

സംഗമോത്സവത്തിലെ ഒന്നാം ദിനമായ ജനുവരി 19 ശനിയാഴ്ച രാവിലെ 10 ന് വിസംഗമോത്സവം ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങ് ആരംഭിക്കുന്നതാണ്. അന്നേ ദിവസം വിക്കിവിദ്യാർത്ഥി സംഗമം, വിക്കിപീഡിയ പരിചയപ്പെടുത്തൽ, വിക്കിപീഡിയ തൽസ്ഥിതി അവലോകനം, വിവിധ സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ മുതലായവ നടക്കും. രാത്രി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയെ കുറിച്ച് ഓപ്പൺ ഫോറം ഉണ്ടാകും.

രണ്ടാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 20 ഞായറാഴ്ച രാവിലെ പ്രാദേശിക ചരിത്ര രചന സംബന്ധിച്ച സെമിനാറോടെ സംഗമോത്സവം ആരംഭിക്കും. അന്നേ ദിവസവും വിവിധ  സമാന്തര സെഷനുകളിലായി വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിഡാറ്റ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രബന്ധാവതരണങ്ങൾ നടക്കും. രാത്രി വിക്കി ചങ്ങാത്തം ഉണ്ടാകും.

മൂന്നാം ദിനത്തിൽ, ജനുവരി 21 തിങ്കളാഴ്ച രാവിലെ മുതൽ വിക്കിജലയാത്രയാണ്. മുസിരിസ് പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളായ ജൂത ചരിത്ര മ്യൂസിയം പാലിയം കൊട്ടാരം മ്യൂസിയം സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ മ്യൂസിയം തുടങ്ങിയ 8 മ്യൂസിയങ്ങളും കൊടുങ്ങല്ലൂർ ക്ഷേത്രം, തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രം, പട്ടണം പര്യവേക്ഷണം തുടങ്ങിയ കേന്ദ്രങ്ങളും ഒരു ദിവസം നീളുന്ന ഈ ജലയാത്രയിൽ സന്ദർശിക്കും.

വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018 ന്റെ ഭാഗമാകുവാനും, താങ്കളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുവാനും വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ [[Special:Contributions/{{BASEPAGENAME}}|സംഭാവനകൾക്ക് ]] നന്ദി പറഞ്ഞുകൊള്ളുന്നു.

താങ്കളെ 2019 ജനുവരി 19, 20, 21 തീയതികളിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ വച്ച് കാണാമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ..

|}&lt;/div&gt;--[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിസംഗമോത്സവം - 2018/സമിതികൾ#സംഘാടക സമിതി|വിക്കിസംഗമോത്സവം സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]] [[ഉപയോക്താവ്:Mujeebcpy|Mujeebcpy]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mujeebcpy|സംവാദം]]) 18:45, 15 ജനുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;

==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt; 
അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&amp;action=edit&amp;section=5 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Invitation from WAM 2019 ==

[[File:WAM logo without text.svg|right|200px]]
Hi WAM organizers!

Hope you are all doing well! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2019#Communities_and_Organizers|sign up for the 2019 Wikipedia Asian Month]]''', which will take place in November this year (29 days left!). Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|the meta talk page]].

#Please add your language project by 24th October 2019. Please indicate if you need multiple organisers by 29th October.
#Please update your community members about you being the organiser of the WAM.
#We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. 
#Please encourage other organizers and participants to sign-up [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|in this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.
#If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
[[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:03, 2 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=19195667 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Saileshpat@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 05:27, 20 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 05:58, 20 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #e2e0ee; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|250px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt;
ഏഷ്യൻ‍ വിക്കിസമൂഹങ്ങളുടെ പരസ്പര സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി 1 നവംബർ 2019 - 30 നവംബർ 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

ഏഷ്യൻരാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിലെ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും വികസിപ്പിക്കുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. ഓരോ വിക്കിപീഡിയയിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലേഖനങ്ങൾ ചേർക്കുന്ന വരെ വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യ അംബാസിഡർമാരായി ആദരിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%8F%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%82_2019/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&amp;action=edit&amp;section=1 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:ഏഷ്യൻ മാസം 2019|ഏഷ്യൻ മാസം 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 09:57, 27 ഒക്ടോബർ 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Wikipedia Asian Month 2019 ==

&lt;div style=&quot;border:8px orange ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Greetings!

Thank you for organizing '''Wikipedia Asian Month 2019''' for your local Wikipedia language. For rules and guidelines, refer to [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Organiser Guidelines|this page]] on Meta. To reach out for support for the contest or ask any query, reach out to us on our [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|Contact Us]] page. Our [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|International Team]] will be assisting you through out the contest duration. Thank you for your efforts in making this project successful.

Best wishes,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|WAM 2019 International Team]]

::::Stay Updated [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/wikiasianmonth/|50x50px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikiasianmonth|50x50px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 11:46, 2 നവംബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&amp;oldid=19515825 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Extension of Wikipedia Asian Month contest ==

In consideration of a week-long internet block in Iran, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]] contest has been extended for a week past November. The articles submitted till 7th December 2019, 23:59 UTC will be accepted by the fountain tools of the participating wikis.

Please help us translate and spread this message in your local language. 

[[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month international team]].

--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:12, 27 നവംബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&amp;oldid=19592097 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 05:10, 12 ഡിസംബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== What's Next (WAM)! ==

Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next?
*We have a total of 10,186 articles made during this edition and it's the highest of all time.
*Make sure you judge all articles before December 20th, Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Status|this page]].
*There will be two round of address collection scheduled: December 22th and December 27th 2019. 
*Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) on [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Ambassadors|this page]], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
*In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[user:Ле Лой|Le Loy]] for more information.

Best wishes,

[[:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]]

--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:30, 14 ഡിസംബർ 2019 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&amp;oldid=19638067 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM 2019 Postcard ==

Dear Participants and Organizers,

Congratulations!

It's WAM's honor to have you all participated in [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]], the fifth edition of WAM. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages!
Here we, the WAM International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2019.
Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the form], let the postcard can send to you asap!

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 
--[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 08:16, 3 ജനുവരി 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&amp;oldid=19671656 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Tiven2240@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM 2019 Postcard ==

[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]]

Dear Participants and Organizers,

Kindly remind you that we only collect the information for [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|WAM]] postcard 31/01/2019 UTC 23:59. If you haven't filled [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, wait for the postcard and tracking emails.

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.01


[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 20:58, 20 ജനുവരി 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&amp;oldid=19732202 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:-revi@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #eec4d6; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 33px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]][[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt;
വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ദക്ഷിണേഷ്യൻ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവചരിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുമായി 1 ഫെബ്രുവരി 2020 - 31 മാർച്ച് 2020 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.
[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇപ്പോൾ തന്നെ പേരു ചേർക്കുക!|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2020/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&amp;action=edit |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിത്തീർക്കുവാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:34, 31 ജനുവരി 2020 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:21, 19 ഫെബ്രുവരി 2020 (UTC)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== WAM 2019 Postcard: All postcards are postponed due to the postal system shut down ==

[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]]

Dear all participants and organizers,

Since the outbreak of COVID-19, all the postcards are postponed due to the shut down of the postal system all over the world. Hope all the postcards can arrive as soon as the postal system return and please take good care.

Best regards,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.03
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&amp;oldid=19882731 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Aldnonymous@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Digital Postcards and Certifications ==

[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=M:Wikipedia_Asian_Month_2019|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2019]]

Dear Participants and Organizers,

Because of the COVID19 pandemic, there are a lot of countries’ international postal systems not reopened yet. We would like to send all the participants digital postcards and digital certifications for organizers to your email account in the upcoming weeks. For the paper ones, we will track the latest status of the international postal systems of all the countries and hope the postcards and certifications can be delivered to your mailboxes as soon as possible.

Take good care and wish you all the best.

&lt;small&gt;This message was sent by [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] via [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:58, 20 ജൂൺ 2020 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&amp;oldid=20024482 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Martin Urbanec@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''.
# Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. 
#	The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) 
#	Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020

Sincerely yours,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&amp;oldid=20508138 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KOKUYO@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants!
Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team.
# Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''.
# Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!!
# If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:'''

# Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones.
# The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!)
# Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status.

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&amp;#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021

Sincerely yours,

[[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=20538644 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Reke@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]]  for organizers. Please remember to:

# use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs &amp; Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''.
# Inform your community members WAM 2022 is coming!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. 
#	The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022

Sincerely yours,

 [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=23975688 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Joycewikiwiki@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 18:21, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}

== Wikimedians of Kerala - July 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th July 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Akhilan presented the idea about photo documentation that aims to document a village and a photo scavenger hunt. The more details about it can been seen at [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Village Documentation - Thalavoor|Village Documentation - Thalavoor]] and [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Wikipedia Takes Kollam|Wikipedia Takes Kollam]] pages.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|''Wiki Loves Onam'']] grant proposal which got approved for in FY 2023-24 (Round 6) that aims to document videos and photos in Wikimedia platforms. Planning to share more updates in the month of August.
** Discussed about the user groups upcoming months plan. User:Ranjithsiji and User:Manojk shared plans for submitting grant proposals for organising some events in upcoming months. 
** Community members User:Irvin calicut, User:Akhilan, User:Tonynirappathu was elected for auditing the grants involving the user group.([https://etherpad.wikimedia.org/p/IN-KL_Meetup_July_2024 read more at...])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group members User:Gnoeee and User:Ranjithsiji will be travelling to Wikimania this year from Kerala and User:Mujeebcpy will be joining from Austria.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Aug 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 14:49, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27190605 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>25cwyjg6ozl4fsoamr6sro8nxqetfkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ദാരികൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>401130</id>
    <revision>
      <id>4615345</id>
      <parentid>3841540</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5506" sha1="0vd7c5vwncbg4jb2mv27zt5unpr6g4y" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസു ചെയ്തു. [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിൽ]] നിന്നും സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെ പോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരം നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. സ്വർഗ്ഗലോകം കീഴടക്കിയ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവൻമാർ]] ബ്രഹ്മാവിനെയും മഹാവിഷ്ണുവിനെയും ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം എല്ലാവരും കൈലാസത്തിലെത്തി [[ശിവൻ|മഹാദേവനെ]] കണ്ട് പ്രാർത്ഥിച്ചു{{തെളിവ്}}. ശിവന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, വരാഹി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  നേത്രാഗ്നിയിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തി ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}. കാളി വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്നു യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0vd7c5vwncbg4jb2mv27zt5unpr6g4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615346</id>
      <parentid>4615345</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5525" sha1="8qon2o7zm8pcqp5ugk5t47px0kn4337" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസു ചെയ്തു. [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിൽ]] നിന്നും സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെ പോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരം നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. സ്വർഗ്ഗലോകം കീഴടക്കിയ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവൻമാർ]] ബ്രഹ്മാവിനെയും മഹാവിഷ്ണുവിനെയും ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം എല്ലാവരും കൈലാസത്തിലെത്തി [[ശിവൻ|മഹാദേവനെ]] കണ്ട് പ്രാർത്ഥിച്ചു{{തെളിവ്}}. ശിവന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, വരാഹി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തി ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}. കാളി വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്നു യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>8qon2o7zm8pcqp5ugk5t47px0kn4337</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615347</id>
      <parentid>4615346</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5455" sha1="5okycv82pzsf5akz6eqz02qiy68x00a" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസു ചെയ്തു. [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിൽ]] നിന്നും സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെ പോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരം നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. സ്വർഗ്ഗലോകം കീഴടക്കിയ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവൻമാർ]] ബ്രഹ്മാവിനെയും മഹാവിഷ്ണുവിനെയും ശരണം പ്രാപിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം എല്ലാവരും കൈലാസത്തിലെത്തി [[ശിവൻ|മഹാദേവനെ]] കണ്ട് പ്രാർത്ഥിച്ചു{{തെളിവ്}}. ശിവന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, വരാഹി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}. കാളി വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്നു യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>5okycv82pzsf5akz6eqz02qiy68x00a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615350</id>
      <parentid>4615347</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5026" sha1="6wcj3g9tf0um792izy0ibh749x3819o" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസു ചെയ്തു. [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിൽ]] നിന്നും സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെ പോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരമായി നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവന്മാർ]] ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.  ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി, വരാഹി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}. കാളി വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്നു യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6wcj3g9tf0um792izy0ibh749x3819o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615351</id>
      <parentid>4615350</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5048" sha1="o4moxegrkbnwtcz8jad800y9eg0m5mw" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസു ചെയ്തു. [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിൽ]] നിന്നും സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെ പോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരമായി നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവന്മാർ]] ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.  ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി, വരാഹി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}.  തുടർന്നുള്ള യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. കാളിയുടെ വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>o4moxegrkbnwtcz8jad800y9eg0m5mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615352</id>
      <parentid>4615351</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5030" sha1="gnko52s9oyf81kfcr9d1rr5zy2nk137" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം [[ ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനെ]] തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരമായി നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവന്മാർ]] ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.  ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി, വരാഹി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}.  തുടർന്നുള്ള യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. കാളിയുടെ വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gnko52s9oyf81kfcr9d1rr5zy2nk137</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615353</id>
      <parentid>4615352</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5058" sha1="ih7jqd4k759bp11gumpgnx8wtsasgry" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം [[ ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനെ]] തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെപോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരമായി നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവന്മാർ]] ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.  ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി, വരാഹി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}.  തുടർന്നുള്ള യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. കാളിയുടെ വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ih7jqd4k759bp11gumpgnx8wtsasgry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615354</id>
      <parentid>4615353</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5112" sha1="qghpjkhefiw0bxbjeukfgeoeyv3py6c" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം [[ ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനെ]] തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി.
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെപോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും വരമായി നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവന്മാർ]] ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.  ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി, വരാഹി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}.  തുടർന്നുള്ള യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. കാളിയുടെ വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qghpjkhefiw0bxbjeukfgeoeyv3py6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615355</id>
      <parentid>4615354</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5112" sha1="66czfryt0ssvxdqwxe7ka8xilghhyxw" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം [[ ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനെ]] തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി. സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെപോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും വരമായി നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവന്മാർ]] ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.  ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി, വരാഹി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}.  തുടർന്നുള്ള യുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. കാളിയുടെ വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>66czfryt0ssvxdqwxe7ka8xilghhyxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615357</id>
      <parentid>4615355</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5121" sha1="6foczkjthrgj2v0hwgwfcw259vb1kbz" xml:space="preserve">[[File:Padayani Daarika.JPG|thumb|right|250px|[[പടയണി]]യിലെ കാലൻ കോലം]]
'''ദാരികൻ''' ഒരു [[അസുരൻ|അസുര]] ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭദ്രോൽപ്പത്തി പ്രകരണത്തിൽ കാണാം. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇദ്ദേഹം [[ ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനെ]] തപസ്സ് ചെയ്തു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി. സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടാവൂ എന്നും, പതിനായിരം ആനകളുടെ കരുത്തും, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ഇറ്റുവീഴുന്ന തന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും തന്നെപോലെ ആയിരം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടാകണമെന്നും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാസ്‌ത്ര മന്ത്രങ്ങളും ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും വരമായി നേടിയ ദാരികൻ മൂന്നുലോകങ്ങളും കീഴടക്കി{{തെളിവ്}}. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ [[ദേവൻ|ദേവന്മാർ]] ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.  ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, കൗമാരി, ഇന്ദ്രാണി, വരാഹി എന്നി ആറുദേവിമാരെ ദാരികനെ നേരിടാൻ അയച്ചുവെങ്കിലും അവരും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ ദാരികന് നേർവഴി ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയക്കുന്നു. തൻ്റെ  ദൂതനായ നാരദരെ ദാരികൻ അപമാനിച്ചതിൽ കോപം കൊണ്ട ശിവന്റെ  തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്നും ഉഗ്രരൂപിണിയായ ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വേതാളപ്പുറത്തേറിയ ഭഗവതി ദാരികവീരനെ [[യുദ്ധം|പോരിനു]] വിളിക്കുന്നു]]{{തെളിവ്}}.  തുടർന്നുള്ള മഹായുദ്ധത്തിൽ കാളി ദാരികനെ വധിക്കുന്നു. കാളിയുടെ വാഹനമായ വേതാളം ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാതെ പാനം ചെയ്യുന്നു. [[പടയണി]], [[മുടിയേറ്റ്]], [[കളമെഴുത്തു പാട്ട്]], [[തോറ്റംപാട്ട്]], തെയ്യം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്തം കാളിദാരിക യുദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=dunia&gt;{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |title=പടയണിയുടെ കഥ |publisher=വെബ് ദുനിയ |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523204226/http://malayalam.webdunia.com/article/heritage-in-malayalam/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%95%E0%B4%A5-108092400053_1.htm |archivedate=2017-05-23 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |title=മുടിയേറ്റ് |publisher=കേരള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് |date= |accessdate=2017-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510161521/http://www.keralatourism.org/malayalam/mudiyettu.php |archivedate=2013-05-10 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{wiktionary|ദാരികൻ}}
{{Hinduism}}
{{Hinduism-stub}}

[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6foczkjthrgj2v0hwgwfcw259vb1kbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാഹിം കോട്ട</title>
    <ns>0</ns>
    <id>411509</id>
    <revision>
      <id>4615292</id>
      <parentid>3507226</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7972" sha1="biryvbr4g409aqfj699el7xgtt138ah" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name       = മാഹിം കോട്ട
| native_name= माहीम किल्ला
| image               = Mahim Fort 3.jpg
| caption             = മാഹിം കോട്ട
| former_names        = 
| altitude            = {{convert|1|m|0|abbr=on}}
| building_type       = കോട്ട
| architectural_style = 
| structural_system   = ഡക്കാൻ-ട്രാപ് ബാസാൾട്ട്
| cost                = 
| location            = [[മാഹിം]], [[മുംബൈ]]
| address             =
| client              = പോർച്ചുഗീസ്
| owner               = മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ
| current_tenants     =അനധികൃത  കയ്യേറ്റക്കാർ
| landlord            = 
| start_date          = 
| completion_date     = പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ട്
| inauguration_date   =
| demolition_date     = 
| destruction_date    = 
| height              = 
| diameter            = 
| other_dimensions    = 
| floor_count         = 
| floor_area          = 
| main_contractor     = 
| architect           = 
| structural_engineer = 
| services_engineer   = 
| civil_engineer      = 
| other_designers     = 
| quantity_surveyor   = 
| awards              = 
| references          = 
}}

[[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] [[മാഹിം|മാഹിമിൽ]] ഉള്ള ഒരു കോട്ടയാണ് '''മാഹിം കോട്ട''' (മറാഠി: माहीम किल्ला)&lt;ref&gt;http://www.mahim.com/fort.htm{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.  മാഹിം ഉൾക്കടലിനരികിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ കോട്ട, തെക്ക് [[വർളി]], വടക്ക് [[ബാന്ദ്ര]], കിഴക്ക് മാഹിം എന്നീ പ്രദേശങ്ങളുടെ നിരീക്ഷണത്തിന് അനുയോജ്യമായിരുന്നു. തന്ത്രപ്രധാനമായൊരു കോട്ടയായതിനാൽ പലതവണ ആക്രമണത്തിന് വിധേയമായി. 
==ചരിത്രം==
800 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഈ പ്രദേശത്തെ രാജാവായിരുന്ന പ്രതാപ് ബിംബ് ആണ് ഈ കോട്ട പണികഴിപ്പിച്ചതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/hutments-seepage-of-water-breach-mahim-fort-but-swift-help-unlikely-2821100/&lt;/ref&gt;. 1516-ൽ പോർച്ചുഗീസ് കമാണ്ടർ ഡൊമാ ജോവോ ഡി മോനോയ് മാഹിം ക്രീക്കിൽ പ്രവേശിച്ച് മാഹിം കോട്ടയുടെ അധിപനെ തോൽപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. പോർട്ടുഗീസുകാരും ഗുജറാത്തി ഭരണാധികാരിയായ അലി ഷായും തമ്മിൽ ഇവിടെ പതിവായി പോരാട്ടം നടന്നിരുന്നു. 1534 ൽ പോർട്ടുഗീസുകാർ ഗുജറാത്തിലെ ബഹദൂർ ഷായുടെ പക്കൽ നിന്നും മാഹിം ദ്വീപ് ഏറ്റെടുത്തു. 1661-ൽ പോർച്ചുഗീസ് രാജാവിന്റെ പുത്രി [[ബ്രാഗൻസായിലെ കാതറീൻ|ബ്രാഗൻസായിലെ കാതറീനിനെ]] ബ്രിട്ടണിലെ ചാൾസ് രണ്ടാമൻ രാജാവ് വിവാഹം ചെയ്തപ്പോൾ സ്ത്രീധനമായി ബോംബെയിലെ മാഹിം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഏഴ് ദ്വീപുകൾ പോർച്ചുഗീസുകാർ ബ്രിട്ടനു കൈമാറി. അതോടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഈ കോട്ടയുടെ നിയന്ത്രണം കരസ്ഥമാക്കി. 1684 ൽ സർ തോമസ് ഗ്രാന്ഥം ഇത് ശക്തിപ്പെടുത്തി. പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ ആക്രമണത്തിനും പിന്നീട് മറാഠകൾക്കുമെതിരെ ഒരു തന്ത്രപ്രധാനമായ കോട്ട ആയിത്തീർന്നു.
1772 ൽ പോർട്ടുഗീസുകാർ ഈ കോട്ട ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും, ബ്രിട്ടീഷുകാർ പീരങ്കികൾ ഉപയോഗിച്ച് അവരെ പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ബാന്ദ്രയിലെ മൗണ്ട് മേരിയുടെ ബസിലിക്ക തകർന്നിരുന്നു. അക്കാലത്ത് കോട്ടയിൽ ഏകദേശം 100 പടയാളികളും 30 പീരങ്കികളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം വരെ ഇത് കസ്റ്റംസ് ഓഫീസ് ആയി പ്രവർത്തിച്ചു. പിന്നീട് 1960 വരെ ഉദ്യോഗസ്ഥഭവനമായും തുടർന്നു.  
==ഇന്ന്==
ഇന്ന് അനധികൃതമായ കൈയേറ്റവും ചേരിനിർമ്മാണവും മൂലം ശോചനീയാവസ്ഥയിലാണ് ഈ കോട്ട&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mahim-fort-falls-to-encroachers/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://homegrown.co.in/article/30384/hidden-history-the-forgotten-stories-behind-12-of-mumbais-forts &lt;/ref&gt;. അധികൃതരുടെ അവഗണന, ചേരിപ്രദേശങ്ങളുടെ കടന്നുകയറ്റം,  കടൽവെള്ളം മൂലമുള്ള [[മണ്ണൊലിപ്പ്]] തുടങ്ങിയവയാണ് ഈ കോട്ട നേരിടുന്ന പ്രധാന ഭീഷണികൾ. കോട്ടയുടെ മതിലുകളുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ തകർന്ന അവസ്ഥയിലാണ്. പലയിടത്തും വിള്ളലുകളും ഉണ്ട്. ഈ അവഗണന തുടരുകയാണെങ്കിൽ കോട്ട പൂർണ്ണമായും തകരുമെന്ന്
ഒബ്സർവർ റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ എന്ന സംഘടന [[ബൃഹന്മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ |ബൃഹന്മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിൽ]] സമർപ്പിച്ച പഠനറിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/hutments-seepage-of-water-breach-mahim-fort-but-swift-help-unlikely-2821100/&lt;/ref&gt;.

==അവലംബം==
{{reflist}}
==ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
Old Mahim Fort.jpg|thumb|മാഹിം കോട്ട, ഒരു പഴയകാല ചിത്രം
Mahim Fort 6.jpg| മാഹിം കോട്ട
Mahim Fort 15.jpg| മാഹിം കോട്ട
Mahim Fort 10.jpg| കോട്ട മതിൽ
Mahim Fort 8.jpg| കോട്ട മതിൽ, തകർന്ന അവസ്ഥയിൽ
&lt;/gallery&gt;
[[വർഗ്ഗം:മുംബൈയിലെ കോട്ടകൾ]]</text>
      <sha1>biryvbr4g409aqfj699el7xgtt138ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലാസ്റ്റ് വീക്ക് ടുനൈറ്റ് വിത്ത് ജോൺ ഒലിവർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>411825</id>
    <revision>
      <id>4615572</id>
      <parentid>4583274</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20392" sha1="omz3dybydlnhjbvl2efxkg4pksrg93p" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name          = Last Week Tonight {{nowrap|with John Oliver}}
| image              = [[File:Last Week Tonight.svg]]
| genre              = [[Comedy]]&lt;br&gt;[[News satire]]&lt;br&gt;[[Talk show]]
| creator            = [[John Oliver]]
| developer          = 
| writer             = &lt;!-- Per infobox template rules, writer(s) should not be included if series has 5+ writers --&gt;
| director           = 
| presenter          = John Oliver
| starring           = 
| narrated           = [[David Kaye (voice actor)|David Kaye]]
| opentheme          = &quot;Go&quot; by [[Valley Lodge]]&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=LastWeekTonight|number=476822910494310400|date=June 11, 2014|title=By the way, our theme song &quot;Go&quot; is performed by the excellent rock band @ValleyLodge!}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Dave Hill (comedian)|Dave Hill]]|title=Valley Lodge's &quot;Go&quot; Is the Theme Song for &quot;Last Week Tonight with John Oliver&quot; on HBO|url=http://davehillonline.com/blog/2014/04/valley-lodges-go-is-the-theme-song-for-last-week-tonight-with-john-oliver-on-hbo/|publisher=DaveHillOnline.com|date=April 29, 2014|accessdate=April 2, 2016}}&lt;/ref&gt;
| country            = United States
| language           = English
| num_seasons        = 4
| num_episodes       = 119
| list_episodes      = List of Last Week Tonight with John Oliver episodes
| executive_producer = John Oliver&lt;br&gt;[[Tim Carvell]]&lt;br&gt;James Taylor&lt;br&gt;[[Jon Thoday]]&lt;br&gt;Liz Stanton
| location           = [[CBS Broadcast Center]]&lt;br&gt;New York, New York
| runtime            = 30–40 minutes&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=LastWeekTonight|number=927269314025140225|date=November 5, 2017|title=You got an extra hour of sleep this morning, so you should be well-rested for tonight's 40-minute episode that starts at 11:15.}}&lt;/ref&gt;
| company            = Avalon Television&lt;br&gt;Partially Important Productions
| network            = [[HBO]]
| picture_format     = [[1080i]] ([[16:9]] [[HDTV]])
|audio_format= [[Dolby Surround]] 2.0
| first_aired        = {{Start date|2014|4|27}}
| last_aired         = present
| related            = ''[[The Daily Show]]''
| website            = http://www.hbo.com/last-week-tonight-with-john-oliver
}}

[[എച്ച് ബി ഒ|എച്ച്ബിഒ]] സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ ടോക്ക് ഷോ ആണ് '''ലാസ്റ്റ് വീക്ക് ടുനൈറ്റ് വിത്ത് ജോൺ ഒലിവർ'''. ഇംഗ്ലീഷ് കൊമേഡിയനും, എഴുത്തുകാരനുമായ  [[ജോൺ ഒലിവർ]] ആണ് ഈ പരിപാടിയുടെ അവതാരകൻ.&lt;ref name=&quot;order&quot;&gt;{{cite news |last=Patten |first=Dominic |date=February 12, 2014 |title=HBO Sets Name &amp; Date For John Oliver Debut |url=http://www.deadline.com/2014/02/hbo-sets-name-date-for-john-oliver-debut/ |url-status=live |publisher=[[Deadline.com]]  |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214111313/http://www.deadline.com/2014/02/hbo-sets-name-date-for-john-oliver-debut/ |archivedate=February 14, 2014 |accessdate=February 12, 2014 }}&lt;/ref&gt; അരമണിക്കൂർ ദൈർഘ്യമുള്ള ഈ പരിപാടി 2014 ഏപ്രിൽ 27 ന് എച്ച്ബിഒയിൽ സംപ്രേഷണം ആരംഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|last=O'Connell|first=Michael|title=John Oliver's HBO Series Gets Name, April Premiere|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/john-olivers-hbo-series-gets-679764|accessdate=March 10, 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=February 12, 2014}}&lt;/ref&gt; ഓരോ ആഴ്ചയിലെയും വാർത്തകൾ, രാഷ്ട്രീയം, വർത്തമാനകാല സംഭവങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഹാസ്യത്തിന്റെ മേമ്പൊടിയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഈ പരിപാടിക്ക് [[കോമഡി സെൻട്രൽ]] സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്ന ദ ഡെയ്‌ലി ഷോയുമായി സാമ്യമുണ്ട്.

2018 ഫെബ്രുവരിയിൽ പരമ്പരയുടെ അഞ്ചാം സീസൺ പ്രദർശനം ആരംഭിക്കും. 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഈ പരിപാടിയുടെ 30 എപ്പിസോഡുകൾ വീതം ഉള്ള മൂന്ന് സീസണുകൾ കൂടി നിർമ്മിക്കുമെന്ന് എച്ച്ബിഒ പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/12/arts/television/john-oliver-hbo-contract.html|title=John Oliver Extends HBO Contract Through 2020|last=Koblin|first=John|date=September 12, 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=September 12, 2017}}&lt;/ref&gt;

== യൂട്യൂബ് ചാനൽ ==
[[യൂട്യൂബ്|യൂട്യൂബിൽ]] പരിപാടിക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു ചാനൽ ഉണ്ട്. ഓരോ എപ്പിസോഡിലെയും പ്രസക്തമായ ഭാഗങ്ങൾ ലാസ്റ്റ് വീക്ക് ടുനൈറ്റ് അവരുടെ ഈ യൂട്യൂബ് ചാനലിൽ പ്രതിവാര അടിസ്ഥാനത്തിൽ ചേർക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഈ ചാനലിന് വേണ്ടി മാത്രം നിർമ്മിക്കുന്ന &quot;വെബ് എക്സ്ക്ലൂസീവുകൾ&quot; പോലെയുളള പരിപാടികളും  യൂട്യൂബിൽ ലഭ്യമാണ്. 

2015 ഏപ്രിൽ മാസത്തിലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ഈ ചാനലിന് ഒരു ദശലക്ഷത്തിലേറെ വരിക്കാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. 2016 ജൂലൈയോടെ അത് 3.6 ദശലക്ഷവും മേയ് 2017 ൽ 5 ദശലക്ഷവുമായി ഉയർന്നു. നൂറു കോടിയിലേറെ തവണ ചാനലിലെ വീഡിയോകൾ വീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 

== പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! align=&quot;left&quot; |Year
! align=&quot;left&quot; |Ceremony
! align=&quot;left&quot; |Category
! align=&quot;left&quot; |Result
! align=&quot;left&quot; |Ref.
|-
| rowspan=&quot;12&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |2015
| Writers Guild of America Awards 2014
| Comedy/Variety (Including Talk) – Series
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://deadline.com/2015/02/wga-award-winners-2015-writers-guild-awards-winners-list-1201373012/|title=WGA Awards: 'Budapest', 'Imitation Game' Win Top Film Honors, 'True Detective', 'Louie' Score On TV Side — Full List|access-date=July 19, 2015|last=Petski|first=Denise|date=February 14, 2015|publisher=Deadline}}&lt;/ref&gt;
|-
| Producers Guild of America Awards 2014
| Outstanding Producer of Live Entertainment &amp; Talk Television
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.producersguild.org/blogpost/923036/207228/Producers-Guild-Awards-Winners|title=Producers Guild Awards Winners|access-date=July 19, 2015|date=January 25, 2015|publisher=Producers Guild of America|archive-date=2016-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514150130/http://www.producersguild.org/blogpost/923036/207228/Producers-Guild-Awards-Winners|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| Dorian Awards
| TV Current Affairs Show of the Year
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thewrap.com/dorian-awards-birdman-and-transparent-lead-nominations-for-gay-and-lesbian-critics-exclusive/|title=Dorian Awards: 'Birdman' and 'Transparent' Lead Nominations for Gay and Lesbian Critics (Exclusive)|access-date=July 19, 2015|last=Banks|first=Alicia|date=January 12, 2015|publisher=The Wrap}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |Peabody Award
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2015/04/15/peabody-awards_n_7073234.html|title=Peabody Awards Go To 'Last Week Tonight,' 'Jane the Virgin,' 'The Americans' And Other Shows|last=Ryan|first=Maureen|date=April 16, 2015|work=The Huffington Post|access-date=July 19, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| 26th GLAAD Media Awards
| Outstanding Talk Show Episode
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.glaad.org/releases/list-award-recipients-26th-annual-glaad-media-awards-waldorf-astoria-new-york-may-9-2015|title=List of award recipients: 26th Annual GLAAD Media Awards|access-date=July 19, 2015|date=May 9, 2015|publisher=GLAAD|archive-date=2015-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720011730/http://www.glaad.org/releases/list-award-recipients-26th-annual-glaad-media-awards-waldorf-astoria-new-york-may-9-2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015 Webby Awards
| Best Writing (Social)
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thecomicscomic.com/2015/04/27/netflix-funny-or-die-collegehumor-fallon-among-2015-webby-awards-winners/|title=Netflix, Funny Or Die, Collegehumor, Fallon among 2015 Webby Awards Winners|access-date=May 18, 2017|last=McCarthy|first=Sean|date=April 27, 2015|website=The Comic's Comic}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5th Critics' Choice Television Awards
| Best Talk Show
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ew.com/article/2015/05/05/critics-tv-choice-awards-2015-and-nominees-are|title=The Critics' Choice TV Awards 2015: And the nominees are...|last=Li|first=Shirley|date=May 6, 2015|work=Entertainment Weekly|access-date=July 19, 2015|archive-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103103421/http://www.ew.com/article/2015/05/05/critics-tv-choice-awards-2015-and-nominees-are|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 31st Television Critics Association Awards
| Outstanding Achievement in News and Information
| {{win}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2015/tv/news/empire-tca-awards-full-list-of-winners-1201561929/|title='Empire' Wins Program of the Year at TCA Awards|last=Birnbaum|first=Debra|date=August 9, 2015|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=August 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |67th Primetime Emmy Awards
| Outstanding Variety Talk Series
| {{nom}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;EmmyLWT&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.emmys.com/shows/last-week-tonight-john-oliver|title=Last Week Tonight with John Oliver|access-date=July 19, 2015|publisher=Television Academy}}&lt;/ref&gt;
|-
| Outstanding Writing for a Variety Series
| {{nom}}
|-
| Outstanding Interactive Program
| {{won}}
|-
| Outstanding Picture Editing For Variety Programming
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;13&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |2016
| 6th Critics' Choice Television Awards
| Best Talk Show
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2016/film/news/critics-choice-awards-winners-list-2016-1201681953/|title=Critics' Choice Awards: Winners List|date=January 17, 2016|work=Variety|access-date=February 26, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| Dorian Awards
| TV Current Affairs Show of the Year
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2016/film/in-contention/gay-and-lesbian-entertainment-critics-awards-winners-carol-1201682482/|title='Carol' Sweeps Gay and Lesbian Entertainment Critics Awards|last=Tapley|first=Kristopher|date=January 18, 2016|work=Variety|access-date=February 26, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| Producers Guild of America Awards 2015
| Outstanding Producer of Live Entertainment &amp; Talk Television
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.producersguild.org/blogpost/923036/237237/Results-Producers-Guild-Awards-2016|title=Results-Producers Guild Awards 2016|access-date=February 26, 2016|date=January 23, 2016|publisher=Producers Guild of America|archive-date=2016-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227022449/http://www.producersguild.org/blogpost/923036/237237/Results-Producers-Guild-Awards-2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 27th GLAAD Media Awards
| Outstanding Talk Show Episode
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.vulture.com/2016/01/2016-glaad-media-award-nominations.html|title=Transparent, Carol Among This Year's GLAAD Media Awards Nominees|date=January 27, 2016|work=Vulture|access-date=February 26, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 Webby Awards
| Best Writing (Social)
|{{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.webbyawards.com/press/press-releases/20th-annual-webby-award-winners-announced/|title=20th Annual Webby Award Winners Announced|access-date=May 10, 2016|date=April 26, 2016|publisher=The Webby Awards}}&lt;/ref&gt;
|-
| 32nd Television Critics Association Awards
| Outstanding Achievement in News and Information
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2016/tv/news/tca-award-nominations-nominees-2016-mr-robot-people-v-oj-simpson-1201801152/|title='Mr. Robot,' 'The People v. O.J. Simpson' Lead TCA Awards Nominations|access-date=December 27, 2016|last=Prudom|first=Laura|date=June 22, 2016|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |68th Primetime Emmy Awards
| Outstanding Variety Talk Series
| {{won}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
| Outstanding Writing for a Variety Series
| {{won}}
|-
| Outstanding Directing for a Variety Series
| {{nom}}
|-
| Outstanding Picture Editing For Variety Programming
| {{won}}
|-
| Outstanding Sound Mixing for a Variety Series or Special
| {{nom}}
|-
| Outstanding Technical Direction, Camerawork, Video Control for a Series 
| {{nom}}
|-
| 7th Critics' Choice Television Awards
| Best Talk Show
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://people.com/movies/critics-choice-awards-complete-winners-list/|title=Critics' Choice Awards: See the Complete Winners List!|date=December 12, 2016|work=People|access-date=December 27, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;14&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |2017
| Dorian Awards
| TV Current Affairs Show of the Year
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/lists/moonlight-leads-gay-lesbian-entertainment-critics-association-dorian-awards-nominations-2017-9/item/film-year-gay-lesbian-entertainment-dorian-awards-noms-963852|title='Moonlight' Leads Gay and Lesbian Entertainment Critics' Dorian Award Nominations|access-date=January 28, 2017|last=Kilday|first=Gregg|date=January 12, 2017|website=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;
|-
| Producers Guild of America Awards 2016
| Outstanding Producer of Live Entertainment &amp; Talk Television
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2017/film/awards/pga-awards-winners-2016-producers-guild-1201972277/|title='La La Land' Wins Producers Guild's Top Movie Award (Complete List)|access-date=January 29, 2017|last=McNary|first=Dave|date=January 28, 2017|website=Variety}}&lt;/ref&gt;
|-
| Writers Guild of America Awards 2016
| Comedy/Variety (Including Talk) – Series
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://deadline.com/2017/02/wga-awards-winners-list-live-blog-1201916660/|title=WGA Awards: 'Moonlight' &amp; 'Arrival' Win Top Film Prizes; FX's 'Atlanta' &amp; 'The Americans' Lead TV – Complete Winners List|access-date=February 21, 2017|last=Pedersen|first=Erik|date=February 19, 2017|publisher=Deadline.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 MTV Movie &amp; TV Awards
| Best Host   
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2017/tv/news/mtv-movie-tv-awards-winners-list-1202410366/|title=2017 MTV Movie and TV Awards: Complete Winners List|last=Knapp|first=JD|date=May 7, 2017|work=Variety|access-date=May 8, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 Webby Awards
| Best Writing (Film &amp; Video) 
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.webbyawards.com/winners/2017/film-video/performance-craft/best-writing/last-week-tonight/|title=Webby Awards 2017: Film &amp; Video - Best Writing: Last Week Tonight|access-date=May 18, 2017|publisher=The Webby Awards|archive-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428204918/http://webbyawards.com/winners/2017/film-video/performance-craft/best-writing/last-week-tonight/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 33rd Television Critics Association Awards
| Outstanding Achievement in News and Information
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tvline.com/2017/08/05/tca-awards-2017-winners-critics-the-handmaids-tale-program-of-the-year/|title=TCA Awards: The Handmaid's Tale, Atlanta, Big Little Lies, Carrie Coon Among Big Winners|access-date=August 6, 2017|last=Schwartz|first=Ryan|date=August 5, 2017|website=TVLine}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |69th Primetime Emmy Awards
| Outstanding Variety Talk Series
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
| Outstanding Writing for a Variety Series
| {{won}}
|-
| Outstanding Directing for a Variety Series
| {{nom}}
|-
| Outstanding Interactive Program
| {{won}}
|-
| Outstanding Picture Editing For Variety Programming (for 'F*ck 2016' segment)
| {{won}}
|-
|Outstanding Picture Editing For Variety Programming (for 'Stoplight' segment)
| {{nom}}
|-
| Outstanding Sound Mixing for a Variety Series or Special
| {{nom}}
|-
| Outstanding Technical Direction, Camerawork, Video Control for a Series 
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |2018
| Producers Guild of America Awards 2017
| Outstanding Producer of Live Entertainment &amp; Talk Television
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/907738/producers-guild-awards-2018-winners-the-complete-list|title=Producers Guild Awards 2018 Winners: The Complete List|access-date=January 21, 2018|last=Swertlow|first=Meg|date=January 20, 2018|website=E! News}}&lt;/ref&gt;
|-
| Dorian Awards
| TV Current Affairs Show of the Year
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/call-me-by-your-name-leads-dorian-award-nominations-1073577|title='Call Me by Your Name' Leads Dorian Award Nominations|last=Kilday|first=Gregg|date=January 10, 2018|work=The Hollywood Reporter|access-date=January 19, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| 70th Directors Guild of America Awards
| Variety/Talk/News/Sports – Regularly Scheduled
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2018/tv/news/game-of-thrones-handmaids-tale-marvelous-mrs-maisel-directors-guild-award-nominations-1202659932/|title=‘Game of Thrones,’ ‘Handmaid’s Tale,’ ‘Marvelous Mrs. Maisel’ Grab Directors Guild Award Nominations|last=Littleton|first=Cynthia|date=January 10, 2018|work=Variety|access-date=January 19, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| Writers Guild of America Awards 2017
| Comedy/Variety (Including Talk) – Series
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2018/film/awards/2018-wga-award-winners-complete-list-1202694807/|title=WGA Awards: Updated Winners List|last=Nyren|first=Erin|date=February 11, 2018|work=Variety|access-date=February 12, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| 29th GLAAD Media Awards
| Outstanding Talk Show Episode
| {{pending}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2018/film/awards/glaad-media-awards-nominees-2018-list-1202668763/|title=GLAAD Media Awards Nominees: Full List|last=Chuba|first=Kirsten|date=January 19, 2018|work=Variety|access-date=January 19, 2018}}&lt;/ref&gt;
|}

== അവലംബം ==
{{Reflist|30em}}

== ബാഹ്യ കണ്ണികൾ ==
* {{ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്|http://www.hbo.com/last-week-tonight-with-john-oliver}}
* {{IMDb title|id=3530232|title=Last Week Tonight with John Oliver}}
* {{tv.com show|last-week-tonight-with-john-oliver|Last Week Tonight with John Oliver}}TV.com{{tv.com show|last-week-tonight-with-john-oliver|Last Week Tonight with John Oliver}}
* {{Facebook|LastWeekTonight}}
* {{YouTube|u=LastWeekTonight|Last Week Tonight with John Oliver}}
* {{Twitter}}

[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ]]</text>
      <sha1>omz3dybydlnhjbvl2efxkg4pksrg93p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലാമിയം പർപൂറിയം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437844</id>
    <revision>
      <id>4615570</id>
      <parentid>3968020</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3634" sha1="44rg5p3qx0obltx1qpj3vekm3bndf1g" xml:space="preserve">{{prettyurl|Lamium purpureum}}
{{taxobox
| name = Red dead-nettle
| image = Lamium purpureum 280405.jpg
| regnum = [[Plantae]]
| unranked_divisio = [[Angiosperms]]
| unranked_classis = [[Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Asterids]]
| ordo = [[Lamiales]]
| familia = [[Lamiaceae]]
| genus = ''[[Lamium]]''
| species = '''''L. purpureum'''''
| binomial = ''Lamium purpureum''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
}}
[[യൂറോപ്പ്]], [[ഏഷ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സപുഷ്പിസസ്യമാണ് '''റെഡ്-ഡെഡ് നെറ്റിൽ''',&lt;ref name=BSBI07&gt;{{cite web|title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=2015-01-25 |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt; ''' പർപ്പിൾ ഡെഡ് -നെറ്റിൽ, റെഡ് ഹെൻബിറ്റ്, പർപ്പിൾ ആർക്കേൻഞ്ചൽ''' &lt;ref&gt;[[Martin, W. Keble]], 1965. ''The Concise British Flora in Colour.'' George Rainbird Limited.&lt;/ref&gt; അഥവാ '''വെലിക്ഡെഞ്ചി''', എന്നീ സാധാരണനാമങ്ങളുള്ള '''ലാമിയം പർപൂറിയം'''. ബ്രിട്ടീഷ് ദ്വീപുകളിൽ പൊതുവേ ഇത് ഒരു സാധാരണ സസ്യമാണ്.&lt;ref&gt;Clapham, A.R., Tutin, T.G. and Warburg, E.F. 1968. ''Excursion Flora  the British Isles.'' Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-0465of6-4}}&lt;/ref&gt;

== ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
File:Illustration_Lamium_purpureum0.jpg|''Lamium purpureum'', ''Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz'' 1885
Image:Red Dead nettle close 700.jpg|''L. purpureum'' &lt;br&gt; [[Essex]], [[England]], &lt;br&gt;[[United Kingdom]]
Image:Lamium purpureum in the spring2.jpg|''L. purpureum'' &lt;br&gt; [[Vancouver Island]], &lt;br&gt; [[British Columbia]], Canada
File:Hoja SVG (Lamium purpureum).svg|Leaf
File:Red Dead-nettle, Calhoun, Georgia, USA, 26 March 2018.jpg|L. purpureum &lt;br&gt; March 26, 2018 &lt;br&gt; [[Calhoun, Georgia]]
&lt;/gallery&gt;
{{Commons|Lamium purpureum}}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
*[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4745,4763,4765 Jepson Manual Treatment]
*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LAPU2 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129173822/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LAPU2 |date=2021-11-29 }}
*[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Lamium+purpureum Photo gallery]
*[http://www.botanicalkeys.co.uk/flora/content/species.asp?1930 Botanical Society of Britain and Ireland information for ''Lamium purpureum'' L.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205060749/http://www.botanicalkeys.co.uk/flora/content/species.asp?1930 |date=2020-12-05 }}

[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സപുഷ്പികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ലെബനോനിലെ സസ്യജാലം]]
[[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ സസ്യജാലം]]
[[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ സസ്യജാലം]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ അധിനിവേശസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ലാമിയേസി]]</text>
      <sha1>44rg5p3qx0obltx1qpj3vekm3bndf1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മോണിംഗ് ഗ്ലോറി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>438921</id>
    <revision>
      <id>4615435</id>
      <parentid>4550347</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="13otf3tdbvh630387vzmbxxoe1vdloo" xml:space="preserve">{{prettyurl|Morning glory}}
[[File:Morning Glory (Ipomoea purpurea) in Chitral.jpg|thumb|Morning glory flower]]
[[File:Morning-glory-C6295b.jpg|200px|right|thumb|Morning glory flower, ''[[Ipomoea nil]]'']]
[[Image:Morning Glory Photo.jpg|200px|right|thumb|An unopened spiral bud of a morning glory flower, ''[[Ipomoea purpurea]]'']]
[[Image:Glorious Morning Glories.JPG|200px|right|thumb|&quot;Blue Star&quot; cultivar ''[[Ipomoea tricolor]]'' photographed in Haverhill, Massachusetts]]
[[File:Totoiriyaasagao hiroshige.jpg|200px|right|thumb|[[Ipomoea nil|Morning Glory]] by [[Hiroshige II|Utagawa Hiroshige]], 1866 (Japanese Woodblock print)]]

[[കോൺവോൾവുലേസിയേ]] കുടുംബത്തിൽ ആയിരത്തിലധികം സ്പീഷീസുകൾ ഉള്ള [[സപുഷ്പി]]കളുടെ പൊതുവായ നാമമാണ് '''മോണിംഗ് ഗ്ലോറി.''' &lt;ref name=BSBI07&gt;{{cite web |title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=2015-01-25 |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;നിലവിലുള്ള വർഗീകരണവും വ്യവസ്ഥകളും ഫ്ലക്സ് ആണ്. 

മോണിംഗ് ഗ്ലോറി സ്പീഷീസുകളിൽ ജീനസുകൾ പല തരത്തിലുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് ഇവയാണ്:
* [[അർജീരിയ]]''
* ''[[Astripomoea]]''
* ''[[കാലിസ്റ്റെഗിയ]]''
* ''[[കൺവോൾവുലസ്]]''
* ''[[ഇപ്പോമിയ]]''
* ''[[Lepistemon]]''
* ''[[മെറീമിയ]]''
* ''[[ഓപെർകുലിന]]''
* ''[[റിവിയ]]''
* ''[[സ്റ്റിക്റ്റോകാർഡിയ ]]''
== ഗാലറി==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Morning Glory-1.jpg|Morning glory ''[[Ipomoea]]''
Image:blue2glories.jpg|Blue morning glories
Image:Ipomoea purpurea 2400px.jpg|A fully open blue and purple morning glory
Image:Pink_Morning_Glory_2500px.jpg|A fully open pink morning glory
Image:Morning Glory Curled Side 1800px.jpg|Side view of a partially curled ''Ipomoea purpurea'' in early afternoon
Image:Morning Glory Curled Top 2250px.jpg|The top of partially curled ''Ipomoea purpurea'' in early afternoon
Image:Morning Glory Leaves 3284px.jpg|The leaves of a morning glory
File:Blue Morning Glory 2.jpg|Opening blue morning glory
Image:BlueMorningGloryClose.jpg|Close-up of a morning glory flower
Image:MorningGlory5.jpg|Close-up of a morning glory
Image:MorningGlory.JPG|Morning glory vine climbing
File:Morning Glory - flowers.jpg|മോണിംഗ് ഗ്ലോറി
&lt;/gallery&gt;

==അവലംബം  ==
{{reflist}}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==
* {{Cite book |last1=Everitt |first1=J.H. |last2=Lonard |first2=R.L. |last3=Little |first3=C.R.|title=Weeds in South Texas and Northern Mexico |url=https://archive.org/details/weedsinsouthtexa0000ever |publisher=Texas Tech University Press |location=Lubbock |year=2007 |isbn=0-89672-614-2}} 
* Furst, Peter (1990). ''Flesh of the Gods''. {{ISBN|978-0-88133-477-7}}.
* Schultes, Richard Evans (1976). ''Hallucinogenic Plants''. Elmer W. Smith, illustrator. New York: Golden Press. {{ISBN|0-307-24362-1}}.

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
{{wiktionary|morning glory}}
{{Commonscat|Convolvulaceae}}
* {{Wikisource-inline|list=
** {{Cite Collier's|wstitle=Morning Glory |short=x|noicon=x}}
** {{Cite NSRW|wstitle=Morning Glory |short=x|noicon=x}}
}}
* [http://www.erowid.org/plants/morning_glory/morning_glory.shtml Erowid Morning Glory Vault]
* [http://www.wdl.org/en/item/2940 Morning Glory Flowers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722142424/https://www.wdl.org/en/item/2940/ |date=2019-07-22 }} is a book from 1854 {{In lang|en}} {{In lang|ja}}

{{Hallucinogens}}

[[വർഗ്ഗം:സപുഷ്പികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കോൺവോൾവുലേസിയേ]]
[[വർഗ്ഗം:സസ്യങ്ങളുടെ നാട്ടുഭാഷയിലെ പേരുകൾ]]</text>
      <sha1>13otf3tdbvh630387vzmbxxoe1vdloo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലാഥിറസ് അങ്കുലേറ്റെസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>439988</id>
    <revision>
      <id>4615568</id>
      <parentid>3490397</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="h8zl6umrkdp5df7e05rre4r9a8kivdj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Lathyrus angulatus}}
{{taxobox
|name = ''Lathyrus angulatus''
|image = Lathyrus angulatus.jpg
|regnum = [[Plant]]ae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Rosids]]
|ordo = [[Fabales]]
|familia = [[Fabaceae]]
|subfamilia = [[Faboideae]]
|genus = ''[[Lathyrus]]''
|species = '''''L. angulatus'''''
|binomial = ''Lathyrus angulatus''
|binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
}}
സാധാരണയായി ആങ്കിൾഡ് പീ എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''ലാഥിറസ് അങ്കുലേറ്റെസ്''' കാട്ടുപയറിന്റെ ഒരു സ്പീഷീസാണ്. ഇത് തെക്കൻ [[യൂറോപ്പ്]], വടക്കേ [[ആഫ്രിക്ക]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. ഇത് ഒരു വാർഷിക സസ്യമാണ്. അരിക് ഉന്തിനിൽക്കുന്ന രോമാവൃതമല്ലാത്ത തണ്ടുകളാണിതിനുള്ളത്. ഓരോ ഇലയും ഏതാനും സെന്റിമീറ്റർ നീളമുള്ളതും വളരെ ചെറുതുമാണ്. അതിന് ചെറിയ ചുരുണ്ട ടെൻഡ്രിൽസും കാണപ്പെടുന്നു. പൂങ്കുലകൾ ഏകപുഷ്പമായിട്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. [[പർപ്പിൾ]] നിറമുള്ള പയർപൂവിന് ഏകദേശം ഒരു സെന്റിമീറ്റർ വിസ്താരമാണുള്ളത്. 
== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* [http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-taxon=Lathyrus+angulatus Calflora: ''Lathyrus angulatus''] — ''introduced species''.
*[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,3922,3923 Jepson Manual Treatment]
*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LAAN3 USDA Plants Profile]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Lathyrus+angulatus Photo gallery]
{{Taxonbar|from=Q5233288}}

[[വർഗ്ഗം:സപുഷ്പികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മെഡിറ്ററേനിയൻ സസ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>h8zl6umrkdp5df7e05rre4r9a8kivdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലോബെലിയ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>441438</id>
    <revision>
      <id>4615592</id>
      <parentid>4570316</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14176" sha1="pgfcbylfw041jz1ncyd55dj5ll5lwjq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Lobelia}}
{{taxobox
|image = Lobelia (aka).jpg
|image_caption = ''[[Lobelia erinus]]''
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Asterids ]]
|ordo = [[Asterales]]
|familia = '''Campanulaceae'''
|subfamilia =Lobelioideae 
|genus ='''Lobelia'''
|taxon = Lobelia
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6918 |title=Genus: ''Lobelia'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=1999-01-27 |accessdate=2011-02-03 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529233419/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6918 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|type_species= ''[[Lobelia cardinalis]]''
|type_species_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref&gt;lectotype designated by Hitchcock &amp; Green, Nomenclature, Proposals by British Botanists 184 (1929)&lt;/ref&gt;
|synonyms_ref = &lt;ref&gt;[http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=352399 Kew World Checklist of Selected Plant Families]&lt;/ref&gt;
|synonyms = *''Mecoschistum'' &lt;small&gt;Dulac&lt;/small&gt;
*''Rapuntium'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''Dortmanna'' &lt;small&gt;Hill&lt;/small&gt;
*''Cardinalis'' &lt;small&gt;Fabr.&lt;/small&gt;
*''Laurentia'' &lt;small&gt;Michx. ex Adans.&lt;/small&gt;
*''Chamula'' &lt;small&gt;Noronha&lt;/small&gt;
*''Pratia'' &lt;small&gt;Gaudich.&lt;/small&gt;
*''Holostigma'' &lt;small&gt;G.Don&lt;/small&gt;
*''Tupa'' &lt;small&gt;G.Don&lt;/small&gt;
*''Enchysia'' &lt;small&gt;C.Presl&lt;/small&gt;
*''Hypsela'' &lt;small&gt;C.Presl&lt;/small&gt;
*''Trimeris'' &lt;small&gt;C.Presl&lt;/small&gt;
*''Tylomium'' &lt;small&gt;C.Presl&lt;/small&gt;
*''Rhynchopetalum'' &lt;small&gt;Fresen.&lt;/small&gt;
*''Isolobus'' &lt;small&gt;A.DC.&lt;/small&gt;
*''Piddingtonia'' &lt;small&gt;A.DC.&lt;/small&gt;
*''Holostigmateia'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Colensoa'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
*''Speirema'' &lt;small&gt;Hook.f. &amp; Thomson&lt;/small&gt;
*''Euhaynaldia'' &lt;small&gt;Borbás&lt;/small&gt;
*''Dortmannia'' &lt;small&gt;Kuntze&lt;/small&gt;
*''Galeatella'' &lt;small&gt;(E.Wimm.) O.Deg. &amp; I.Deg. in O.Degener&lt;/small&gt;
*''Neowimmeria'' &lt;small&gt;O.Deg. &amp; I.Deg&lt;/small&gt;
*''Calcaratolobelia'' &lt;small&gt;Wilbur&lt;/small&gt;
|}}
[[File:Starr 080716-9272 Lobelia boninensis.jpg|thumb|''[[Lobelia boninensis]]'']]
415 സ്പീഷീസ്&lt;ref name=Lammers&gt;{{cite journal
| last = Lammers
| first = Thomas 
| title = Revision of the Infrageneric Classification of Lobelia L. (Campanulaceae: Lobelioideae)
| journal =Annals of the Missouri Botanical Garden
| doi =10.3417/2007150
| accessdate =
| volume=98
| pages=37–62
| year = 2011 
}}&lt;/ref&gt;  ഉൾപ്പെടുന്ന പൂച്ചെടികളുടെ ഒരു ജനുസ്സാണ് '''''ലോബെലിയ ''''' {{refn|{{OxfordDictionaries.com|accessdate=2016-01-21|Lobelia}}}}{{refn|{{MerriamWebsterDictionary|accessdate=2016-01-21|Lobelia}}}}&lt;ref&gt;''Sunset Western Garden Book,'' 1995:606–607&lt;/ref&gt; [[സബ്കോസ്മോപൊളിറ്റൻ]] രീതിയിൽ വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഇവ ലോകത്തിലെ ഊഷ്മളമായ ചൂടുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും, [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാ]] പ്രദേശങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=rhs&gt;Huxley, A., ed. (1992). ''New RHS Dictionary of Gardening''. Macmillan {{ISBN|0-333-47494-5}}.&lt;/ref&gt; ഇവ പൊതുവായി '''ലോബെലിയാസ്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=usda&gt;[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LOBEL ''Lobelia''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203102004/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LOBEL |date=2023-02-03 }} USDA PLANTS.&lt;/ref&gt;

== വൈവിധ്യം==
[[File:Lobelia sessilifolia 4.JPG|thumb|''[[Lobelia sessilifolia]]'']]
ഉൾപ്പെടുന്ന സ്പീഷിസുകൾ :&lt;ref name=&quot;GRINSpecies&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6918 |title=GRIN Species Records of ''Lobelia'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=1999-01-27 |accessdate=2011-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ITIS&quot;&gt;{{ITIS |id=34503 |taxon=''Lobelia''}}&lt;/ref&gt;
{|
|- valign=top
|
* ''[[Lobelia aberdarica]]'' &lt;small&gt;R.E. &amp; T.C.E.Fries&lt;/small&gt; (Kenya, Uganda)
* ''[[Lobelia anatina]]'' &lt;small&gt;F.Wimmer&lt;/small&gt; &amp;ndash; southwestern blue lobelia
* ''[[Lobelia anceps]]'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia appendiculata]]'' &lt;small&gt;N.G.Walsh&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia archeri]]'' &lt;small&gt;[[Augustin Pyramus de Candolle|A.DC]]&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia arnhemiaca]]'' &lt;small&gt;E.Wimm&lt;/small&gt; (Western Australia)&lt;ref&gt;http://florabase.dec.wa.gov.au/browse/profile.php/37480{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''[[Lobelia assurgens]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia bambuseti]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia berlandieri]]'' &lt;small&gt;A.DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia boykinii]]'' &lt;small&gt;Torr. &amp; A.Gray ex A.DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia canbyi]]'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia cardinalis]]'' &lt;small&gt;[[Carl Linnaeus|L.]]&lt;/small&gt; (syn. ''L. fulgens'') &amp;ndash; cardinal flower (Americas)
* ''[[Lobelia chinensis]]'' &lt;small&gt;[[João de Loureiro|Lour.]]&lt;/small&gt; &amp;ndash; {{zh|s=[[wiktionary:半|半]][[wiktionary:边|边]][[wiktionary:莲|莲]]|p=''bàn biān lián''}} (East and South Asia)
* ''[[Lobelia cleistogamoides]]'' &lt;small&gt;N.G.Walsh &amp; Albr.&lt;/small&gt; (Western Australia)
* ''[[Lobelia collina]]'' &lt;small&gt;[[Carl Sigismund Kunth|Kunth]]&lt;/small&gt; (Ecuador)
* ''[[Lobelia comosa]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia coronopifolia]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia deckenii]]'' &lt;small&gt;[[William Botting Hemsley|Hemsl.]]&lt;!--[[1877]]--&gt;&lt;/small&gt; (Eastern Africa)
* ''[[Lobelia dentata]]'' &lt;small&gt;[[Cav.]]&lt;/small&gt; (eastern Australia)
* ''[[Lobelia dioica]]'' &lt;small&gt;[[R.Br.]]&lt;/small&gt; (Western Australia)
* ''[[Lobelia dortmanna]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (northern North America and Europe)
* ''[[Lobelia douglasiana]]'' &lt;small&gt;F.M.Bailey&lt;/small&gt;	(Western Australia)
* ''[[Lobelia erinus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; &amp;ndash; edging lobelia (southern Africa)
* ''[[Lobelia fissiflora]]'' &lt;small&gt;N.G.Walsh&lt;/small&gt; (Western Australia)
* ''[[Lobelia flaccidifolia]]'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia flaccida]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia gattingeri]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia gaudichaudii]]'' &lt;small&gt;A.DC&lt;/small&gt; ([[Oahu|O{{okina}}ahu]], Hawaii)
* ''[[Lobelia gerardii]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia gibberoa]]'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia gibbosa]]'' &lt;small&gt;Labill.&lt;/small&gt; (Western Australia)
* ''[[Lobelia heterophylla]]'' &lt;small&gt;Labill.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia hypoleuca]]'' &lt;small&gt;[[William Hillebrand|Hillebr.]]&lt;/small&gt; &amp;ndash; ''kuhi{{okina}}aikamo{{okina}}owahie'' (Hawaii)
* ''[[Lobelia ilicifolia]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt; (syn. ''L. purpurascens'') &amp;ndash; purple lobelia
* ''[[Lobelia inflata]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; &amp;ndash; Indian tobacco (eastern North America)
|
* ''[[Lobelia kalmii]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (northern North America)
* ''[[Lobelia laxiflora]]'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt; &amp;ndash; Sierra Madre lobelia&lt;!-- Biotropica 23: 98 --&gt;
* ''[[Lobelia leschenaultiana]]'' &lt;small&gt;(C.Presl) Skottsb.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia leucotos]]'' &lt;small&gt;Albr.&lt;/small&gt; (Western Australia)
* ''[[Lobelia monostachya]]'' &lt;small&gt;(Rock) Lammers&lt;/small&gt; (O{{okina}}ahu, Hawaii)
* ''[[Lobelia nicotianifolia]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt; &amp;ndash; wild tobacco
* ''[[Lobelia niihauensis]]'' &lt;small&gt;[[Harold St. John|H.St.John]]&lt;/small&gt; (Hawaii)
* ''[[Lobelia nuttallii]]'' &lt;small&gt;J.A.Schultes&lt;/small&gt; (eastern North America)
* ''[[Lobelia oahuensis]]'' &lt;small&gt;Rock&lt;/small&gt; (O{{okina}}ahu, Hawaii)
* ''[[Lobelia oligophylla]]'' &lt;small&gt;(Wedd.) Lammers&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;kew&quot;/&gt;
* ''[[Lobelia pedunculata]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;  &amp;ndash; matted pratia, trailing pratia (Australia)
* ''Lobelia perpusilla'' (New Zealand)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nzpcn.org.nz/flora_details.aspx?ID=1192|title=Lobelia perpusilla {{!}} New Zealand Plant Conservation Network|website=www.nzpcn.org.nz|access-date=2017-11-02|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024101/http://www.nzpcn.org.nz/flora_details.aspx?ID=1192|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Lobelia persicifolia]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia pratioides]]'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; &amp;ndash; poison lobelia (Australia)
* ''[[Lobelia pinifolia]]'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia puberula]]'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt; (eastern and south-central United States)
* ''[[Lobelia pyramidalis]]'' &lt;small&gt;Wall.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia rarifolia]]'' &lt;small&gt;E.Wimm.&lt;/small&gt;	
* ''[[Lobelia rhombifolia]]'' &lt;small&gt;de Vriese&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia rhytidosperma]]'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; (Western Australia)
* ''[[Lobelia rosea]]'' &lt;small&gt;Wall. ex Roxb.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia sessilifolia]]'' &lt;small&gt;Lamb.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia simulans]]'' &lt;small&gt;N.G.Walsh&lt;/small&gt; (Western Australia)	
* ''[[Lobelia siphilitica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (eastern and central North America)
* ''[[Lobelia spicata]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia telekii]]'' &lt;small&gt;Scwheinf&lt;/small&gt; (Kenya, Uganda)
* ''[[Lobelia tenuior]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia thapsoidea]]'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt; (southeastern Brazil)
* ''[[Lobelia tupa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (central Chile)
* ''[[Lobelia urens]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; – heath lobelia
* ''[[Lobelia valida]]'' &lt;small&gt;L.Bolus&lt;/small&gt;
* ''[[Lobelia winfridae]]'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt; (Western Australia)	
* ''[[Lobelia zeylanica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
|}
[[File:Lobelia.jpg|thumb|Erect Lobelia plant]]
[[Image:MtKenyaLobelia.jpg|thumb|Giant lobelias (''[[Lobelia deckenii]]''), [[Mount Kenya]]]]
[[File:Lobelia nicotianifolia 01.jpg|thumb|[[കാട്ടുപുകയില]]]]
ഭാഗിക പട്ടിക:
*''[[Lobelia aurita]]'' (''Heterotoma aurita'').  One of the most common understory plants in the [[Sierra de la Laguna pine-oak forests]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | title = A tree-ring reconstruction of past precipitation for Baja California Sur, Mexico | url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-climatology_2001-06-30_21_8/page/1006 | doi = 10.1002/joc.664 | year = 2001 | author = Díaz, Sara C. | journal = International Journal of Climatology | volume = 21 | pages = 1007–1019 | last2 = Touchan | first2 = Ramzi | last3 = Swetnam | first3 = Thomas W. | issue = 8 | bibcode = 2001IJCli..21.1007D }}&lt;/ref&gt;
*''[[Lobelia calcarata]]'' (''Heterotoma lobelioides''&lt;ref&gt;ipni.org&lt;/ref&gt;{{full citation needed|date=July 2015}} or ''Lobelia lobelioides''&lt;ref&gt; Koopman, M. M.; Ayers, T. J. (2005). &quot;Nectar spur evolution in the Mexican lobelias (Campanulaceae: Lobelioideae)&quot;. American Journal of Botany. 92 (3): 558–62. doi:10.3732/ajb.92.3.558. PMID 21652434. &lt;/ref&gt;)
*''[[Lobelia cordifolia]]'' (''Heterotoma cordifolia'')&lt;ref name=&quot;kew&quot;/&gt;
*''[[Lobelia flexuosa]]'' (''Heterotoma flexuosa'')&lt;ref name=&quot;kew&quot;&gt;[http://apps.kew.org/wcsp/home.do World Checklist]&lt;/ref&gt;
*''[[Lobelia mcvaughii]]''&lt;ref name=&quot;kew&quot;/&gt;
*''[[Lobelia volcanica]]'' (''Heterotoma tenella'')&lt;ref name=&quot;kew&quot;/&gt;

== മുൻപ് ഈ ജനുസിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നവ==
*''[[Apteria aphylla]]'' &lt;small&gt;(Nutt.) Barnhart ex Small&lt;/small&gt; (as ''L. aphylla'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt;)
*''[[Centropogon cornutus]]'' &lt;small&gt;(L.) Druce&lt;/small&gt; (as ''L. cornuta'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; or ''L. surinamensis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
*''[[Cyanea angustifolia]]'' &lt;small&gt;(Cham.) Hillebr.&lt;/small&gt; (as ''L. angustifolia'' &lt;small&gt;Cham.&lt;/small&gt;)
*''[[Cyanea calycina]]'' &lt;small&gt;(Cham.) Lammers&lt;/small&gt; (as ''L. calycina'' &lt;small&gt;Cham.&lt;/small&gt;)
*''[[Cyanea crispa]]'' &lt;small&gt;(Gaudich.) Lammers et al.&lt;/small&gt; (as ''L. crispa'' &lt;small&gt;(Gaudich.) Endl.&lt;/small&gt;)
*''[[Cyanea pinnatifida]]'' &lt;small&gt;(Cham.) E. Wimm.&lt;/small&gt; (as ''L. pinnatifida'' &lt;small&gt; Cham.&lt;/small&gt;)
*''[[Cyanea superba]]'' &lt;small&gt;(Cham.) A.Gray&lt;/small&gt; (as ''L. superba'' &lt;small&gt;Cham.&lt;/small&gt;)
*''[[Hippobroma longiflora]]'' &lt;small&gt;(L.) G.Don&lt;/small&gt; (as ''L. longiflora'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
*''[[Mazus pumilus]]'' &lt;small&gt;(Burm.f.) Steenis&lt;/small&gt; (as ''L. pumila'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt;)
*''[[Pratia angulata]]'' &lt;small&gt;(G.Forst.) Hook.f.&lt;/small&gt; (as ''L. angulata'' &lt;small&gt;G.Forst.&lt;/small&gt;)
*''[[Pratia concolor]]'' &lt;small&gt;(R.Br.) Druce&lt;/small&gt; (as ''L. concolor '' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;)
*''[[Pratia montana]]'' &lt;small&gt;(Reinw. ex Blume) Hassk.&lt;/small&gt; (as ''L. montana'' &lt;small&gt;Reinw. ex Blume&lt;/small&gt;)
*''[[Pratia nummularia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) A.Braun &amp; Asch.&lt;/small&gt; (as ''L. begoniifolia'' &lt;small&gt;Wall.&lt;/small&gt;)&lt;ref name=&quot;GRINSpecies&quot;/&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist|25em}}

== ഗ്രന്ഥസൂചിക ==
{{refbegin}}
* {{Cite book |last1=Everitt |first1=J.H. |last2=Lonard |first2=R.L. |last3=Little |first3=C.R. |title=Weeds in South Texas and Northern Mexico |url=https://archive.org/details/weedsinsouthtexa0000ever |publisher=Texas Tech University Press |location=Lubbock |year=2007 |isbn=0-89672-614-2}}
* {{cite journal|last=Thomson|first=Samuel|title=Life and Medical Discoveries of Samuel Thomson|journal=Bulletin of the Lloyd Library of Botany, Pharmacy and Materia Medica|url=https://books.google.com/books?id=y_sVAAAAYAAJ&amp;pg=PA191|year=1884|origyear=1822|volume=III|issue=11|publisher=[[Lloyd Library and Museum]]}}
{{refend}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* {{Wikispecies-inline}}
* {{AfricanPlants|Lobelia}}
{{Commons category|position=left}}

[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഉദ്യാന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സപുഷ്പികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സസ്യജനുസുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പരമ്പരാഗത നാടൻ അമേരിക്കൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>pgfcbylfw041jz1ncyd55dj5ll5lwjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലോള ആൽബ്രൈറ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>444924</id>
    <revision>
      <id>4615593</id>
      <parentid>3374809</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9227" sha1="0ftk3ukc26pqk80ntlvj6rw7lp1e0lk" xml:space="preserve">{{prettyurl|Lola Albright}}
{{Infobox person
| name = ലോള ആൽബ്രൈറ്റ്
| image = Lola albright 1959.JPG
| caption = ''[[പീറ്റർ ഗൺ]]'' എന്ന പരമ്പരയിലെ എഡീ ഹാർട്ടിന്റെ വേഷത്തിൽ ആൽബ്രൈറ്റ് (1959)
| birth_name = Lola Jean Albright
| birth_date = {{birth date|1924|7|20}}
| birth_place = [[Akron, Ohio]], U.S.
| death_date = {{death date and age|2017|3|23|1924|7|20}}
| death_place = [[Toluca Lake, California]], U.S.
| occupation = Actress, singer, model
| years_active = 1947–1984
| spouse = {{ubl|{{marriage|Warren Dean&lt;br&gt;|1944|1949|end=divorced}}|{{marriage|[[Jack Carson]]&lt;br&gt;|1952|1958|end=divorced}}|{{marriage|Bill Chadney&lt;br&gt;|1961|1975|end=divorced}}}}
}}'''ലോള ജീൻ ആൽബ്രൈറ്റ്''' (ജീവിതകാലം: ജൂലൈ 20, 1924 - മാർച്ച് 23, 2017) ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] ഗായിക, നടി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തയായിരുന്നു. പ്രൈവറ്റ് ഡിറ്റക്ടീവ് പീറ്റർ ഗണ്ണിന്റെ ([[ക്രെയ്ഗ് സ്റ്റീവൻസ്]]) മാദകഗായികയായ കാമുകി എഡീ ഹാർട്ടായി '[[പീറ്റർ ഗൺ]]' എന്ന ടി.വി. പരമ്പരയുടെ ആകെയുള്ള മൂന്നു സീസണുകളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതോടെയാണ് അവർ കൂടുതൽ ജനശ്രദ്ധ നേടിയത്.

== മുൻകാലജീവിതം ==
[[ഒഹായോ|ഒഹിയോയിലെ]] [[അക്രോൺ|അക്രോണിൽ]] മരിയൻ എ. (മുമ്പ്, ഹാർവി), ജോൺ പോൾ ആൽബ്രൈറ്റ് എന്നിവരുടെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു.  രണ്ടുപേരും സുവിശേഷ ഗായകർ ആയിരുന്നു.

നഗരത്തിലെ 552 ഫെയർഫീൽഡ് അവന്യൂവിലാണ് ഈ കുടുംബം താമസിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും 1930 ലെ ഫെഡറൽ സെൻസസിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്, ലോളയും അവരുടെ മാതാപിതാക്കളും വിധവയായ അമ്മയുടെ മുത്തശ്ശി ലെലിയ ഡി ഹാർവിയോടൊപ്പം ആ വർഷം ആക്രോണിലെ ലോളയുടെ വിധവയായ മുതുമുത്തശ്ശി അൽമ എൽ. ബാർട്ടന്റെ ഭവനത്തിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നതെന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;1930 Census&quot;&gt;[https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:33S7-9RCS-ZT7?cc=1810731 &quot;The Fifteenth Census of the United States: 1930&quot;], Akron, Ohio, Ward 8, Block 136, Summit County, April 15, 1930. Bureau of the Census, United States Department of Commerce. Digital copy of original enumeration page available on [[FamilySearch]], a free online genealogical database provided as a public service by The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, Salt Lake City, Utah; retrieved July 26, 2017.&lt;/ref&gt; ഇതേ സെൻസസിലെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം ലോളയുടെ അമ്മയും ഒഹായോയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും പിതാവ് വടക്കൻ ഡെക്കോട്ട് സ്വദേശിയായിരുന്നുവെന്നാണ്. 1930 ൽ പ്രാദേശിക ഇൻസുലേറ്റിംഗ് വ്യവസായത്തിലെ ഒരു ഇൻസ്പെക്ടറായി അദ്ദേഹം ജോലിചെയ്തിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;1930 Census2&quot;&gt;[https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:33S7-9RCS-ZT7?cc=1810731 &quot;The Fifteenth Census of the United States: 1930&quot;], Akron, Ohio, Ward 8, Block 136, Summit County, April 15, 1930. Bureau of the Census, United States Department of Commerce. Digital copy of original enumeration page available on [[FamilySearch]], a free online genealogical database provided as a public service by The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, Salt Lake City, Utah; retrieved July 26, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ABJ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ohio.com/entertainment/movies/akron-native-lola-albright-glamorous-hollywood-actress-dies-at-age-92-1.755852|title=Akron native Lola Albright, glamorous Hollywood actress, dies at age 92|accessdate=April 1, 2017|last=Price|first=Mark J.|date=March 23, 2017|newspaper=Akron Beacon Journal|archive-date=2017-03-27|archive-url=https://archive.today/20170327051311/http://www.ohio.com/entertainment/movies/akron-native-lola-albright-glamorous-hollywood-actress-dies-at-age-92-1.755852|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ലോള അൽബ്രൈറ്റ് കിംഗ് ഗ്രാമർ സ്കൂളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം നടത്തുകയും 1942 ൽ ആക്രോണിലെ വെസ്റ്റ് ഹൈ സ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;ecf&quot;&gt;Aaker, Everett (2006). ''Encyclopedia of Early Television Crime Fighters''. McFarland &amp; Company, Inc. {{ISBN|978-0-7864-6409-8}}, pp. 6-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/lola-albright-dead-peter-gunn-champion-actress-was-92-988635|title=Lola Albright, Sultry Actress in 'Peter Gunn' and Kirk Douglas' 'Champion' Dies at 92|accessdate=April 1, 2017|last=Barnes|first=Mike|date=March 24, 2017|publisher=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; ചെറുപ്രായത്തിൽത്തന്നെ അവർ പൊതുവേദിയിൽ ആലാപനം നടത്തിയരുന്നതൊടൊപ്പം 20 വർഷത്തോളം പിയാനോ പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. 15 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ സ്കൂൾ കഴിഞ്ഞ്, ആക്രൂണിലെ റേഡിയോ നിലയമായ WAKR- ൽ ഒരു റിസപ്ഷനിസ്റ്റായി അവർ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;isn&quot;&gt;{{cite news|last1=Shearer|first1=Lloyd|title=Lola Albright|url=https://www.newspapers.com/clip/3353447/independent_starnews|agency=Independent Star-News|date=October 29, 1961|pages=96–97|via=Newspapers.com|accessdate=October 4, 2015}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; 18 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ WAKR വിട്ട് ക്ലീവ്‍ലാന്റിലേയ്ക്കു പോകുകുയം WTAM റേഡിയോയിൽ ഒരു സ്റ്റെനോഗ്രാഫറായി ജോലി നേടുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ ആദ്യ റേഡിയോ പ്രോഗ്രാം ക്ലീവ്‍ലാന്റിലെ WJW റേഡിയോ നിലയത്തിലൂടെയാണ് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യപ്പെട്ടത്.&lt;ref name=&quot;ecf2&quot;&gt;Aaker, Everett (2006). ''Encyclopedia of Early Television Crime Fighters''. McFarland &amp; Company, Inc. {{ISBN|978-0-7864-6409-8}}, pp. 6-8.&lt;/ref&gt; അവർ [[ഷിക്കാഗോ|ചിക്കാഗോയിലേയ്ക്കു]] ചേക്കേറുകയും അവിടെ ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫറുടെ മാതൃകയായി ജോലി ചെയ്തിരുന്ന സമയത്ത് ഒരു പുതുപ്രതിഭാ അന്വേഷകൻ അവരെ കണ്ടെത്തുകയും 23 ആം വയസ്സിൽ [[ഹോളിവുഡ്|ഹോളിവുഡിലേക്ക്]] മുന്നേറാൻ ഇതു കാരണമാകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ohio.com/akron/entertainment/akron-native-lola-albright-glamorous-hollywood-actress-dies-at-age-92|title=Akron native Lola Albright, glamorous Hollywood actress, dies at age 92|last=bjstaff|work=www.ohio.com|access-date=2017-10-30|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== സിനിമയിൽ ==
1947 ലെ ''ദി അൺഫിനീഷ്ഡ് ഡാൻസ്'' എന്ന സംഗീത ചിത്രത്തിലെ ഒരു ചെറിയ ഗാനരംഗത്തിലൂടെ അൽബ്രൈറ്റ് തന്റെ സിനിമാ അരങ്ങേറ്റം നടത്തുകയും അടുത്ത വർഷം ''ദ പൈററ്റ്'', ''ഈസ്റ്റർ പരേഡ്'' തുടങ്ങിയ [[ജുഡി ഗാർലാൻഡ്|ജുഡി ഗാർലാൻഡിന്റ]] രണ്ടു സിനിമകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>0ftk3ukc26pqk80ntlvj6rw7lp1e0lk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാർക്ക് ലാമെർസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>445554</id>
    <revision>
      <id>4615295</id>
      <parentid>4100549</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6006" sha1="40no282yljv0ev9uj55r1o02oriwsfq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Marc Lammers}}
[[File:Marc Lammers 2.jpg|thumb|250px|Lammers in 2011]]
ഒരു മുൻ [[ഫീൽഡ് ഹോക്കി]] കളിക്കാരനും ഹെഡ് കോച്ചും ആണ് '''മാർക്ക് ലാമെർസ്''' (1969 മാർച്ച് 15,  Oss, നോർത്ത് ബ്രാബാന്ത്) . 1999 മുതൽ 2000 വരെ [[Spain women's national field hockey team|സ്പാനിഷ് വനിതാ ദേശീയ ഹോക്കി ടീമിനെ]] നയിച്ച  അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[Netherlands women's national field hockey team|ഡച്ച് വനിതാ ദേശീയ ഹോക്കി ടീമിനെ]] 2000 മുതൽ 2008 വരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗനിർദ്ദേശമനുസരിച്ച് [[ഒളിമ്പിക്സ് 2004 (ഏതൻ‌സ്)|2004 ൽ ഏഥൻസ് ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ഡച്ച് ടീം [[വെള്ളി]] മെഡലും [[ചൈന]]യിലെ  2008 ബീജിംഗ് ഒളിമ്പിക്സിൽ [[സ്വർണ്ണം|സ്വർണ്ണവും]] നേടി. പിന്നീട് 2014 വരെ അദ്ദേഹം [[Belgium men's national field hockey team|ബെൽജിയം പുരുഷന്മാരുടെ ദേശീയ ഫീൽഡ് ഹോക്കി ടീമിനെ]] പരിശീലിപ്പിക്കുകയും യൂറോപ്യൻ വൈസ് ചാംപ്യൻ ആയി തീരുകയും ചെയ്തു. ഒരു കളിക്കാരനെന്ന നിലയിൽ, മെൻസ് സ്ക്വാഡിന് അഞ്ചു ക്യാപ് അദ്ദേഹം നേടി. നെതർലന്റ്സിന്റെ ആദ്യത്തെ ഡിവിഷൻ ഹൂഫ്ഡ്ക്ലാസ്സെയിൽ  [[HC Den Bosch|HC ഡെൻ ബോഷ്]], ഹൈസി ടിൽബർഗ്, [[Oranje Zwart|ഓറഞ്ച് സ്വിവർട്ട്]] എന്നിവരോടൊപ്പം പതിനാറ് വർഷത്തോളം ലാമോഴ്സ് കളിക്കുന്നു.
== ഡച്ച് കോച്ച് ആയി നേടിയ നേട്ടങ്ങൾ ==
• [[2001 Women's Hockey Champions Trophy|2001]] [[Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; വെള്ളി&lt;br&gt;
• [[2002 Women's Hockey Champions Trophy|2002]] [[Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; വെങ്കലം&lt;br&gt;
• [[2002 Women's Hockey World Cup|2002]] [[Women's Hockey World Cup|ലോക കപ്പ്]] &amp;ndash; വെള്ളി&lt;br&gt;
• [[2003 Women's European Nations Cup (field hockey)|2003 യൂറോപ്യൻ നേഷൻസ് കപ്പ്]] &amp;ndash; സ്വർണ്ണം&lt;br&gt;
• [[2003 Women's Hockey Champions Trophy|2003]] [[Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; വെങ്കലം&lt;br&gt;
• [[Field hockey at the 2004 Summer Olympics|2004 സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സ്]] &amp;ndash; വെള്ളി&lt;br&gt;
• [[2004 Women's Hockey Champions Trophy|2004]] [[Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; സ്വർണ്ണം&lt;br&gt;
• [[2005 Women's European Nations Cup (field hockey)|2005 യൂറോപ്യൻ നേഷൻസ് കപ്പ്]] &amp;ndash; സ്വർണ്ണം&lt;br&gt;
• [[2005 Women's Champions Trophy (field hockey)|2005 ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; സ്വർണ്ണം&lt;br&gt;
• [[2006 Women's Champions Trophy (field hockey)|2006]] [[Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; വെങ്കലം&lt;br&gt;
• [[2006 Women's Hockey World Cup|2006 ലോക കപ്പ്]] &amp;ndash; സ്വർണ്ണം&lt;br&gt;
• [[2007 Women's Hockey Champions Trophy|2007 ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; സ്വർണ്ണം&lt;br&gt;
• [[2008 Women's Hockey Champions Trophy|2008 ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]] &amp;ndash; വെങ്കലം&lt;br&gt;
• [[Field hockey at the 2008 Summer Olympics|2008 സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സ്]] &amp;ndash; സ്വർണ്ണം

== ബെൽജിയൻ കോച്ച് ആയി നേടിയ നേട്ടങ്ങൾ ==
• [[2013 Men's EuroHockey Nations Championship|2013 യൂറോപ്യൻ നേഷൻസ് കപ്പ്]] &amp;ndash; വെള്ളി

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* [http://www.marclammers.nl/ Personal website]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Navboxes
|title=Marc Lammers &amp;ndash; International Tournaments
|list1=
{{Spain FHW Squad 1999 EuroHockey}}
{{Spain FHW Squad 2000 Summer Olympics}}
{{Netherlands FHW Squad 2001 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2002 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2002 World Cup}}
{{Netherlands FHW Squad 2003 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2004 Summer Olympics}}
{{Netherlands FHW Squad 2004 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2005 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2006 Champions Trophy}}
{{Netherlands Squad 2006 Women's Hockey World Cup}}
{{Netherlands FHW Squad 2007 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2008 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2008 Summer Olympics}}
{{Belgium FH Squad 2012 Champions Trophy}}
{{Belgium FH Squad 2013 EuroHockey Nations Championship}}
}}

[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹോക്കി]]</text>
      <sha1>40no282yljv0ev9uj55r1o02oriwsfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൈമറിഡെ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>450618</id>
    <revision>
      <id>4615429</id>
      <parentid>3951314</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18865" sha1="15yhmqq3beth3o0haz9aaau7gadhnk6" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| name = Mymaridae
| fossil_range ={{fossilrange|97|0|[[Early Cretaceous]] to present}}
| image = Mymar female.jpg
| image_caption = ''[[Mymar]]'' sp. (female)
| image_alt = Mymar sp. (female)
| taxon = Mymaridae
| authority = [[Alexander Henry Haliday|Haliday]], 1833
| type_genus = ''[[Mymar]]''
| type_genus_authority = [[John Curtis (entomologist)|Curtis]], 1829
| diversity = 0–2 subfamilies&lt;br/&gt;c. 100 genera&lt;br/&gt;c. 1,400 species
| diversity_link = 
| subdivision_ranks = Genera
| subdivision = See [[#Genera|text]]
}}

[[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലയിലും]] [[മധ്യ ഉഷ്ണമേഖല|മധ്യ ഉഷ്ണമേഖലയിലും]] കാണപ്പെടുന്ന [[Chalcidoidea|ചാൽസിഡോയിഡിയ]] [[കടന്നൽ]] [[അതികുടുംബം (ജീവശാസ്ത്രം)|അതികുടുംബത്തിലെ]] ഒരു [[കുടുംബം (ജീവശാസ്ത്രം)|കുടുംബമാണ്]] '''മൈമറിഡെ''' - Mymaridae. നൂറോളം [[ജീനസ്|ജനുസുകളിലായി]] ഇവയുടെ 1400-ഓളം ഇനങ്ങളെ ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

തീരെ ചെറിയ ഈ പ്രാണികളുടെ നീളം {{convert|0.5|-|1.0|mm|in|abbr=on}} മാത്രമാണ്. ലോകത്തിൽ ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളതിൽ ഏറ്റവും ചെറിയ പ്രാണിയായ ''[[Dicopomorpha echmepterygis|ഡൈകൊപൊമോർഫ എക്മെപ്റ്റെറിജിസ്]]'' ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളതാണ്. ഇവയ്ക്ക് പൊതുവേ കറുപ്പോ, മഞ്ഞയോ നിറമാണ്. ഇവയുടെ പെൺ വർഗ്ഗങ്ങളുടെ [[Antenna (biology)|ആന്റീനയുടെ]] തുമ്പ് [[Playing card|ക്ലബ്ബ്]] പോലെയിരിക്കും. ലോലമായ ചിറകുകൾ ആണ് ഇവയ്ക്കുള്ളത്. ഇവ വളരെ സാധാരണമാണെങ്കിലും വലിപ്പക്കുറവു കാരണം മനുഷ്യരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടാറില്ല. ഇവയുടെ [[ഇമാഗോ|ഇമാഗോയുടെ]] ആയുർദൈർഘ്യം ഒന്നോ രണ്ടോ ദിവസങ്ങൾ മാത്രമാണ്. ഇവ മറ്റു പ്രാണികളുടെ മുട്ടയിലാണ് [[പരാദം|പരാദമായി]] പ്രത്യുൽപ്പാദനം നടത്തുന്നത് എന്നതിനാൽ നല്ലൊരു [[ജൈവകീടനിയന്ത്രണം|ജൈവകീടനിയന്ത്രണ]] സഹായി ആണ്. [[തുടക്ക ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] കാലഘട്ടം മുതലുള്ള ഇവയുടെ [[ജീവാശ്മം]] കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

==ജൈവവർഗ്ഗീകരണം==
[[File:Britishentomologyvolume3Plate411.jpg|thumb|''[[Mymar pulchellum]]'' ([[John Curtis (entomologist)|John Curtis]], c. 1840)]]
1833-ൽ [[Alexander Henry Haliday|അലക്സാണ്ടർ ഹെൻറി ഹാലിഡെ]] എന്ന [[അയർലന്റ്|ഐറീഷ്]] [[പ്രാണിപഠനശാസ്ത്രം|പ്രാണിപഠനശാസ്ത്രജ്ഞനും]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്ന [[John Curtis (entomologist)|ജോൺ കർട്ടിസ്]], [[ഫ്രാൻസിസ് വാക്കർ]] എന്നിവരും ചേർന്നാണ് ഈ കുടുംബത്തെ നിർവചിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;walker&quot;&gt;{{cite web|url=http://gap.entclub.org/taxonomists/Walker/index.html|title=Francis Walker (1809–1874)|author=Kari T. Ryder Wilkie|publisher=Global Ant Project – World Ant Taxonomists|access-date=2018-11-27|archive-date=2013-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101191334/http://gap.entclub.org/taxonomists/Walker/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;delta&quot;&gt;{{cite web|url=http://delta-intkey.com/britin/eph/bent.htm|title=British Insects|author1=L. Watson|author2=M. J. Dallwitz|publisher=DELTA, Institute of Botany, Chinese Academy of Sciences|access-date=2018-11-27|archive-date=2019-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008011443/https://www.delta-intkey.com/britin/eph/bent.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wikisource&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Letters_from_Francis_Walker_to_Alexander_Henry_Haliday|title=Letters from Francis Walker to Alexander Henry Haliday (July 29, 1839)|publisher=Wikisource}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noyes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;huber2005&quot;&gt;{{cite journal|author=John T. Huber|year=2005|title=The gender and derivation of genus-group names in Mymaridae and Mymarommatidae (Hymenoptera)|journal=Acta Soc. Zool. Bohem.|volume=69|pages=167–183|issn=1211-376X|url=http://www.canacoll.org/Hym/Staff/Huber/PDFs/51-Mymaridae_names.pdf|access-date=2018-11-27|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227235507/http://www.canacoll.org/Hym/Staff/Huber/PDFs/51-Mymaridae_names.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;walker1846&quot;&gt;{{cite journal|author=[[Francis Walker (entomologist)|Francis Walker]]|year=1846|title=Descriptions of Mymaridae|journal=Annals and Magazine of Natural History|volume=XVIII|issue=116|url=https://books.google.com/?id=AdHmQcYv53AC&amp;pg=PA49#v=onepage&amp;q&amp;f=false|pages=49–54|doi=10.1080/037454809494390}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;haliday&quot;&gt;{{cite journal|author=[[Alexander Henry Haliday]]|year=1833|title=An essay on the classification of the parasitic Hymenoptera of Britain which correspond with the ''Ichneumones minuti'' of Linnaeus|journal=The Entomological Magazine|volume=1|url=https://archive.org/details/entomologicalmag01metc }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;helios&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/quekett/Others/Gallery/Helios/Helios.html|title=Helios|publisher=Natural History Museum}}&lt;/ref&gt;

===പദോൽപ്പത്തി ===
പുരാതന [[ഗ്രീക്ക്|ഗ്രീക്ക്]] പദമായ μΰμαρ (''mumar''), അതിന്റെ വകഭേദമായ μῶμος (''mōmos'', &quot;spot&quot;, &quot;blame&quot;), എന്നിവയിൽനിന്നാണ് [[John Curtis (entomologist)|കർട്ടീസ്]] ഈ പേര് രൂപപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref name=&quot;huber2005&quot;/&gt;

==ആവാസവ്യവസ്ഥ ==
[[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലയിലും]] [[മധ്യ ഉഷ്ണമേഖല|മധ്യ ഉഷ്ണമേഖലയിലും]] ഉള്ള [[മരുഭൂമി]] മുതൽ [[മഴക്കാട്]] വരെയുള്ള എല്ലാ [[ആവാസവ്യവസ്ഥ |ആവാസവ്യവസ്ഥയിലും]] ഇവ കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;capinera&quot;&gt;{{cite book|author1=Elisabetta Chiappini |author2=John T. Huber |title =Encyclopedia of entomology|publisher =Springer |editor=John L. Capinera|chapter = Fairyflies (Hymenoptera: Mymaridae)|year =2008|pages=1407–1409|isbn =978-1-4020-6242-1|chapter-url =https://books.google.com/?id=50tXxazrCvoC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA499#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; കുറെയിനങ്ങൾ കുളങ്ങൾ, അരുവികൾ തുടങ്ങിയ ശുദ്ധജലാശയങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവയാണ്.&lt;ref name=&quot;tria&quot;&gt;{{cite journal|author1=Seguei V. Triapitsyn |author2=Ranyse B. Querino |author3=Malu C.B. Feitosa |year=2008|title=A New Species of ''Anagrus'' (Hymenoptera: Mymaridae) from Amazonas, Brazil|journal=Neotropical Entomology|volume=37|issue=6|pages=681–684|url=http://www.scielo.br/pdf/ne/v37n6/a09v37n6.pdf|doi=10.1590/s1519-566x2008000600009}}&lt;/ref&gt; ചിറകുകൾ ഉപയോഗിച്ചു അവയ്ക്കു തുഴയാൻ കഴിയും.&lt;ref name=&quot;pond&quot;&gt;{{cite book|author=Gilbert Waldbauer|title =A Walk Around the Pond: Insects in and Over the Water|publisher =Harvard University Press|year =2008|pages=25–26|isbn = 978-0-674-02765-7|url =https://books.google.com/?id=P3vFM3-52i0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA25#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; 15 ദിവസങ്ങൾ വരെ വെള്ളത്തിൽ കഴിയാനുമാകും.&lt;ref name=&quot;noyes1989&quot;&gt;{{cite journal |author1=J.S. Noyes |authorlink1=John Noyes (entomologist) |author2=E.W. Valentine |year=1989 |title=Mymaridae (Insecta: Hymenoptera) — introduction, and review of genera |journal=Fauna of New Zealand |issue=17 |url=http://www.landcareresearch.co.nz/research/biosystematics/invertebrates/faunaofnz/Extracts/FNZ17/documents/FNZ17NoyesValentine1989300.pdf |access-date=2018-11-27 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516150220/http://landcareresearch.co.nz/research/biosystematics/invertebrates/faunaofnz/Extracts/FNZ17/documents/FNZ17NoyesValentine1989300.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yoshimoto&quot;&gt;{{cite book|author=Carl M. Yoshimoto|title =A review of the genera of New World Mymaridae (Hymenoptera; Chalcidoidea)|publisher =Sandhill Crane Press|year =1990|isbn =978-1-877743-04-7|url =https://books.google.com/?id=FMZfG-Unl8IC&amp;dq=Mymaridae&amp;printsec=frontcover}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;berenbaum&quot;&gt;{{cite book|author=May Berenbaum|title =Ninety-nine more maggots, mites, and munchers|publisher =University of Illinois Press|year =1993|page=189|isbn =978-0-252-06322-0|url =https://books.google.com/?id=lsh9yKFVW-gC&amp;lpg=PR1&amp;pg=PA189#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;
[[File:Arescon (fairyfly, Thailand).jpg|thumb|''[[Arescon]]'' sp. (female) from [[Thailand]]]]
മറ്റു പ്രാണികളുടെ മുട്ടകളിൽ ആണ് ഇവ മുട്ടയിടുക.&lt;ref name=&quot;nhm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/mymaridae.html|title=Mymaridae|author=B.R. Pitkin|date=June 7, 2004|publisher=Universal Chalcidoidea Database, The Natural History Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sel&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sel.barc.usda.gov/hym/chalcids/Mymarid.html|title=Family Mymaridae|author=Systematic Entomology Laboratory|publisher=Agricultural Research Service, United States Department of Agriculture|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060910235944/http://www.sel.barc.usda.gov/hym/chalcids/Mymarid.html|archivedate=2006-09-10|df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gibson1997&quot;&gt;{{cite book|author= John T. Huber|title =Annotated keys to the genera of Nearctic Chalcidoidea (Hymenoptera)|publisher =NRC Research Press, National Research Council of Canada|editor1=Gary A. P. Gibson |editor2=John Theodore Huber |editor3=James Braden Woolley |series =NRC Series|chapter = Chapter 14. Mymaridae|year =1997|pages=499–500|isbn =978-0-660-16669-8|chapter-url =https://books.google.com/?id=50tXxazrCvoC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA499#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gillott&quot;&gt;{{cite book|author=Cedric Gillott|title =Entomology|publisher =Springer|year =1999|page=334|isbn =978-0-306-44967-3|url =https://books.google.com/?id=DrTKxvZq_IcC&amp;lpg=PR1&amp;pg=PA334#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;capinera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;baquero&quot;&gt;{{cite journal|author1=E. Baquero |author2=R. Jordana |year=2005|title=Contribution to the knowledge of the family Mymaridae Haliday (Hymenoptera: Chalcidoidea) in Navarra, North of Iberian península|journal=Boln. Asoc. Esp. Ent.|volume=26|issue=3–4|pages=75–91|issn=0210-8984|url=http://www.entomologica.es/cont/publis/boletines/1001.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;meyer&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cals.ncsu.edu/course/ent425/text01/smallest.html|title=World's Smallest Insect|author=John R. Meyer |publisher=College of Agriculture and Life Sciences, Northern California State University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;schowalter&quot;&gt;{{cite book|author1=Christer Björkman |author2=Karl Gotthard |author3=Mats W. Pettersson |chapter=Body Size|editor=Timothy D. Schowalter|title =Insect Ecology: An Ecosystem Approach|publisher =Academic Press|year =2009|page=115|isbn = 978-0-12-374144-8|chapter-url =https://books.google.com/?id=LQqHWCtj0F0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA115#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;capinera&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;noyes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/media.dsml?IMAGENO=mus001&amp;VALGENUS=Dicopomorpha&amp;VALSPECIES=echmepterygis&amp;isVideo=|title=''Dicopomorpha echmepterygis'' (Female with &quot;large&quot; male inset. Slide-mounted museum specimen.)|author=John S. Noyes|publisher=Universal Chalcidoidea Database, The Natural History Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foottit&quot;&gt;{{cite book|author= John T. Huber|title =Insect biodiversity: Science and Society|publisher =John Wiley and Sons|editor1=Robert G. Foottit |editor2=Peter Holdridge Adler |chapter = Biodiversity of Hymenoptera|year =2009|page=313|isbn =978-1-4051-5142-9|chapter-url =https://books.google.com/?id=LBZHpYY2_8gC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA313#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hawaii&quot;&gt;{{cite journal|author1=John T. Huber |author2=John W. Beardsley |year=2000|title=A New Genus of Fairyfly, ''Kikiki'', from the Hawaiian Islands (Hymenoptera: Mymaridae)|journal=Proc. Hawaiian Entomol. Soc.|volume=34|pages=65–70|url=http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/handle/10125/8417/5.pdf?sequence=1}}&lt;/ref&gt; ഇവയുടെ [[ജീവിതചക്രം|ജീവിതചക്രത്തെക്കുറിച്ചു]] ഒരുപാടൊന്നും അറിവില്ല.&lt;ref name=&quot;gibson1997&quot;/&gt; മുട്ട വിരിഞ്ഞിറങ്ങിയാലുടനെ ഇണചേരുന്നു.&lt;ref name=&quot;hedge&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cronin&quot;&gt;{{cite journal|author1=James T. Cronin|author2=Donald R. Strong|year=1990|title=Biology of ''Anagrus delicatus'' (Hymenoptera: Mymaridae), an Egg Parasitoid of ''Prokelisia marginata'' (Homoptera: Delphacidae)|journal=Ann. Entomol. Soc. Am.|volume=83|issue=4|pages=846–854|url=http://www.biology.lsu.edu/webfac/jcronin/biograph/publications/Anagbio.PDF|doi=10.1093/aesa/83.4.846|access-date=2018-11-27|archive-date=2010-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618034755/http://www.biology.lsu.edu/webfac/jcronin/biograph/publications/Anagbio.PDF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ചിലപ്പോൾ മുട്ട വിരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നതിനു മുൻപുതന്നെ ഇണചേരൽ നടക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;hedge&quot;&gt;{{cite web|url=http://hedgerowmobile.com/Mymaridae.html|title=Checklist of UK Recorded Mymaridae|publisher=Hedgerows, Hedges and Verges of Britain and Ireland}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sahad&quot;&gt;{{cite journal|author=Kazi Abdus Sahad|year=1984|title=Biology of ''Anagrus optabilis'' (Perkins) (Hymenoptera, Mymaridae), an Egg Parasitoid of Delphacid Planthoppers|journal=ESAKIA|issue=22|pages=129–144|url=http://ag.udel.edu/delpha/3884.pdf|access-date=2018-11-27|archive-date=2012-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329012225/http://ag.udel.edu/delpha/3884.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
പെൺകടന്നലുകൾ വിരിഞ്ഞിറങ്ങിയാലുടനെതന്നെ മുട്ടയിടാൻ ഉചിതമായ മറ്റു പ്രാണികളുടെ മുട്ടകൾ കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമം തുടങ്ങുന്നു. തങ്ങളുടെ ആന്റീന ഉപയോഗിച്ചു ചെടികളിൽ തട്ടിനോക്കി മറ്റു പ്രാണികൾ മുട്ടയിട്ട സുഷിരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നു. അതിനുശേഷം ആന്റീന ഉള്ളിൽ കടത്തി ഉള്ളിലുള്ള മുട്ടകൾ ഉചിതമാണോ എന്നു പരിശോധിക്കുന്നു. ആണെങ്കിൽ തങ്ങളുടെ [[ഓവിപ്പോസിറ്റർ]] ഉപയോഗിച്ചു ഓരോ മുട്ടയിലും തങ്ങളുടെ മുട്ട നിക്ഷേപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഏകദേശം നൂറോളം മുട്ടകൾ ഇടുന്നു.&lt;ref name=&quot;sahad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hoddle&quot;&gt;{{cite journal |author1=Mark S. Hoddle |author2=Nic Irvin |author3=Robert Luck |year=2005–2006 |title=Realized Lifetime Parasitism of Glassy-Winged Sharpshooter Egg Masses by ''Gonatocerus ashmeadi'' |journal=California Agriculture |url=http://files.piercesdisease.org/proceedings/2006/2006_89-93.pdf }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ആറു മണിക്കൂർ മുതൽ രണ്ടു ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഈ മുട്ടകൾ വിരിയുന്നു.&lt;ref name=&quot;cronin&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;capinera&quot;/&gt; ഇവയ്ക്ക് രണ്ടോ മൂന്നോ [[ലാർവ]] ഘട്ടങ്ങൾ ഉണ്ട്.&lt;ref name=&quot;nhm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rasplus&quot;&gt;{{cite journal|author1=Jean-Yves Rasplus |author2=Claire Villemant |author3=Maria Rosa Paiva |author4=Gérard Delvare |author5=Alain Roques |year=2010|title=Hymenoptera|journal=BioRisk|volume=4|issue=2|pages=669–776|url=https://www.pensoft.net/inc/journals/download.php?fileTable=J_GALLEYS&amp;fileId=1473 |doi=10.3897/biorisk.4.55 }}&lt;/ref&gt; അതിനുശേഷം ആതിഥേയ മുട്ടക്കുള്ളിൽവച്ചുതന്നെ [[രൂപാന്തരീകരണം]] നടക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;capinera&quot;/&gt;

==അവലംബം ==
{{Reflist|30em}}

==പുറം കണ്ണികൾ ==
{{Commons category|Mymaridae}}
{{Wikispecies|Mymaridae}}
* [https://web.archive.org/web/20060910235944/http://www.sel.barc.usda.gov/hym/chalcids/Mymarid.html USDA Mymaridae]
* [http://ponent.atspace.org/fauna/ins/fam/mymaridae/mymaridae.htm Ponent] Images
* [http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/mymaridae.html Universal Chalcidoidea Database]
* [https://web.archive.org/web/20070323032402/http://gwss.mooreascience.org/index-en.htm Biocontrol of the GWSS using a Mymarid in French Polynesia]

{{Hymenoptera|2}}
{{Taxonbar|from=Q244437}}

[[വർഗ്ഗം:ഷഡ്‌പദങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>15yhmqq3beth3o0haz9aaau7gadhnk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കല്ലടിക്കോട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>453413</id>
    <revision>
      <id>4615324</id>
      <parentid>4557551</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11120" sha1="ik0uvaehiry88yuccg3zspfqou144vu" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ മുഖ്യ ആരാധനാമൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ik0uvaehiry88yuccg3zspfqou144vu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615325</id>
      <parentid>4615324</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11123" sha1="nidb6dwobiil1fg44y8y8h4pphwc9ik" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>nidb6dwobiil1fg44y8y8h4pphwc9ik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615326</id>
      <parentid>4615325</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11132" sha1="cqbmots5t4gmf1j6fg76xjqd2bz9kwg" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് കരിനീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>cqbmots5t4gmf1j6fg76xjqd2bz9kwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615327</id>
      <parentid>4615326</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11133" sha1="db4jmlkmq4qv85qtjngxi2nueh9im55" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് കരിനീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>db4jmlkmq4qv85qtjngxi2nueh9im55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615328</id>
      <parentid>4615327</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11124" sha1="e2z9xe57vjh3ekbiv4ko3poxfnttwpl" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>e2z9xe57vjh3ekbiv4ko3poxfnttwpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615330</id>
      <parentid>4615328</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11496" sha1="1q7jwr6z3heotownt9je5pdh68rr7iz" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 

നീലിയമ്മയ്ക്ക് ആദിനാഥനിൽ പിറന്ന 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1q7jwr6z3heotownt9je5pdh68rr7iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615332</id>
      <parentid>4615330</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11495" sha1="luknwxsl1byhcudxoqcx6fnwphg17mf" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 
നീലിയമ്മയ്ക്ക് ആദിനാഥനിൽ പിറന്ന 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>luknwxsl1byhcudxoqcx6fnwphg17mf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615333</id>
      <parentid>4615332</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11496" sha1="1q7jwr6z3heotownt9je5pdh68rr7iz" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ]]റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാരിൽനിന്നായിരുന്നു നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും എ.ഡി. പത്താം നൂററാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻറെ ഭരണം ഏററെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 

നീലിയമ്മയ്ക്ക് ആദിനാഥനിൽ പിറന്ന 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1q7jwr6z3heotownt9je5pdh68rr7iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615336</id>
      <parentid>4615333</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11516" sha1="9af95hkz0zp17umzrd3z81btlhw99mg" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി. ആദ്യകാലത്തു [[നെടുങ്ങാടി]]മാർ നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ ഭരണം ഏറ്റെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 

നീലിയമ്മയ്ക്ക് ആദിനാഥനിൽ പിറന്ന 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>9af95hkz0zp17umzrd3z81btlhw99mg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615338</id>
      <parentid>4615336</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ചരിത്രം */</comment>
      <origin>4615338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11516" sha1="399ze83x9wcnxvkhj0czyec2uxj8sjb" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി.[[നെടുങ്ങാടി]]മാർ ആദ്യകാലത്തു  നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ ഭരണം ഏറ്റെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 

നീലിയമ്മയ്ക്ക് ആദിനാഥനിൽ പിറന്ന 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>399ze83x9wcnxvkhj0czyec2uxj8sjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615339</id>
      <parentid>4615338</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11518" sha1="7eayecusb1kihb7h3bmfo1j18n56xv2" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി.  [[നെടുങ്ങാടി]]മാർ ആദ്യകാലത്തു  നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ ഭരണം ഏറ്റെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 

നീലിയമ്മയ്ക്ക് ആദിനാഥനിൽ പിറന്ന 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7eayecusb1kihb7h3bmfo1j18n56xv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615341</id>
      <parentid>4615339</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11484" sha1="2gmw2cavbzjftqnml0uj2a8yq9td3o0" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി.  [[നെടുങ്ങാടി]]മാർ ആദ്യകാലത്തു  നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ ഭരണം ഏറ്റെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 

നീലിയമ്മയും മക്കളായ 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>2gmw2cavbzjftqnml0uj2a8yq9td3o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615342</id>
      <parentid>4615341</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4615342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11483" sha1="cr1s0a2k59psu01gie1aa8yjcss6cs5" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി.  [[നെടുങ്ങാടി]]മാർ ആദ്യകാലത്തു  നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ ഭരണം ഏറ്റെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 
നീലിയമ്മയും മക്കളായ 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>cr1s0a2k59psu01gie1aa8yjcss6cs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615343</id>
      <parentid>4615342</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11495" sha1="oxn1z56nlwpj3frug21q2e8bg925krd" xml:space="preserve">{{noref}}
{{Infobox settlement
| name                   = കരിമ്പ 2| other_name             = 
| settlement_type        = പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമം
| image_skyline          = 
| image_caption          =
| pushpin_map            = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates            = 
| subdivision_type       = രാജ്യം
| subdivision_name       = {{flag|India}}
| subdivision_type1      = സംസ്ഥാനം
| subdivision_name1      = കേരളം| subdivision_type2      = ഗ്രാമം
| subdivision_name2      = കരിമ്പ| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| governing_body         = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          =
| leader_name2           =
| leader_title3          = 
| leader_name3           = 
| leader_title4          = 
| leader_name4           =
| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 26
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       =
| population_density_km2 = auto
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[മലയാളം]]{{,}} [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| demographics1_title2   =സംസാരഭാഷകൾ
| demographics1_info2    = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്
| timezone1              = [[ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാന്റേഡ് സമയം]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 678596| area_code_type         = Telephone codetemplatedata
| area_code              = 91 (0)471 XXX XXXX
| registration_plate     = KL 50| blank2_name_sec1       =
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = Civic agency
| blank5_info_sec1       = കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
| blank1_name_sec2       = [[കാലാവസ്ഥ]]
| blank1_info_sec2       = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| blank2_name_sec2       = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2       = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2       = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2       = {{convert|27.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2       = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2       = {{convert|35|°C|°F}}
| blank5_name_sec2       = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2       = {{convert|24.4|°C|°F}}
| website                =
}}
                            
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ]] [[കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിമ്പ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള]] ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ് കല്ലടിക്കോട്'''.''' [[മണ്ണാർക്കാട്]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്ററും പാലക്കാട്‌ നിന്നും 21 കിലോമീറ്ററും   ദൂരമുണ്ട് കല്ലടിക്കോട്.

==ചരിത്രം==
[[കല്ലടിക്കോട്]] മലകൾ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malabar (2 vols) |title=Logan |date=1887 |location=Madras}}&lt;/ref&gt; തൊട്ടു [[പൊന്നാനി]]-പുറങ്ങ് സമുദ്രതീരം വരെയുള്ള പ്രദേശം പ്രാചീന [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. നെടുങ്ങേതിരിപ്പാടായിരുന്നു നെടുങ്ങനാട്ടിലെ ഭരണാധികാരി.  [[നെടുങ്ങാടി]]മാർ ആദ്യകാലത്തു  നെടുങ്ങേതിരി സ്ഥാനികളെന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. എ.ഡി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി [[തിരുമുൽപ്പാട്‌|തിരുമുൽപ്പാടന്മാർ]] നെടുങ്ങനാടിൻ്റെ ഭരണം ഏറ്റെടുത്തു എന്നും കരുതിവരുന്നു. ഇവർ പിന്നീട് ഭാഗിച്ചു [[ചെർ‌പ്പുളശ്ശേരി|ചെറുപ്പുള്ളശ്ശേരി]] കേന്ദ്രമാക്കി കർത്താക്കന്മാർ എന്ന പേരിൽ ഭരിച്ചുവന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt;
&lt;p&gt; എ.ഡി. 1487 നടുത്ത് [[സാമൂതിരി]] നെടുങ്ങനാട് കൈവശപ്പെടുത്തി [[കരിമ്പുഴ]]യിൽ കോവിലകം പണിതു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=കൊട്ടിച്ചെഴുന്നള്ളത്ത് |title=കുഞ്ഞികൃഷ്‌ണ മേനോൻ |date=1909 |location=കോഴിക്കോട്}}&lt;/ref&gt; അങ്ങനെ കല്ലടിക്കോട് സാമൂതിരി ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=The Zamorins of Calicut |title=K.V. Krishna Ayyar |date=1938 |location=Calicut}}&lt;/ref&gt; തേനഴി പറക്കലടി എന്നു കുടുംബനാമമുള്ള കല്ലടിക്കോട് കുറുപ്പ് സാമൂതിരി പക്ഷക്കാരനും, വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറി]]ൽ നിന്നും [[വല്ലപ്പുഴ]]യിൽ ആസ്ഥാനം നിർമ്മിച്ചു കുടിയേറിയ കുടുംബവുമാകുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;

==ഐതിഹ്യം==
[[കല്ലടിക്കോട്|കല്ലടിക്കോട് നീലി]]  മധ്യ[[കേരള]]ത്തിലെ മുഴുവൻ [[ആദിവാസി|ആദിമനിവാസികളു]]ടെയും കുലദേവതയാകുന്നു. മലവാര സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാ മൂർത്തി.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=നെടുങ്ങനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; 
നീലിയമ്മയും മക്കളായ 390 ചാത്തന്മാരും 4448 മന്ത്രമൂർത്തികളും പതിനായിരത്തിലേറെ പരിചാരക വൃന്ദങ്ങളും ചേർന്നതാണ് മലവാര മൂർത്തികൾ.

[[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലെയും [[നെടുങ്ങനാട്|നെടുങ്ങനാട്ടി]]ലെയും [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടി]]ലെയും ആദിമവിഭാഗം കല്ലടിക്കോടൻ മലകയറി മുത്തിക്കുളത്തിൽ കുളിച്ചു എളമ്പുലാവ് ചാരിനിന്നു തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്‌ നീലിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി മന്ത്രസിദ്ധി നേടിയിരുന്നു. ഇവർ ശൈവരായതിനാൽ [[ശിവരാത്രി]]ക്ക് മല്ലീശ്വരൻ മുടിയിൽ കയറി വിളക്കുവച്ചുവന്നു. [[കരുളായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുളായി]] ചൂണ്ടി ഏറനാട്ടിലെയും, [[മലപ്പുറം|കാച്ചിനിക്കാട്ട്]] മുത്തൻ വള്ളുവനാട്ടിലെയും,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=വള്ളുവനാട് ചരിത്രം |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2012 |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; മൂത്തോര ശങ്കര മുത്തൻ നെടുങ്ങനാട്ടിലെയും നീലിയെ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരാകുന്നു.

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
===ക്ഷേത്രങ്ങൾ===
* തൂപ്പാനാട് സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രം
* കാട്ടുശ്ശേരി അയ്യപ്പസ്വാമി ക്ഷേത്രം
* തത്രംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കോണിക്കഴി 

===പള്ളികൾ===
* മേരിമാതാ  ചർച് കല്ലടിക്കോട് 
* സെന്റ് തോമസ് ഒാർത്തേഡോക്സ് ചർച്ച്
===മോസ്കു===
തുപ്പനാട്  ജുമാ മസ്ജിദ്


* ഉമ്മ്റുൽ ഫാറുക്ക് ജുമ്മാ മസ്ജിത്
* സലഫി മസ്ജിദ് കല്ലടിക്കോട് 

==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ==
* ദർശന കോളേജ് 
* വേദ വ്യാസ വിദ്യ പിഠം 
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ 
*ദാറുൽ അമാൻ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* കരിമ്പ സർക്കാർ ഹയർ സെക്കൻ്ററി സ്കൂൾ
* എ.യു.പി സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ കല്ലടിക്കോട്
* ജി.എം.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കല്ലടിക്കോട്
* ജി.യു.പി.സ്കൂൾ, കരിമ്പ
* ജി.എൽ.പി. സ്കൂൾ മരുതുംകാട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ അള്ളമ്പാടം
* എ.യു.പി.സ്കൂൾ കുറ്റിയോട്
* ജി.എൽ.പി.സ്കൂൾ, കപ്പടം
* ഇംഗ്ലിഷ് മിഡിയം സ്കൂൾ,
*ജി. എം. എൽ. പി സ്കൂൾ  

==റോഡുകൾ==
* പാലക്കാട്,കോഴിക്കോട് (എൻ.എച്ച്) 
* കോങ്ങാട്,കല്ലടിക്കോട് 
* പുലാപ്പറ്റ -കല്ലടിക്കോട് 

==അവലംബങ്ങൾ==
&lt;references /&gt;
{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>oxn1z56nlwpj3frug21q2e8bg925krd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Athulvis</title>
    <ns>3</ns>
    <id>461931</id>
    <revision>
      <id>4615255</id>
      <parentid>4610465</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97410" sha1="h377c1ft2uu34hq7ve4e5s3ll2mkeez" xml:space="preserve">==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fde7ff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 35px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]][[File:Women in Red logo.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt; 
അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനം, വിക്കിലൗസ് ലൗ പദ്ധതി എന്നിവയോട് അനുബന്ധിച്ച് 10 ഫെബ്രുവരി 2019 - 31 മാർച്ച് 2019 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കാനും സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുവാനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. സ്ത്രീകളുടെ ജീവചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും തുല്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളെപ്പറ്റിയും ഒക്കെ പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ആരംഭിക്കാം. കുറഞ്ഞത് 5 ലേഖനങ്ങളെങ്കിലും എഴുതുന്ന ലേഖകർക്ക് സമ്മാനമായി പോസ്റ്റ്കാർഡുകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്.  
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇവിടെ പേരു ചേർക്കാം|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2019&amp;action=edit&amp;section=5 |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2019]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിതീർക്കാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 11:33, 7 ഫെബ്രുവരി 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
==വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #eec4d6; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 33px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 2em;&quot;&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]][[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|100px]]
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 20px; padding-top: 10px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:2em; color: #333; &quot;&gt;

പ്രിയ സുഹൃത്തേ,&lt;br/&gt;
വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിലെ ലിംഗഅസമത്വം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ദക്ഷിണേഷ്യൻ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവചരിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുമായി 1 ഫെബ്രുവരി 2020 - 31 മാർച്ച് 2020 വരെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.
[[പ്രമാണം:Wikipedia Community cartoon - for International Women's Day.svg|300px|center|link=]]
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|ഇപ്പോൾ തന്നെ പേരു ചേർക്കുക!|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF_%E0%B4%B2%E0%B5%97%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B5%BB_2020/%E0%B4%AA%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%B5%E0%B5%BC&amp;action=edit |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും നിയമാവലിയും അറിയാനായി [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2020]] താൾ സന്ദർശിക്കുക. ഈ പദ്ധതി വിജയകരമാക്കിത്തീർക്കുവാൻ താങ്കളുടെ സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്നേഹമോടെ--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 18:34, 31 ജനുവരി 2020 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th January 2024, we had our first user group meeting held online this year.
** Shared updates about the [[:m:WikiConference Kerala|WikiConference Kerala]] and [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Malayalam_Wikipedia_21st_Birthday_Celebration|21st Birthday Celebration of Malayalam Wikipedia]] held on 23 Dec 2023 at Thrissur.
** Shared updates about the [[:m:Wikimedians_of_Kerala/Events/Wikisource_Digitization_Event,_Pala|Wikisource digitization program]] held at St. Mary's GHSS Pala. 
** Discussed about the Monthly newsletter of UG....([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Feb 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/February_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26198188 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's first newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th February 2024, we had our second user group meeting held online at Google Meet platform this year.
** Shared updates about the ongoing [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]] by [[User:Tonynirappathu]].
** Discussed about the [[:m:Tamil-Malayalam Community Collaboration|Tamil-Malayalam Community Collaboration]] plans and invited members to join the initiate.
** Discussed the technical issues in the Malayalam Wikipedia and shared updates about the ''Wikimedians of Kerala technical group'' ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/January_2024|Read more at...]])
* On-going events &amp; activities
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Shared updates about [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ഫെമിനിസം_ആന്റ്_ഫോക്ലോർ_2024|Feminism and Folklore 2024]] - Ongoing edit-a-thon in Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 30th Mar 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/March_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 17:30, 28 മാർച്ച് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's third newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 30th March 2024, we had our third user group monthly meeting held online at User Group's Telegram platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki campaigns.
** Discussed about [[:c:Wiki Loves Earth 2024|Wiki loves Earth]] campaign and usergroup's interest in organising it in India level.
** Discussed about WikiFunctions and members shared updates about their views. ([[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup_/March_2024|Read more at...]])

'''Eevents &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
** [[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group is planning to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th Arp 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/April_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 06:18, 21 ഏപ്രിൽ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26496337 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April-May 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27th April, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the ongoing user group activities and plans for organising some Wiki edit-a-thons and hack-a-thons.
** Discussed about recent happenings in Malayalam Wikipedia.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2024|'' Read more at...'']])
* On 25th May, we had our monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Discussed about India election 2024 edit-a-thon running in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about technical training for editors in Malayalam Wikipedia.
** Discussed about Indic Media Wiki Developers user group [[:m:Wikimedia Hackathon Kochi - 2024|Hackathon]] happened at Tinkerspace, Kalamassery.([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2024|'' Read more at...'']])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
**[[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been started on April 15th to create and updated articles in Malayalam Wikipedia related to the Lok Sabha election.
**[[:m:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
**[[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group has proposed an application to participate in [[:m:Software Collaboration for Wikidata/Open Call|Software Collaboration for Wikidata]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 15th June 2024 - [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/June_2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Rajithsiji|Rajithsiji]] &amp; [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] on 13:26, 14 ജൂൺ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26940905 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - June 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 15th June 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** Shared updates about the MC final draft version and voting procedure. Suggested open voting in meta to select the offical voter of the Wikimedians of Kerala UG.
** Shared updates about Technical Consultations 2024 program by Indic MediaWiki Developers UG and discussed how community members can get involved.
** Shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|Wiki Loves Onam Rapid grant]] by User:Gnoeee and discussed the focus of the event with the members. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2024|Read more at...]])
* On 29th June 2024, we had a special meeting held online at Jitsi platform to discuss with the UG members and Malayalam community about the MC voting.
** User:Ranjithsiji was selected as official voter of UG after open voting in meta and asked the community about the feedback before voting.
** Discussed about Movement Charter and members shared updates about their views. UG members invloved in translating the MC page to Malayalam. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/MC discussion June 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* Past events &amp; activities supported by User Group
** [[:ml:WP:IGE2024|Indian general election edit-a-thon 2024]] has been ended on June 15th and nearly [https://editathonstat.toolforge.org/ige24/index.php 87 articles] has been created/updated.
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 20th July 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 08:41, 16 ജൂലൈ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=26958227 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - July 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 20th July 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Akhilan presented the idea about photo documentation that aims to document a village and a photo scavenger hunt. The more details about it can been seen at [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Village Documentation - Thalavoor|Village Documentation - Thalavoor]] and [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Wikipedia Takes Kollam|Wikipedia Takes Kollam]] pages.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Rapid Fund/Wiki loves Onam (ID: 22670765)|''Wiki Loves Onam'']] grant proposal which got approved for in FY 2023-24 (Round 6) that aims to document videos and photos in Wikimedia platforms. Planning to share more updates in the month of August.
** Discussed about the user groups upcoming months plan. User:Ranjithsiji and User:Manojk shared plans for submitting grant proposals for organising some events in upcoming months. 
** Community members User:Irvin calicut, User:Akhilan, User:Tonynirappathu was elected for auditing the grants involving the user group.([https://etherpad.wikimedia.org/p/IN-KL_Meetup_July_2024 read more at...])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User group members User:Gnoeee and User:Ranjithsiji will be travelling to Wikimania this year from Kerala and User:Mujeebcpy will be joining from Austria.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 17th Aug 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 14:49, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27190605 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - August 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 17th August 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee and User:Ranjithsiji shared their experience in attending Wikimania 2024 at Katowice, Poland from Kerala. The other known Malayali Wikimedians attended this years Wikimania in-person are User:Mujeebcpy, User:Jsamwrites and User:Leaderboard
** User:Ranjithsiji presented a talk on Schoolwiki project and presented the poster describing activities of Wikimedians of Kerala UG. User:Gnoeee presented the poster describing the activities of OpenDataKerala community.
** User:Ranjithsiji and User:Mujeebcpy worked on a tool named 'Vcutcli' to create small videos by cutting a large video using starting and ending timestamps during Wikimania.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]]. The photography campaign in Wikimedia Commons and Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia was discussed.
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** Discussed about the IndiaFOSS 2024 event at Bangalore and two representatives of User-group was planned to attend the event.
** Community members are encouraged to apply for Train the Trainer (TTT) 2024, which will be held in Odisha.
** Community members User:Gnoeee, User:Irshadpp, User:Manojk and User:Ranjithsiji shared their selection to participate in the Wiki Technology Summit taking place on 4th and 5th Oct at Hyderabad. ([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2024|Read more...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - the photography campaign at Wikimedia Commons
** [[:ml:WP:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|Wiki Loves Onam 2024]] - Edit-a-thon at Malayalam Wikipedia
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21st September 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:34, 19 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - September 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 21st Sept 2024, we had our user group monthly meeting held online at Jitsi platform.
** User:Gnoeee started the meetup welcoming everyone and shared the agenta for this months meetup  as listed in the event page.
** User:Ranjithsiji shared the UG's grant proposal details and the plans for upcoming months.
** User:Ranjithsiji shared his experience in attending IndiaFOSS along with Naveen Francis. Both of them represented the reperentative of Wikimedians of Kerala UG at IndiaFOSS. User:Gnooee's workshop on OpenRefine has been accepted for IndiaFOSS, but due to his absence for personal reasons the workshop was taken by User:Ranjithsiji and Ayushi, an Outreachy intern who has worked with the OpenRefine team.
** User:Gnoeee has been reminded about the last date to submit the Technical Consultations form that was shared in the Village pump, mailing list and other social media platforms.
** User:Gnoeee shared updates about the [[:m:Wiki loves Onam 2024|Wiki Loves Onam 2024 campaign]].
** Discussed about organising Wikidata Birthday celebration and Wikimedians of Kerala Annual Meetup this year.
** User:Ranjithsiji shared an update about the online workshop 'Introduction to Wikipedia' he did for SFLC Delhi.
** The Sacharam project idea was discussed. Participants mentioned it would  good to discuss with the person who proposed it in the next meeting.
** User:Tonynirappathu shared update about his Book Digitization work.
** Shared the discussion that is going on about the planned WCI 2025
([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2024|Read more at...]])

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 12th October 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|Global message delivery]] by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:37, 8 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27485031 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - October 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's [[:M:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2024|nineth newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 12th Oct 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 17 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone and shared the agenda for this months meetup as listed in the event page.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam campaign]], highlighting that over 4,000 files were uploaded by more than 100 participants between September 1st and 30th.
** User:VSj (WMF) shared the updates about Sancharam project. During the discussion, participants actively contributed by sharing valuable feedback and raising questions to clarify specific aspects of the initiative. Challenges were noted, including technical support for uploading, handling licenses, and managing the content.
** User:Ranjithsiji shared an update on organizing Wikidata birthday with a community gathering and workshop in Kerala, with the potential to collaborate with the OpenStreetMap (OSM) community for greater engagement and shared learning opportunities.
** User:Gnoeee shared an update on Wikidata's 12th Birthday celebrations led by the Wikimedians of Kerala UG on Wikidata Oct 13th-19th. One week focusing on [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday#Week_1|improving hospital and health center data]].
** User:Manojk shared an update on the WikiConference Kerala that is planned to be hosted at Thrissur during the month of December. More details will be shared soon. Also shared update on up-coming Malayalam Wikisource activities.
** During the discussion, participants explored the idea to submit a bid for hosting the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|WCI 2025]] in Kerala. The participants expressed their support for the idea, and decided to form a dedicated group was to work on the bid proposal and submit the bid for Kochi location.
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis and User:Jameela P. got selection to attend Train-the-Trainer (TTT) program that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.
* User:Gnoeee has received an invitation from the WikiArabia Conference team to attend the conference and to organize an OpenRefine workshop during the conference in Oman.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:m:Wikimedians of Kerala/Projects/Book Digitization|Book Digitization]]
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/Wikidata Twelfth Birthday|Wikidata Twelfth Birthday datathon]]
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 9th November 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:46, 4 നവംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - November 2024 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's tenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 9th Nov 2024, we had our user group monthly meeting held online at Google meet. 15 members attended the meeting.
** User:Gnoeee started the meeting welcoming everyone to the meeting and shared the agenda for this months meetup.
** User:Gnoeee shared the updates about [[:m:Wiki Loves Onam/Video documentation|Wiki Loves Onam Video documentation]], that features a collection of 10 videos documented in Commons that capture key events and customs associated with the festival.
** User Gnoeee shared the update about the selection of the [[:m:WikiConference India 2025/City Selection|Kochi venue for the WikiConference India 2025 bid proposal]] submitted by the User Group.
** User:Irvin calicut shared an update of [[:m:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds in India]] photography campaign dedicated to celebrating and documenting the remarkable avian biodiversity across India.
** User:Gnoeee shared his experience participating in [[:m:WikiArabia 2024|WikiArabia 2024]] and providing training on OpenRefine to the participants. He also shared an update on his discussion with User:VSj (WMF) during the event about the Sancharam project.
** User:Akhilan shared the update on [[:s:ml:WS:Pallikkoodam|പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും (Back to School)]] campaign which focus to digitize old Malayalam textbooks in Malayalam Wikisource. Members User:Tonynirappathu and User:Manoj also part of the discussion of the project.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on celebrating [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Wikidata workshop and birthday celebration at Wayanad|Wikidata's 12th Birthday]] in collabration with OSM community during SoTM Kerala 2024 event.
** User:Athulvis shared his experience in attending TTT 2024 at Bhubaneswar.
** User:Ranjithsiji and User:Gnoeee shared the update on submitting Grant proposal for organsing User group events and collabrating with other communities.
** User:Ranjithsiji shared the update on starting a workspace page at Phabricator for UG.
** User:Ranjithsiji shared the update on bringing Wikivoyage Malayalam out of the Incubator. User:Gnoeee also invloved in the discussion about the futhur plans that needs to be carried out. ''([[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2024|Read more at]])''
&lt;/div&gt;

;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* User:Athulvis, User:Gnoeee and User:Ranjithsiji got selected to attend [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon]] organized by Indic MediaWiki Developers User Group in collaboration with the Odia Wikimedians User Group that is being hosted at Bhubaneswar, Odisha.

'''Events &amp; activities'''
* On-going events &amp; activities supported by User Group
** [[:c:Commons:Astrophotography_Campaign_2024|Astrophotography Campaign 2024]]
** [[:ml:WP:EG2024|എന്റെ ഗ്രാമം 2024 (My Village 2024)]] - Edit-a-thon in Malayalam Wikipedia.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: Annual General Body Meetup 2024 - 29th December 2024 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2024|Register for the event]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 03:53, 21 ഡിസംബർ 2024 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=27645714 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - January 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's twelfth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On Jan 25th 2025, we had our user groups monthly meeting held online at Google meet platfrom. 15 participants attended the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji]] shared the updates about the grant utilization for the Wikimedians of Kerala UG activities.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference Kerala 2024|WCK 2024]] tha was organised on 28th Dec. Shared update about the discussions happened in the UG's AGM and published report.
** Shared the updates about [[:m:WikiConference India 2025|WCI 2025]] that will be organised at Kochi in 2025. Shared the dicussion happened during UG's AGM meeting held on 28th Dec.
** The [[:ml:WP:EG2024|My Village 2024 Edit-a-thon]] has been organised in Malayalam Wikipedia. 114 articles was created.
** Shared update about [[:commons:Commons:Wiki Loves Birds India 2024|Wiki Loves Birds India 2024]] campaign. Preliminary judgement has been completed. and final judging process going on.
** [[:User:Gnoeee]] shared updates about UG's [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|initial discusssion about hosting Wikimania 2027 in India]]. Wikimania never happened in South Asia. So UG has taken initative to start the discussion and to submit the bid. The bid has been submitted on [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|Wikimania portal]] on 27th Jan 2025.
** [[:User:Akbarali]] shared update about Wiki Loves Ramadan campaign. Erfan and Muhammed Yaseen shared their interest in taking up the initiative. ''([[Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2025|Read more...]])''
&lt;/div&gt;

'''Events &amp; activities'''
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
&lt;!-- Your content here--&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025
* ''Upcoming events''
** [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2025 Datathon|International Mother Language Day 2025 Datathon]] - in Wikidata from 21st-28th Feb 2025
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22nd Feb 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1300|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 16:25, 19 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - February 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's thirteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
** On 22nd Feb 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Thirteen members attended the meeting.
** Jinoy &amp; Manoj shared updates about [[:m:WikiConference India 2025|Wiki Conference India 2025]]. 
** Jinoy shared updates about Wiki Loves Folklore photography campaign, Feminism and Folklore Edit a thon in Malayalam Wikipedia.
** Manoj shared updates about Wikisource workshop at Kannur and plans to celebrate Malayalam Source anniversary celebration.
** Akhilan shared about about Padayani documentaion project. Articles has been created in Malayalam wiki and documented.
** Jinoy shared the news about [[:m:Event:Wiki Loves Folklore Workshop 2025 Kannur|workshop and photowalk]] in association with Wiki Loves Folklore at Kannur.
** Jinoy and Manoj shared updates on behalf of the user group about the [[:Wikimania:2027:Expressions of Interest/India|submitted bid proposal to bring Wikimania to India]], the first ever Wikimania in South Asia.
** Manoj shared the updates about submiting the Annual grant proposal for next cycle for organising UG.activities and asked community members inputs.
** Kannan shared his plans to release the works under CC licence of an author and asked the community support.
** Adarsh shared his work on WP:Category project and inviting people to particpate. [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* ''On-going events &amp; activities supported by User Group''
** [[:ml:WP:FAF2025|Feminism and Folklore 2025]] - writing contest in Malayalam Wikipedia.
** [[:commons:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st Feb to 31st Mar 2025

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Manoj shared about participation in [[:m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]] at Bali from Feb 14-16, 2025.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 29th Mar 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1500|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:32, 29 മാർച്ച് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - March 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fourteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 29th Mar 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Nineteen members attended the UG meeting.
** Jinoy shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]] campaign which received over 30k images.
*** Jinoy shared updates about the [[:m:Event:Wiki_Loves_Folklore_Workshop_2025_Kannur|workshop and photowalk]] focusing on Theyyam organized at Kannur as part of WLF campaign.
** Jinoy shared the updates about the holding of [[:m:WikiConference India 2025|WikiConference India 2025]] due to FCRA issues faced by CIS.
** Jinoy shared the updates about the sessions organised during [[:m:Event:Open Data Days 2025 at Digital University Kerala|Open Data Days 2025 at Digital University Kerala, Thiruvananthapuram]].
** Ranjithsiji shared updates about documenting Mudiyettu, Thiruvathirakali, and visiting museums for potential collaborations.
** Ranjithsiji &amp; Manoj shared updates about progress on the Wikivoyage Malayalam. Two workshops were held; more contributors are encouraged to participate. Planning to take out of Incubator in another 3 months.
*** Suggestions made to translate and adapt article skeleton templates for Wikivoyage Malayalam.
** Akhilan reported documentation of 10 festivals, including 5 Padayani-related ones with 1.5k images.
** Manoj shared plans to organise [[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:വിക്കി_പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിഗ്രന്ഥശാല_കമ്മ്യൂണിറ്റി_മീറ്റപ്പ്|Wikisource Community Meetup]] on April 19 and 20th.
** Ranjithsiji shared the plans of upcoming campaigns include Wiki Loves Earth India and Wiki Loves Onam 2025, gathering of Wiki Women in Kerala and finalizing UG strategy plans.
** Jinoy shared the updates of discussions happened with Grant admin regarding this behalf of the UG.
** Ranjithsiji shared plans to have training on small technical tools and increased technical capacity building was proposed.
*** Jinoy shared the past activities done during the time of pandemic and discussed about kick starting it again.
** Adarsh shared the concerns raised over IP vandalism on Malayalam Wikimedia projects and discussed it.
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
''(On-going events &amp; activities supported by User Group)''
*[[:wikisource:ml:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|Wikisource Community Meetup]] - 18th and 19th April 2025.

&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Six UG members has shared news about receiving scholarship to attend [[:wikimania:2025:Wikimania|Wikimania 2025]] in Nairobi, Kenya.
* Jinoy shared the [[:m:Capacity Exchange|Capacity Exchange project and the tool]] introduced to share skills within the community which was shared with the UG by Nivas.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th Apr 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1588|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 06:49, 19 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== Wikimedians of Kerala - April 2025 Newsletter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's fifteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th Apr 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Sixteen members attended the UG meeting.
** Manojk shared updates about Wikisource Workshop conducted at Kerala Sahitya Academy, Thrissur.
** As part of the event, prototying of Wikisource evaluation tool was done and it will be released soon.
** Jinoy shared updates about evaluation of images populated as part of Wiki Loves Folklore program. Final results are yet to be published.
** Jinoy shared updates on the scanner provided by CIS to the UG. Currently it is under the custody of Tony Nirappathu.
** Ranjithsiji shared updates about Wikivoyage workshops conducted in Tamil Nadu and Kerala. Discussion about collaboration with Tamil Wiki was also discussed.
** Jinoy shared updates on [[WikiConference India 2025]] and the possibility of postponing the same to 2026.
** Shagil raised concerns about improvement of articles generated as part of Wiki Loves Folklore.
** Vis M shared updates about Dart2Corpus which is now released under CC license.
** Ranjithsiji shared insights on lack of Lexeme support in OpenRefine and inputs on the same received as part of FOSS meetup.
&lt;/div&gt;
;Other news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared updates about [[mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon]] which is scheduled to be conducted at Istanbul, Turkey. [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]],  [[User:Gnoeee|Gnoeee]], [[User:Manojk|Manojk]] received scholarships to attend the event.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 24th May 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1704|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) &amp; [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) on 14:01, 22 മേയ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/May 2025|Wikimedians of Kerala - May 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's sixteenth newsletter&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 24th May 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Ranjithsiji shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Fourteen members attended the UG meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about enabling WikiFunctions in [[:ml:wikt:വിക്കിനിഘണ്ടു:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)#Wikifunctions will be deployed on your wiki on May 27| Malayalam Wiktionary]] on 27 May.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India|Wiki Loves Folklore 2025 in India]]. The results are expected to be announced by June last week.
** Ranjithsiji shared plans to conduct [[c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth campaign in India]] this year.
** Ranjithsiji shared updates on WikiConference India 2025 that is postponed to next year.
** [[:User:Adithyak1997|Adithya]] shared inputs on the map issue raised during the previous call. Issue is yet to be resolved.
** Ranjithsiji shared inputs on mass IP vandalism currently happening in Malayalam Wikipedia.
** Ranjithsiji shared updates that [[User:Manojk|Manojk]] is in discussion with Kole Birders Kerala to have their photos uploaded to Wikimedia Commons in CC-by-SA license.
** UG members, Ranjithsiji, Manoj, Jinoy and Akbarali attended [[:mw:Wikimedia Hackathon 2025|Wikimedia Hackathon 2025]] organized at Isthanbul. 
*** Ranjith and Jinoy shared  their experience and shared the updates about the [[phab:T393318|Multi Gallery tool]] and [[toollabs:wdrecentchanges|Wikidata RC tool]] that were presented by them during the Hackathon.
** Ranjithsiji shared thoughts on having a new frontpage for Wikivoyage once it goes live.
** [[:User:Irshadpp|Irshad]] shared queries on missing admin action in Malayalam wiki when users with 3 vandalized edits are made. 
** Ranjithsiji explained about the draft namespace we are currently having in mlwiki and about an improved policy wherein article can be moved as SD once article is moved to main namespace without needed changes. [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/May 2025|''(read more...)'']]
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Ranjithsiji shared plans on conducting a 3 month workshop on Wiki related tools at GRD College using the grant submitted by [[:User:Bhuvana Meenakshi|Bhuvana Meenakshi]].
* [[:User:Fotokannan|Kannan Shanmugham]] shared that he along with [[:User:Akhilan|Akhilan]] will be conducting basics of Wikipedia for Kollam Press club.
* The new [[:mw:Extension:Chart/Project/Updates|Charts extension]] has been enabled and can be used on every Wikimedia projects. [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|''(... more tech updates)'']]
* A hackathon is planned to be organised at Kochi from July 25-27, 2025 by IMDUG. The application deadline is June 14. Visit the [[:m:Indic Wikimedia Hackathon Kochi 2025|Meta-Wiki page]] for details and to apply.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28th June 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/1785|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 18:13, 13 ജൂൺ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/June 2025|Wikimedians of Kerala - June 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's seventeenth [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter|newsletter]].&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 28th June 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. Eleven members attended the UG meeting.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates about Wiki Loves Folklore. The [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025 in India/Winners|results]] of the event was announced yesterday. Shared the thanks note to each commiunity members for their support in organising the activity
** Jinoy shared updates about [[Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025 (WPWP)]] event and shared the plans about conducting a regional level program in association with [[WPWP]].
** [[User:Manojk|Manoj]] shared updates about [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth in India]] competition. Around 4000 photos have been uploaded during the time of call and Manoj shared plans to socialize by sending mails on the same for better reach.
** Jinoy shared that, following an email from IMUG on June 5, 2025, requesting support and mentorship for a hackathon in Kochi (July 25–27, 2025), the update was communicated through community channels and included in the June newsletter. During this call, he invited inputs from UG members.
** [[User:Shajiarikkad|Shaji]] shared updates on his work related to a template to store books in pdf format.
** Manoj and Arya shared information about plans related to Ayurveda in Wikimedia projects.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] - photography campaign in Wikimedia Commons from 1st June 2025 to 31st July 2025.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 26th July 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/1898|Meetup Registration]] '''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) &amp; [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:49, 16 ജൂലൈ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=28196647 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/July 2025|Wikimedians of Kerala - July 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's eighteenth newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]
&lt;/div&gt;

;User group updates
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 26th July 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Jinoy shared the agenda of the meeting and welcomed everyone. 13 members attended the UG meeting.
** Shared the update about the eligibility of UG to take part in the shortlisting process for the WMF Board of Trustees 2025 Election. Jinoy has been nominated as the group’s representative voter.
** Updates on the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) 2025]] campaign on [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങൾ_ആവശ്യമുള്ള_വിക്കിപീഡിയ_താളുകൾ_2025|Malayalam Wikipedia]]. Hashtag #WPWPINKL is using to track the contributions.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared that [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in India|Wiki Loves Earth 2025 in India]] is being organized again after 2017, with international team support.
** Jinoy shared the idea of organising the [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)#വിക്കിയിലെ_ഓണാഘോഷം_-_വിക്കി_ലൗവ്സ്_ഓണം_2025|Wiki Loves Onam 2025]] campaign this year with the support of UG members and the community. Plans include a longer campaign, improving Onam-related articles and media files.
** User group members will be participating in [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] at Nairobi. Four posters (UG + individual) from Kerala are selected. Feedback from last year on proper image licensing has been addressed.
** New member of UG, [[:User:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] shared about the plan to take photos of bus stops at Malappuram and uploads to Commons.
** Members suggested forming a review committee for handling UG assets. Jinoy shared that a discussion will be started on the criteria for using UG assets.
** Akbarali suggested preparing reports in Malayalam. Volunteers are welcome to help with translations. ''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/July 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] - Regional campaign by UG in Wikipedia from 1st July to August 31st 2025. '''#WPWPINKL'''
** [[:c:ommons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] - media campaign by UG in Wikimedia Commons from 17th Aug - 30st Sept 2025.
&lt;/div&gt;

;Other updates
&lt;div style=&quot;column-count: 1; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* Members were encouraged to contribute to the [[m:South Asia/Newsletter|South Asia Newsletter]].
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 23th August 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|Meeting page]] | [[Special:RegisterForEvent/2065|Meetup Registration]]'''

&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/August 2025|Wikimedians of Kerala - August 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is Wikimedians of Kerala UG's nineteen newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 23rd August 2025, we had our user group monthly meeting online via Google Meet. Sixteen members attended the UG meeting. Jinoy shared the agenda for the meeting and welcomed everyone to the meeting.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] initiated discussions on the need to apply for the [[Community Resources and Partnerships/India General Support Project|Annual General Support Fund (GSF)]]. The deadline for submission is 5th September 2025. 
** Ranjith, Manoj, Jinoy, Tony shared the update about the received. Members emphasized finalizing pending support reports before proceeding with the new application.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] presented a [[:m:Talk:Wikimedians of Kerala#Drafting policy to handle the Wikimedians of Kerala UG_assets|draft policy]] for handling User Group assets. Members are invited to provide feedback and suggestions on the talk page or on the document.
** Updates on ongoing campaigns [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[:ml:വിക്കിപീഡിയ:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] were shared.
** Ranjithsiji announced that the proposal for WikiConference India 2026 will be submitted in September and plans are underway to organize WikiConference Kerala in December 2025.
** [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayan V K]] proposed starting a campaign to create school articles from SchoolWiki to Malayalam Wikipedia, with a focus on uploading at least one photo for each school.
** Participants (Manoj, Ranjith, Jinoy and Akbarali who participated the meeting) who attended [[m:Wikimania 2025|Wikimania 2025]] shared their experiences.
** Discussions also touched upon issues in Malayalam Wiktionary’s IPA module, possible solutions for Commons uploads.
** [[:User:Vis M|Vis M]], [[:User:Tonynirappathu|Tony]] and other members discussed possible tools and workflows to ease bulk uploads to Wikimedia Commons, including Google Drive integrations.''([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/August 2025|read more...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''On-going events &amp; activities by User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] – Photography campaign to document Onam culture, ongoing in Commons.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – Photography campaign  to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions, ongoing in Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 27th September 2025 - [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2243|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 07:23, 26 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/September 2025|Wikimedians of Kerala - September 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 27&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; September 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Eighteen members attended the meeting. The agenda for the meeting was shared, and everyone was welcomed.
** [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared updates about the support request by the UG and the annual plan published on Meta-Wiki.
** [[:User:Irvin calicut|Irvin]] and [[:User:Manojk|Manoj]] shared plans for organizing Wiki Loves Birds this year. More updates will be shared soon.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared updates on the ongoing campaigns — [[:m:Wiki Loves Onam 2025|Wiki Loves Onam 2025]] and [[c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] — supported by the UG. More than 400 images have been uploaded for both WLO and WLS campaigns.
*** [[:User:Vijayanrajapuram]] and Ranjithsiji discussed future plans for the Wiki Loves Schools campaign.
** Jinoy shared about the past [[:ml:WP:WPWP2025|Wikipedia Pages Wanting Photos 2025]] campaign on Malayalam Wikipedia, which was also supported by the UG. Twelve participants contributed to over 100 Wikimedia projects during this period, with more than 500 media files added.
** [[:User:Athulvis|Athul]] shared plans for [[:m:Wikimedians of Kerala/Events/Navarathri at Thiruvananthapuram|documenting Navarathri programs]] and invited others to join the initiative.
** Athul, Jinoy, and Ranjith shared updates and experiences from attending [[:m:Event:Wikimedians of Kerala at IndiaFOSS 2025|IndiaFOSS 2025 in Bangalore]], where they managed a Wikimedians of Kerala stall to raise awareness about Wikimedia projects. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/September 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions. The campaign is ongoing on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25th October 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2386|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 12:20, 24 ഒക്ടോബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29132440 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/October 2025|Wikimedians of Kerala - October 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; October 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. Seventeen members attended and Everyone was welcomed to the meeting. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]].
** [[:User:Manojk|Manoj K]] and [[:User:Irvin calicut|Irvin]]  shared updates about the Wiki Loves Birds campaign in India 2025.
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the [[:m:User:Gnoeee/Wikipedia@25|idea behind the anniversary tool]] and wished [[:User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] and [[:User:Erfanebrahimsait|Erfanebrahimsait]] on their first edit on Commons and Malayalam Wikipedia.
** Ranjith and Manoj shared an update [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]]. Planning to organise the event on the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; and 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December in Thrissur.
** Jinoy shared an update about the celebration of [[:m:Wikipedia_25|25th birthday of Wikipedia]]. Shared some of the updates from the community
** Wikidata Birthday Celebrations
*** Ranjith shared updates about [[:d:Event:Wikidata 13th Birthday Celebration in Kochi, India|Wikidata Birthday celebration at Kochi]] during Kochi FOSS Meetup
*** Athul shared the plans about the [[:d:Event:Wikidata Workshop and Birthday Celebration at State of the Map Kerala 2025 Kannur|Wikidata Birthday celebration]] during 15&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; &amp; 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 along with SoTM Kerala.
** Manoj shared the ongoing work on WikiSource and Wikidata integration.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/October 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images and other media of educational institutions.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrating the stunning avian diversity of India, home to approximately 1,350 bird species.
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2567|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 11:56, 22 നവംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29521954 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>h377c1ft2uu34hq7ve4e5s3ll2mkeez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആനന്ദവല്ലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464393</id>
    <revision>
      <id>4615309</id>
      <parentid>3819038</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAVISANKAR S 1989</username>
        <id>216946</id>
      </contributor>
      <origin>4615309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17160" sha1="ptf7tfqixagtftl6nnytsphp3m2xbss" xml:space="preserve">{{prettyurl|Anandavally}}
{{Infobox person
| name = ആനന്ദവല്ലി
| image = AnandavallyCR.jpg
| image_size = 220
| caption = 
| birth_place = [[കൊല്ലം]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ
| death_date  = {{Death date and age|2019|4|5|1957|1|14|df=yes}}
| death_place =തിരുവനന്തപുരം
| nationality = [[Indian people|ഇന്ത്യൻ]]
| occupation = ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റ്, നടി, റേഡിയോ അനൗൺസർ
| years_active = 1969–2019
}}
'''ആനന്ദവല്ലി സി. ആർ''' മലയാളം ചലച്ചിത്ര നടിയും, ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റും ആണ്. മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ സജീവ ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റുകളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഇവർ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lal |first=Athul |url=http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article267565.ece |title=Invisible Nightingale |publisher=The New Indian Express |date= |accessdate=2014-02-25 |archive-date=2014-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303162651/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article267565.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1973 ൽ [[ഏണിപ്പടികൾ (ചലച്ചിത്രം)|ഏണിപ്പടികൾ]] എന്ന സിനിമയിലൂടെയാണ് അഭിനയ രംഗത്തേക്ക് ഇവർ കടന്നു വന്നത്. അടുത്ത വർഷം തന്നെ, 1974-ഇൽ '''ദേവി കന്യാകുമാരി''' എന്ന സിനിമയിലൂടെ നടി രാജശ്രീക്ക് ശബ്ദം നൽകി ഡബ്ബിങ് രംഗത്തേക്കു കടക്കുകയായിരുന്നു. 62 -ആമത്തെ വയസ്സിൽ, 2019 ഏപ്രിൽ 5 നു [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തുള്ള]] സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് അന്തരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;[https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/anandavally-dubbing-artist-passed-away-actress-aadhaaram-movie-geetha--1.3704924 മാതൃഭൂമി വാർത്ത]&lt;/ref&gt; ''മഴത്തുള്ളിക്കിലുക്കം ''എന്ന സിനിമയ്ക്കു വേണ്ടി നടി [[ശാരദ|ശാരദയ്ക്കു]] വേണ്ടിയാണ് ഇവർ അവസാനമായി ഡബ്ബ് ചെയ്തത്.&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== മുൻകാലജീവിതം ==  
കേരളത്തിലെ [[കൊല്ലം]] ജില്ലയിൽ [[കൊട്ടാരക്കര]] താലൂക്കിൽ [[വെളിയം]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് ആനന്ദവല്ലി ജനിച്ചത്. [[വെളിയം]] കായില ശ്രീകൃഷ്ണ വിലാസം  സ്കൂളിലായിരുന്നു ആദ്യകാലവിദ്യാഭ്യാസം. അവിടെ സ്കൂൾ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കാൻ തുടങ്ങി. കഥാപ്രസംഗവും അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.

== കരിയർ ==
കൗമാരപ്രായത്തിൽ ആനന്ദവല്ലി നാടകങ്ങൾക്കായി പാടാൻ തുടങ്ങി. പക്ഷേ, 1969 ൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി, &quot;ചിതലു കയറിയ ഭൂമി&quot; യുടെ നാടകവേദിയിൽ ഒരു വലിയ പ്രേക്ഷകരുടെ മുന്നിൽ അവരുടെ അഭിനയത്തിലുള്ള പരിശോധന നടത്താൻ ഇടയായി. പിന്നീട് കെപിഎസി, കാളിദാസ കലാകേന്ദ്രം,  ദേശാഭിമാനി തീയേറ്റേഴ്സ് ആറ്റിങ്ങൽ, കേരള തീയേറ്റേഴ്സ് കോട്ടയം, കായംകുളം പീപ്പിൾസ് തീയേറ്റേഴ്സ് എന്നിവയുടെ നാടകവേദിയിൽ അഭിനയിച്ചു തുടങ്ങി. അഖിലേന്ത്യാ റേഡിയോയിൽ അനൌൺസർ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു.
[[File:Anandavally.jpg|thumb|right|270px|alt=|ആനന്ദവല്ലി]]


&quot;കടു&quot; എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ആനന്ദവല്ലി ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് പ്രവേശിച്ചത്. ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ജീവിതം നയിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നതു വരെ അവർ മലയാളചിത്രങ്ങളിൽ ചെറിയ സ്ഥിരം കഥാപാത്രങ്ങളെ അഭിനയിച്ചിരുന്നു. നിരവധി മലയാളചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച അവർ സിനിമാ വ്യവസായത്തിൽ സജീവമായി.

1974-ൽ [[ദേവി കന്യാകുമാരി]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ നടി രാജശ്രീക്ക് ശബ്ദം നൽകി ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റായി എത്തിയ ഇവർ പിന്നീട് ഒട്ടേറെ നടിമാർക്ക് ശബ്ദം നൽകുകയുണ്ടായി.  [[മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കൾ]] എന്ന സിനിമയിൽ പൂർണിമ ജയറാമിനു വേണ്ടി ഡബ്ബിംഗ് ചെയ്തു.  നിരവധി മലയാളചിത്രങ്ങളിൽ ഡബ്ബിംഗ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[ഗീത]], സിൽക്സ്മിത, സുമാലത, [[മാധവി]], [[മേനക]], [[അംബിക]], [[ഉർവ്വശി]], ജയപ്രധ , [[കാർത്തിക]], [[പാർവ്വതി]], [[ഗൗതമി]], [[സുഹാസിനി]], [[ശോഭന]], [[സുകന്യ]], [[ശാരദ]], സരിത, സുചിത്ര, ബാംഗ്ലൂർ ഭാരതി, [[ഭാനുപ്രിയ]], രേഖ, [[രേവതി]], രഞ്ജിനി, മോഹിനി, നന്ദിത ബോസ്, വിനയപ്രസാദ്, കനക, ഖുശ്ബു, ഉർമിള ഉണ്ണി, ഉണ്ണി മേരി, [[ശാന്തികൃഷ്ണ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ നടിമാർക്ക് ശബ്ദം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. [[ആധാരം]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഗീത എന്ന നടിക്ക് വേണ്ടി ശബ്ദം നൽകിയതിന് കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ് ലഭിച്ചു. സിനിമകളിലും സീരിയലുകളിലും ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആയി ആനന്ദവല്ലി തുടരുന്നു.

[[ഏണിപ്പടികൾ (ചലച്ചിത്രം)|ഏണിപ്പടികൾ]], [[കാട് (ചലച്ചിത്രം)|കാട്]], [[കന്യാകുമാരി (ചലച്ചിത്രം)|കന്യാകുമാരി]], [[യൗവനം (ചലച്ചിത്രം)|യൗവനം]], [[വണ്ടിക്കാരി(ചലച്ചിത്രം)|വണ്ടിക്കാരി]], [[സ്വാമി അയ്യപ്പൻ (ചലച്ചിത്രം)|സ്വാമി അയ്യപ്പൻ]],  [[ഭാര്യ ഇല്ലാത്ത രാത്രി]], [[സ്വപ്നാടനം (ചലച്ചിത്രം)|സ്വപ്നാടനം]], [[ഹൃദയം ഒരു ക്ഷേത്രം]], [[ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ]], [[സമസ്യ(ചലച്ചിത്രം)|സമസ്യ]], [[ഉദ്യാനലക്ഷ്മി(ചലച്ചിത്രം)|ഉദ്യാനലക്ഷ്മി]], [[അംബ അംബിക അംബാലിക]], [[സർവ്വേക്കല്ല് (ചലച്ചിത്രം)|സർവ്വേക്കല്ല്]], [[ശ്രീമുരുകൻ(ചലച്ചിത്രം)|ശ്രീമുരുകൻ]], [[പെൺപുലി(ചലച്ചിത്രം)|പെൺപുലി]], [[മുഹൂർത്തങ്ങൾ(ചലച്ചിത്രം)|മുഹൂർത്തങ്ങൾ]], [[വിടരുന്ന മൊട്ടുകൾ(ചലച്ചിത്രം)|വിടരുന്ന മൊട്ടുകൾ]] [[നീതിപീഠം(ചലച്ചിത്രം)|നീതിപീഠം]], [[കൈതപ്പു(ചലച്ചിത്രം)|കൈതപ്പു]], [[തണൽ(ചലച്ചിത്രം)|തണൽ]], [[റൌഡി രാമു(ചലച്ചിത്രം)|റൌഡി രാമു]], [[മാളിക പണിയുന്നവർ(ചലച്ചിത്രം)|മാളിക പണിയുന്നവർ]], [[പഞ്ചരത്നം(ചലച്ചിത്രം)|പഞ്ചരത്നം]], [[പാപത്തിനു മരണമില്ല(ചലച്ചിത്രം)|പാപത്തിനു മരണമില്ല]], [[കൗമാരപ്രായം(ചലച്ചിത്രം)|കൗമാരപ്രായം]], [[ഹൃദയത്തിന്റെ നിറങ്ങൾ(ചലച്ചിത്രം)|ഹൃദയത്തിന്റെ നിറങ്ങൾ]], [[കായലും കയറും]], [[അന്തഃപുരം (ചലച്ചിത്രം)|അന്തഃപുരം (ചലച്ചിത്രം)]], [[പിന്നെയും പൂക്കുന്ന കാട്(ചലച്ചിത്രം)|പിന്നെയും പൂക്കുന്ന കാട്]], [[അർച്ചന ടീച്ചർ(ചലച്ചിത്രം)|അർച്ചന ടീച്ചർ]], [[ഗൃഹലക്ഷ്മി (ചലച്ചിത്രം)| ഗൃഹലക്ഷ്മി]], [[ആ ദിവസം(ചലച്ചിത്രം)|ആ ദിവസം]], [[ഗുരുദക്ഷിണ(ചലച്ചിത്രം)| ഗുരുദക്ഷിണ]], [[സ്വർണ ഗോപുരം(ചലച്ചിത്രം)|സ്വർണ ഗോപുരം]], [[പറയാനും വയ്യ പറയാതിരിക്കാനും വയ്യ(ചലച്ചിത്രം)| പറയാനും വയ്യ പറയാതിരിക്കാനും വയ്യ]], [[കഥ ഇതുവരെ(ചലച്ചിത്രം)|കഥ ഇതുവരെ]], [[സായം സന്ധ്(ചലച്ചിത്രം)|യസായം സന്ധ്യ]], [[വീണ്ടും(ചലച്ചിത്രം)|വീണ്ടും]], [[വഴിയോരക്കാഴ്ചകൾ]], [[അബ്കാരി (ചലച്ചിത്രം)(ചലച്ചിത്രം)|അബ്കാരി (ചലച്ചിത്രം)]], [[ഇൻക്വിലാബിൻറെ പുത്രി(ചലച്ചിത്രം)|ഇൻക്വിലാബിൻറെ പുത്രി]], [[ഈഗിൾ (1991 ചലച്ചിത്രം)|ഈഗിൾ]], [[പ്രിയപ്പെട്ട കുക്കു(ചലച്ചിത്രം)|പ്രിയപ്പെട്ട കുക്കു]], [[കളിവീട്(ചലച്ചിത്രം)|കളിവീട്]],     തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ അഭിനയിച്ചിരുന്നു.

[[ദേവി കന്യാകുമാരി]], [[റൌഡി രാജമ്മ(ചലച്ചിത്രം)|റൌഡി രാജമ്മ]], [[അനുപല്ലവി (മലയാള ചലചിത്രം)|അനുപല്ലവി]], [[അങ്ങാടി (ചലച്ചിത്രം)|അങ്ങാടി]], [[മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കൾ|മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കൾ]], [[കള്ളൻ പവിത്രൻ|കള്ളൻ പവിത്രൻ]], [[തൃഷ്ണ (ചലച്ചിതം)| തൃഷ്ണ]], [[അഹിംസ (ചലച്ചിത്രം)| അഹിംസ]], [[നാഗമഠത്തു തമ്പുരാട്ടി|നാഗമഠത്തു തമ്പുരാട്ടി]], [[ഈ നാട് (ചലച്ചിത്രം)|ഈ നാട്]], [[ഓളങ്ങൾ|ഓളങ്ങൾ]], [[പടയോട്ടം|പടയോട്ടം]], [[ജോൺ ജാഫർ ജനാർദ്ദനൻ|ജോൺ ജാഫർ ജനാർദ്ദനൻ]], [[അമൃതഗീതം|അമൃതഗീതം]], [[ആ ദിവസം|ആ ദിവസം]], [[കുയിലിനെ തേടി|കുയിലിനെ തേടി]], [[മുത്താരംകുന്ന് പി.ഒ.|മുത്താരംകുന്ന് പി.ഒ.]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒരു ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.

== പുരസ്കാരങ്ങൾ == 
===കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ===


*   1992 - മികച്ച ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റ് : - ആധാരം 

===കേരള ടെലിവിഷൻ അവാർഡുകൾ===

*   2015 - മികച്ച ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റ് (കൾ) - പുരുഷൻ / സ്ത്രീ വോയ്സ് - ഈശ്വരൻ സാക്ഷിയായി 

===കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാർഡ്===

*   1997 - ചലച്ചിത്ര പ്രതിഭ
*   2007 - മികച്ച കഥാകാരി 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Sl.No. !! അവാർഡുകൾ!! Details
|-
| 1. || കലൈ സെൽമം - 1997 || [[South Indian Film Artistes' Association| 	സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ആർട്ടിസ്റ്റ് അസോസിയേഷൻ ]], ചെന്നൈ
|-
| 2. || ഗുരു പൂജ പുരസ്കാരം  - 2009 || [[കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]]
|-
| 3. || കുറൽ സെൽവം - 2011 || സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ സിനി ആർട്ടിസ്റ്റ് ആൻഡ് ഡബ്ബിംഗ് യൂണിയൻ, ചെന്നൈ.
|-
| 4. ||  	മലയാളം സിനിമാ വ്യവസായത്തിലെ സംഭാവനകൾക്കുള്ള പുരസ്കാരം || 100 വർഷത്തെ ഇന്ത്യൻ സിനിമ ആഘോഷം - 2013 ചെന്നൈയിൽ.
|}

==അവലംബം==
&lt;references /&gt;

==പുറം കണ്ണികൾ==
{{Commons category|Anandavally}}
* http://anandavally.aircus.com/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://www.facebook.com/anandavally.cr
* http://www.deshabhimani.com/periodicalContent1.php?id=558{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article267565.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314152936/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article267565.ece |date=2016-03-14 }}
* https://web.archive.org/web/20160304045904/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&amp;artist=Anandavalli&amp;limit=13
* http://mathrubhuminews.in/ee/Programs/Episode/5026/their-voice-enlivens-characters-avar-kandumuttumbol-episode-53/E {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308125749/http://mathrubhuminews.in/ee/Programs/Episode/5026/their-voice-enlivens-characters-avar-kandumuttumbol-episode-53/E |date=2016-03-08 }}

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1952-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2019-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര ഡബ്ബിങ് കലാകാരന്മാർ]]</text>
      <sha1>ptf7tfqixagtftl6nnytsphp3m2xbss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>465590</id>
    <revision>
      <id>4615268</id>
      <parentid>4601064</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreerammon</username>
        <id>216940</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* തിയതികൾ കൃത്യമല്ലാത്തത് */ - താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന &quot;തിയ്യതികൾ തിരിച്ചരിയാത്തവ&quot; എന്നതിലെ ഒരു മരണത്തിന്റെ ശരിയായ വർഷം പത്രപ്രസിദ്ധീകരണം ഉദ്ധരിച്ചു കൊണ്ട് കൊടിത്തിട്ടുണ്ട്. വർഷം അറിയുന്നതിനാൽ ആ പട്ടികയിൽ നിന്നും മുകളിലത്തെ പട്ടികയിലേക്ക് മാറ്റേണ്ടതായിട്ടുണ്ട്.</comment>
      <origin>4615268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258033" sha1="s505xxophvsaevw9eh55xkt0eookv5e" xml:space="preserve">== രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ ==
=== 2020 - 2025 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി:
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ''
'
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|2025-02-17
|ജിതിൻ
|സിപിഐഎം/സിഐടിയു
|പത്തനംതിട്ട
|പെരുനാട്
|ബിജെപി
|
|ഡിവൈഎഫ്ഐ പ്രവർത്തകർക്ക് വെട്ടേറ്റത് അറിഞ്ഞ് രക്ഷിക്കാൻ എത്തിയപ്പോൾ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു 
|-
|2024-12-25
|അഭിഷേക്
|ബിജെപി
|തൃശൂർ
|കൊടകര
|സിപിഐഎം
|
|നാല് വർഷം മുമ്പുള്ള സംഘർഷത്തിൽ അഭിഷേകിൻ്റെ സുഹൃത്ത് വിവേകിനു കുത്തേറ്റിരുന്നു. ഇതിൻ്റെ പ്രതികാരം തീർക്കാൻ നടത്തിയ ശ്രമത്തിനിടെയാണ് അഭിഷേകും സുജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ഇരുപക്ഷത്തും ആൾനാശം ഉണ്ടായതോടെ പാർട്ടികൾ ഇരുവരെയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും പോലീസ് വ്യക്തിവൈരാഗ്യം എന്ന നിലയിൽ കേസ് ക്ലോസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
|-
|2024-12-25
|സുജിത്
|സിപിഐഎം
|തൃശൂർ
|കൊടകര
|ബിജെപി
|
|നാല് വർഷം മുമ്പുള്ള സംഘർഷത്തിൽ അഭിഷേകിൻ്റെ സുഹൃത്ത് വിവേകിനു കുത്തേറ്റിരുന്നു. ഇതിൻ്റെ പ്രതികാരം തീർക്കാൻ നടത്തിയ ശ്രമത്തിനിടെയാണ് അഭിഷേകും സുജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ഇരുപക്ഷത്തും ആൾനാശം ഉണ്ടായതോടെ പാർട്ടികൾ ഇരുവരെയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും പോലീസ് വ്യക്തിവൈരാഗ്യം എന്ന നിലയിൽ കേസ് ക്ലോസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
|-
|2024-02-22
|പി. വി. സത്യനാഥൻ
|സിപിഐഎം 
|കോഴിക്കോട്
|കൊയിലാണ്ടി
|സിപിഐഎം അനുഭാവി &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/kerala-news/cpm-leader-pv-sathyanathan-murder-case-in-koyilandy-police-files-2000-page-charge-sheet-murder-was-due-to-personal-enmity-sdh9b3|title=സിപിഎം നേതാവ് പിവി സത്യനാഥൻ കൊലക്കേസ്; 2000 പേജുള്ള കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചു, കൊലപാതകം വ്യക്തിവൈരാഗ്യം മൂലം|access-date=2024-10-31|last=jinu.narayanan|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|മുൻ സിപിഐഎം ബ്രാഞ്ച് കമ്മിറ്റി അംഗം അഭിലാഷിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
|ലഹരിമരുന്ന് ഉപയോഗത്തിൻ്റെ പേരിൽ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് സസ്പെൻഡ് ചെയ്തത് പ്രകോപനം. 2 വർഷം മുൻപ് പ്രതി കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ വീട് ആക്രമിച്ചിരുന്നു.
|- 
|2024-01-30
|അഖിൽ
|ആർഎസ്എസ്
|കൊല്ലം
|ക്ലാപ്പന
|സിപിഐഎം / ഡിവൈഎഫ്ഐ
|പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത ഒരാൾ അടക്കം 5 പ്രതികൾ
|ഉത്സവത്തിനിടെ നടന്ന വാക്കുതർക്കം സംഘർഷത്തിലേക്കും കൊലപാതകത്തിലേക്കും നയിക്കുകയായിരുന്നു
|- 
|2023-06-03
|സുമേഷ്
|ബിജെപി / ആർഎസ്എസ്
|കൊല്ലം
|പുനലൂർ
|സിപിഐഎം / ഡിവൈഎഫ്ഐ
|പഞ്ചായത്ത് മെമ്പർ അടക്കം 3 പ്രതികൾ
|കക്കോട് ലൈബ്രറി വാർഷികത്തോട് അനുബന്ധിച്ച് നടന്ന തർക്കത്തിൻ്റെ പേരിൽ മെയ് 27ന് വീടുകയറി വെട്ടിപ്പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. ജൂൺ 3ന് ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് മരിച്ചു. 
|- 
|2023-03-19
|അമൽ കൃഷ്ണ
|സിപിഐഎം
|തൃശൂർ
|ഏങ്ങണ്ടിയൂർ
|സിപിഐഎം
|
|
|- 
|2022-11-23
|ഖാലിദ്
| rowspan=&quot;2&quot; |സിപിഐഎം
| rowspan=&quot;2&quot; |കണ്ണൂർ
| rowspan=&quot;2&quot; |തലശ്ശേരി
| rowspan=&quot;2&quot; |ലഹരി ഗുണ്ടാ സംഘം &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/kerala-news/thalassery-double-murder-case-police-found-weapon-rlw2w2|title=തലശ്ശേരി ഇരട്ടക്കൊലക്കേസ്; കൊല നടത്താനുപയോഗിച്ച ആയുധം കണ്ടെത്തി, തെളിവെടുപ്പ് തുടരുന്നു|access-date=2024-10-31|last=nirmala.babu|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/thalassery-double-murder-police-charge-sheet-submitted-1.8318696|title=കഞ്ചാവ് വില്പന പോലീസിൽ അറിയിച്ചത് കൊലയ്ക്ക് കാരണം; തലശ്ശേരി ഇരട്ടക്കൊലയിൽ കുറ്റപത്രം|access-date=2024-10-31|date=2023-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |7 പ്രതികൾ.
| rowspan=&quot;2&quot; |ലഹരി മാഫിയയെ എതിർത്തതിനെ തുടർന്ന് നടന്ന കൊലപാതകം. ലഹരി ഗുണ്ടാ സംഘത്തിൻ്റെ മർദ്ദനമേറ്റ ഷമീറിൻ്റെ മകൻ ഷബീലിനെ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാൻ വന്നപ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി.
|- 
|2022-11-23
|ഷമീർ
|-
|2022-08-14
|ഷാജഹാൻ
|സിപിഐഎം
|പാലക്കാട്
|മരുതറോഡ്
|സിപിഐഎം, ആർ.എസ്.എസ്‌&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thejasnews.com/big-stories/palakkad-shajahan-murderrss-workers-behind-the-murder-215154|title=പാലക്കാട് ഷാജഹാൻ വധം;അറസ്റ്റിലായവരിൽ ആർഎസ്എസ് മുഖ്യ ശിക്ഷകും|access-date=2024-10-31|last=SNSH|date=2022-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt;
|8 പ്രതികൾ
|സിപിഎം വിട്ട് ആർഎസ്എസിൽ ചേർന്നവർ സിപിഎമ്മിൽ ഉള്ള സുഹൃത്തിൻ്റെ സഹായത്തോടെ കൊലപ്പെടുത്തി. കൊല്ലപ്പെട്ടയാളും പ്രതികളിൽ പലരും 2008ൽ ബിജെപി പ്രവർത്തകൻ ആരുച്ചാമി കൊല്ലപ്പെട്ട കേസിൽ പ്രതികളായിരുന്നു.
|-
|2022-04-16
|ശ്രീനിവാസൻ
|ആർ.എസ്.എസ്/ബിജെപി
|പാലക്കാട്
|മേലാമുറി
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/palakkad-sreenivasan-murder-case-popular-front-leader-arrested-in-palakkad-1.7889451|title=ശ്രീനിവാസൻ വധം: പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ജില്ലാസെക്രട്ടറി അറസ്റ്റിൽ, ഇതുവരെ പിടിയിലായത് 27 പ്രതികൾ|access-date=2024-10-31|date=2022-09-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
|27 പ്രതികൾ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
എൻഐഎ അന്വേഷണം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2023/02/04/palakkad-sreenivasan-murder-case.html|title=ശ്രീനിവാസൻ വധം: എൻഐഎ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|സുബൈർ വധത്തിന് പ്രതികാരമായി 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നടന്ന കൊലപാതകം. കടയിൽ കയറി വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|2022-04-15
|സുബൈർ
|പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട്/എസ്.ഡി.പി.ഐ
|പാലക്കാട്
|എലപ്പുള്ളി
|ബിജെപി/ആർ.എസ്.എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.malabarnews.com/subair-murder-case-defendants-remanded-in-custody-for-reporting-political-assassination/|title=സുബൈർ വധക്കേസ്; രാഷ്‌ട്രീയ കൊലപാതകമെന്ന് റിപ്പോർട്- പ്രതികൾ റിമാൻഡിൽ - Malabar News - Most Reliable &amp; Dependable News Portal|access-date=2024-10-31|date=2024-10-31|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|ആർഎസ്എസ് നേതാക്കൾ ഉൾപ്പെടെ 9 പ്രതികൾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2022/07/12/palakkad-zubair-murder-case.html|title=സുബൈർ വധം: ആർഎസ്എസ് നേതാക്കൾ ഉൾപ്പെടെ 9 പ്രതികൾ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|പള്ളിയിൽ നിന്ന് പിതാവുമൊത്ത് വരുന്ന വഴി കാർ ഇടിച്ചുവീഴ്ത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. സഞ്ജിത് വധത്തിന്റെ പ്രതികരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു
|-
|2022-03-10
|അരുൺ കുമാർ
|ബിജെപി / യുവമോർച്ച
|പാലക്കാട്
|തരൂർ
|സിപിഐഎം / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.indiatoday.in/crime-news/story/tarur-dyfi-unit-secretary-midhun-surrenders-yuva-morcha-leader-arun-kumars-murder-case-353714-2022-03-14|title=Yuva Morcha Leader Arun Kumar Murder: അരുൺ കുമാർ വധം: ഡിവൈഎഫ്‌ഐ നേതാവ് കീഴടങ്ങി|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|7 പ്രതികൾ. ആറുപേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
|ഉത്സവത്തിനിടെ സിപിഎം - ബിജെപി പ്രവർത്തകർ തമ്മിലുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ കുത്തേറ്റു ചികിത്സയിലിരിക്കെ മരിച്ചു
|-
|2022-02-21
|ഹരിദാസ്
|സിപിഐഎം
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ബിജെപി&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/four-including-bjp-constituency-president-arrested-in-haridas-murder-case-nj-512815.html|title=പുന്നോലിലെ ഹരിദാസ് വധം; ബിജെപി മണ്ഡലം പ്രസിഡണ്ട് അടക്കം നാല് പേർ അറസ്റ്റിൽ|access-date=2024-10-31|date=2022-02-22|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2022/Feb/21/haridas-murder-four-in-custody-bjp-councilor-to-be-taken-into-custody-142828.html|title=ഹരിദാസിന്റെ കൊലപാതകം: ഏഴുപേർ കസ്റ്റഡിയിൽ, ബിജെപി കൗൺസിലറെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കും, മുറിവ് കണക്കാക്കാൻ കഴിയാത്ത തരത്തിൽ ശരീരം വികൃതമാക്കി|access-date=2024-10-31|last=ഡെസ്ക്|first=സമകാലിക മലയാളം|date=2022-02-21|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|ബിജെപി കൗൺസിലറടക്കം 11 പ്രതികൾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/crime/haridas-murder-bail-granted-to-one-person-application-of-10-accused-rejected-991436|title=ഹരിദാസ് വധം: ഒരാൾക്ക് ജാമ്യം, 10 പ്രതികളുടെ അപേക്ഷ തള്ളി {{!}} Madhyamam|access-date=2024-10-31|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2022-04-29|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|വീട്ടുമുറ്റത്ത് വെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. ഇടതുകാൽ വെട്ടിമാറ്റി. ആകെ 20 വെട്ടുകൾ
|-
|2022-02-18
|ദീപു സി. കെ
|20-20
|എറണാകുളം
|കിഴക്കമ്പലം
|സിപിഐഎം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/specials/kizhakkambalam-deepu-murder-cpim-twenty-20-1.6461531|title=പാർട്ടിപ്പോരിൽ ജീവൻ പൊലിഞ്ഞ് ദീപു; തകർന്നത് നിർധന കുടുംബത്തിന്റെ സ്വപ്നം|access-date=2024-10-31|date=2022-02-19|language=en}}&lt;/ref&gt;
|4 പ്രതികൾ. എല്ലാവർക്കും ജാമ്യം ലഭിച്ചു 
|20-20 നടത്തിയ വിളക്കണക്കൽ സമരത്തിനിടെ മർദ്ദനമേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു. തലയ്ക്കേറ്റ ക്ഷതം ആയിരുന്നു മരണകാരണം എന്നായിരുന്നു പോസ്റ്റുമോർട്ടം റിപ്പോർട്ട്. 
|-
|2022-01-10
|ധീരജ്‌ രാജേന്ദ്രൻ
|എസ്.എഫ്.ഐ
|ഇടുക്കി
|പൈനാവ്
|യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2022/01/10/sfi-member-dheeraj-rajendran-murder-case.html|title=ഇടുക്കി എൻജിനീയറിങ് കോളജിൽ എസ്എഫ്ഐ പ്രവർത്തകനെ കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|7 പ്രതികൾക്കും ജാമ്യം ലഭിച്ചു. 
|കോളേജ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിനിടെ പുറത്തു നിന്നെത്തിയ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ ധീരജ് രാജേന്ദ്രൻ അടക്കം 3 എസ് എഫ് ഐ പ്രവർത്തകർക്ക് കുത്തേൽക്കുകയും ധീരജ് രാജേന്ദ്രൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു. സംഭവത്തിൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലം പ്രസിഡന്റ്‌ നിഖിൽ പൈലി ഉൾപ്പെടെയുള്ള യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് - കെ എസ് യൂ പ്രവർത്തകർ പിടിയിലായി.
|-
|2021-12-19
|അഡ്വ. രഞ്ജിത്ത് ശ്രീനിവാസൻ 
|ബിജെപി 
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ സിറ്റി
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/alappuzha-bjp-leader-renjith-sreenivasan-murder-1.9255701|title=ആലപ്പുഴയിലെ ബി.ജെ.പി. നേതാവ് രഞ്ജിത് ശ്രീനിവാസന്റെ കൊലപാതകം; 15 പ്രതികളും കുറ്റക്കാർ|access-date=2024-10-31|date=2024-01-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
|15 പ്രതികൾക്കും വിചാരണ കോടതി വധശിക്ഷ വിധിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/ranjith-srinivasan-murder-case-death-sentence-for-15-accused-1.9282083|title=രഞ്ജിത്ത് ശ്രീനിവാസൻ വധക്കേസ്: കൊല്ലുന്ന ആശയത്തിന് മരണംശിക്ഷ; 15 പ്രതികൾക്ക് വധശിക്ഷ|access-date=2024-10-31|date=2024-01-30|language=en|archive-date=2025-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423214922/https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/ranjith-srinivasan-murder-case-death-sentence-for-15-accused-1.9282083|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|എസ്.ഡി.പി.ഐ. നേതാവ് അഡ്വ .കെഎസ്.ഷാനിന്റെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി പുലർച്ചെ വീടുകയറി കൊലപ്പെടുത്തി. ഒബിസി മോർച്ച സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി ആണ്.
|-
|2021-12-18
|അഡ്വ. കെ.എസ്. ഷാൻ
|എസ്.ഡി.പി.ഐ
|ആലപ്പുഴ
|മണ്ണഞ്ചേരി
|ആർ.എസ്.എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/police-report-that-shan-murder-was-perfectly-planned-896643|title=ഷാൻ വധം തികഞ്ഞ ആസൂത്രണത്തോടെയെന്ന് പൊലീസ്​ റിപ്പോർട്ട്​ {{!}} Madhyamam|access-date=2024-10-31|last=ലേഖകൻ|first=മാധ്യമം|date=2021-12-21|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|13 പ്രതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://veekshanam.com/adv-k-s-shan-murder-case-drags-on/|title=അഡ്വ. കെ.എസ്. ഷാൻ കൊലപാതകം: കേസ് ഇഴഞ്ഞു നീങ്ങുന്നു|access-date=2024-10-31|last=Desk|first=Online|date=2024-01-31|language=en-US|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130112103/https://veekshanam.com/adv-k-s-shan-murder-case-drags-on/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|എസ്.ഡി.പി.ഐ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി ഷാനിനെ രാത്രി ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വാഹനം ഇടിച്ചു വീഴ്ത്തിയ ശേഷം വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
|-
|2021-12-02
|സന്ദീപ്
|സിപിഐഎം
|പത്തനംതിട്ട
|പെരിങ്ങര
|ബിജെപി, ആർ എസ് എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/12/04/sandeep-murder-case-police-fir.html|title=സന്ദീപ് വധം: 18 മണിക്കൂറിനകം 5 പ്രതികളും പിടിയിൽ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|5 പ്രതികൾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/12/04/sandeep-murder-case-police-fir.html|title=സന്ദീപ് വധം: 18 മണിക്കൂറിനകം 5 പ്രതികളും പിടിയിൽ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|രാഷ്ട്രീയവും വ്യക്തിപരവുമായ വിരോധത്തെ തുടർന്ന് യുവമോർച്ച നേതാവായ ഒന്നാംപ്രതി വാടക ഗുണ്ടകളുടെ സഹായത്തോടെ സിപിഎം ലോക്കൽ സെക്രട്ടറി സന്ദീപിനെ കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്
|-
|2021-11-15
|സഞ്ജിത്
|ആർ.എസ്.എസ്
|പാലക്കാട്
|എലപ്പുള്ളി
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/main-accused-of-sanjith-murder-case-arrested-1.7491927|title=സഞ്ജിത്ത് വധം: മുഖ്യ ആസൂത്രകനെന്ന് കരുതുന്ന അധ്യാപകൻ ബാവ അറസ്റ്റിൽ|access-date=2024-10-31|date=2022-05-06|language=en}}&lt;/ref&gt;
|24 പ്രതികൾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2023/12/19/sanjith-case-palakkad.html|title=സഞ്ജിത് വധക്കേസ്: 15 പ്രതികൾക്കെതിരെ കുറ്റപത്രം വായിച്ചു|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|ആർ.എസ്.എസ് - എസ്.ഡി.പി.ഐ സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട സഞ്ജിത് പ്രതിയായിരുന്നു
|-
|2021-04-14
|അഭിമന്യു 
|എസ്.എഫ്.ഐ
|ആലപ്പുഴ
|പടയണിവെട്ടം
|ആർ.എസ്.എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/alappuzha-abhimanyu-murder-case-two-are-in-custody/articleshow/82078633.cms|title=അഭിമന്യു കൊലപാതകം; രണ്ട് പേർ കസ്റ്റഡിയിൽ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|3 പ്രതികൾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/specials/alappzuha-abhimanyu-murder-case-1.5598439|title=അഭിമന്യു വധം: കാരണം മുൻവൈരാഗ്യമെന്ന് ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകന്റെ മൊഴി, ലക്ഷ്യമിട്ടത് സഹോദരനെ|access-date=2024-10-31|date=2021-04-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
|പത്താം ക്‌ളാസ് വിദ്യാര്ഥിയുമായിരുന്നു.അഭിമന്യുവിന്റെ സഹോദരൻ അനന്ദുവിനെതിരായ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ പേരിൽ  ഏപ്രിൽ 14 വിഷുദിനത്തിൽ രാത്രി 9  മണിക്ക് ആർ എസ് എസ് പ്രവർത്തകനായിരുന്ന സജയ്ജിതിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള നാലംഗ സംഘം കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി 
|-
|2021-04-07
|മൻസൂർ പാറാൽ
|യൂത്ത് ലീഗ് അനുഭാവി
|കണ്ണൂർ
|പുല്ലൂക്കര
|സിപിഐഎം&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/04/17/panoor-mansoor-murder-case1.html|title=മൻസൂർ വധക്കേസ്: കസ്റ്റഡി അപേക്ഷ നൽകി|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|8 പ്രതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|വോട്ടെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ വീട്ടിലേക്ക് ബോംബെറിഞ്ഞ ശേഷം വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു. സഹോദരനായ മുഹ്‌സിനും ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു
|-
|2021-03-27
|കളത്തിങ്കൽ ഡേവിസ്
|സിപിഐഎം
|തൃശൂർ
|ചാലക്കുടി
|സിപിഐ
|3 പ്രതികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/malayalam/kerala/state/thrissur/cpm-worker-hacked-to-death-in-chalakudy/kerala20210327152632004|title=ചാലക്കുടിയിൽ സിപിഎം പ്രവർത്തകൻ വെട്ടേറ്റ് മരിച്ചു|access-date=2024-10-31|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2021-03-27|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|സംഭവത്തിൽ രാഷ്ട്രീയമില്ലെന്ന് പൊലീസ് പറഞ്ഞു. മുൻവൈരാഗ്യമാണ് കൊലപാതകത്തിന് കാരണമെന്നാണ് പൊലീസ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://marunadanmalayalee.com/cpm-worker-hacked-to-death-in-chalakkudy-228238|title=സിപിഎം പ്രവർത്തകനെ സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ വെട്ടിക്കൊന്നു; കൊലപാതകത്തിന് കാരണം മുൻവൈരാ​ഗ്യമെന്ന് പൊലീസ്|access-date=2024-10-31|last=മലയാളി|first=മറുനാടൻ|date=2021-03-27|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021-02-24
|നന്ദു ആർ. കൃഷ്ണ
|ആർ.എസ്.എസ്
|ആലപ്പുഴ
|വയലാർ
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1232886&amp;u=local-news-alappuzha|title=നന്ദു കൃഷ്ണ വധം: കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചു, 40 പ്രതികൾ|access-date=2024-10-31|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|40 പ്രതികൾ&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|എസ്ഡിപിഐ സംഘടിപ്പിച്ച വാഹനജാഥയ്ക്ക് ചേർത്തലയിൽ നൽകിയ സ്വീകരണത്തിനിടയിലേക്ക് സംഘടിച്ചെത്തിയ ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർ അലങ്കോലപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചതിനേതുടർന്ന് ഇരുക്കൂട്ടരുടേയും ഇടയിൽ ഉടലെടുത്ത സംഘർഷത്തെത്തുടർന്നാണ് നന്ദു കൊല്ലപ്പെട്ടത്
|-
|2021-01-27
|ഷമീർ ബാബു(സമീർ)
|യൂത്ത് ലീഗ്
|മലപ്പുറം
|പാണ്ടിക്കാട്
|സിപിഐഎം, പിഡിപി 
|4 പ്രതികൾ 
|തദ്ദേശ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്തുണ്ടായ സിപിഎം - ലീഗ് തർക്കം രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ശത്രുതയിലേക്ക് എത്തുകയായിരുന്നു. ബന്ധുവായ ലീഗ് നേതാവിനെ ആക്രമിക്കുന്നത് തടയാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴാണ് സമീറിന് കുത്തേറ്റത്. &lt;ref&gt; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/01/29/probe-over-murder-of-pandikkad-iuml-worker.html &lt;/ref&gt;
|-
|2020-12-23
|[[അബ്ദുറഹ്മാൻ ഔഫ് വധം|അബ്ദുറഹ്മാൻ ഔഫ്]]
| ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|കാസർക്കോട്
|കാഞ്ഞങ്ങാട്
|മുസ്ലിം ലീഗ്
|3 പ്രതികൾ 
|പോലീസ് കസ്റ്റഡിയിലുള്ള ലീഗ് പ്രവർത്തകരുടെ അറസ്റ്റ് രേഖപ്പെടുത്തി. ഔഫിന്റെ നെഞ്ചിൽ കഠാര കുത്തിയറിക്കാൻ മുഖ്യപ്രതി ഇർഷാദിനെ സഹായിച്ച യൂത്ത് ലീഗ് പ്രവർത്തകൻ ആഷിർ, എം എസ് എഫ് പ്രവർത്തകൻ ഹസൻ എന്നിവരുടെ അറസ്റ്റാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.
|-
| 2020-12-07
| മണിലാൽ
| സി.പി.ഐ.എം
| കൊല്ലം
| മൺറോത്തുരുത്ത്
| ബിജെപി
| 2 പ്രതികൾ
| പ്രതിയായ ബിജെപി-RSS പ്രവർത്തകർ ബൂത്ത് ഓഫീസിന് മുൻപിൽ മദ്യപിച്ച്കൊണ്ട് ഇരുന്നപ്പോൾ പോലീസിനെ അറിയിച്ചതിന്റെ വൈരാഗ്യം കൊണ്ട് രാത്രിയിൽ പതുങ്ങിയിരുന്നു വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തി. 
|-
| 2020-10-10
| നിധിൽ
| ബി.ജെ.പി
| തൃശൂർ
| അന്തിക്കാട്
| സിപിഐഎം 
| സിപിഎം - ആർ.എസ്.എസ് ബന്ധമുള്ള ഗുണ്ടാസംഘങ്ങൾ തമ്മിലെ കൊലപാതക പരമ്പരയിൽ അവസാനത്തേതായിരുന്നു നിധിൽ
| കാർ തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. താന്യം ആദർശ് വധക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു
|-
| 2020-10-04
| സനൂപ്
| സി.പി.ഐ.എം
| തൃശൂർ
| കുന്നംകുളം
| ബജ്രംഗ്‌ദൾ, ബി.ജെ.പി
| പ്രധാന പ്രതികൾ RSS ബിജെപി പ്രവർത്തകർ . 
|മയക്കുമരുന്ന് വിൽപ്പന ചോദ്യം ചെയ്ത സനൂപിനെ രാത്രിയിൽ പതുങ്ങിയിരുന്ന് വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തി. 4 സിപിഎം പ്രവർത്തകർക്ക് കുത്തേൽക്കുകയും സനൂപ് തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
|-
| 2020-09-08
| സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് സലാഹുദ്ദിൻ
| എസ്.ഡി.പി.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണവം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|  
| ശ്യാമപ്രസാദ് വധക്കേസിലെ പ്രതിയാണ്. ജാമ്യത്തിലിറങ്ങി സഹോദരിന്മാരുടെ കൂടെ കാറിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പ്രതികൾ ബൈക്ക് കൊണ്ട് കാറിലിടിച്ചു. ആക്സിഡന്റ് ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. &lt;ref&gt; https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=387311&amp;u=sdpi &lt;/ref&gt;
|-
| 2020-08-30
| മിഥിരാജ്
| ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| തിരുവനന്തപുരം
| വെഞ്ഞാറമൂട്
| ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോണ്ഗ്രസ് 
| rowspan=&quot;2&quot; |  മതപുരം ഉണ്ണി,സജീവ്, സനൽ എന്നീ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തരെ പൊലീസ് അറസ്റ്റ്  ചെയ്തു
| rowspan=&quot;2&quot; | തിരുവോണദിവസം കോൺഗ്രസ്‌ പ്രവർത്തകർ രാഷ്ട്രീയ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ പേരിൽ 2 ചെറുപ്പക്കാരെ വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തിയത് വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കി.കേരളത്തിൽ നിരവധി കോൺഗ്രസ്‌ ആഫിസുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു. അടൂർ പ്രകാശ് എംപി കൊലപാതക ഗൂഢാലോചനയിൽ പങ്കെടുത്തു എന്ന് സിപിഐഎം ആരോപിച്ചു. CCTV ദൃശ്യങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവർ ആയുധവുമായി കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകരെ ആക്രമിക്കുന്നത് പുറത്തു വന്നതോടെ ഗൂഢാലോചന എന്ന വാദം പോലീസ് തള്ളി. സജീവ് അടക്കമുള്ളവരെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച സാക്ഷിപ്പട്ടികയിലെ 7 ഡിവൈഎഫ്ഐ പ്രവർത്തകരെ കോടതി ഈ കേസിൽ പ്രതിചേർത്തു 
|-
| 2020-08-30
| ഹഖ് മുഹമ്മദ്
| ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| തിരുവനന്തപുരം
| വെഞ്ഞാറമൂട്
| ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോണ്ഗ്രസ് 
|-
| 2020-07-03
| ആദർശ് കുറ്റിക്കാട്ട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| താന്ന്യം, ചേർപ്പ്
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 9 പ്രതികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. 
| ഒരു വർഷം മുൻപും ആദർശിനെതിരെ ആർ.എസ്.എസ്. ആക്രമണം ഉണ്ടായിരുന്നു. ചായക്കടയിലിരിക്കുമ്പോഴാണ് കാറിൽ വന്ന ആർ.എസ്.എസ് സംഘം ആക്രമിച്ചത്.
|-
| 2020-06-23
| വിനോദ്
|
| പാലക്കാട്
| പനമണ്ണ
| എസ്.ഡി.പി.ഐ
| 11 പ്രതികൾ. 4 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
| 2015ൽ നടന്ന എസ്.ഡി.പി.ഐ - ശിവസേന സംഘർഷത്തിൽ വിനോദിന്റെ അനുജൻ രാമചന്ദ്രൻ പ്രതിയായിരുന്നു. 2020 മെയ് 31ന് രാമചന്ദ്രനെ ലക്ഷ്യമിട്ട് നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ വിനോദിനും വെട്ടേറ്റു. ചികിത്സയ്ക്കിടെ മരിച്ചു
|-
|}

=== 2010 - 2019 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി:
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ''
'
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|2019-10-24
|ഇസ്ഹാഖ്
|മുസ്ലിംലീഗ്
|മലപ്പുറം
|താനൂർ
|സിപിഐഎം
|നാലംഗ സംഘം വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|താനൂരിലെ സിപിഎം-ലീഗ് സംഘർഷങ്ങളെ തുടർന്നുണ്ടായ കൊലപാതകം
|-
|2019-07-31
|നൗഷാദ്
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|പുന്ന,ചാവക്കാട്
|എസ് ഡി പി ഐ
|പതിനഞ്ചംഗ മുഖംമൂടി സംഘമാണ് കൊലപാതകം നടത്തിയത്. രണ്ടുപേരെ മാത്രമേ പിടിക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പോലീസ് എസ് ഡി പി ഐ യിൽ നിന്ന് കൈക്കൂലി വാങ്ങിയെന്ന് നൗഷാദിന്റെ കുടുംബം ആരോപിക്കുന്നു
|എസ്.ഡി.പി.ഐക്ക് സ്വാധീനമുള്ള മേഖലകളിൽ കോൺഗ്രസിനെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ നൗഷാദ് ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഇത് പലപ്പോഴും സംഘർഷങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. ഇതിന്റെ വിരോധത്താലായിരുന്നു നൗഷാദിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
|2019-02-22
|പ്രവീൺ രാജ്
|ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
|പത്തനംതിട്ട
|കോഴഞ്ചേരി
|സിപിഐഎം 
|
|പെരുന്നാൾ റാസയ്ക്കിടെ പ്രതികളും പ്രവീണിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളുമായി ഉണ്ടായ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കവേ കുത്തേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രതികൾ സിപിഎം പ്രവർത്തകരും നിരവധി കേസുകളിൽ പ്രതികളും ആയതിനാൽ കോൺഗ്രസ് ഇതൊരു രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകമാണെന്ന് ആരോപിച്ചു. സിപിഐയും ഈ സംഭവത്തിൽ സിപിഎമ്മിനെ വിമർശിച്ചു.
|-
|2019-02-17
|ശരത് ലാൽ (ജോഷി) &lt;ref name=&quot;sarath_kripesh_toi&quot;&gt;{{cite news |title=Kerala: Two Congress men hacked to death, hartal in Kasaragod |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/two-cong-men-hacked-to-death-hartal-in-kasaragod/articleshow/68039780.cms |date=2019 ഫെബ്രുവരി 18 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|കാസർഗോഡ്
|പെരിയ
|സി.പി.ഐ.എം.
| സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം
|സി.പി.എം. പ്രാദേശിക നേതാവ് പിതാംബരനെ അക്രമിച്ചതിനുള്ള പ്രതികാരം എന്ന നിലയിൽ രാത്രിയിൽ ബൈക്കിൽ പോകുകയായിരുന്ന കൃപേഷിനേയും ശരത് ലാലിനേയും കാറിൽ വന്ന സംഘം കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. പെരിയ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2019-02-17
|കൃപേഷ് കൃഷ്ണൻ&lt;ref name=&quot;sarath_kripesh_toi&quot;/&gt;
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|കാസർഗോഡ്
|പെരിയ
|സി.പി.ഐ.എം.
| സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം
|സി.പി.എം. പ്രാദേശിക നേതാവ് പിതാംബരനെ അക്രമിച്ചതിനുള്ള പ്രതികാരം എന്ന നിലയിൽ രാത്രിയിൽ ബൈക്കിൽ പോകുകയായിരുന്ന കൃപേഷിനേയും ശരത് ലാലിനേയും കാറിൽ വന്ന സംഘം കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. പെരിയ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2019-01-02
|ചന്ദ്രൻ ഉണ്ണിത്താൻ
|ശബരിമല കർമസമിതി
|പത്തനംതിട്ട
|കുരമ്പാല
|[[സിപിഐഎം]] 
|
|ശബരിമലയിൽ യുവതികളെ പ്രവേശിപ്പിച്ചതിനെതിരെ നടന്ന പ്രതിഷേധ പ്രകടനത്തിന് നേരെ നടന്ന കല്ലേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. കേസ് അട്ടിമറിക്കാൻ സിപിഎം-ബിജെപി ഒത്തുകളി നടക്കുന്നുവെന്ന് ഇയാളുടെ കുടുംബവും യു.ഡി.എഫും ആരോപിക്കുന്നു. കേസിലെ സാക്ഷികളിൽ പലരും കഴിഞ്ഞയിടെ സിപിഎമ്മിൽ ചേർന്നു
|-
|2018-08-05
|അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖ്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
|കാസർഗോഡ്
|സോങ്കാൽ
|ബി.ജെ.പി
|
|വ്യാജമദ്യ വിൽപ്പന എതിർത്തതിന്റെ പേരിൽ കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി.
|-
|2018-07-02
|[[അഭിമന്യു വധക്കേസ്|അഭിമന്യു മനോഹരൻ]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=ജയരാജൻ |first1=ശ്രീദേവി |title='He was stabbed in the heart’: Maharaja’s students recall murder of SFI activist |url=https://www.thenewsminute.com/article/he-was-stabbed-heart-maharaja-s-students-recall-murder-sfi-activist-84066 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ന്യൂസ് മിനിറ്റ് |date=2018 ജൂലൈ 2|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|എറണാകുളം
|മഹാരാജാസ് കോളേജ്
|ക്യാംപസ് ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യ
|26 പ്രതികൾ, 26  പേരെയും  അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
|വർഗീയത തുലയട്ടെ എന്ന് കോളേജ് മതിലിൽ എഴുതിയതിന്  അഭിമന്യുവിനെ കുത്തികൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
|2018-05-07
| യു.സി. ഷമേജ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=Activists of CPM and RSS fatally hacked in Kerala |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/may/08/activists-of-cpm-and-rss-fatally-hacked-in-kerala-1811785.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് |date=2018 മേയ് 8 |lang=en |archive-date=2019-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181533/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/may/08/activists-of-cpm-and-rss-fatally-hacked-in-kerala-1811785.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| മാഹി
| മാഹി
| സി.പി.ഐ.എം.
| ഏഴ് പ്രതികൾ
| കണ്ണിപൊയിൽ ബാബുവിനെ കൊന്നതിനുള്ള പ്രതികാരമെന്നോണം അര മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഷമോജിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
| 2018-05-07
| കണ്ണിപൊയിൽ ബാബു&lt;ref&gt;{{cite news |title=Puducherry: CPI(M) leader, RSS worker killed in suspected political violence in Mahe |url=https://scroll.in/latest/878260/puducherry-cpi-m-leader-rss-worker-killed-in-suspected-political-violence-in-mahe |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=സ്ക്രോൾ.ഇൻ |date=2018 മേയ് 8|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം.
| മാഹി
| പള്ളൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| 6 പ്രതികൾ, നാല് പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
| കഴുത്തറുത്ത് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 2018-02-25
| സഫീർ
| മുസ്ലീം ലീഗ് - എം.എസ്.എഫ്
| പാലക്കാട്
| മണ്ണാർക്കാട്
| സി.പി.ഐ.
| 5 പ്രതികൾ അറസ്റ്റിൽ
| മൽസ്യ മാർക്കറ്റുമായി ബദ്ധപ്പെട്ട് ലീഗ്-സി.പി.ഐ. സംഘർഷമുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് കരുതുന്നു.
|-
| 2018-02-12
| എസ്.പി. ഷുഹൈബ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=Youth Congress worker hacked to death in Kannur, fingers pointed at CPI (M) |url=https://www.thenewsminute.com/article/youth-congress-worker-hacked-death-kannur-fingers-pointed-cpi-m-76389 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ന്യൂസ് മിനിറ്റ് |date=2018 ഫെബ്രുവരി 13|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|കണ്ണൂർ
|മട്ടന്നൂർ, എടയന്നൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|
| സുഹൃത്തിനൊപ്പം തട്ടുക്കടയിലിരിക്കുമ്പോഴാണ് അക്രമണം ഉണ്ടാകുന്നത്. അരക്കുതാഴെ 37 വെട്ടുകളേറ്റ്​ ചോരവാർന്ന് മരണം.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷുഹൈബ് വധം: 37 വെട്ടിന്റെ നീറുന്ന ഓർമകൾക്ക് ഒരു മാസം |url=https://www.madhyamam.com/kerala/shuhaib-murder-case-kerala-news/446419 |accessdate=2019 മാർച്ച് 7 |publisher=മാധ്യമം |date=2018 മാർച്ച് 13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018-01-19
| ശ്യാമപ്രസാദ് (ശ്യാം പ്രസാദ്) &lt;ref&gt;{{cite news |title=BJP Silence About SDPI Workers Accused in RSS Worker’s Murder Provokes Allegations of “Selling Martyrs” |url=https://www.newsclick.in/bjp-silence-about-sdpi-workers-accused-rss-workers-murder-provokes-allegations-selling-martyrs |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ന്യൂസ് ക്ലിക്ക് |date=2018 ജനുവരി 20|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| പേരാവൂർ
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / എസ്.ഡി.പി.ഐ.
| 4 പ്രതികൾ.
| കണ്ണവത്തെ എസ് ഡി  പി ഐ  പ്രവർത്തകൻ  അയ്യൂബിനു നേരെ രണ്ടു തവണ നടത്തിയ വധശ്രമത്തിനുള്ള പ്രതികാരം. ഇതിലെ സലാഹുദ്ദിൻ എന്ന പ്രതി 2020 ൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. 
|-
| 2017-03-07
| തെക്കടത്തുവീട്ടിൽ രവീന്ദ്രനാഥ്
| ബി.ജെ.പി.
| കൊല്ലം
| കടയ്ക്കൽ
| സി.പി.ഐ.എം.
|   
| 2017 മാർച്ച് രണ്ടിന് തലയ്ക്ക് അടിയേറ്റ് ചികിൽസയിലായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കടയ്ക്കലിൽ സിപിഐ(എം) പ്രവർത്തകരുമായുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ പരുക്കേറ്റ ബിജെപി പ്രവർത്തകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; കൊല്ലം ജില്ലയിൽ നാളെ ഹർത്താൽ |url=https://www.marunadanmalayali.com/news/keralam/kollam-hartal-66577 |accessdate=2019 മാർച്ച് 7 |publisher=മറുനാടൻ മലയാളി |date=2017 ഫെബ്രുവരി 18}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017-08-24
| ബിപിൻ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| മലപ്പുറം
| തിരൂർ
| 
| 
| ഫൈസൽ വധക്കേസിലെ രണ്ടാം പ്രതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബിപിൻ വധം: മൂന്ന് പേർ കസ്റ്റഡിയിൽ |url=https://www.madhyamam.com/kerala/bipin-murder-three-me-custody-kerala/2017/aug/25/321192 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാധ്യമം |date=2017 ഓഗസ്റ്റ് 25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017-11-26
|സതീശൻ
|
|തൃശൂർ
|കയ്പമംഗലം
|സിപിഐഎം
|സിപിഎം-ബിജെപി സംഘർഷത്തിനിടെ ബന്ധുവായ ബിജെപി പ്രവർത്തകനെ രക്ഷിക്കാൻ ചെന്നപ്പോൾ മർദ്ദനമേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു. ബിജെപിയും സിപിഎമ്മും സതീശൻ തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തകനാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു.  സതീശൻ സി.പി.എം പ്രവർത്തകനാണെന്ന് ഭാര്യ സിന്ധുവും മകൻ സന്ദീപും മതിലകം പൊലീസിന് മൊഴി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/bjp-worker-death-thrissur-kaipamangalam-kerala-news/2017/nov/26/384420|title=കയ്പമംഗലത്ത് ബി.ജെ.പി-സി.പി.എം സംഘർഷത്തിനിടെ മർദനമേറ്റയാൾ മരിച്ചു {{!}} Madhyamam|access-date=2024-10-31|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2017-11-26|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
 
|2017-11-17
|ആനന്ദ്
|ആർ.എസ്.എസ്.
|തൃശ്ശൂർ
|ഗുരുവായൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|
| 2013-ൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ഫാസിൽ കേസിൽ പ്രതിയായിരുന്നു. ജാമ്യത്തിൽ ഇറങ്ങിയപ്പോഴാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകം; തൃശ്ശൂരിൽ ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകൻ വെട്ടേറ്റു മരിച്ചു |url=https://malayalamleadnews.com/political-murder-tsr-cpm-bjp-201/ |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മലയാളം ലീഡ് ന്യൂസ് |date=2017 നവംബർ 12 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2017-10-5
|സിയാദ്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ/സി.പി.ഐ.എം
|തൃശൂർ
|കൊടുങ്ങല്ലൂർ
|സി.പി.ഐ.എം
|ലോക്കൽ സെക്രട്ടറി അടക്കം 7 പ്രതികൾ
|സിപിഎം പ്രവർത്തകർ തമ്മിലുണ്ടായ പ്രശ്നങ്ങളാണ് കൊലപാതകത്തിൽ കലാശിച്ചത്. ഇതൊരു രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതക കണക്കിൽ പെടില്ല. ഓണാഘോഷ പരിപാടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉള്ള വ്യക്തി വൈരാഗ്യം ആണ് കൊലപാതക കാരണം. കാറിൽ നിന്നിറക്കി കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|2017-07-29
|കെള്ളപ്പള്ളി രാജേഷ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=RSS leader's brutal murder stuns Thiruvananthapuram |url=https://www.dailypioneer.com/2017/page1/rss-leaders-brutal-murder-stuns-thiruvananthapuram.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ പയനിയർ |date=2017 ജൂലൈ 31 |lang=en |archive-date=2019-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181536/https://www.dailypioneer.com/2017/page1/rss-leaders-brutal-murder-stuns-thiruvananthapuram.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ആർ.എസ്.എസ്.
|തിരുവനന്തപുരം
|ശ്രീകാര്യം
|സി.പി.ഐ.എം.
| 11 പ്രതികൾ
| &lt;ref name=&quot;1000days&quot;/&gt;
|-
|2017-05-12
|ചൂരക്കാടൻ ബിജു
|ആർ.എസ്.എസ്.
|കണ്ണൂർ
|പയ്യന്നൂർ, രാമന്തളി
|സി.പി.ഐ.എം.
|7 പ്രതികൾ
|ധൻരാജ് കൊലക്കേസിലെ 12ആം പ്രതിയാണ്. ജാമ്യത്തിലിറങ്ങിയപ്പോഴാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പയ്യന്നൂർ ബിജു വധം!! തെളിവുകൾ ഓരോന്നും പുറത്ത്!ഞെട്ടിക്കുന്ന വിവരങ്ങളും! |url=https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/rss-worker-biju-murder-case-more-evidence-out-172418.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2017 മേയ് 31}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017-04-05
|അനന്തു അശോകൻ
|മുൻ ആർ.എസ്.എസ്, എ.ബി.വി.പി
|ആലപ്പുഴ
|ചേർത്തല
|ആർ.എസ്.എസ്
|17 പ്രതികൾ. ഭൂരിഭാഗവും പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തവർ
|മുൻപ് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകനായിരുന്ന അനന്തു പിന്നീട് ശാഖയിൽ വരുന്നത് നിർത്തിയതായിരുന്നു പ്രകോപനം. പ്ലസ്‌ടു വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന അനന്തുവിന്റെ സഹപാഠികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരാണ് പ്രതികൾ
|-
|2017-02-14
|നിർമൽ
|ബിജെപി
|തൃശ്ശൂർ
|മുക്കാട്ടുകാര
|സിപിഐഎം
|
|
|-
|2017-01-18
|സന്തോഷ് കുമാർ / മമ്മട്ടി
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|ധർമ്മടം
|സി.പി.ഐ.എം.
| 8 പേർ അറസ്റ്റിൽ
|&lt;ref name=&quot;1000days&quot;/&gt;
|-
|2017-01-16
|വിമല ദേവി
|ബി.ജെ.പി.
|പാലക്കാട്
|കഞ്ചിക്കോട്
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|രാത്രിയിൽ വീടിന് മുൻപിലുണ്ടായിരുന്ന ബൈക്കിന് തീ കൊളുത്തുകയും ജനൽ വഴി തീ അടുക്കളയിലേക്കെത്തുകയും ഗ്യാസ് പൊട്ടിത്തെറിക്കുകയുമായിരുന്നു. ഭർത്താവിന്റെ ചേട്ടൻ രാധാകൃഷ്ണനനും കൊല്ലപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;palakkad_harthal_reporter&quot;/&gt; കഞ്ചിക്കോട് ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2017-01-06
|രാധാകൃഷ്ണൻ
|ബി.ജെ.പി.
|പാലക്കാട്
|കഞ്ചിക്കോട്
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|രാത്രിയിൽ വീടിന് മുൻപിലുണ്ടായിരുന്ന ബൈക്കിന് തീ കൊളുത്തുകയും ജനൽ വഴി തീ അടുക്കളയിലേക്കെത്തുകയും ഗ്യാസ് പൊട്ടിത്തെറിക്കുകയുമായിരുന്നു. അനിയന്റെ ഭാര്യ വിമല ദേവിയും കൊല്ലപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;palakkad_harthal_reporter&quot;&gt;{{cite news |title=പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ബിജെപി ആഹ്വാനം ചെയ്ത ഹർത്താൽ തുടങ്ങി |url=http://www.reporterlive.com/2017/01/07/343927.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=റിപ്പോർട്ടർ ലൈവ് |date=2017 ജനുവരി 7 |archive-date=2017-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811050839/http://www.reporterlive.com/2017/01/07/343927.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കഞ്ചിക്കോട് ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
| 2016-09-03
| മാവില വിനീഷ് വാസു
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി, തില്ലങ്കേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| തില്ലങ്കേരിയിലെ ഡിവൈഎഫ്ഐ പ്രവർത്തകൻ  ജിജോയ്ക്ക് നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിനുള്ള  പ്രതികാരം. ഇടവഴിയിൽ വെട്ടേറ്റ് കിടക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ആദ്യം ഡി വൈ എഫ് ഐ പ്രവർത്തകന്റെ കാറിന് ബോംബേറ്; പിന്നാലെ ഇടവഴിയിൽ ആരുമറിയാതെ ആർഎസ്എസുകാരൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നു… |url=https://www.marunadanmalayali.com/news/investigation/kannur-politics-53433 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മറുനാടൻ മലയാളി |date=2016 സെപ്റ്റംബർ 4}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|കെ.എം. നസീർ
|സി. പി. എം വിമതൻ
|കോട്ടയം
|ഈരാറ്റുപേട്ട
|സി.പി.ഐ.എം.
| പ്രതികൾ - 6
| സി.പി.ഐ.എം. മുൻ ബ്രാഞ്ച് സെക്രട്ടറി. സിപിഎം നേതാക്കൾ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് മറിച്ചതിന്റെ രേഖകൾ ഹാജരാക്കിയതിന്റെ പേരിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/news/six-cpm-workers-under-costudy-for-murder-of-former-branch-secretary &lt;/ref&gt;
|-
|2016-11-19
|[[കൊടിഞ്ഞി ഫൈസൽ വധം|കൊടിഞ്ഞി ഫൈസൽ]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=കൊടിഞ്ഞി ഫൈസൽ കൊലപാതകം: എട്ടു പേർ അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thiroorangadi-malayalam-news-1.1538081 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 നവംബർ 28 |archive-date=2016-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130141540/http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thiroorangadi-malayalam-news-1.1538081 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|മലപ്പുറം
|കൊടിഞ്ഞി, ഫാറൂഖ് നഗർ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|ഉണ്ണി എന്ന അനിൽകുമാറും കുടുംബവും മതം മാറിയതിലെ വർഗ്ഗീയമായ വൈരാഗ്യവും ദുരഭിമാനവും ആണ് കൊലപാതകത്തിനു കാരണം. രണ്ടാം പ്രതി ബിപിൻ 2017-08-24 കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|2016-10-17
|വിഷ്ണു
|ബിജെപി
|തിരുവനന്തപുരം
|കണ്ണമ്മൂല
|സിപിഐഎം
|
|രാഷ്ട്രീയ വിരാധത്തോടൊപ്പം ഗുണ്ടാ കുടിപ്പകയും കൊലപാതക കാരണം
|-
|2016-10-12
|കെ.വി. രമിത്ത്&lt;ref&gt;{{cite news |title=BJP worker hacked to death in Kannur |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/BJP-worker-hacked-to-death-in-Kannur/article15490943.ece |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ഹിന്ദു |date=2016 ഒക്ടോബർ 13|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|പിണറായി
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|2002-ൽ പിതാവ് ചാവശ്ശേരി ഉത്തമനും കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|2016-10-10
|കെ. മോഹനൻ&lt;ref name=&quot;manorama_12&quot;&gt;{{cite news |title=രണ്ടു വർഷം; 12 രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ |url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2018/05/08/09-knr-murder-figure.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മലയാള മനോരമ |date=2018 മേയ് 9}}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|കണ്ണൂർ
|കൂത്തുപറമ്പ്, പാതിരിയാട്
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|16 പേർ പ്രതികൾ
|
|-
| 2016-08-12
| താഴെകുനിയിൽ മുഹമദ് അസ്ലം&lt;ref&gt;{{cite news |title=Muhammed Aslam murder case: Kerala police seize killers’ car |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/crime/150816/muhammed-aslam-murder-case-kerala-police-seize-killers-car.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ഡെക്കൻ ക്രോണിക്കിൾ |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 15|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| മുസ്ലീം ലീഗ് / യൂത്ത് ലീഗ്
| കോഴിക്കോട്
| നാദാപുരം
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| ഷിബിൻ വധക്കേസിൽ കോടതി വെറുതെ വിട്ട പ്രതിയാണ്. 
|-
| 2016-07-15
| നസ്‌റുദ്ദിൻ അസീസ് / പുത്തലത്ത് നസീറുദ്ദീൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=IUML worker stabbed to death in Kozhikode |url=https://m.madhyamam.com/en/kerala/2016/jul/16/iuml-worker-stabbed-death-kozhikode |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാധ്യമം |date=2016 ജൂലൈ 16 |lang=en |archive-date=2019-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181409/https://m.madhyamam.com/en/kerala/2016/jul/16/iuml-worker-stabbed-death-kozhikode |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| മുസ്ലീം ലീഗ് / യൂത്ത് ലീഗ്
| കോഴിക്കോട്
| കുറ്റ്യാടി, വേളം
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / എസ്.ഡി.പി.ഐ.
| 7 പ്രതികൾ, 5 പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു. രണ്ട് പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ കോഴിക്കോട് അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വിധിച്ചു.
| ബന്ധുവിനോടൊപ്പം ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കവെ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=നസീറുദ്ദീൻ വധം: രണ്ട് എസ്.ഡി.പി.ഐ പ്രവർത്തകർ കുറ്റക്കാരെന്ന് കോടതി |url=https://www.doolnews.com/court-verdict-in-velom-puthalath-nasirudheen-murder-case-553.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=ഡൂൾ ന്യൂസ് |date=2018 നവംബർ 28}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016-07-11
| സി.വി. ധൻരാജ്&lt;ref name=&quot;manorama_12&quot;/&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| പയ്യന്നൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്. 
| 15 പ്രതികൾ, 9 പേർക്കെതിരെ കുറ്റപത്രം 
| ഈ കേസിലെ പ്രതി ചൂരക്കാടൻ ബിജു 2017-05-12 - ൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു	
|-
| 2016-07-11
| സി.കെ. രാമചന്ദ്രൻ&lt;ref name=&quot;manorama_12&quot;/&gt;
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്. 
| കണ്ണൂർ
| പയ്യന്നൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| 28 പ്രതികൾ
| സി.വി. ധൻരാജ് കൊല്ലപ്പെട്ടതിന് പ്രതികാരം എന്ന നിലയിൽ ആ രാത്രിയിൽ തന്നെ രാമചന്ദ്രനെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
|-
| 2016-05-27
| ശശികുമാർ
| സിപിഐഎം
| തൃശൂർ
| ഏങ്ങണ്ടിയൂർ
| ബിജെപി
|
| നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനിടെ നടന്ന അക്രമത്തിൽ വെട്ടേറ്റ് ചികിത്സയിലിരിക്കെ മരിച്ചു
|-
| 2016-05-20
| പ്രമോദ്
| ബിജെപി
| തൃശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| സിപിഐഎം
|
| സിപിഎം വിജയാഹ്ലാദ പ്രകടനം അക്രമാസക്തമായി വഴിയരികിൽ നിന്നിരുന്ന ബിജെപി പ്രവർത്തകർക്ക് നേരെ അക്രമം ഉണ്ടാവുകയായിരുന്നു
|-
| 2016-05-19
| സി.വി. രവീന്ദ്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കുത്തുപറമ്പ്, മമ്പറം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| 15 പ്രതികൾ.
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയാഹ്ലാദത്തിനിടെ എൽ.ഡി.എഫുകാർ സഞ്ചരിച്ച വാഹനത്തിനു നേരെ ബോംബെറിയുകയും വാഹനത്തിൽ നിന്ന് തെറിച്ചുവീണ രവീന്ദ്രനെ വാഹനം കയറ്റി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി.വി.രവീന്ദ്രൻ വധം: ഒരു ആർ.എസ്.എസ്. പ്രവർത്തകൻ കൂടി അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/mambaram-1.1238540 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ജൂലൈ 29 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804102915/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/mambaram-1.1238540 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2016-03-15
|സുനിൽ കുമാർ
|കോൺഗ്രസ്
|ആലപ്പുഴ
|ഏവൂർ, ഹരിപ്പാട്
|സിപിഎം
|സിപിഎം മുൻ പഞ്ചായത്ത് അംഗവും കൊട്ടേഷൻ ഗുണ്ടകളും അടക്കം പ്രതികൾ
|സിപിഎം വിട്ട് കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നതിന്റെ പ്രതികാരം
|-
| 2016-02-15
| സുജിത്
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സിപിഎം
| 
| 
|-
| 2015-11-02
| കെ.വി. മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
|
|-
|2015-08-28
|സി. നാരായണൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=കാസർകോട് നാരായണൻ വധം: ഒന്നാം പ്രതി അറസ്റ്റിൽ|url=https://www.madhyamam.com/kerala/2015/aug/31/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D-%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%B5%E0%B4%A7%E0%B4%82-%E0%B4%92%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%82-%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B4%BF-%E0%B4%85%E0%B4%B1%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാധ്യമം |date=2015 ഓഗസ്റ്റ് 31}}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|അമ്പലത്തറ
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 2, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 0
|
|-
|2015-08-28
|അഭിലാഷ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=അഭിലാഷ് വധം: അഞ്ചു സി.പി.എം. പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപര്യന്തം കഠിനതടവ് |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/abhilash-murder-malayalam-news-1.1284368 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 17 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804101043/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/abhilash-murder-malayalam-news-1.1284368 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ബി.ജെ.പി.
|തൃശ്ശൂർ
|വെള്ളിക്കുളങ്ങര
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5
|
|-
|2015-08-07
|ചള്ളീൽ ഹനീഫ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - എ. ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശ്ശൂർ
|ചാവക്കാട്
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
|കുറ്റാരോപിതർ - 8, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 7
|കോൺഗ്രസ് ഗ്രൂപ്പ് വൈരത്തെ തുടർന്ന് രാത്രിയിൽ വീട്ടിൽ കയറി ഉമ്മയുടെ മുന്നിൽ വെച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ചാവക്കാട് ഹനീഫ വധക്കേസ് പുനരന്വേഷിക്കും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/chavakkad-haneefa-murder/598827 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദേശാഭിമാനി |date=2016 ഒക്ടോബർ 28 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725232709/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/chavakkad-haneefa-murder/598827 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2015-05-03
|വിജയൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|പാലക്കാട്
|വടക്കാഞ്ചേരി
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 5, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5
|
|-
| 2015-04-16
| പള്ളിച്ചാൽ വിനോദൻ / @ ബോണ്ട വിനു 
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കൊളവള്ളൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 20, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 1
| ബോംബേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നാണ് കേസ്
|-
|2015-03-24
|പി.ജി. ദീപക്&lt;ref&gt;{{cite news |title=ദീപക് വധം: വിചാരണ തുടങ്ങി |url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/thrissur-1.1294899 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 21 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804103041/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/thrissur-1.1294899 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ജനതാദൾ (യു.)
|തൃശ്ശൂർ
|ചേർപ്പ്
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 10, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 9
|
|-
|2015-03-01
|ഷിഹാബ് (ഷിഹാബുദ്ദീൻ) &lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷിഹാബ് വധക്കേസ്: മൂന്ന് ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർ പൊലീസ് പിടിയിൽ |url=http://www.reporterlive.com/2015/03/05/162576.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=റിപ്പോർട്ടർ |date=2015 മാർച്ച് 5 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303105539/http://www.reporterlive.com/2015/03/05/162576.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|തൃശ്ശൂർ
|പാവറട്ടി
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 11, 7 പേർക്ക് ട്രിപ്പിൾ ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തൃശ്ശൂർ അഡീഷണൽ സെക്ഷൻസ് കോടതി - 4 വിധിച്ചു. നാല് പേരെ വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref name=&quot;shihabuddin&quot;&gt;{{cite news |title=സി.പി.എം പ്രവർത്തകൻ ഷിഹാബുദ്ദീൻ വധക്കേസ്:  ഏഴ് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർക്ക് ട്രിപ്പിൾ ജീവപര്യന്തം |url=https://keralakaumudi.com/news/kerala/crime/jail-59686 |accessdate=2019 മാർച്ച് 16 |publisher=കേരള കൗമുദി |date=2019 മാർച്ച് 15}}&lt;/ref&gt;
| ഷിഹാബിന്റെ സഹോദരൻ മുജീബ് റഹ്‌മാൻ 2006 ജനുവരി 20 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. മുജീബ് വധക്കേസിലെ മുഖ്യ പ്രതിയായ വിനോദ് 2008 നവംബറിൽ 18 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടതിലെ പ്രധാന പ്രതിയാണ് ഷിഹാബ്.
|-
|2015-02-25
|ഒണിയൻ പ്രേമൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രേമൻ വധക്കേസ്; പ്രതികൾ ഉപയോഗിച്ച വടിവാൾ കണ്ടെടുത്തു |url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/news/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%87%E0%B4%AE%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%B5%E0%B4%A7%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%97%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A-%E0%B4%B5%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81-1.465994 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2015 ഓഗസ്റ്റ് 13 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|കണ്ണൂർ
|കണ്ണവം
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 12, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 0
|
|-
| 2015-01-22
| ഷിബിൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=നാദാപുരം ഷിബിൻ വധം:പ്രതികളെ വെറുതെവിട്ടു |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kerala-15-06-2016/568123 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=ദേശാഭിമാനി |date=2016 ജൂൺ 15 |archive-date=2016-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925154325/http://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kerala-15-06-2016/568123 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കോഴിക്കോട്
| നാദാപുരം
| മുസ്ലീം ലീഗ് / യൂത്ത് ലീഗ്
| കുറ്റാരോപിതർ - 17, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 15, എല്ലാവരേയും മാറാട് കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.  
| താഴെകുനിയിൽ മുഹമ്മ‌ദ് അസ്ലം എന്ന പ്രതി 2016-08-12 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷിബിൻ വധം; കോടതി വെറുതെ വിട്ട മുസ്ലീംലീഗ് പ്രവർത്തകനെ വെട്ടിക്കൊന്നു |url=https://www.asianetnews.com/news/muslim-leegue-worker-killed |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ് |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 12}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014-12-01
|കെ.കെ. രാജൻ
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|തളിപറമ്പ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 2014-10-27
| പി. മുരളി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| കുമ്പള
| ബി.ജെ.പി.
| 6 പ്രതികൾ. 
| ബൈക്കിൽ സുഹൃത്ത് മഞ്ജുനാഥിനൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്ന മുരളിയെ രണ്ടു ബൈക്കുകളിലായെത്തിയ ഒരുസംഘമാളുകൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി വെട്ടുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മുരളി വധം: ബിജെപി പ്രവർത്തകൻ അറസ്റ്റിൽ |url=http://malayalam.webdunia.com/article/kerala-news-in-malayalam/murali-murder-case-bjp-cpm-114102900009_1.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=വെബ്‌ദുനിയ |date=2014 ഒക്ടോബർ 29}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014-09-01
| [[കതിരൂർ മനോജ്‌ വധം|കതിരൂർ മനോജ്]] ഇളംതോട്ടത്തിൽ മനോജ് &lt;ref&gt;{{cite news |title=RSS worker murder case in Kerala: CBI names top CPM leader P Jayaranjan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/rss-worker-murder-case-in-kerala-cbi-names-top-cpm-leader-p-jayaranjan/articleshow/60311429.cms |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |date=2017 സെപ്റ്റംബർ 1|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| കതിരൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| പി. ജയരാജൻ പ്രതിയാണ്. സി.ബി.ഐ അന്വേഷിക്കുന്നു
| നിരവധി കൊലപാതക കേസിൽ പ്രതി ആയിരുന്ന മനോജിനെ ബോംബെറിഞ്ഞശേഷം വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2014-08-17
|സുരേഷ് കുമാർ 
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|കതിരൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
|2014-06-29
|അബ്ദുൾ ഷെരീഫ്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
|കാസർഗോഡ് 
|പനത്തടി പാണത്തൂർ  
|ബി.ജെ.പി.
|
|ബിജെപി പ്രവർത്തകനായ രാജേഷ് കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി 
|-
|2014-03-02
|[[പെരിഞ്ഞനം കൊല|തളിയപ്പാടത്ത് നവാസ്]]
|സി.പി.ഐ.എം.
|തൃശ്ശൂർ
|പെരിഞ്ഞനം
|സി.പി.ഐ.എം.
| സി.പി.ഐ.എം. ലോക്കൽ സെക്രട്ടറിയടക്കം 10 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ ഇരിങ്ങാലക്കുട അഡീഷണൽ സെക്ഷൻസ് കോടതി ശിക്ഷ വിധിച്ചു. &lt;ref&gt; https://www.doolnews.com/perinjanam-navas-murder-court-convicts-11people256.html &lt;/ref&gt;
| കെ.യു. ബിജു എന്ന ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ. പ്രവർത്തകനെ കൊന്ന കേസിൽ പ്രതിയായ ബി.ജെ.പി. നേതാവ് കല്ലാടൻ ഗിരീഷിനെ കൊല്ലാൻ നൽകിയ ക്വട്ടേഷനിൽ ആള് മാറിയാണ് കാട്ടുർ നിവാസി നവാസ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.
|-
|2013-12-16
|അനൂപ്
|ബി.ജെ.പി. / വി.എച്ച്.പി.
|കോഴിക്കോട്
|കുറ്റ്യാടി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 38, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 4
|
|-
|2013-12-01
|വിനോദ്‌ കുമാർ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|കണ്ണൂർ
|പയ്യന്നൂർ
|സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5
|
|-
|2013-11-20
|ഹംസ
|എ.പി. സുന്നി (എൽ.ഡി.എഫ്)
|പാലക്കാട്
|മണ്ണാർക്കാട്
|ഇ.കെ. സുന്നി (മുസ്ലീം ലീഗ്)
|കുറ്റാരോപിതർ - 27, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 23
| കുനിയിൽ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2013-11-20
|നൂറുദ്ദീൻ
|എ.പി. സുന്നി (എൽ.ഡി.എഫ്)
|പാലക്കാട്
|മണ്ണാർക്കാട്
|ഇ.കെ. സുന്നി (മുസ്ലീം ലീഗ്)
|കുറ്റാരോപിതർ - 27, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 23
| കുനിയിൽ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
| 2013-11-05
| [[നാരായണൻ നായർ കൊലപാതകക്കേസ്|നാരായണൻ നായർ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| തിരുവനന്തപുരം
| വെള്ളറട
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 18, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 18
| 
|-
|2013-11-04
|ഫാസിൽ
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|തൃശ്ശൂർ
|ഗുരുവായൂർ
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 11
| ഈ കേസിലെ പ്രതി ആനന്ദ് 2017-11-17 ൽ ജാമ്യത്തിലിറങ്ങിയപ്പോൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു. 
|-
| 2013-10-04
| യു. ഷിധിൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 09, തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ കോടതി 9 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം കഠിന ശിക്ഷയും ഒരു ലക്ഷം രൂപ പിഴയും വിധിച്ചു. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/local-news/thalassery-shidhin-murder-case-verdict-pw7wu2 &lt;/ref&gt;
| രാത്രിയിൽ ഇരുമ്പുവടി കൊണ്ട് തലക്കടിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2013-10-01
|സജിൻ ഷാഹുൽ
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|തിരുവനന്തപുരം
|പാറശാല
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 13, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 11 -
|
|-
|2013-09-16
|എം.ബി. ബാലകൃഷ്ണൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|ബേക്കൽ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കുറ്റാരോപിതർ - 7, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5, ജില്ലാ പ്രിൻസിപ്പാൾ സെക്ഷൻസ് കോടതി പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=എം ബി ബാലകൃഷ്ണൻ വധം: പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടതിനാൽ ഉയർന്ന കോടതിയിൽ അപ്പീൽ നൽകുമെന്ന് സിപിഎം |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/kasargodvartha-epaper-kasargod/em+bi+balakrishnan+vadham+prathikale+veruthe+vittathinal+uyarnna+kodathiyil+appeel+nalkumenn+sipiem-newsid-96172517 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ഡെയ്‌ലിഹണ്ട് |date=2019 സെപ്റ്റംബർ 4}}&lt;/ref&gt;
|തിരുവോണ ദിവസം രാത്രിയിൽ സ്കൂട്ടറിൽ പോകുമ്പോൾ കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|2013-08-16
|ലാൽജി കൊള്ളന്നൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - എ. ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശ്ശൂർ
|അയ്യന്തോൾ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
|
|മധുവിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിലുള്ള പ്രതികാരമായി അയന്തോളിൽ ബൈക്ക് തടഞ്ഞുനിർത്തി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref name=&quot;congressgroup_mathrubhumi&quot;/&gt;
|-
|2013-06-01
|ഈച്ചരത്ത് മധു
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശ്ശൂർ
|അയ്യന്തോൾ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
| 7 പ്രതികൾ. 6 പ്രതികൾക്ക് ഇരട്ട ജീവപരന്ത്യം. 1 പ്രതിക്ക് ജീവപരന്ത്യം. തൃശൂർ ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക് നാലാം അഡീഷണൽ ഡിസ്ട്രിക്ട് ആൻഡ് സെഷൻസ് കോടതിയാണ് വിധിച്ചത്.
|യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് തിരഞ്ഞെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മറ്റൊരു ഐ ഗ്രൂപ്പ് നേതാവായ പ്രേംജിയെ വീട്ടിൽ കയറി മധുവും കൂട്ടരും വെട്ടിയതിന് പ്രതികാരമായി അയന്തോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുൻപിൽ വെച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref name=&quot;congressgroup_mathrubhumi&quot;&gt;{{cite news |title=കോൺഗ്രസ് ഗ്രൂപ്പു തർക്കത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ ഇര |url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%97%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%81-%E0%B4%A4%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%86-%E0%B4%AE%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%AE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%87%E0%B4%B0-1.459336 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2015 ഓഗസ്റ്റ് 9 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഇതിലെ പ്രധാന പ്രതി പ്രേംജിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ ലാൽജിയും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2012-09-05
| സച്ചിൻ ഗോപാലൻ
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണൂർ നഗർ
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / ക്യാമ്പസ് ഫ്രണ്ട്
| 
| 2012 ജൂലൈ 6ന്, കണ്ണൂർ പള്ളിക്കുന്ന് ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂളിൽ മെമ്പർഷിപ്പ് പ്രവർത്തനത്തിനിടെ സച്ചിൻ ഗോപാലിനെ ആക്രമിക്കുകയും ചികിൽസയിലിരിക്കെ മരിച്ചുവെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സച്ചിൻ ഗോപാൽ വധക്കേസ് ; പ്രതിയായ പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് പ്രവർത്തകൻ പിടിയിൽ |url=https://janamtv.com/80112950/ |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=ജനം ടി.വി. |date=2018 നവംബർ 12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012-07-17
| വിശാൽ
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| ആലപ്പുഴ
| ചെങ്ങന്നൂർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ്
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / ക്യാമ്പസ് ഫ്രണ്ട്
| മുഴുവൻ കുറ്റാരോപിതരേയും വിചാരണ കോടതി വെറുതേ വിട്ടു. 
| ക്ലാസ് തുടങ്ങുന്ന ദിവസം സരസ്വതീദേവിയുടെയും വിവേകാനന്ദന്റെയും ഛായാചിത്രങ്ങളും വിളക്കും തെളിയിച്ച്, കാമ്പസിലേക്കു വരുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളെ കുങ്കുമവും കളഭവും അണിയിച്ചാണ് എ.ബി.വി.പി.ക്കാർ കടത്തിവിട്ടിരുന്നത്. ഇതുമായുണ്ടായ തർക്കത്തിലാണ് കൊലപാതകം ഉണ്ടായത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വിദ്യാർത്ഥി സംഘർഷം: വെട്ടേറ്റ എ.ബി.വി.പി പ്രവർത്തകൻ മരിച്ചു |url=https://www.doolnews.com/sfi-abvp-clash-in-chengannoor-collage-malayalam-news-342.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=ഡൂൾ ന്യൂസ് |date=2012 ജൂലൈ 17}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012-05-04
|ടി.പി. ചന്ദ്രശേഖരൻ
|ആർ.എം.പി.
|കോഴിക്കോട്
|വടകര
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 57, വിചാരണ നേരിട്ടവർ - 56, സി.എച്ച്. അശോകൻ മരിച്ചു. [[പി. മോഹനൻ]] 24 പേരെ വെറുതെ വിട്ടു. 11 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം, ഒരാൾക്ക് 3 വർഷം തടവും
| വാടക ഗുണ്ടകളെ ഉപയോഗിച്ച് 51 വെട്ട് വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2012-04-08
|വിനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|പാലക്കാട്
|ചെർപ്പുളശ്ശേരി
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 13
|
|-
|2012-03-18
|[[അനീഷ്‌ രാജൻ വധക്കേസ്|അനീഷ് രാജ്]]
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|ഇടുക്കി
|നെടുങ്കണ്ടം
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കുറ്റാരോപിതർ - 2
|
|-
| 2012-02-20
| [[ഷുക്കൂർ വധക്കേസ്‌|അബ്ദുൾ ഷുക്കൂർ]]
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണപുരം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 33, സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം നടക്കുന്നു.
| സി.പി.എം കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി പി. ജയരാജൻ, കല്ല്യാശ്ശേരി എം.എൽ.എ ടി.വി.രാജേഷ് എന്നിവർ സഞ്ചരിച്ച വാഹനത്തിനു നേരെ ആക്രമണം ഉണ്ടായതിനു പ്രതികാരമായിട്ടാണ് അരിയിൽ ഷുക്കൂർ വധിക്കപ്പെട്ടത് എന്നാണ് കേസ്.
|-
| 2012-02-12
| പയ്യോളി മനോജ് (സി.ടി. മനോജ്)
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്. 
| കോഴിക്കോട്
| പയ്യോളി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 9 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.
| വീട്ടിൽ കയറി കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി ടി മനോജ് വധക്കേസ്: ഒമ്പതു പേർ അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.thejasnews.com/%E0%B4%B8%E0%B4%BF-%E0%B4%9F%E0%B4%BF-%E0%B4%AE%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B4%9C%E0%B5%8D-%E0%B4%B5%E0%B4%A7%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%92%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA.html/ |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=തേജസ് |date=2017 ഡിസംബർ 29 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012-02-07
| കടവൂർ ജയൻ (കടവൂർ കോയിപ്പുറത്ത് രാജേഷ്)
| മുൻ ആർ.എസ്.എസ്. 
| കൊല്ലം
| കടവൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 9 പേർ കുറ്റക്കാർ ആണെന്ന് കൊല്ലം നാലാം അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതി വിധിച്ചു. പിന്നീട് വിധിയെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു. ഹൈക്കോടതി വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കേസ് പരിഗണിച്ച കൊല്ലം ജില്ലാ പ്രിൻസിപ്പൽ സെഷൻസ് കോടതി ആദ്യ വിധി ശരി വെച്ചു. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/kerala-news/kollam-kadavur-jayan-murder-case-court-found-nine-rss-workers-guilty-qej1k6 &lt;/ref&gt;
| ആർ.എസ്.എസ്. പ്രവർത്തകനായിരുന്ന ജയൻ സംഘടനയുമായി തെറ്റിപിരിഞ്ഞതിനുള്ള വൈരാഗ്യം മൂലം കടവൂർ ക്ഷേത്രകവലയിൽ വെട്ടിയും കുത്തിയും കൊലപ്പെടുത്തി. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/legal/kollam-kadavoor-jayan-murder-case-nine-rss-workers-are-convicted-by-kollam-court-1.4495169 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-02-02 |archive-date=2020-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202101915/https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/legal/kollam-kadavoor-jayan-murder-case-nine-rss-workers-are-convicted-by-kollam-court-1.4495169 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

|-
|2012-02-02
|ടി. മനോജ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ് 
|ഉദുമ പള്ളിക്കര കീക്കാനം 
|മുസ്ലീം ലീഗ്&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pinarayi-sees-iuml-hand-in-dyfi-activists-killing/article3728540.ece&lt;/ref&gt;
|
|ആലിങ്കാലിൽ  ടി. മനോജിനെ ഹർത്താൽ ദിനത്തിൽ മുസ്ലീം ലീഗ് സംഘം മർദ്ദിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|2012-01-19
|ഷാരോൺ
|ബി.ജെ.പി.
|തൃശ്ശൂർ
|ഗുരുവായൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
| പ്രതികൾ - 5, ഒന്നാം പ്രതിക്ക് ജീവപരന്ത്യം, ബാക്കി 4 പ്രതികൾക്ക് 5 വർഷം 7 മാസം കഠിനതടവും തൃശൂർ പ്രിൻസിപ്പൽ സെഷൻസ്‌ കോടതി വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷാരോൺ വധം: ഒന്നാം പ്രതിക്ക്‌ ജീവപര്യന്തം |url=https://www.janmabhumidaily.com/news177329 |accessdate=2019 മാർച്ച് 4 |publisher=ജന്മഭൂമി |date=2014 ഫെബ്രുവരി 19 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| രാത്രിയിൽ മെഡിക്കൽ ഷോപ്പിലേക്ക് വരുന്ന വഴിയിൽ ബൈക്ക് തടഞ്ഞ് നിർത്തി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2011-07-05
|അൻവർ
|മുസ്ലീം ലീഗ്
|കണ്ണൂർ
|തളിപറമ്പ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 22
|
|-
|2011-05-21
|അഷ്‌റഫ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കണ്ണൂർ
|കതിരൂർ
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
|2011-05-13
|രവീന്ദ്രൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|അധൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കുറ്റാരോപിതർ - 1
|
|-
| 2011-01-17
| പി.വി. മനോജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണപുരം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
| കോലത്തുവയലിൽ സി.പി.എം. പ്രവർത്തകർക്കു നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിലാണ് മനോജ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കോലത്തുവയൽ മനോജ് വധം: ഒരു ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകൻ കൂടി അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.asianetnews.com/news/kolath-vayal-manoj-murder-rss |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ് |date=2017 ഡിസംബർ 29}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010-12-01
|രതീഷ്
|ആർ.എസ്.എസ്.
|പാലക്കാട്
|കസബ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 5
|
|-
|2010-09-10
|മേലേവീട്ടിൽ റെജി
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|തിരുവനന്തപുരം
|പോത്തൻകോട്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
|10 പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം തടവുശിക്ഷ വിധിച്ചു 
|ബോംബെറിഞ്ഞ ശേഷം വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. ഓണാഘോഷത്തിനിടെ നടന്ന തർക്കമായിരുന്നു പ്രകോപനം
|-
|2010-05-28
|ഷിനോജ്
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15
| ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ബോംബ് എറിഞ്ഞ് വീഴ്തിയതിന് ശേഷം വിജിതിനേയും ഷിനോജിനേയും വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തി. ഇതാണ് ന്യൂ മാഹി ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2010-05-28
|വിജിത്
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15
| ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ബോംബ് എറിഞ്ഞ് വീഴ്തിയതിന് ശേഷം വിജിതിനേയും ഷിനോജിനേയും വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തി. ഇതാണ് ന്യൂ മാഹി ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2010-05-28
|യേശു @ രാജേഷ്
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|കൊളവള്ളൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15
|
|-
|2010-05-16
|ബിജു
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|തൃശ്ശൂർ
|വടക്കാഞ്ചേരി
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
|2010-05-02
|വിനിൽ
|ബി.ജെ.പി.
|തൃശ്ശൂർ
|വാടാനപ്പള്ളി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 4
|
|-
| 2010-04-10
| രാമഭദ്രൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കൊല്ലം
| അഞ്ചൽ, ഏരൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം - സി.പി.എ. ജില്ലാ നേതാക്കളടക്കം പ്രതികൾ - 19
| സി.പി.എമ്മിൽ നിന്ന് അംഗങ്ങളെ കോൺഗ്രസിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതിന്റെ വൈരാഗ്യമാണ് കൊലയിൽ കലാശിച്ചത്. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/kerala-news/trivandrum-cjm-court-criticizing-cbi-in-anchal-ramabhandran-murder-case-pnmzcr &lt;/ref&gt;
|-
| 2010-01-05
| ഹമീദ് കോയിപ്പാടി
| മുസ്ലിം ലീഗ്
| കാസർഗോഡ്
| കുമ്പള
| സിപിഎം
| പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു
| മുൻപ് സിപിഎം പ്രവർത്തകനായിരുന്ന ഹമീദ് പാർട്ടി മാറി ലീഗിൽ ചേർന്നതിന്റെ വിരോധം മൂലം കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.
|-
|}

=== 2000 - 2009===
 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|2009-12-08
|കെ. എസ് ദിവാകരൻ
|കോൺഗ്രസ് 
|ആലപ്പുഴ
|ചേർത്തല
|സിപിഐഎം
|6 പ്രതികൾ. ഗൂഢാലോചന നടത്തിയ സിപിഎം ലോക്കൽ സെക്രട്ടറി ബൈജുവിനെ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ചു
|തടുക്ക് വിതരണത്തിൽ സിപിഎം കൗൺസിലർ ബൈജു നടത്തിയ അഴിമതി വെളിപ്പെടുത്തിയതിന്റെ പേരിലുള്ള കൊലപാതകം
|-
| 2009-11-03
| ജബ്ബാർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കാസർഗോഡ്
| പെർള
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, സി.പി.എം. ഏരിയാ സെക്രട്ടറിയും ലോക്കൽ സെക്രട്ടറിയും വാടക ഗുണ്ടകളും ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
| വാടക ഗുണ്ടകളെ ഉപയോഗിച്ച്‌ സി.പി.എം. കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വെട്ടിക്കൊന്നവന്റെ കല്ലറ ആക്രമിച്ച്‌ തകർക്കുക; എന്നിട്ട് അത് പുതിക്കിപ്പണിയുമ്ബോൾ സ്റ്റീൽ ബോംബ്വെച്ച്‌ കോൺക്രീറ്റ് ചെയ്യുക; കണ്ണൂരിന്റത് കേട്ടുകേൾവിയില്ലാത്ത പകയുടെ ചരിത്രം |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/marunadan+malayali-epaper-marunada/vettikkonnavande+kallara+aakramich+thakarkkuka+ennitt+ath+puthikkippaniyumbol+steel+bombvech+konkreet+cheyyuka+kannurindath+kettukelviyillatha+pakayude+charithram+oru+kalathe+rashdreeya+kriminalukal+inn+kvatteshanukal+aeteduth+orumich+pravarthikkunnu+kaviyum+chuvappumennum+avarkk+vyathyasamilla+kodi+suniyum+katti+sureshum+kakka+shajiyumokke+ore+thuval+pakshikal+marunadan+parambara+kolakkathikal+vazhunna+kannur+munnam+bhagam-newsid-110676891 |accessdate=2019 മാർച്ച് 25 |publisher=ഡെയ്ലിഹണ്ട് |date=2019 മാർച്ച് 9}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009-10-23
| വിജേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| കുന്നംകുളം
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10
|
|-
| 2009-05-14
| ഒ.ടി. വിനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| വളപ്പട്ടണം
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 2
| ഒന്നാം പ്രതി ഐസിൽ ചേർന്ന് കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതുന്നു. ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പ്രതികൾ ബൈക്കിലെത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി.പി.എം. പ്രവർത്തകന്റെ കൊല: സി.പി.എം. അനുഭാവികൾ കൂറുമാറി |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.3584409 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2019 ഫെബ്രുവരി 20 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804094918/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.3584409 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009-04-27
| സജിത് ഇ.പി.
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| മട്ടന്നൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ -
|
|-
| 2009-03-27
| ഗണപതിയാടൻ പവിത്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണവം
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
| 2009-03-13
| മേതലെ മഠത്തിൽ ചന്ദ്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ,
| പാനൂർ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2009-03-12
| വിനയൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2009-03-11
| അജയൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കൊളവള്ളൂർ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
| 2009-03-04
| കണ്ട്യൻ ഷിജു
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| മലൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
| 2009-02-20
| അനൂപ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കൊല്ലം
| ചവറ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
| 2008-12-31
| ലതീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 12
|
|-
| 2008-12-17
| കെ.പി. സജീവൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| മട്ടന്നൂർ
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 13
|
|-
| 2008-11-18
| വിനു @ അറയ്ക്കൽ വിനോദ്
| ആർ.എസ്.എസ്.
| തൃശ്ശൂർ
| പാവറട്ടി, പാടൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 4
| 2006 ജനുവരി 20ന് കൊല്ലപ്പെട്ട മുജീബ് വധക്കേസിലെ പ്രധാന പ്രതിയാണ് വിനോദ്. വിനോദ് വധക്കേസിലെ പ്രധാന പ്രതിയായ ഷിഹാബുദ്ദീൻ 2015 മാർച് 01-ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;shihabuddin&quot;/&gt;
|-
|2008-10-14
|മുഹമ്മദ്‌ റഫീഖ്
|ഡിവൈഎഫ്ഐ
|കാസർഗോഡ്
|മൊഗ്രാൽ പുത്തൂർ
|ആർഎസ്എസ്
|
|
|-
| 2008-10-01
| ഐ.കെ. ധനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| നാട്ടിക, ഏങ്ങണ്ടിയൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
 
| 2008-07-23
| യു.കെ. സലീം / മുഹമ്മദ് സലീം
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2008-07-22
| അരുചാമി
| ബി.ജെ.പി.
| പാലക്കാട്
| മലമ്പുഴ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 4, എല്ലാവർക്കും ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ
|
|-
| 2008-06-23
| സൈനുദ്ദീൻ
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, പത്ത് പേരും കുറ്റവാളികൾ ആണെന്ന് സി.ബി.ഐ. പ്രത്യേക കോടതി വിധിച്ചു
|
|-
| 2008-04-24
| നരോത്ത് ദിലീപൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി
| എൻ.ഡി.എഫ്. / 
| പ്രതികൾ - 16, 7 പേരെ വെറുതെ വിട്ടു. എസ്.ഡി.പി.ഐ. കണ്ണൂർ ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് ഉൾപ്പെടെ 9 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി (മൂന്ന്) വിധിച്ചു.ഹൈക്കോടതി കുറ്റാരോപിതരെ വെറുതേ വിട്ടു 
| തെങ്ങിൻ തോപ്പിൽ പതിയിരുന്ന് വെട്ടികൊല്ലുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ദിലീപൻ വധം: എസ്.ഡി.പി.ഐ. ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് ഉൾപ്പെടെ ഒൻപത് പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം കഠിനതടവ് |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/cpm-worker-dileepan-murder-case-9-sdpi-activists-get-life-imprisonment--1.3576905 |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2019 ഫെബ്രുവരി 17 |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217125844/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/cpm-worker-dileepan-murder-case-9-sdpi-activists-get-life-imprisonment--1.3576905 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008-04-02
| വിഷ്ണു
| സി.പി.ഐ.എം.
| തിരുവനന്തപുരം
| വഞ്ചിയൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 16
|
|-
| 2008-03-13
| ഷാജി
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| വാടാനപ്പള്ളി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
| 2008-03-07
| സുരേഷ് ബാബു
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| ചൊക്ലി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 5
|
|-
| 2008-03-07
| കെ.വി. സുരേന്ദ്രനാഥ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2008-03-07
| അനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 13
|
|-
| 2008-03-06
| മഹേഷ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണവം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
| 2008-03-05
| ഇല്ലിക്കുന്ന് രഞ്ജിത് കുമാർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, എട്ട് പേരേയും തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| ഒട്ടോറിക്ഷ തടഞ്ഞ് നിർത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി.പി.എമ്മുകാരന്റെ വധം: എട്ട്‌ ആർ.എസ്‌.എസുകാരെ വിട്ടയച്ചു |url=http://www.mangalam.com/news/detail/300960-latest-news.html |accessdate=2019 ഏപ്രിൽ 11 |publisher=മംഗളം |date=2019 ഏപ്രിൽ 11}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008-03-05
| നിഖിൽ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| ധർമ്മടം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2008-03-05
| മാണിയത്ത് സത്യൻ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| കതിരൂർ, വെണ്ടുട്ടായി
| സി.പി.ഐ.എം.
| പ്രതികൾ - 8, തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി( ഒന്ന്) എല്ലാ പ്രതികളേയും വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബി.ജെ.പി പ്രവർത്തകനെ തലയറുത്ത് കൊലപ്പെടുത്തിയ കേസിലെ പ്രതികളായ എട്ട് സി.പി.എം പ്രവർത്തകരെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://thalassery.truevisionnews.com/bjp-pravarthakane/ |accessdate=2019 മാർച്ച് 30 |publisher=തലശ്ശേരി ന്യൂൂസ്.ഇൻ |date=2018 ഒക്ടോബർ 6}}&lt;/ref&gt;
| കൂത്തുപറമ്പ് പഴയനിരത്തിൽ ഒരുവീട്ടിൽ ജോലി ചെയ്യുകയായിരുന്ന സത്യനെ അക്രമികൾ ബലമായി ഓട്ടോറിക്ഷയിൽ കയറ്റിക്കൊണ്ടുപോയി കഴുത്തറുത്ത് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മാണിയത്ത് സത്യൻ വധക്കേസ് രണ്ടുസാക്ഷികൾ കൂടി കൂറുമാറി |url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/malayalam-news/thalasseri-1.1444627 |accessdate=2019 മാർച്ച് 25 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ഒക്ടോബർ 22 |archive-date=2019-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325115421/https://www.mathrubhumi.com/kannur/malayalam-news/thalasseri-1.1444627 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008-02-07
| കെ.യു. ബിജു
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 14
|
|-
| 2008-01-27
| ജിജേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| ചൊക്ലി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
| 2008-01-12
| എം. ധനേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| അഴീക്കോട്, വളപ്പട്ടണം
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9, രണ്ടും മൂന്നും പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം കഠിന തടവിന് തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെക്ഷൻസ് കോടതി വിധിചു. ഒന്നാം പ്രതിയെ 2018 ഫെബ്രുവരിയിലാണ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തത്. 
| ബൈക്കിൽ സുഹൃത്തിനൊപ്പം യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ധനേഷ്‌ വധം: മുഖ്യ പ്രതി പോണ്ടിച്ചേരിയിൽ പിടിയിൽ |url=http://www.mangalam.com/news/detail/191100-crime.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=മംഗളം |date=2018 ഫെബ്രുവരി 10}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007-12-23
| വിനോദ്
| ആർ.എസ്.എസ്.
| ആലപ്പുഴ
| വള്ളിക്കുന്നം
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, കോടതി 5 പേരെ കുറ്റവാളികളായി വിധിച്ചു.5 പേരെ വെറുതേ വിട്ടു.
|
|-
| 2007-12-02
| ഷാജു
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്.
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടകര
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
| 2007-11-10
| പാറക്കണ്ടി പവിത്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തല്ലശ്ശേരി, കതിരൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, നാലാം പ്രതി മരണപ്പെട്ടു. 7 പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തലശ്ശേരി അഡീഷനൽ സെഷൻസ് കോടതി വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പാറക്കണ്ടി പവിത്രൻ കൊല; 7 ബിജെപി-ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപര്യന്തം |url=https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2019/05/15/rss-workers-sen-to-life-sentence.html |accessdate=2019 മേയ് 15 |publisher=മനോരമ ന്യൂസ് |date=2019 മേയ് 15 |archive-date=2019-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515110522/https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2019/05/15/rss-workers-sen-to-life-sentence.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| നവംബർ ആറിന് രാവിലെ പൊന്ന്യം നാമത്ത് മുക്കിൽ വെച്ച് പാൽ വാങ്ങാൻ പോകുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. നവംബർ 10ന് മരണപ്പെട്ടു.  
|-
| 2007-11-05
| സുധീർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
| കാർ ഡ്രൈവർ ആയിരുന്ന സുധീറിനെ സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ തടഞ്ഞ് നിർത്തിയാണ് കൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
| 2007-10-29
| രവീന്ദ്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| പാലക്കാട്
| മലമ്പുഴ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2007-10-23
| സനിൽ കുമാർ
| ബി.ജെ.പി.
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2007-08-16
| കുമ്പളപ്രവൻ പ്രമോദ്
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| കൂത്തുപറമ്പ്, മൂര്യാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| 11 പ്രതികൾക്കും തലശ്ശേരി അഡീഷനൽ ജില്ലാ സെഷൻസ്​ കോടതി ജീവപരന്ത്യം വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രമോദ് വധം: 11 സി.പി.എം പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപര്യന്തം |url=https://www.madhyamam.com/kerala/11-cpm-activists-get-life-imprisonment-murdering-kerala-news/460429 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാധ്യമം |date=2018 ഏപ്രിൽ 4}}&lt;/ref&gt;
| കേസിൽ ശിക്ഷക്കപ്പെട്ടവരിൽ രണ്ട് പേർ അച്ചനും മകനും രണ്ട് പേർ സഹോദരങ്ങളുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രമോദ് വധം: ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരിൽ അച്ഛനും മകനും സഹോദരങ്ങളും |url=https://localnews.manoramaonline.com/kannur/local-news/2018/04/04/jay04-case.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മലയാള മനോരമ |date=2018 ഏപ്രിൽ 5}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007-07-20
| [[അജയ് പ്രസാദ്‌ വധക്കേസ്|അജയ പ്രസാദ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=അജയപ്രസാദ് രാഷ്ട്രീയ വൈരത്തിന്റെ ഇര |url=https://www.mathrubhumi.com/kollam/news/kollam-1.2988227 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2018 ജൂലൈ 21 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804095043/https://www.mathrubhumi.com/kollam/news/kollam-1.2988227 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| കൊല്ലം
| ഓച്ചിറ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6, കോടതി 6 പേർക്കും പത്ത് വർഷം കഠിന തടവ് വിധിച്ചു.
| ക്ലാപ്പന സ്കൂളിൽ എസ്.എഫ്.ഐ. യൂണിറ്റ് രൂപവത്കരിച്ചതിനെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങളാണ് കൊലപാതകത്തിൽ കലാശിച്ചത്.
|-
| 2007-05-17
| സുലൈമാൻ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| തൃശ്ശൂർ
| വടക്കേക്കാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 4
|
|-
| 2007-04-20
| ചന്ദ്രൻ പിള്ള
| ആർ.എസ്.എസ്.
| ആലപ്പുഴ
| കുറത്തിക്കാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2007-03-04
| വൽസരാജ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
|
|-
| 2007-01-
| കെ. രവീന്ദ്രൻ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| മലപ്പുറം
| മഞ്ചേരി
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| പ്രതികൾ - 9, എല്ലാവരേയും വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref name=&quot;raveendran_oneindia&quot;/&gt;
| ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിച്ച യാസിർ കൊല്ലപ്പെട്ടതിലെ രണ്ടാം പ്രതിയായിരുന്നു.
|-
| 2006-12-16
| സുജിത്
| ബി.ജെ.പി.
| തൃശ്ശൂർ
| വാടാനപ്പള്ളി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
| 2006-12-16
| മാഹിൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| ചാലക്കുടി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, 2 പേർ കുറ്റക്കാർ, ഹൈക്കോടതിയിൽ അപ്പീൽ നടക്കുന്നു.
|
|-
| 2006-10-22
| [[ഫസൽ വധക്കേസ്|മൊഹമദ് ഫസൽ]]
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 8 പ്രതികൾ, സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം
| പാർട്ടി മാറിയതിലുള്ള വൈരാഗ്യമാണ് കൊലപാതകത്തിലേക്ക് നയിച്ചതെന്നാണ് കേസ്
|-
| 2006-09-25
| രാജു
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| മതിലകം
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, 8 പേർക്കും ജീവപരന്ത്യം
|
|-
| 2006-06-13
| കെ.കെ. യാക്കൂബ്
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.ടി.യു.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 16, തലശ്ശേരി രണ്ടാം അഡീഷണൽ കോടതി അഞ്ച് പേരെ കുറ്റക്കാരാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. മറ്റ് പ്രതികളെ വെറുതെ വിടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=യാക്കൂബ് വധക്കേസ്: അഞ്ച് പ്രതികൾക്ക്​ ജീവപര്യന്തം; വത്സൻ തില്ല​ങ്കേരി അടക്കം 11 പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://www.madhyamam.com/kerala/yakub-murder-case-five-rss-workers-are-convicted-kerala-news/612162 |accessdate=2019 മേയ് 22 |publisher=മാധ്യമം |date=2019 മേയ് 22}}&lt;/ref&gt;
| യാക്കൂബിനെ പ്രതികൾ ബോംബും വാളും മഴുവുമായി സംഘം ചേർന്ന് ആക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
| 2006-05-15
| രാജൻ ബാബു
| സി.പി.ഐ.
| കൊല്ലം
| കൊട്ടാരക്കര
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 1, കൺവിക്റ്റഡ്
|
|-
| 2006-04-16
| കെ.പി. വൽസലൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| ഗുരുവായൂർ, വടക്കേക്കാട്
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കുറ്റാരോപിതർ - 5, ഒരാളെ കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ല. 3 പേർക്ക് തൃശ്ശൂർ അയന്തോൾ അതിവേഗ കോടതി ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ വിധിച്ചു.
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനിടെ കുത്തേൽക്കുകയായിരുന്നു. അക്‌ബറിനും കുത്തേറ്റിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കെ പി വൽസലൻ വധക്കേസിൽ 3 മുസ്ലിം ലീഗുകാർക്കു ജീവപര്യന്തം; ഒരു ലക്ഷം രൂപ വീതം പിഴയും ശിക്ഷ |url=http://www.kairalinewsonline.com/2015/06/09/2241.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=കൈരളി ന്യൂസ് |date=2015 ജൂൺ 9}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2006-04-11
| എൻ. സുബ്രമഹ്ണ്യൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| മലപ്പുറം
| പെരിന്തൽമണ്ണ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കുറ്റാരോപിതർ - 3, ഒരാൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം, രണ്ട് പേർക്ക് 8 വർഷം തടവ്
|
|-
| 2006-04-05
| രാജേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| ആലപ്പുഴ
| ആലപ്പുഴ നഗരം
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 17
|
|-
| 2006-01-20
| മുജീബ് റഹ്മാൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| പാവറട്ടി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 5
| മുജീബ് വധക്കേസിലെ മുഖ്യ പ്രതിയായ വിനോദ് 2008 നവംബറിൽ 18 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. വിനോദ് വധക്കേസിലെ പ്രധാന പ്രതിയായ മുജീബിന്റെ സഹോദരൻ ഷിഹാബ് 2015 മാർച്ച് 01-ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. 
|-
| 2006-01-03
| സത്യേഷ്
| ബി.ജെ.പി.
| തൃശ്ശൂർ
| മതിലകം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ - 10 പേർക്കും.
|
|-
| 2005
| റിജിത്ത്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2005-11-27
| എടച്ചോളി പ്രേമൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| ചൊക്ലി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2005-10-03
| രജിത്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണപുരം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10
|
|-
|2005-09-28
|സോമൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|പാലക്കാട്
|വടക്കാഞ്ചേരി
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 4, 4 പേരും കൺവിക്റ്റഡ്
|
|-
| 2005-08-07
| ഇളമ്പിളയിൽ സൂരജ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| എടക്കാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 12
| മുഴപ്പിലങ്ങാടി ബീച്ചിലെ സൂരജിന്റെ കല്ലറ തകർക്കപ്പെട്ടതിന് ശേഷം പുതുക്കി പണിതപ്പോൾ കല്ലറയ്ക്ക് അകത്ത് ബോംബ് വെച്ച് കല്ലറ നിർമ്മിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബിജെപി പ്രവർത്തകന്റെ കല്ലറ വീണ്ടും പൊളിച്ചു  |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2010/04/05/kerala-bjp-activist-tomb-again-demolish.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 25 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2010 ഏപ്രിൽ 5}}&lt;/ref&gt;
|-
|2005-06-12
|ബിജി
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്.
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ നഗരം
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.റ്റി.യു.
|കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
|2005-06-09
|വർഗീസ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / ഐ.എൻ.ടി.യു.സി.
|തൃശ്ശൂർ
|വിയ്യൂർ
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.റ്റി.യു.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
|2005-05-23
|അജി കുമാർ
|ശിവസേന
|തിരുവനന്തപുരം
|മലയിൻകീഴ്
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
|2005-05-08
|റജി
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.ടി.യു.
|തൃശ്ശൂർ
|വിയ്യൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / ഐ.എൻ.റ്റി.യു.സി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
|2005-03-10
|പുന്നാട്  അശ്വിനി  കുമാർ
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]] / [[വി.എച്ച്.പി.]]
|കണ്ണൂർ
|പരിയാരം, തിരുവട്ടൂർ, പാറോളി
|എൻ.ഡി.എഫ്. / [[പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട്]]
|
|ആർ.എസ്.എസ്. ബൗദ്ധിക് പ്രമുഖ് ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=അശ്വനികുമാർ വധം: ഒരാൾ കൂടി അറസ്റിൽ |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2005/03/17/ker-ndf-arrest.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2005 മാർച്ച് 17}}&lt;/ref&gt; ബസ് യാത്രയിൽ കൊല്ലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|2005-01-18
|സഹദേവൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|പാലക്കാട്
|ഹേമാംബിക നഗർ
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 12
|
|-
|2005-01-18
|ഷമീർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|തൃശ്ശൂർ
|വടക്കേക്കാട്
|ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 14
|
|-
|2004-10-20
|ബാലസുബ്രഹ്മണ്യം(ബാലു)
|കോൺഗ്രസ്
|ഇടുക്കി
|വണ്ടിപ്പെരിയാർ
|സിപിഎം
|പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതേ വിട്ടു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുകയും പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സുപ്രീം കോടതി വിചാരണ കോടതി വിധി അംഗീകരിച്ചു
|പട്ടുമലയിൽ യോഗത്തിൽ പ്രസംഗിക്കവേ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അയ്യപ്പദാസ് വധത്തിന്റെ പ്രതികാരം
|-
|2004-06-07
|[[പുന്നാട് മുഹമ്മദ്‌ വധക്കേസ്|പി.വി. മുഹമ്മദ്‌ പുന്നാട്]]
|എൻ.ഡി.എഫ് / പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട്
|കണ്ണൂർ
|പുന്നാട്
|[[ബി.ജെ.പി.]], [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|26 പ്രതികൾ, ഗൂഢാലോചനക്കുറ്റം തെളിയിക്കാത്തതിനാൽ 16 പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു. ഒരാൾക്ക് മാനസിക രോഗം ഉള്ളതിനാൽ വിചാരണ നടന്നില്ല. 9 പേർക്കും ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ.
| 2004 ജൂൺ ഏഴിന് രാവിലെയാണു മുഹമ്മദും മകനും ആക്രമിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മുഹമ്മദ് വധം: ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകരുടെ ജീവപര്യന്തം ശരിവച്ചു |url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2018/12/13/muhammed-murder-case.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മലയാള മനോരമ |date=2018 ഡിസംബർ 13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004-04-06
| കെ.പി. രവീന്ദ്രൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണൂർ സെൻട്രൽ ജയിൽ
| [[ബി.ജെ.പി.]], [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| റിമാൻഡ് തടവുകാരായ 31 പ്രതികൾ.
| കോഴിക്കോട് കുന്നുമ്മലിനടുത്ത് കക്കട്ട് പ്രദേശവാസിയെ ജയിലിനകത്ത് വെച്ച് ഇരുമ്പുവടിയും മരവടിയും ഉപയോഗിച്ച് കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്. കേരളത്തിലെ ജയിലിനുള്ളിലെ ആദ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകം എന്ന കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സംസ്ഥാനത്തെ ജയിലിൽ നടന്ന ആദ്യരാഷ്ട്രീയകൊലപാതക കേസിന്റെ വിചാരണ ആരംഭിച്ചു  |url=https://www.manoramanews.com/news/kuttapathram/2018/09/01/trail-of-first-jail-murder-in-kerala-started-off.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 2 |publisher=മനോരമ ന്യൂസ് |date=2018 സെപ്റ്റംബർ 1}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004-03-16
| സി.ജി. ഫ്രാൻസീസ് (മാരാരിക്കുളം ബെന്നി)
| [[സിപിഐഎം]]
| ആലപ്പുഴ
| മാരാരിക്കുളം
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| 13 പ്രതികൾ. ആലപ്പുഴ അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതി 3 എല്ലാ പ്രതികളേ വെറുതെ വിട്ടു. 13ആം പ്രതിക്ക് പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തതിനാൽ ജുവൈനൽ കോടതിയിലാണ് വിചാരണ നേരിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബെന്നി കൊലക്കേസ്: പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://www.janmabhumidaily.com/news649298 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=ജന്മഭൂമി |date=2017 ജൂൺ 15 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|
|-
|2003-06-29
|പ്രവീൺ ദാസ്
|[[സി.എം.പി]]
|കൊല്ലം
|കടയ്ക്കൽ
|[[സിപിഐഎം]]
|
|സി.എം.പി ജില്ലാ കമ്മിറ്റി അംഗമായിരുന്നു
|-
|2002
|മുഹമ്മദ്‌ ഇസ്‌മയിൽ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 2002-11-17
| വട്ടപ്പാറ ഷാജി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 15 പ്രതികളെ കീഴ്‌ക്കോടതി വെറുതെ വിടുകയും 8 പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷയും വിധിച്ചു. ഈ ശിക്ഷ ഹൈക്കോടതിയും ശരി വെച്ചു. 
| ശാഖ കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന ഷാജിയെ വെട്ടിയും കുത്തിയും കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വട്ടപ്പാറ ഷാജി വധം: സി.പി.എം പ്രവർത്തകരുടെ ജീവപര്യന്തം ഹൈക്കോടതി  ശരിവെച്ചു |url=http://anweshanam.com/index.php/kerala/news/vattappara-shaji-murder-cpm-workers-life-sentence |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=അന്വേഷണം |date=2016 സെപ്റ്റംബർ 6 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2002-09-06
|പാറക്കാട്ട് ശ്രീനിവാസൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|2001ൽ നടന്ന ആക്രമണത്തിൽ ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റ് ഒരു വർഷത്തിലേറെ ചികിത്സയിലായിരുന്നു. കണ്ണൂർ ഡിസിസി അംഗമായിരുന്നു.
|-
|2002-07-26
|വി വി അനീഷ് കൂടാളി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|സിപിഎം വിട്ട മറ്റൊരാളെ ലക്ഷ്യമിട്ടെത്തിയ സംഘം ആളുമാറി കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
|-
| 2002-05-22
| ശിഹാബ്
|
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| കൊല്ലപ്പെട്ട ബി.ജെ.പി. പ്രവർത്തകൻ ചാവശ്ശേരി ഉത്തമന്റെ ശവദാഹം കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന ജീപ്പിനു നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിൽ ജീപ്പ് ഡ്രൈവർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2002-05-22
| ചാവശ്ശേരി ഉത്തമൻ (42)
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 22 പ്രതികൾ, 17 പ്രതികളെ വിചാരണ വേളയിൽ വെറുതെ വിട്ടു. ബാക്കി അഞ്ച് പ്രതികളേയും കുറ്റക്കാരല്ല എന്ന് കണ്ട് കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ആർ.എസ്.എസ്. പ്രവർത്തകനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ കേസിൽ സി.പി.എം. പ്രവർത്തകരായ അഞ്ചുപേരെ വെറുതെവിട്ടു |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.802999 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ജനുവരി 17 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804103649/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.802999 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| തലശ്ശേരിയിൽ നിന്ന് ഇരിട്ടിയിലേക്ക് പോകുകയായിരുന്ന സ്വകാര്യബസ്സിന് ബോംബെറിഞ്ഞ് ബസ്സിൽകയറി ഡ്രൈവറായ ഉത്തമനെ വെട്ടിക്കാലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. 2016-ൽ ഉത്തമന്റെ മകൻ രമിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2002-05-22
| അമ്മുവമ്മ
|
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| കൊല്ലപ്പെട്ട ബി.ജെ.പി. പ്രവർത്തകൻ ചാവശ്ശേരി ഉത്തമന്റെ ശവദാഹം കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന ജീപ്പിനു നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2002-05-04
| ലത്തീഫ്
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| 
|-
| 2002-03-17
| റെജി ഫ്രാൻസിസ്
| rowspan=&quot;2&quot; | തീരസംഘം
| rowspan=&quot;4&quot; | ആലപ്പുഴ
| rowspan=&quot;4&quot; | തൈക്കൽ
| rowspan=&quot;2&quot; | ബിഎംഎസ്
| rowspan=&quot;4&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; | തൈക്കൽ കലാപം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 2002 മാർച്ച് 15ന് തൊഴിൽ തർക്കത്തെ തുടർന്ന് തീരസംഘം - ബിഎംഎസ് പ്രവർത്തകർ ഏറ്റുമുട്ടി. മൂന്നുപേർ അന്നേദിവസവും പരിക്കേറ്റ തീരസംഘം പ്രവർത്തകൻ റെജി പിറ്റേദിവസവും മരിച്ചു. കൊല്ലപ്പെട്ട ഒരു ബിഎംഎസ് പ്രവർത്തകൻ കടലിൽ വീണാണ് മരിച്ചത്. മൃതദേഹം ഇന്നും കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
|-
| 2002-03-15
| വിൻസെന്റ് വേലിക്കകത്ത്
|-
| 2002-03-15
| പീതാംബരൻ
| rowspan=&quot;2&quot; | ബിഎംഎസ്
| rowspan=&quot;2&quot; | തീരസംഘം
|-
| 2002-03-15
| സുമേഷ്
|-
| 2002-03-02
| സുനിൽ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| 
|-
| 2002-03-02
| സുജീഷ്
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| 
|-
| 2002-02-05
| താഴെയിൽ അഷറഫ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| 6 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തലശ്ശേരി കോടതി വിധിച്ചു.
| പാനൂർ ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ വെച്ചാണ് കൊലപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=അഷ്റഫ് വധം: ആറ് ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപരന്ത്യം |url=https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2017/11/23/rss-workers-sent-for-life-term-imprisonment.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |date=2017 നവംബർ 23 |ref=മനോരമ ന്യൂസ് |archive-date=2017-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123130731/http://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2017/11/23/rss-workers-sent-for-life-term-imprisonment.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2002-02-02
| മോഹനൻ
| ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
| എറണാകുളം
| പിറവം
| സി.ഐ.ടി.യു
|
| യൂണിയൻ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ വീട്ടിൽ കയറി വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|2001-04-19
|വീരേന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കാസർഗോഡ് 
|ചാമക്കൊച്ചി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
| 2001-04-10
| രാജീവൻ
| [[സിപിഐഎം]] / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2001
|പി. കൃഷ്‌ണൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|മുസ്ലീം ലീഗ്
|
|
|-
| 2001
| ബിജു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2001
|എം. വിജയൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2001-06-02
| ഇടന്തുള്ളിൽ ബിനു
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| കോഴിക്കോട്,
| കല്ലാച്ചി
| [[എൻ.ഡി.എഫ്]]
| 6 പ്രതികൾ
| തെരുവൻ പറമ്പിൽ നബീസയെ മാനഭംഗപ്പെടുത്തിയെന്ന കേസിൽ മുഖ്യപ്രതിയായിരുന്നു ബിനു. ഈ കേസിൽ മാനഭംഗം നടന്നിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി വിധിച്ചിരുന്നു. കല്ലാച്ചി ടൗണിൽ ടാക്സി സ്റാന്റിൽ വച്ച് ബോംബെറിഞ്ഞ് ഭീകരാന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ച് കാർ ഡ്രൈവറായ ബിനുവിനെ വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബിനു വധക്കേസ്: ആറ് പ്രതികൾ കുറ്റക്കാർ |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2006/08/29/kerala-binu-murder-case.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 24 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2006 ഓഗസ്റ്റ് 29}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001-05-10
|തില്ലങ്കേരി ബിജൂട്ടി
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|6 പ്രതികൾ, ജില്ലാ സെക്ഷൻസ് കോടതി 3 പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ, 3 പേരെ വെറുതെ വിട്ടു.
|തെരഞ്ഞെടുപ്പ്‌ ദിവസം ബൂത്തിൽ ഇടതു മുന്നണി ഏജന്റായി ഇരുന്നശേഷം സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വീട്ടിലേക്ക്‌ മടങ്ങുകയായിരുന്ന വിജയനെ വായനശാലയ്ക്കു സമീപം ബോംബെറിഞ്ഞ്‌ വീഴ്ത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ്‌ കേസ്‌.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വധക്കേസ് : 3 ബിജെപിക്കാർക്ക് ജീവപര്യന്തം |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2007/05/29/kerala-three-bjp-activists-life-term.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2007 മേയ് 29}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001-03-23
|ഹരിചരൺ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ)
|കാസർഗോഡ്
|ബന്തടുക്ക
|സിപിഎം
|
|ജന്മദിനത്തിൽ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി മർദ്ദിച്ച ശേഷം വെടിവെച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|2001-01-27
|ടി. വി. ദേവദാസ്
|കോൺഗ്രസ് (ഐ)
|കാസർഗോഡ്
|പുല്ലൂർ പെരിയ
|സിപിഎം
|പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
|യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് ചാലിങ്കൽ യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ദേവദാസിനെ ജോലി കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന വഴി വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|2000
|സകേഷ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2000
| സി.കെ. ചന്ദ്രൻ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 2000
| ചന്ദ്രഗഡൻ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 2000
| പുലപ്പാടി ശ്രീജിത്ത്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000
|ടി എം രജീഷ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്. 
|
|
|-
| 2000
| മുല്ലോളി വിജേഷ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000
|ഇ. ജയശീലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2000-12-05
| അരീക്കൽ അശോകൻ വലിയപറമ്പത്ത്
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2000-11-30
| ഡൊമനിക്
| തീരസംഘം
| ആലപ്പുഴ
| അർത്തുങ്കൽ
| [[സിപിഐഎം]]
| പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ശിക്ഷ വിധിച്ചു
| ലത്തീൻ സമുദായത്തിന്റെ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സംഘടനയായ തീരസംഘം അർത്തുങ്കൽ മേഖലയിൽ ശക്തിപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് നടന്ന കൊലപാതകം
|-
| 2000-10-26
| മുല്ലോളി രാജേഷ്
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000-04-27
|വിജയൻ
|ബി.ജെ.പി.
|കാസർഗോഡ്
|
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ നേതാവ് ഭാസ്ക്കര കുമ്പളയെ കൊലപ്പെടുത്തിയ കേസിലെ നാലാം പ്രതിയായിരുന്നു വിജയൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=കാസർകോട്ട് ബി.ജെ.പി പ്രവർത്തകനെ വെട്ടിക്കൊന്നു |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/04/27/ker-murder.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2000 ഏപ്രിൽ 27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2000-04-08
|പി.ജി.വിജയൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|മാനടുക്കം
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000-04-01
|പി.വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|ഗുരുപുരം
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000-03-01
|നാരായണനായക്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|ചാമക്കൊച്ചി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ)
|
|
|-
| 2000-02-18
| കെ. സജീവൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| 1999
| പരൽ ശശി
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1999
| വി. സരേഷ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1999
|വി പി പ്രദീപൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1999-12-03
| കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി.
|
|
|-
| 1999-12-02
| പുളിനോളി ബാലൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1999-12-02
| ചാത്തന്റവിടെ കൃഷ്‌ണൻ നായർ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
| വീട്ടിൽ കയറി, അമ്മയുടേയും ഭാര്യയുടേയും മക്കളുടേയും മുന്നിലിട്ട് വെട്ടിക്കൊന്നു.
|-
| 1999-12-02
| പലോറത്ത് കനകരാജ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1999-12-01
| വി പി മനോജ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1999-12-01
| പ്രകാശൻ പടിക്കലക്കണ്ടി
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1999-12-01
| [[കെ.ടി. ജയകൃഷ്ണൻ വധം|കെ.ടി. ജയകൃഷ്ണൻ]]
| ബി.ജെ.പി. - യുവമോർച്ച
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ ഈസ്റ്റ് മൊകേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| സുപ്രീം കോടതിയിൽ ഒരു പ്രതിക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ. നാല് പേരെ വെറുതെ വിട്ടു.
| ക്ലാസ് മുറിയിൽ കയറി കുട്ടികളുടെ മുന്നിലിട്ട് അദ്ധ്യാപകനായ ജയകൃഷ്ണനെ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
| 1999-08-28
| ടി.വി. ദാസൻ / കോടിയേരി ദാസൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി / കോടിയേരി / പാറാൽ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
| മൽസ്യ വിൽപ്പനയ്ക്കിടയിലാണ് വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
|1999-04-09
|മുരുകാനന്ദൻ
|എ.ബി.വി.പി
|തിരുവനന്തപുരം
|പേരൂർക്കട
|എസ്.എഫ്.ഐ
|
|ധനുവച്ചപുരം കോളേജിലെ വിദ്യാർത്ഥി സംഘർഷത്തെ തുടർന്ന് 20അംഗ സംഘം മർദ്ദിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1998-11-28
|സുരേന്ദ്രൻ 
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ് 
|കാഞ്ഞങ്ങാട്
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1998-11-02
| കുഞ്ഞിപറമ്പത്ത് കുഞ്ഞിരാമൻ
| ബി.ജെ.പി. 
| കണ്ണൂർ
|
|  സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1998-11-01
| കേളോത്ത് പവിത്രൻ S/O ചാത്തു
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| 
| 
|-
| 1998-11-01
| പുരുഷു
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1998-05-18
| ഷാജി
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1998-05-13
| ചെല്ലട്ടൻ ചന്ദ്രൻ
| [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| ബസ് യാത്രയിൽ കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|1998
|സുന്ദരൻ മാസ്റ്റർ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1998
|കേളോത്ത്‌ പവിത്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|
|
|
|-
| 1997-11-09
| കെ. വി. പോൾ
| ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ലീഗ്
| കോട്ടയം
| 
| സിപിഐ എം.എൽ/റെഡ് ഫ്ലാഗ്
|
| തീവ്ര ഇടത് സംഘടനകളിൽ കെ. വി. പോൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയനായതിനെ തുടർന്ന് ഉണ്ടായ അസൂയ മൂലം
|-
| 1997-10-09
| ദേവസ്യ / കുഞ്ഞൂഞ്ഞ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1997
| പ്രദീപൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 1997
| എം കെ സുരേന്ദ്രൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1997-04-22
|ഭാസ്‌കര കുമ്പള
|[[സിപിഐഎം]]
|കാസർഗോഡ്
|
|ബി.ജെ.പി.
|
|ബസിൽ കയറിയാണ് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
|1997-02-25
|സുഗേഷ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|
|
|
|-
|1997-02-25
|പി.വി സുരേന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1996-11-19
|മേക്കിലേരി ഭരതൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1996-10-21
|ബിംബി
|എ.ബി.വി.പി
|കോട്ടയം
|ചങ്ങനാശേരി
|എസ്.എഫ്.ഐ
|
|എസ്.എഫ്.ഐ സമരത്തിനിടെ ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് മർദ്ദനമേൽക്കുകയായിരുന്നു.
|-
| 1996-09-17
| പി.എസ്. അനു
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| പത്തനംതിട്ട
| പരുമല പമ്പ ദേവസ്വം ബോർഡ് കോളേജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പ്രതികളായ 18 പേരെയും പത്തനംതിട്ട അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| കോളേജിൽ നടന്ന സംഘട്ടനത്തിൽ എസ്.എഫ്.ഐ പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനായി പമ്പാ നദിയിൽ ചാടിയെന്നും നീന്തികയറി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചവരെ കല്ലെറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്. അതിനിടയിൽ അനു, സുജിത്, കരുണാകരൻ എന്നിവർ മുങ്ങി മരിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;പരുമല&quot;&gt;{{cite news |title=പരുമലയിൽ വിദ്യാർഥികൾ മരിച്ച കേസിലെ പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/06/28/ker-parumala.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 2 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2000 ജൂൺ 28}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1996-09-17
| എസ്. സുജിത്
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| പത്തനംതിട്ട
| പരുമല പമ്പ ദേവസ്വം ബോർഡ് കോളേജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പ്രതികളായ 18 പേരെയും പത്തനംതിട്ട അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| കോളേജിൽ നടന്ന സംഘട്ടനത്തിൽ എസ്.എഫ്.ഐ പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനായി പമ്പാ നദിയിൽ ചാടിയെന്നും നീന്തികയറി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചവരെ കല്ലെറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്. അതിനിടയിൽ അനു, സുജിത്, കരുണാകരൻ എന്നിവർ മുങ്ങി മരിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;പരുമല&quot;/&gt;
|-
| 1996-09-17
| കിം. കരുണാകരൻ
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| പത്തനംതിട്ട
| പരുമല പമ്പ ദേവസ്വം ബോർഡ് കോളേജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പ്രതികളായ 18 പേരെയും പത്തനംതിട്ട അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| കോളേജിൽ നടന്ന സംഘട്ടനത്തിൽ എസ്.എഫ്.ഐ പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനായി പമ്പാ നദിയിൽ ചാടിയെന്നും നീന്തികയറി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചവരെ കല്ലെറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്. അതിനിടയിൽ അനു, സുജിത്, കരുണാകരൻ എന്നിവർ മുങ്ങി മരിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;പരുമല&quot;/&gt;
|-
| 1996-08-13
| മുതലമട മണി
| ബി.ജെ.പി.
| പാലക്കാട്
| മുതലമട
| അൽഉമ്മ
| രണ്ട് പ്രതികൾക്ക് ഇരട്ട ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ വിധിച്ചു. 
| മുതലമട ചുള്ളിയാർ ഡാമിൽ 1990 നടന്ന ഷംസുദ്ദീന്റെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായും അൽ ഉമ്മ സംഘടന വളർത്തുന്നതിനുമായിരുന്നു കൊലപാതകമെന്നാണു പ്രോസിക്യൂഷൻ വാദം.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബി ജെ പി പ്രവർത്തകൻ മുതലമട മണി കൊല്ലപ്പെട്ട കേസിൽ ഒന്നും നാലും പ്രതികൾക്ക് ഇരട്ട ജീവപര്യന്തം |url=http://www.sirajlive.com/2015/03/18/171229.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 4 |publisher=സിറാജ് |date=2015 മാർച്ച് 18}}&lt;/ref&gt; മണി ബി.ജെ.പി. മണ്ഡലം പ്രസിഡന്റായിരുന്നു.
|-
| 1996-05-25
| പന്ന്യന്നൂർ ചന്ദ്രൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| [[സിപിഐഎം]]
| പ്രതികളായ 4 പേർക്ക് ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി വധശിക്ഷ വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പന്ന്യന്നൂർ ചന്ദ്രൻ വധം: പ്രതികൾക്ക് വധശിക്ഷ|url=https://malayalam.oneindia.com/news/2002/11/12/ker-chandran-case.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2002 നവംബർ 12}}&lt;/ref&gt;
| ചന്ദ്രൻ ബിജെപി കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. സ്കൂട്ടറിൽ ഭാര്യയോടൊത്ത് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
| 1995
| കേളു
| [[ബി.ജെ.പി.]] 
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
| 
|
|-
| 1995-12-12
| മാമൻ വാസു / പി. വാസു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[ബി.ജെ.പി.]], [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| 5 പ്രതികൾക്ക് തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ സെഷൻസ് (4) ജില്ലാ കോടതി ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ വിധിച്ചു. അപ്പീൽ ഹർജിയിൽ ഹൈക്കോടതി എല്ലാവരേയും വെറുതെ വിട്ടു. 2018-ൽ കോടതിയിൽ കീഴടങ്ങിയ രണ്ടാം പ്രതിയുടെ വിചാരണ നടക്കുകയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മാമൻ വാസു വധം; അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ 27ന് വിസ്തരിക്കും |url=http://kannurnews.in/news/details/maman-vasu-murder-case |accessdate=2019 മാർച്ച് 16 |publisher=കണ്ണൂർ വാർത്ത |date=2018 ജൂലൈ 24 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| 1995-10-26
| വി. ദാസൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| ആന്തൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1995-06-27
| സജിത് ലാൽ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - കെ.എസ്.യു
| കണ്ണൂർ.
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1995-05-21
| വടക്കേക്കര എബ്രാഹം
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| 
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1995-02-25
| ബെന്നി അബ്രഹാം
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| പയ്യന്നൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല]]ക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു.
|-
| 1995-01-06
| വലരിയിൽ കുട്ടച്ചൻ (മാത്യു)
| ജെ.എസ്.എസ്
| ഇടുക്കി
| സേനാപതി
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
| 6 പ്രതികളെയും വെറുതെവിട്ടു
| സിപിഎം വിട്ട് ജെ.എസ്.എസിൽ ചേർന്നതിന്റെ പ്രതികാരമായി കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1994-12-04
| തൊഴിയൂർ സുനിൽ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| ത്രിശ്ശൂർ
| ഗുരുവായൂർ, മണ്ണാകുളം
| [[ജം ഇയത്തൂൽ ഹിസാനിയ]]
| 2012-ൽ യഥാർത്ഥ പ്രതികളെ കുറിച്ച് സൂചനകൾ കിട്ടുന്നതിന് മുൻപ് 10 സി.പി.എം. പ്രവർത്തകർക്കെതിരെ കേസ് എടുക്കുകയും 1997-ൽ ത്രിശ്ശൂർ ജില്ലാ അഡീഷണൻ സെഷൻസ് കോടതി 4 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ നൽകുകയുണ്ടായി. 
| പുലർച്ചെ രണ്ട് മണിക്ക് വീട്ടിൽ കയറി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. ആ അക്രമണത്തിൽ സഹോദരന്റെ ഇടതുകൈ അക്രമികൾ വെട്ടിമാറ്റി. അച്ചൻ കുഞ്ഞിമോന്റെ കൈവിരലും അമ്മ കുഞ്ഞിമ്മുവിന്റെ ചെറിയും മുറിഞ്ഞു. മൂന്നാം പ്രതിയാക്കി ഷെമീർ ഒളിവിൽ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആറാം പ്രതി സുബ്രമണ്യൻ വിചാരണക്കിടെ കൊല്ലപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/crime-news/rss-worker-sunil-murder-case-1.4193153 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-10-13 |archive-date=2019-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013065700/https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/crime-news/rss-worker-sunil-murder-case-1.4193153 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 1994-11-29
| കൊച്ചുപുരയ്ക്കൽ ജോസ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1994-04-19
| പള്ളിപരിയാരത്ത് മോഹനൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
|1994-03-24
|കാഞ്ഞിലേരി സത്യൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 1994-03-21
| കൊല്ലനണ്ടി രാജൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം. 
|
|
|-
| 1994-03-03
| ആർ. കണ്ണൻ
| കോൺഗ്രസ് 
| പാലക്കാട്
| കണ്ണമ്പ്ര
| [[സിപിഐഎം]]
|
| യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലം സെക്രട്ടറി ആയിരുന്ന കണ്ണനെ തൃശ്ശൂരിൽ ജോലിക്ക് പോയി വരുന്ന വഴി ബസ് തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
| 1994-02-28
| സി. എ. മോഹനൻ
| കോൺഗ്രസ് 
| തൃശൂർ
| ചാവക്കാട്
| [[സിപിഐഎം]]
| പ്രതികൾക്ക് വിചാരണ കോടതി ജീവപര്യന്തം വിധിച്ചു. ഹൈക്കോടതി വെറുതേ വിട്ടു
| സിപിഎം വിട്ട് കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നതിന്റെ പേരിൽ കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. കോൺഗ്രസ് നേതാവ് ഗോപപ്രതാപൻ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുജനാണ്
|-
| 1994-02-19
| ഗോവിന്ദൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| തളിപ്പറമ്പ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|
|
|-
|1994-01-26
|[[കെ.വി. സുധീഷ്]]
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|കണ്ണൂർ
| കൂത്തുപറമ്പ്
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|വീട്ടിൽ കയറി അച്ചന്റേയും അമ്മയുടേയും മുന്നിലിട്ടാണ് വെട്ടിക്കൊന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=പരവത്ത് |first1=ബിജു |title=25 വർഷം, 104 രക്തസാക്ഷികൾ |url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/kazhcha/-malayalam-news-1.1388606 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 സെപ്റ്റംബർ 28 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804081726/https://www.mathrubhumi.com/kannur/kazhcha/-malayalam-news-1.1388606 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 1993
| അനിൽകുമാർ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 1993-09-29
| ശ്രീകാന്ത്
| [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
| കണ്ണൂർ
| മുഴപ്പിലങ്ങാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 1993-06-06
| തടിക്കുളങ്ങര ജോർജ്
| കോൺഗ്രസ് 
| പാലക്കാട്
| അയിലൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന നേതാവ് കൂടിയായിരുന്ന ജോർജിനെയും അനുജൻ ജേക്കബിനെയും ബസ് തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
| 1993-06-06
| തടിക്കുളങ്ങര ജേക്കബ്
| കോൺഗ്രസ് 
| പാലക്കാട്
| അയിലൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന നേതാവ് കൂടിയായിരുന്ന ജോർജിനെയും അനുജൻ ജേക്കബിനെയും ബസ് തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
| 1993-06-01
| യോഹന്നാൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| വളക്കൈ
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1993-03-04
| നാൽപ്പാടി വാസു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി, പുലിയങ്ങോട്ട്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കെ. സുധാകരൻ എംഎൽഎയെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്ന് ആരോപിച്ച് ഗൺമാൻ ജോൺ ജോസഫ് നാല്പടി വാസുവിനെ വെടിവെക്കുകയായിരുന്നു. ഗൺമാൻ ജോൺ ജോസഫ് ഉൾപ്പടെ 12 പ്രതികളെയും തലശേരി അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. കെ. സുധാകരൻ എംഎൽഎയെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്ന് ആരോപിച്ച് സിപിഎം പ്രവർത്തകരെ പ്രതികളാക്കി നല്കിയ കേസിലെ പ്രതികളെയും വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=നാല്പാടി വാസു വധം:സുധാകരനെ വെറുതെവിട്ടു |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/11/22/ker-nalpadi.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2000 നവംബർ 22}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| 1992-07-15
| ജോബി ആൻഡ്രൂസ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| കോഴിക്കോട്
| താമരശ്ശേരി
| മുസ്ലീം ലീഗ് / എം.എസ്.എഫ്. - കോൺഗ്രസ് (ഐ.) കെ.എസ്.യു.
|
| എസ്.എഫ്.ഐ. ജാഥയെ അക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1992-07-07
| ചോയൻ രാജീവൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| ബിജെപി / ആർ എസ് എസ്
|
|
|-
| 1992-06-13
| കെ നാണു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| ഹോട്ടലിലേക്ക് ബോംബെറിഞ്ഞ് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
|1992-05-16
|കല്ലാടൻ ചന്ദ്രൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1992-03-04
| ബാലകൃഷ്ണൻ
| കോൺഗ്രസ് ഐ.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| യുവജനോൽസവ വേദിയിൽ ബാഡ്ജ് വിതരണവുമായി ബദ്ധപ്പെട്ട തർക്കമാണ് കൊലയിലേക്ക് നയിച്ചത്.
|-
| 1992-02-29
| ആർ.കെ. കൊച്ചനിയൻ
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| തൃശ്ശൂർ
| തൃശ്ശൂർ നഗരം
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
|
| യുവജനോൽസവ വേദിയിൽ ബാഡ്ജ് വിതരണവുമായി ബദ്ധപ്പെട്ട തർക്കമാണ് കൊലയിലേക്ക് നയിച്ചത്.
|-
| 1991-03-26
| കാപ്പാട് വസന്തൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1991-07-20
| ജോസഫ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1991-03-01
| ജോർജ് ഡി ക്രൂസ്
| കോൺഗ്രസ്
| തിരുവനന്തപുരം
| തുമ്പ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർക്ക് നേരെ നടന്ന ബോംബേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1990-09-28
| കെ.പി. സുരേന്ദ്രൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കാസർഗോഡ് 
| ചീമേനി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല]]ക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു. യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.
|-
| 1990-08-17
| സാദലി s/o അസൈനാർ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1990-08-17
| ആമപ്പാറക്കൽ യാസിർ
| 
| മലപ്പുറം
| തിരൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 9 പ്രതികളേയും മഞ്ചേരി കോടതി വെറുതെ വിട്ടു. പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടത് സുപ്രീം കോടതിയും ശരി വെച്ചു.
| അയ്യപ്പൻ മതം മാറി യാസിർ ആയതിലെ വൈരാഗ്യമാണ് കൊലയിൽ കലാശിച്ചത്. രണ്ടാം പ്രതി കെ. രവീന്ദ്രൻ 2007 ജനുവരിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. എൻ.ഡി.എഫുകാർ കൊന്നുവെന്നായിരുന്നു കേസ്&lt;ref name=&quot;raveendran_oneindia&quot;&gt;{{cite news |title=ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകന്റെ വധം: എൻഡിഎഫ് പ്രവർത്തകരെ വെറുതെവിട്ടു, തെളിവില്ലെന്ന് കോടതി |url=https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/raveendran-murder-case-manjeri-court-aquited-accused/articlecontent-pf205504-189316.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2017 ഡിസംബർ 21}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 1990-06-28
| എം.എം. ജോസ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ.എൻ.ടി.യു.സി.
| കാസർഗോഡ് 
| ചീമേനി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല]]ക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു. ചുമട്ടുതൊഴിലാളിയായിരുന്ന ജോസിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ വെച്ച് ചുറ്റിക കൊണ്ട് തലക്കടിച്ച് കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1990-06-07
| പ്രഫസർ സഖറിയാ കാട്ടുവള്ളിൽ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ് (ബി)
| കൊല്ലം
| അഞ്ചൽ
| സി.പി.ഐ.എം
| 
| അഞ്ചൽ സെയിന്റ് ജോൺസ് കോളേജ് അദ്ധ്യാപകനും കെ.ടി.യു.സി(ബി) സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗവുമായിരുന്നു. ഒരു തൊഴിൽ തർക്കത്തെ തുടർന്ന് കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു
|-
|1990-04-14
|അപ്പച്ചൻ
|സി.പി.ഐ.എം
|കാസർഗോഡ്
|ബന്തടുക്ക 
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
| 1990-04-12
| ഇ. എച്ച്‌ മുഹമ്മദ്, എ.എസ്.ഐ കണ്ണമാലി സ്റ്റേഷൻ 
| 
| എറണാകുളം
| കുമ്പളങ്ങി
| [[സിപിഐഎം]]
| 3 പ്രതികൾ
| കുമ്പളങ്ങിയിൽ നടന്ന സിപിഎം - കോൺഗ്രസ് സംഘർഷം തടയാൻ നടത്തിയ പട്രോളിംഗിനിടെ കുത്തേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു
|-
| 1990-01-18
| പുല്ലായിക്കോടി പത്ഭനാഭൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ 
| പയ്യന്നൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
|
|-
|}
=== 1980 - 1989 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| 1989-09-12
| കാര്യത്ത്‌ രമേശൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[മുസ്ലീം ലീഗ്]]
|
|
|-
| 1989-08-03
| ടി.കെ. വിശ്വനാഥൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]] / [[ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.]]
|
|
|-
| 1989-03-03
| സുഭാഷ്
| സിപിഐ/എ.ഐ.ടി.യു.സി
| എറണാകുളം
| പേട്ട, തൃപ്പൂണിത്തുറ
| സിപിഐഎം/സി.ഐ.ടി.യു
|
| യൂണിയൻ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ നടന്ന കൊലപാതകം
|-
| 1988-11-30
| പഞ്ചമരാജൻ
| കെ.എസ്.യു/യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| ആലപ്പുഴ
| പത്തിയൂർ
| സിപിഐഎം/ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
| 14 പ്രതികൾ. 4 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. അതിൽ 2 പേർക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
| പ്രാദേശികമായി നടന്ന കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ പഞ്ചമരാജനെ വീടിന് മുൻപിൽ വെച്ച് കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി. മകനെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിനിടെ പിതാവായ പുരുഷോത്തമനും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1988-11-30
| പുരുഷോത്തമൻ
| കോൺഗ്രസ്
| ആലപ്പുഴ
| പത്തിയൂർ
| സിപിഐഎം/ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
| 14 പ്രതികൾ. 4 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. അതിൽ 2 പേർക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
| പ്രാദേശികമായി നടന്ന കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ പഞ്ചമരാജനെ വീടിന് മുൻപിൽ വെച്ച് കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി. മകനെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിനിടെ പിതാവായ പുരുഷോത്തമനും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1988-04-27
| മൗവഞ്ചേരി രാജൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1988-03-31
| പീറ്റക്കണ്ടി പ്രഭാകരൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1987-11-18
| ദാമോദരൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
| 
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| 
| 
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|കെ.വി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|പി. കുഞ്ഞപ്പൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|ആലവളപ്പിൽ അമ്പു]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|സി. കോരൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|എം. കോരൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|പിലാന്തോളി കൃഷ്ണൻ]]
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. ഇതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധം അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസ് തീ വെച്ച് 5 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1986-07-22
| താഴെപുരയിൽ കനകൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1986-05-26
| ദിനേശൻ
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 1986-05-26
| തയ്യിൽ ഹരീന്ദ്രൻ
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 1986-04-17
| പുതിയാണ്ടി ഭരതൻ
| [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] 
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1985-05-23
| എൻ. വിജയകുമാർ
| [[കെ.എസ്.യു]]
| തിരുവനന്തപുരം
| ആറ്റിങ്ങൽ
| [[എ.ബി.വി.പി]]
|
| ആറ്റിങ്ങൽ ITIയിലെ വിദ്യാർത്ഥി സംഘട്ടനത്തെ തുടർന്ന് വിളിച്ചുചേർത്ത സർവ്വകക്ഷി യോഗത്തിനിടെ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു
|-
| 1985-05-17
| കരുണൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1984-10-09
| പി. കെ. ഭവദാസ്
| സി.പി.ഐ
| പാലക്കാട്
| മരുതറോഡ്
| സി.പി.ഐ.എം
| 
| മരുതറോഡ് പഞ്ചായത്ത് വൈസ് പ്രസിഡന്റും യുക്തിവാദി നേതാവുമായിരുന്നു. ഈ കേസിലെ സാക്ഷിയും പിന്നീട് കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1984-09-07
| എം.എസ്. പ്രസാദ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പത്തനംതിട്ട
| ചിറ്റാർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
| 
| സി.വി. ജോസ് വധക്കേസിലെ ഒന്നാം സാക്ഷിയും എസ്.എഫ്.ഐ. ജില്ലാ വൈസ് പ്രസിഡന്റുമായിരുന്നു. 
|-
| 1984-08-06
| കെ. വി. തോമസ്
| [[കോൺഗ്രസ്-ഐ]]
| കണ്ണൂർ
| കോളയാട്
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
| 
| കോൺഗ്രസ് കൂത്തുപറമ്പ് ബ്ലോക്ക് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു
|-
| 1984-01-12
| കോച്ചംകണ്ടി രാഘവൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| 
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1983-12-03
| തോമസ് വർഗീസ് (അനിൽ) 
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പത്തനംതിട്ട
| ചിറ്റാർ, വയ്യാറ്റുപുഴ
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
| വീട് വളഞ്ഞ് അക്രമിച്ചാണ് കൊലപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web |title=കൗമാരക്കാരനെ കൊലചെയ്ത ആർഎസ്എസ് പൈശാചികത്വം |url=http://chintha.in/index.php/2013-11-15-14-31-07/2013-07-25-17-01-39/1711-2015-12-03-09-48-22 |website=ചിന്ത വാരിക |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|1983-06-01
|അച്യുതക്കുറുപ്പ്
|സിപിഐഎം
|ആലപ്പുഴ
|ചെന്നിത്തല
|ആർ.എസ്.എസ്
|
|ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരായ മുരളി, കലാധരൻ എന്നിവരുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്
|-
|1983-05-21
|പൊന്നൻ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-05-21
|നെൽസൺ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-05-21
|സേവ്യർ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-05-21
|കുഞ്ഞുകുഞ്ഞ് കുരിശിങ്കൽ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-02-22
|പാറാലി പവിത്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1983-01-16
|മുള്ളൻചിറ മത്തായി
|കോൺഗ്രസ്
|ഇടുക്കി
|ഉടുമ്പൻചോല
|സിപിഎം
|പ്രതികളെ വെറുതേവിട്ടു. എം.എം. മണിയുടെ മണക്കാട് പ്രസംഗത്തെത്തുടർന്ന് പുനരന്വേഷണം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും പുതുതായി തെളിവുകളൊന്നും ലഭിച്ചില്ല
|വീട്ടിലേക്കുള്ള സാധനങ്ങൾ വാങ്ങി വരുന്നവഴി മർദ്ദിച്ചു കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|1982-11-13
|[[ബേബി അഞ്ചേരി വധം|അഞ്ചേരി ബേബി]]
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / ഐ.എൻ.റ്റി.യു.സി.
|ഇടുക്കി
|ഉടുമ്പൻചോല
|സി.പി.ഐ.എം.
|9 പ്രതികൾ. കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ച തെളിവുകളും തൊണ്ടികളും വ്യാജമായിരുന്നതിനാലും 7 ദൃക്‌സാക്ഷികളും കൂറുമാറിയതിനാലും 1985 മാർച്ചിൽ കേസ് അവസാനിപ്പിച്ചു. എം.എം. മണി (സി.പി.എം.) 2012-05-25-ന് നടത്തിയ പ്രസംഗത്തെ തുടർന്ന് പുനരന്വേഷണത്തിന് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.
|തൊഴിൽ തർക്കം പറഞ്ഞു തീർക്കാനെന്ന വിധം വിളിച്ചു വരുത്തി മണത്തോട്ടിലെ ഏലക്കാട്ടിൽ ഒളിച്ചിരുന്നാണ് എതിരാളികൾ ബേബിയെ വെടിവച്ചത്. അറുപതിലധികം വെടിയുണ്ടകൾ ദേഹത്തു തറച്ചുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1982-12-17
| സി.വി. ജോസ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പത്തനംതിട്ട
| കാത്തോലിക്കേറ്റ് കോളേജ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
| 
| പ്രിൻസിപ്പാളിന്റെ ഓഫീസിന് മുന്നിൽ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടു. കോളേജിലെ ആർട്സ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.
|-
|1982-07-29
|ചാമുണ്ണി
|കോൺഗ്രസ്
|പാലക്കാട്
|ചിതലി
|സിപിഎം
|
|മർദ്ദിച്ച് പാടത്തെ ചെളിയിൽ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തി കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1982-06-15
|മുരളി
|[[ആർ.എസ്.എസ്]]
|ആലപ്പുഴ
|ചെന്നിത്തല
|[[സിപിഐഎം]]
|
|ക്ഷേത്രക്കുളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ഇരുവരെയും ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. ഇതിന് പ്രതികാരമായി അച്യുതക്കുറുപ്പ് എന്ന സിപിഎം നേതാവും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|1982-06-15
|കലാധരൻ
|[[ആർ.എസ്.എസ്]]
|ആലപ്പുഴ
|ചെന്നിത്തല
|[[സിപിഐഎം]]
|
|ക്ഷേത്രക്കുളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ഇരുവരെയും ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. ഇതിന് പ്രതികാരമായി അച്യുതക്കുറുപ്പ് എന്ന സിപിഎം നേതാവും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|1981-11-23
|തെക്കയിൽ ജോണി
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കേരള കോൺഗ്രസ് (മാണി)
|
|
|-
| 1981-11-19
| രാഘവൻ
| ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
| തൃശൂർ
| ചാലക്കുടി
| സി.ഐ.ടി.യു
|
| ചാലക്കുടി മേലൂരിൽ ഉണ്ടായ ഐ.എൻ.ടി.യു.സി - സി.ഐ.ടി.യു തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ബോംബെറിഞ്ഞു വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
| 1981-11-19
| ജോസ്
| ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
| തൃശൂർ
| ചാലക്കുടി
| സി.ഐ.ടി.യു
|
| ചാലക്കുടി മേലൂരിൽ ഉണ്ടായ ഐ.എൻ.ടി.യു.സി - സി.ഐ.ടി.യു തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ബോംബെറിഞ്ഞു വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
|1981-10-21
|പി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1981-10-07
| വിൽസൺ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ) - യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കൊല്ലം
| കുണ്ടറ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് നേതാവ് വിൽസനെ അമ്മയുടെ മുന്നിലിട്ട് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തയ സംഭവം അന്ന് വളരെ വിവാദമായിരുന്നു
|-
| 1981-06-25
| ശശീന്ദ്രൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| [[സിപിഐഎം]]
| 
| വീടിന് മുന്നിൽ വെച്ച് ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയുടേയും മാതാപിതാക്കളുടേയും മുന്നിൽ വെച്ച് കൊലപെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|1981-07-20
|[[ദുർഗാദാസ് ]]
|ആർ.എസ്.എസ്
|കൊല്ലം
|നിലമേൽ
|എസ്.എഫ്.ഐ
|
|നിലമേൽ കോളേജിലെ എബിവിപി - എസ്.എഫ്.ഐ സംഘർഷം അറിഞ്ഞ് അവിടെയെത്തിയപ്പോൾ കുത്തേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു
|-
|1981-04-28
|രാധാകൃഷ്ണ മേനോൻ (രാജൻ)
|
|എറണാകുളം
|പനങ്ങാട്
|[[സിപിഐഎം]]
|പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതെവിട്ടെങ്കിലും യു.ഡി.എഫ് ഭരണത്തിൽ അപ്പീൽ പോയി പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
|ട്രാക്ടർ വിരുദ്ധ സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടന്ന കൊലപാതകം. [[പനങ്ങാട് കൊലക്കേസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ട്രാക്ടർ ഉപയോഗിച്ച് കൃഷി ചെയ്യുകയായിരുന്ന രാധാകൃഷ്ണ മേനോനെയും അമ്മാവൻ ശങ്കരൻകുട്ടി മേനോനെയും സമരക്കാർ ആക്രമിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.
|-
|1981-04-28
|ശങ്കരൻകുട്ടി മേനോൻ (തങ്കപ്പൻ)
|
|എറണാകുളം
|പനങ്ങാട്
|[[സിപിഐഎം]]
|പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതെവിട്ടെങ്കിലും യു.ഡി.എഫ് ഭരണത്തിൽ അപ്പീൽ പോയി പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
|ട്രാക്ടർ വിരുദ്ധ സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടന്ന കൊലപാതകം. [[പനങ്ങാട് കൊലക്കേസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ട്രാക്ടർ ഉപയോഗിച്ച് കൃഷി ചെയ്യുകയായിരുന്ന രാധാകൃഷ്ണ മേനോനെയും അമ്മാവൻ ശങ്കരൻകുട്ടി മേനോനെയും സമരക്കാർ ആക്രമിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.
|-
|1981-04-02
|എൻ. മെഹമൂദ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1981-04-01
|പാനിച്ചി മുഹമ്മദ്
|മുസ്ലീം ലീഗ്
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|[[സിപിഐഎം]]
|4 പ്രതികൾ
|സിപിഎം - ആർഎസ്എസ് സംഘർഷങ്ങൾക്കിടെ ആളുമാറി കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1981-04-01
|പത്മനാഭൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1981-02-23
|ഭരതൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐ]]
|
|സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ മുസ്തഫയുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി മൂവരെയും വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അട്ടമല കൊലക്കേസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
|-
|1981-02-23
|വാസു
|[[സിപിഐഎം]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐ]]
|
|സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ മുസ്തഫയുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി മൂവരെയും വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അട്ടമല കൊലക്കേസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
|-
|1981-02-23
|മണി
|[[സിപിഐഎം]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐ]]
|
|സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ മുസ്തഫയുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി മൂവരെയും വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അട്ടമല കൊലക്കേസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
|-
|1980-12-14
|മുസ്തഫ
|[[സിപിഐ]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐഎം]]
|പ്രതികളിൽ ചിലർ പിന്നീട് കൊല്ലപ്പെട്ടു
|സിപിഎം - സിപിഐ തർക്കങ്ങളുടെ ഭാഗമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു
|-
|1980
|ഹരീഷ്‌ബാബു
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പൊന്ന്യം
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-11-27
|ചെറുവാഞ്ചേരി ചന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പാട്യം
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-11-25
|പറമ്പത്ത്‌ ജയരാജൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|കുട്ടിമക്കൂൽ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-09-21
|കവിയൂർ രാജൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-06-09
|കരിപ്പായി ഫ്രാൻസിസ്
|കെ.എസ്.യു
|തൃശൂർ
|ചാലക്കുടി
|സി.പി.എം./സി.ഐ.ടി.യു
|
|കെ.എസ്.യു മുകുന്ദപുരം താലൂക് സെക്രട്ടറി ആയിരുന്ന ഫ്രാൻസിസിനെ കോളേജിലേക്ക് പോകുംവഴി കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
|1980-04-06
|കെ.വി. സുകുമാരൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-04-01
|കുറ്റിച്ചി രമേശൻ
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി വൈ എഫ് ഐ
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-01-16
|പാറാൽ ബേബി
|യു.ഡി.എഫ്
|കോട്ടയം
|ചങ്ങനാശേരി
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ തർക്കങ്ങളുടെ പേരിൽ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു എന്നാണ് കേസ്.
|-
|}
=== 1970 - 1979 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|1979-07-18
|മൂർക്കോത്ത്‌ ചന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-24
|യു പി ദാമു
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-13
|പി. ബാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-06
|തടത്തിൽ ബാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-06
|കെ വി ബാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-03-31
|പൂവാടൻ പ്രകാശൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-03-12
|ആലി രാധാകൃഷ്‌ണൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|എരുവട്ടി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1978
|പി. പവിത്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1978-10-26
|രാജു മാസ്റ്റർ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പാനൂർ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|സ്‌കൂളിൽനിന്ന്‌ വരുന്ന വഴി ആർ.എസ്‌.എസുകാർ അദ്ദേഹത്തെ വെട്ടിക്കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്
|-
|1977
|തങ്കച്ചൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1977-07-11
|കുന്നുമ്പ്രോൻ ഗോപാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തോലമ്പ്ര
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1977-07-11
|മാങ്ങാടൻ മധുസൂദനൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|മാലൂർ
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|
|-
|1977-07-01
|മരിയാടൻ മൊയ്തീൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|മാലൂർ
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|വെറുതേ വിട്ട പ്രതികളിൽ ഒരാളായ കട്ടൻ രാജു 2009ൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|കൊലപാതകം നടക്കുന്ന സമയത്ത് മൊയ്തീന്റെ ഭാര്യ ഗർഭിണിയായിരുന്നു. അങ്ങനെ ജനിച്ച മകൻ ഇസ്മായിലിന് തന്റെ പിതാവിനെ ഒരുനോക്ക് കാണാനുള്ള അവസരം നിഷേധിച്ചവരോട് കഠിനമായ പകയുണ്ടായി. ഇതേത്തുടർന്നാണ് വിവാദമായ കട്ടൻ രാജു വധം അരങ്ങേറിയത്
|-
|1977-04-20
|പി. പി. ബാലൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|കാടാച്ചിറ
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|അവിഭക്ത മുഴപ്പിലങ്ങാട് പഞ്ചായത്തംഗമായിരുന്നു
|-
|1977-04-18
|കെ. എൻ. ഭാസ്‌കരൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|ആലപ്പുഴ
|ഹരിപ്പാട്
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|
|-
|1977-04-15
|പാതിരിയാട് ഗംഗാധരൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|കൂത്തുപറമ്പ്
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|
|-
|1976
|ദാമോദരൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തിരുവട്ടൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലഘട്ടത്തിൽ
|-
| 1978-12
| ജി. ഭൂവനേശ്വരൻ
| സി.പി.ഐ.എം. / [[എസ്.എഫ്.ഐ.]]
| പത്തനംതിട്ട
| പന്തളം, എൻ.എസ്.എസ്. കോളേജ്
|  ഡി.എസ്.യു.
|
| കോളേജ് കാമ്പസിൽ വെച്ച് കുത്തിക്കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
|1976
|ജോസ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തിരുവട്ടൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലഘട്ടത്തിൽ
|-
|1976-12-30
|സി.എ.ജോസ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|ചപ്പാരപ്പടവ്
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1976
|നാരായണൻ
|കോൺഗ്രസ്
|കണ്ണൂർ
|പെരളശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|1976 ഒക്ടോബർ 17ലെ അക്രമത്തിൽ പരിക്കേറ്റ് ചികിത്സയിലിരിക്കെയാണ് മരിച്ചത്
|-
|1976-10-17
|ഭാസ്കരൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|പെരളശ്ശേരി
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1976-10-08
|പി. കുഞ്ഞിരാമൻ
|കോൺഗ്രസ്
|കണ്ണൂർ
|ആലച്ചേരി
|സിപിഐ
|
|
|-
|1976-06-05
|കൊളങ്ങരേത്ത്‌ രാഘവൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പന്തക്കപ്പാറ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കോൺഗ്രസ് നേതാവ് മമ്പറം ദിവാകരന് ഏഴ് വർഷം തടവ് ശിക്ഷ ലഭിച്ചു. 
|അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ ദിനേശ് ബീഡി ഓഫീസ് ബോംബെറിഞ്ഞ് അക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref name=&quot;mamburam divakaran&quot;&gt;{{cite news |title=പന്തക്കപ്പാറാ ദേശത്ത് ബീഡി തെറുക്കും രാഘവനെ ബോംബെറിഞ്ഞു കൊന്ന മമ്പറം ദിവാകരനെ ഭൂതകാലം വേട്ടയാടുന്നു... |url=http://www.marunadanmalayali.com/politics/elections/mambaram-divakaran-murder-case-43918 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=മറുനാടൻ മലയാളി |date=2016 മേയ് 2}}&lt;/ref&gt;
|-
|1975-10-17
|ജോസ്
|[[കോൺഗ്രസ്]]/[[ഐ.എൻ.ടി.യു.സി]]
|തൃശൂർ
|കുന്നംകുളം
|[[സിപിഐ]]/[[എ.ഐ.ടി.യു.സി]]
|
|കുന്നംകുളം മാർക്കറ്റിലെ തൊഴിൽതർക്കത്തെ തുടർന്നുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1975-10-17
|ജോർജ്
|[[കോൺഗ്രസ്]]/[[ഐ.എൻ.ടി.യു.സി]]
|തൃശൂർ
|കുന്നംകുളം
|[[സിപിഐ]]/[[എ.ഐ.ടി.യു.സി]]
|
|കുന്നംകുളം മാർക്കറ്റിലെ തൊഴിൽതർക്കത്തെ തുടർന്നുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1975-05-05
|എം വി കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1975-02-05
|കരുണാകരൻ പിള്ള
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|പത്തനംതിട്ട
|ഏനാദിമംഗലം
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1979-02-24
|പി.കെ. രാജൻ&lt;ref name = &quot;p k rajan&quot;&gt;{{cite news |title=പി കെ രാജൻ രക്തസാക്ഷിദിനം ആചരിച്ചു |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-28-02-2017/626788 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=ദേശാഭിമാനി |date=2017 ഫെബ്രുവരി 28 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725232140/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-28-02-2017/626788 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|എറണാകുളം
|തൃപ്പൂണ്ണിത്തറ ആയൂർവേദ കോളേജ്
|കോൺഗ്രസ് (യു) / കെ.എസ്.യു.
| 
|
|-
|1974-03-09
|റഷീദ്
|മുസ്ലിം ലീഗ്/എം.എസ്.എഫ്
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ സൗത്ത്
|സിപിഎം/എസ്.എഫ്.ഐ
|
|ആലപ്പുഴ മുഹമ്മദൻസ് സ്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥി റഷീദിനെ രാഷ്ട്രീയ വിരോധത്താൽ എസ്.എഫ്.ഐക്കാർ കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
|1974-01-12
|മാവിലാട്ട് മഹമൂദ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mavilattmahamood.com/|title=മാവിലാട്ട് മഹമൂദ്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/news/article-1.3470315|title=മാവിലാട്ട് മഹമൂദ് അനുസ്മരണം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528084624/https://www.mathrubhumi.com/kannur/news/article-1.3470315|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://panoor.truevisionnews.com/news/mavilat-mahamud/|title=മാവിലാട്ട് മഹമൂദ് സൗധം നവീകരിക്കുന്നു|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;
|[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]
|കണ്ണൂർ
|പാനൂർ
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|വെള്ളിയാഴ്ച പകൽ പാനൂർ ടൗണിൽ വെച്ചാണ് കുത്തേറ്റതെങ്കിലും തെളിവുകൾ ശേഖരിച്ചതിലെ അപാകതകൾ  കാരണത്താലും ഭരണ കക്ഷിയുടെ പ്രാദേശിക നേതാക്കളുടെ സ്വാധീനത്താലും പ്രതിയെ വെറുതെ വിട്ടു.
|മുസ്ലിം ലീഗ് പ്രവർത്തകനായിരുന്ന മാവിലാട്ട് മഹമൂദിനെ രവി എന്ന കോൺഗ്രസുകാരൻ കുത്തി മുറിവേൽപ്പിച്ചു കൊന്നു എന്നാണ് കേസ്. ചില പ്രാദേശിക നേതാക്കളോടൊപ്പം പുതുതായി കോൺഗ്രസിലേക്ക് വന്ന പഴയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകരുടെ അക്രമങ്ങളെ മഹമൂദ് അടക്കമുള്ള ലീഗ് നേതാക്കൾ ചോദ്യം ചെയ്തതാണ് കൊലപാതകത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചത്.  
|-
|1973
|ജോർജുകുട്ടി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1973-08-02
|കുടിയാന്മല സുകുമാരൻ &lt;ref name=&quot;deshabhimani2232&quot;&gt;{{cite web | title = MATRYRS OF KANNUR | lang = en | url = https://www.cpimkerala.org/eng/kannur-96.php?n=1 | publisher = സി.പി.ഐ.എം കേരള | accessdate = 2016-10-18 | archive-date = 2016-10-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161018055103/https://www.cpimkerala.org/eng/kannur-96.php?n=1 | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം. - കെ.എസ്.വൈ.എഫ്.
|കണ്ണൂർ
|കുടിയാൻമല
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|
|ബന്ദിനിടയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1973-02-14
|ശിവരാമൻ
|ജോയിന്റ് കൗൺസിൽ/സിപിഐ
|ആലപ്പുഴ
|ചേർത്തല
|[[സിപിഐഎം]]/എൻ.ജി.ഒ യൂണിയൻ
|
|ചേർത്തല കോടതിയിലെ ക്ലർക്ക് ആയിരുന്ന  ശിവരാമൻ 1973ലെ എൻ.ജി.ഒ സമരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാത്തത്തിന്റെ പേരിൽ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു
|-
|1972-09-23
|ഡേവിഡ്
|ആര്യൻ ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശൂർ
|മുള്ളൂർ കായൽ
|സിപിഐഎം
|
|അഴീക്കോടൻ വധത്തിന് പ്രതികാരമായി ആര്യൻ ഗ്രൂപ്പ് നേതാവായിരുന്ന ഡേവിഡിനെ മർദ്ദിച്ചശേഷം മുള്ളൂർ കായലിൽ എറിഞ്ഞ് കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. അഴീക്കോടൻ കൊല്ലപ്പെട്ട് ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്ക് ഉള്ളിലായിരുന്നു ഈ കൊല
|-
| 1972-09-23
| [[അഴീക്കോടൻ രാഘവൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| തൃശ്ശൂർ നഗരം, ചെട്ടിയങ്ങാടി
|
|
|
|-
| 1974
| സെയ്താലി
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പാലക്കാട്
| പട്ടാമ്പി സംസ്കൃത കോളേജ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്. / എ.ബി.വി.പി. 
| 
| സാഹചര്യ തെളിവുകളും,സാക്ഷിമൊഴികളും അടങ്ങുന്ന പോലീസിന്റെ FIR ഇൽ തന്നെ പല നിലയിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തി 6  പ്രതിയകളെയും ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.(പോലീസും ആഭ്യന്തര വകുപ്പും RSS നെ സഹായിക്കാൻ,കേസ് അട്ടിമറിച്ചു എന്ന നിലയിലും അന്ന് വാർത്തകൾ പരന്നിരുന്നു)  
|-
 
|1974-03-05
|അഷറഫ്‌
| സി.പി.ഐ.എം. / [[സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡെറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|എസ്‌.എഫ്‌.ഐ]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി - ബ്രണ്ണൻ കോളേജ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
| യഥാർത്ഥത്തിൽ കുത്തേറ്റ പരിക്ക് മൂലമായിരുന്നില്ല മരണം. സുഖം പ്രാപിച്ചു വരുന്നതിനിടെ അപ്പന്റിസൈറ്റിസ് രോഗബാധ ഇദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായി. അതിന്റെ ശാസ്ത്രക്രിയയെ തുടർന്നുണ്ടായ അണുബാധയായിരുന്നു മരണകാരണം. അതിനാൽ കൊലക്കേസ് ചാർജ് ചെയ്തില്ല. പ്രസ്ഥാനത്തിന് വേണ്ടി ജീവൻ പണയംവെച്ച് പ്രവർത്തിച്ച ഇദ്ദേഹത്തിന് 80കളിലാണ് പാർട്ടി രക്തസാക്ഷിയെന്ന പദവി നൽകുന്നത്
|കോളേജ് കാമ്പസിൽ വെച്ച് കുത്തുകയും ആഴ്‌ചകൾക്കുശേഷം ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
|-
|1972-02-03
|ആന്റണി(അന്തു)
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|ചാലക്കുടി
|സിപിഎം
|
|ബോംബെറിഞ്ഞു കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്
|-
| 1972-02-21
| രാമൻ
| സിപിഐ
| കോഴിക്കോട്
| മുക്കം
| 
| 
| തൊഴിലാളി സമരത്തിന് നേരെ ജന്മിമാർ നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1972-02-21
| സുകുമാരൻ
| സിപിഐ
| കോഴിക്കോട്
| മുക്കം
| 
| 
| തൊഴിലാളി സമരത്തിന് നേരെ ജന്മിമാർ നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1971-12-26
| ആലി
| സിഐടിയു
| കോട്ടയം
| നീണ്ടൂർ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ്
|
| ജന്മിയായിരുന്ന പ്രാദേശിക കേരളാ കോൺഗ്രസ് നേതാവ് പ്രാലേൽ മത്തായിയുടെ വയലിൽ നടന്ന തൊഴിലാളി സമരത്തെ ജന്മിയുടെ അണികൾ ആക്രമിച്ചു മൂന്നുപേരെ കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1971-12-26
| വാവ
| സിഐടിയു
| കോട്ടയം
| നീണ്ടൂർ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ്
|
| ജന്മിയായിരുന്ന പ്രാദേശിക കേരളാ കോൺഗ്രസ് നേതാവ് പ്രാലേൽ മത്തായിയുടെ വയലിൽ നടന്ന തൊഴിലാളി സമരത്തെ ജന്മിയുടെ അണികൾ ആക്രമിച്ചു മൂന്നുപേരെ കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1971-12-26
| ഗോപി
| സിഐടിയു
| കോട്ടയം
| നീണ്ടൂർ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ്
|
| ജന്മിയായിരുന്ന പ്രാദേശിക കേരളാ കോൺഗ്രസ് നേതാവ് പ്രാലേൽ മത്തായിയുടെ വയലിൽ നടന്ന തൊഴിലാളി സമരത്തെ ജന്മിയുടെ അണികൾ ആക്രമിച്ചു മൂന്നുപേരെ കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1971-09-17
| [[പി.കെ. അബ്ദുൾ ഖാദിർ]]
| [[സിപിഐഎം]]
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| കോൺഗ്രസിൽ നിന്ന് രാജി വെച്ച് ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വെടിയേറ്റ് കൊല്ലപ്പെട്ടു. കോൺഗ്രസ് പ്രതിനിധിയായി ഒരു തവണ കേരള നിയമസഭാംഗമായും ഒരു തവണ തിരുകൊച്ചി നിയമസഭാംഗമായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
|-
| 1971-09-17
| അഹമു 
| [[സിപിഐഎം]]
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| [[പി. കെ അബ്ദുൾ ഖാദിർ]] അഹമുവും കൂടി സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴായിരുന്നു രണ്ട് പേർക്കും വെടിയേൽക്കുന്നത്.
|-
|1972-01-04
|യു.കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1971-07-09
| ഇയ്യോച്ചൻ
| മുട്ടാർ കർഷക സംഘം
| ആലപ്പുഴ
| മുട്ടാർ
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
| അന്നത്തെ സിപിഎം ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] ഈ കേസിൽ പ്രതിചേർക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
|
|-
| 1970-12-14
| കുരുവിള
| പുതുപ്പള്ളി കർഷക സംഘം
| കോട്ടയം
| പുതുപ്പള്ളി
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
|
| കർഷക തൊഴിലാളി സമരത്തെ തുടർന്നുള്ള സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1970-10-08
| പി.കെ അഹമ്മദ്(ബാപ്പുട്ടി)
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| മലപ്പുറം
| പാങ്ങ്
| ആർ.എസ്.എസ്
| ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകനായ കൃഷ്ണൻ എന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു പ്രതി
| തീവെപ്പ് കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കോടതിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ കോടതി മുറിയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുകയായിരുന്ന പ്രതി ചുരിക ഉപയോഗിച്ച് കുത്തുകയായിരുന്നു. കുറുവ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ് ആയിരുന്നു.
|-
| 1970-09-15
| മഹ്മൂദ്
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| മാടായി
| സിപിഐഎം
| ഗൂഢാലോചന കേസിൽ എം.വി.ആർ പ്രതിയായിരുന്നു
| മാടായി കലാപത്തിനിടെ ഇരിണാവിൽ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1970-09-14
| ഒ.കെ. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| കുറ്റൂർ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
|
| ജാഥയ്ക്ക് നേരെ അക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1970-09-13
| അഹമ്മദ് മുസ്ലിയാർ
| 
| കണ്ണൂർ
| മാടായി
| സിപിഐഎം
|
| മാടായി കലാപത്തിലേക്ക് നയിച്ച സംഭവം. ജാഥയായി പൊയ്ക്കൊണ്ടിരുന്ന സിപിഎം പ്രവർത്തകർ എട്ടിക്കുളം പള്ളി ആക്രമിക്കുകയും ഇദ്ദേഹത്തെ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയുമായിരുന്നു. ഇതേതുടർന്ന് നടന്ന സംഘർഷത്തിലാണ് രാമന്തളി പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ് കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടത്.
|-
|1970-01-21
|ചന്തുക്കുട്ടി സ്രാപ്പ്
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|1970-01-21
|ഏറമള്ളാൻ
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|1970-01-21
|ജയരാജൻ
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|1970-01-21
|തങ്കപ്പൻ
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|} 
=== 1969 വരെ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| 1969-07-26
| [[കെ. കുഞ്ഞാലി]]
| [[സിപിഐഎം]]
| മലപ്പുറം
| നിലമ്പൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] ആയിരുന്നു കേസിലെ ഒന്നാം പ്രതി. ആര്യാടന് കേസിൽ പങ്കില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് കോടതി അദ്ദേഹത്തെ വെറുതെ വിട്ടു.
| 1969 ജൂലൈ 26ന് കുഞ്ഞാലി അജ്ഞാതരുടെ വെടിയേറ്റു കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നാണ് കേസ്. 
|-
|1969-04-21
|വേലപ്പൻ വൈദ്യർ
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|അന്തിക്കാട്
|സിപിഎം
|
|
|-
| 1968-04-29
| പി.പി. സുലൈമാൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കോഴിക്കോട്
| മാവൂർ റയോൺസ് 
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 
| മാവൂർ ഗ്വാളിയോർ റയോൺസിലെ ജോലി കഴിഞ്ഞ്‌ വീട്ടിലേക്ക്‌ മടങ്ങുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1967-09-11
| സി.പി. കരുണാകരൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| കുറ്റൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| കേരളബന്ദിനിടെയാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്
|-
| 1967-04-2
| [[വാടിക്കൽ രാമകൃഷ്ണൻ വധം|വാടിക്കൽ രാമകൃഷ്ണൻ]]
| ജനസംഘം
| കണ്ണൂർ
|
 
| സിപിഎം
|പിണറായി വിജയൻ  ഒന്നാം പ്രതിയെങ്കിലും കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=കല്ലുവെട്ടുന്ന മഴു ഉപയോഗിച്ച്‌ വാടിക്കൽ രാമകൃഷ്ണനെ വെട്ടിക്കൊന്നത് പിണറായി വിജയനെന്ന് കുറ്റപത്രം…|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/marunadan+malayali-epaper-marunada/kalluvettunna+mazhu+upayogich+vadikkal+ramakrishnane+vettikkonnath+pinarayi+vijayanenn+kutapathram+sipiemminethire+sakshi+parayan+dhairyamullavar+aarumillathe+poyappol+kolakkesil+kutavimukthanakki+varambath+nalkiya+kuliyayirunnu+athenn+pinneed+jayarajande+sthireekaranam+kannurile+aadhya+rashdreeya+kolapathakam+ippozhathe+mukhyamanthri+neritt+nadathiyathenn+thanne+vishvasich+kannurile+kongrasukarum+bijeipikkarum-newsid-82631041|accessdate=2019 ഏപ്രിൽ 11|publisher=ഡെയ്‌ലിഹണ്ട്|date=2019 ഫെബ്രുവരി 27}}&lt;/ref&gt;
|കല്ല് വെട്ടുന്ന മഴുകൊണ്ട് അടിച്ചു കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
|1962-01-04
|വി.എം. കൃഷ്‌ണൻ &lt;ref name=&quot;deshabhimani2232&quot;/&gt;
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കണ്ണൂർ
|പാനൂർ
|പി.എസ്.പി
|
|
|-
|1958-07-26
|ചാക്കോരി അന്തോണി
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|തോമസ് പയ്യപ്പിള്ളി
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|പിണ്ടിയാൻ തോമസ്
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|ഇല്ലിക്കൽ അപ്പച്ചൻ
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|സി. ടി. കൊച്ചാപ്പു
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|കണിയാംപറമ്പിൽ കൃഷ്ണൻ
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1957-08-21
|തോമസ് വക്കൻ
|ക്രിസ്റ്റഫർ സേന
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ ബോട്ട് ജെട്ടി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രി ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരിയെ കരിങ്കൊടി കാണിക്കുവാനുള്ള ശ്രമത്തെത്തുടർന്ന് സമരക്കാരെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാർ ആക്രമിക്കുകയും ഒരാൾ മരിക്കുകയും ചെയ്തു
|-
|1953
|ചവറ മധുസൂദനൻ പിള്ള
|കോൺഗ്രസ്
|കൊല്ലം
|ചവറ
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|പ്രതിയായിരുന്ന കെ പി എ സി യുടെ രക്ഷാധികാരിയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവുമായിരുന്ന കോടാകുളങ്ങര വാസുദേവൻ പിള്ളയെ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ചു. പിന്നീട് ദയാഹർജി അംഗീകരിച്ച് ജീവപര്യന്തമായി കുറച്ചു.
|കോൺഗ്രസ് - കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘർഷങ്ങളിൽ നടന്ന ആദ്യ കൊലപാതകം. മുൻ കെപിസിസി പ്രസിഡന്റ് കുമ്പളത്ത് ശങ്കുപ്പിള്ളയുടെ വിശ്വസ്തനായിരുന്നു മധുസൂദനൻ പിള്ള
|-
|1949-05-02
|വി.വി. ഗോവിന്ദൻ
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|കണ്ണൂർ
|കുറ്റ്യേരി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കെ.പി.ആർ ഗോപാലൻ, കാന്തലോട്ട് കുഞ്ഞമ്പു അടക്കമുള്ളവർക്ക് കോടതി തടവുശിക്ഷ വിധിച്ചു 
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാരെ കോൺഗ്രസുകാർ പോലീസിന് കാട്ടിക്കൊടുക്കുന്നു എന്നാരോപിച്ച് നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|1948-05-12
|[[മൊയാരത്ത് ശങ്കരൻ]]
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കണ്ണൂർ
|
|
|
|
|-
|1948-05-04
|പി.വി. കുഞ്ഞമ്പു
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|കണ്ണൂർ
|പായം
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവായിരുന്ന കെ. കെ. കിട്ടൻ അടക്കമുള്ളവർക്ക് കോടതി തടവുശിക്ഷ വിധിച്ചു 
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാരെ കോൺഗ്രസുകാർ പോലീസിന് കാട്ടിക്കൊടുക്കുന്നു എന്നാരോപിച്ച് നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഗോവിന്ദൻ നായർ എന്ന മറ്റൊരു കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകനും ഈ അക്രമത്തിൽ പരിക്കേറ്റു.
|-

|}

=== തിയതികൾ കൃത്യമല്ലാത്തത് ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| [https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1309736&amp;u=ep-was-shot-during-train-journey 1999]
| വിക്രം ചാലിൽ ശശി
| [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| 
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| ഇ.പി. ജയരാജനെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു.
|-
| 
| മാണാട്ട് ബാബു
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
|}

== അവലംബം ==
{{reflist}}
 
[[വർഗ്ഗം:കേരളരാഷ്ട്രീയം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കൊലക്കേസുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>s505xxophvsaevw9eh55xkt0eookv5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615299</id>
      <parentid>4615268</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreerammon</username>
        <id>216940</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* തിയതികൾ കൃത്യമല്ലാത്തത് */ Identified the right area and Changed link from redirection to reference.</comment>
      <origin>4615299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258217" sha1="f7i125v76jzipw72kx2e8oo1zmdlq02" xml:space="preserve">== രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ ==
=== 2020 - 2025 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി:
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ''
'
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|2025-02-17
|ജിതിൻ
|സിപിഐഎം/സിഐടിയു
|പത്തനംതിട്ട
|പെരുനാട്
|ബിജെപി
|
|ഡിവൈഎഫ്ഐ പ്രവർത്തകർക്ക് വെട്ടേറ്റത് അറിഞ്ഞ് രക്ഷിക്കാൻ എത്തിയപ്പോൾ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു 
|-
|2024-12-25
|അഭിഷേക്
|ബിജെപി
|തൃശൂർ
|കൊടകര
|സിപിഐഎം
|
|നാല് വർഷം മുമ്പുള്ള സംഘർഷത്തിൽ അഭിഷേകിൻ്റെ സുഹൃത്ത് വിവേകിനു കുത്തേറ്റിരുന്നു. ഇതിൻ്റെ പ്രതികാരം തീർക്കാൻ നടത്തിയ ശ്രമത്തിനിടെയാണ് അഭിഷേകും സുജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ഇരുപക്ഷത്തും ആൾനാശം ഉണ്ടായതോടെ പാർട്ടികൾ ഇരുവരെയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും പോലീസ് വ്യക്തിവൈരാഗ്യം എന്ന നിലയിൽ കേസ് ക്ലോസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
|-
|2024-12-25
|സുജിത്
|സിപിഐഎം
|തൃശൂർ
|കൊടകര
|ബിജെപി
|
|നാല് വർഷം മുമ്പുള്ള സംഘർഷത്തിൽ അഭിഷേകിൻ്റെ സുഹൃത്ത് വിവേകിനു കുത്തേറ്റിരുന്നു. ഇതിൻ്റെ പ്രതികാരം തീർക്കാൻ നടത്തിയ ശ്രമത്തിനിടെയാണ് അഭിഷേകും സുജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ഇരുപക്ഷത്തും ആൾനാശം ഉണ്ടായതോടെ പാർട്ടികൾ ഇരുവരെയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും പോലീസ് വ്യക്തിവൈരാഗ്യം എന്ന നിലയിൽ കേസ് ക്ലോസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
|-
|2024-02-22
|പി. വി. സത്യനാഥൻ
|സിപിഐഎം 
|കോഴിക്കോട്
|കൊയിലാണ്ടി
|സിപിഐഎം അനുഭാവി &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/kerala-news/cpm-leader-pv-sathyanathan-murder-case-in-koyilandy-police-files-2000-page-charge-sheet-murder-was-due-to-personal-enmity-sdh9b3|title=സിപിഎം നേതാവ് പിവി സത്യനാഥൻ കൊലക്കേസ്; 2000 പേജുള്ള കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചു, കൊലപാതകം വ്യക്തിവൈരാഗ്യം മൂലം|access-date=2024-10-31|last=jinu.narayanan|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|മുൻ സിപിഐഎം ബ്രാഞ്ച് കമ്മിറ്റി അംഗം അഭിലാഷിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
|ലഹരിമരുന്ന് ഉപയോഗത്തിൻ്റെ പേരിൽ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് സസ്പെൻഡ് ചെയ്തത് പ്രകോപനം. 2 വർഷം മുൻപ് പ്രതി കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ വീട് ആക്രമിച്ചിരുന്നു.
|- 
|2024-01-30
|അഖിൽ
|ആർഎസ്എസ്
|കൊല്ലം
|ക്ലാപ്പന
|സിപിഐഎം / ഡിവൈഎഫ്ഐ
|പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത ഒരാൾ അടക്കം 5 പ്രതികൾ
|ഉത്സവത്തിനിടെ നടന്ന വാക്കുതർക്കം സംഘർഷത്തിലേക്കും കൊലപാതകത്തിലേക്കും നയിക്കുകയായിരുന്നു
|- 
|2023-06-03
|സുമേഷ്
|ബിജെപി / ആർഎസ്എസ്
|കൊല്ലം
|പുനലൂർ
|സിപിഐഎം / ഡിവൈഎഫ്ഐ
|പഞ്ചായത്ത് മെമ്പർ അടക്കം 3 പ്രതികൾ
|കക്കോട് ലൈബ്രറി വാർഷികത്തോട് അനുബന്ധിച്ച് നടന്ന തർക്കത്തിൻ്റെ പേരിൽ മെയ് 27ന് വീടുകയറി വെട്ടിപ്പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. ജൂൺ 3ന് ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് മരിച്ചു. 
|- 
|2023-03-19
|അമൽ കൃഷ്ണ
|സിപിഐഎം
|തൃശൂർ
|ഏങ്ങണ്ടിയൂർ
|സിപിഐഎം
|
|
|- 
|2022-11-23
|ഖാലിദ്
| rowspan=&quot;2&quot; |സിപിഐഎം
| rowspan=&quot;2&quot; |കണ്ണൂർ
| rowspan=&quot;2&quot; |തലശ്ശേരി
| rowspan=&quot;2&quot; |ലഹരി ഗുണ്ടാ സംഘം &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/kerala-news/thalassery-double-murder-case-police-found-weapon-rlw2w2|title=തലശ്ശേരി ഇരട്ടക്കൊലക്കേസ്; കൊല നടത്താനുപയോഗിച്ച ആയുധം കണ്ടെത്തി, തെളിവെടുപ്പ് തുടരുന്നു|access-date=2024-10-31|last=nirmala.babu|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/thalassery-double-murder-police-charge-sheet-submitted-1.8318696|title=കഞ്ചാവ് വില്പന പോലീസിൽ അറിയിച്ചത് കൊലയ്ക്ക് കാരണം; തലശ്ശേരി ഇരട്ടക്കൊലയിൽ കുറ്റപത്രം|access-date=2024-10-31|date=2023-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |7 പ്രതികൾ.
| rowspan=&quot;2&quot; |ലഹരി മാഫിയയെ എതിർത്തതിനെ തുടർന്ന് നടന്ന കൊലപാതകം. ലഹരി ഗുണ്ടാ സംഘത്തിൻ്റെ മർദ്ദനമേറ്റ ഷമീറിൻ്റെ മകൻ ഷബീലിനെ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാൻ വന്നപ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി.
|- 
|2022-11-23
|ഷമീർ
|-
|2022-08-14
|ഷാജഹാൻ
|സിപിഐഎം
|പാലക്കാട്
|മരുതറോഡ്
|സിപിഐഎം, ആർ.എസ്.എസ്‌&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thejasnews.com/big-stories/palakkad-shajahan-murderrss-workers-behind-the-murder-215154|title=പാലക്കാട് ഷാജഹാൻ വധം;അറസ്റ്റിലായവരിൽ ആർഎസ്എസ് മുഖ്യ ശിക്ഷകും|access-date=2024-10-31|last=SNSH|date=2022-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt;
|8 പ്രതികൾ
|സിപിഎം വിട്ട് ആർഎസ്എസിൽ ചേർന്നവർ സിപിഎമ്മിൽ ഉള്ള സുഹൃത്തിൻ്റെ സഹായത്തോടെ കൊലപ്പെടുത്തി. കൊല്ലപ്പെട്ടയാളും പ്രതികളിൽ പലരും 2008ൽ ബിജെപി പ്രവർത്തകൻ ആരുച്ചാമി കൊല്ലപ്പെട്ട കേസിൽ പ്രതികളായിരുന്നു.
|-
|2022-04-16
|ശ്രീനിവാസൻ
|ആർ.എസ്.എസ്/ബിജെപി
|പാലക്കാട്
|മേലാമുറി
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/palakkad-sreenivasan-murder-case-popular-front-leader-arrested-in-palakkad-1.7889451|title=ശ്രീനിവാസൻ വധം: പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ജില്ലാസെക്രട്ടറി അറസ്റ്റിൽ, ഇതുവരെ പിടിയിലായത് 27 പ്രതികൾ|access-date=2024-10-31|date=2022-09-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
|27 പ്രതികൾ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
എൻഐഎ അന്വേഷണം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2023/02/04/palakkad-sreenivasan-murder-case.html|title=ശ്രീനിവാസൻ വധം: എൻഐഎ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|സുബൈർ വധത്തിന് പ്രതികാരമായി 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നടന്ന കൊലപാതകം. കടയിൽ കയറി വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|2022-04-15
|സുബൈർ
|പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട്/എസ്.ഡി.പി.ഐ
|പാലക്കാട്
|എലപ്പുള്ളി
|ബിജെപി/ആർ.എസ്.എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.malabarnews.com/subair-murder-case-defendants-remanded-in-custody-for-reporting-political-assassination/|title=സുബൈർ വധക്കേസ്; രാഷ്‌ട്രീയ കൊലപാതകമെന്ന് റിപ്പോർട്- പ്രതികൾ റിമാൻഡിൽ - Malabar News - Most Reliable &amp; Dependable News Portal|access-date=2024-10-31|date=2024-10-31|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|ആർഎസ്എസ് നേതാക്കൾ ഉൾപ്പെടെ 9 പ്രതികൾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2022/07/12/palakkad-zubair-murder-case.html|title=സുബൈർ വധം: ആർഎസ്എസ് നേതാക്കൾ ഉൾപ്പെടെ 9 പ്രതികൾ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|പള്ളിയിൽ നിന്ന് പിതാവുമൊത്ത് വരുന്ന വഴി കാർ ഇടിച്ചുവീഴ്ത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. സഞ്ജിത് വധത്തിന്റെ പ്രതികരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു
|-
|2022-03-10
|അരുൺ കുമാർ
|ബിജെപി / യുവമോർച്ച
|പാലക്കാട്
|തരൂർ
|സിപിഐഎം / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.indiatoday.in/crime-news/story/tarur-dyfi-unit-secretary-midhun-surrenders-yuva-morcha-leader-arun-kumars-murder-case-353714-2022-03-14|title=Yuva Morcha Leader Arun Kumar Murder: അരുൺ കുമാർ വധം: ഡിവൈഎഫ്‌ഐ നേതാവ് കീഴടങ്ങി|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|7 പ്രതികൾ. ആറുപേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
|ഉത്സവത്തിനിടെ സിപിഎം - ബിജെപി പ്രവർത്തകർ തമ്മിലുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ കുത്തേറ്റു ചികിത്സയിലിരിക്കെ മരിച്ചു
|-
|2022-02-21
|ഹരിദാസ്
|സിപിഐഎം
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ബിജെപി&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/four-including-bjp-constituency-president-arrested-in-haridas-murder-case-nj-512815.html|title=പുന്നോലിലെ ഹരിദാസ് വധം; ബിജെപി മണ്ഡലം പ്രസിഡണ്ട് അടക്കം നാല് പേർ അറസ്റ്റിൽ|access-date=2024-10-31|date=2022-02-22|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2022/Feb/21/haridas-murder-four-in-custody-bjp-councilor-to-be-taken-into-custody-142828.html|title=ഹരിദാസിന്റെ കൊലപാതകം: ഏഴുപേർ കസ്റ്റഡിയിൽ, ബിജെപി കൗൺസിലറെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കും, മുറിവ് കണക്കാക്കാൻ കഴിയാത്ത തരത്തിൽ ശരീരം വികൃതമാക്കി|access-date=2024-10-31|last=ഡെസ്ക്|first=സമകാലിക മലയാളം|date=2022-02-21|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|ബിജെപി കൗൺസിലറടക്കം 11 പ്രതികൾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/crime/haridas-murder-bail-granted-to-one-person-application-of-10-accused-rejected-991436|title=ഹരിദാസ് വധം: ഒരാൾക്ക് ജാമ്യം, 10 പ്രതികളുടെ അപേക്ഷ തള്ളി {{!}} Madhyamam|access-date=2024-10-31|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2022-04-29|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|വീട്ടുമുറ്റത്ത് വെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. ഇടതുകാൽ വെട്ടിമാറ്റി. ആകെ 20 വെട്ടുകൾ
|-
|2022-02-18
|ദീപു സി. കെ
|20-20
|എറണാകുളം
|കിഴക്കമ്പലം
|സിപിഐഎം&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/specials/kizhakkambalam-deepu-murder-cpim-twenty-20-1.6461531|title=പാർട്ടിപ്പോരിൽ ജീവൻ പൊലിഞ്ഞ് ദീപു; തകർന്നത് നിർധന കുടുംബത്തിന്റെ സ്വപ്നം|access-date=2024-10-31|date=2022-02-19|language=en}}&lt;/ref&gt;
|4 പ്രതികൾ. എല്ലാവർക്കും ജാമ്യം ലഭിച്ചു 
|20-20 നടത്തിയ വിളക്കണക്കൽ സമരത്തിനിടെ മർദ്ദനമേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു. തലയ്ക്കേറ്റ ക്ഷതം ആയിരുന്നു മരണകാരണം എന്നായിരുന്നു പോസ്റ്റുമോർട്ടം റിപ്പോർട്ട്. 
|-
|2022-01-10
|ധീരജ്‌ രാജേന്ദ്രൻ
|എസ്.എഫ്.ഐ
|ഇടുക്കി
|പൈനാവ്
|യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2022/01/10/sfi-member-dheeraj-rajendran-murder-case.html|title=ഇടുക്കി എൻജിനീയറിങ് കോളജിൽ എസ്എഫ്ഐ പ്രവർത്തകനെ കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|7 പ്രതികൾക്കും ജാമ്യം ലഭിച്ചു. 
|കോളേജ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിനിടെ പുറത്തു നിന്നെത്തിയ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ ധീരജ് രാജേന്ദ്രൻ അടക്കം 3 എസ് എഫ് ഐ പ്രവർത്തകർക്ക് കുത്തേൽക്കുകയും ധീരജ് രാജേന്ദ്രൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു. സംഭവത്തിൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലം പ്രസിഡന്റ്‌ നിഖിൽ പൈലി ഉൾപ്പെടെയുള്ള യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് - കെ എസ് യൂ പ്രവർത്തകർ പിടിയിലായി.
|-
|2021-12-19
|അഡ്വ. രഞ്ജിത്ത് ശ്രീനിവാസൻ 
|ബിജെപി 
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ സിറ്റി
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/alappuzha-bjp-leader-renjith-sreenivasan-murder-1.9255701|title=ആലപ്പുഴയിലെ ബി.ജെ.പി. നേതാവ് രഞ്ജിത് ശ്രീനിവാസന്റെ കൊലപാതകം; 15 പ്രതികളും കുറ്റക്കാർ|access-date=2024-10-31|date=2024-01-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
|15 പ്രതികൾക്കും വിചാരണ കോടതി വധശിക്ഷ വിധിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/ranjith-srinivasan-murder-case-death-sentence-for-15-accused-1.9282083|title=രഞ്ജിത്ത് ശ്രീനിവാസൻ വധക്കേസ്: കൊല്ലുന്ന ആശയത്തിന് മരണംശിക്ഷ; 15 പ്രതികൾക്ക് വധശിക്ഷ|access-date=2024-10-31|date=2024-01-30|language=en|archive-date=2025-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423214922/https://newspaper.mathrubhumi.com/news/kerala/ranjith-srinivasan-murder-case-death-sentence-for-15-accused-1.9282083|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|എസ്.ഡി.പി.ഐ. നേതാവ് അഡ്വ .കെഎസ്.ഷാനിന്റെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി പുലർച്ചെ വീടുകയറി കൊലപ്പെടുത്തി. ഒബിസി മോർച്ച സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി ആണ്.
|-
|2021-12-18
|അഡ്വ. കെ.എസ്. ഷാൻ
|എസ്.ഡി.പി.ഐ
|ആലപ്പുഴ
|മണ്ണഞ്ചേരി
|ആർ.എസ്.എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/police-report-that-shan-murder-was-perfectly-planned-896643|title=ഷാൻ വധം തികഞ്ഞ ആസൂത്രണത്തോടെയെന്ന് പൊലീസ്​ റിപ്പോർട്ട്​ {{!}} Madhyamam|access-date=2024-10-31|last=ലേഖകൻ|first=മാധ്യമം|date=2021-12-21|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|13 പ്രതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://veekshanam.com/adv-k-s-shan-murder-case-drags-on/|title=അഡ്വ. കെ.എസ്. ഷാൻ കൊലപാതകം: കേസ് ഇഴഞ്ഞു നീങ്ങുന്നു|access-date=2024-10-31|last=Desk|first=Online|date=2024-01-31|language=en-US|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130112103/https://veekshanam.com/adv-k-s-shan-murder-case-drags-on/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|എസ്.ഡി.പി.ഐ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി ഷാനിനെ രാത്രി ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വാഹനം ഇടിച്ചു വീഴ്ത്തിയ ശേഷം വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
|-
|2021-12-02
|സന്ദീപ്
|സിപിഐഎം
|പത്തനംതിട്ട
|പെരിങ്ങര
|ബിജെപി, ആർ എസ് എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/12/04/sandeep-murder-case-police-fir.html|title=സന്ദീപ് വധം: 18 മണിക്കൂറിനകം 5 പ്രതികളും പിടിയിൽ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|5 പ്രതികൾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/12/04/sandeep-murder-case-police-fir.html|title=സന്ദീപ് വധം: 18 മണിക്കൂറിനകം 5 പ്രതികളും പിടിയിൽ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|രാഷ്ട്രീയവും വ്യക്തിപരവുമായ വിരോധത്തെ തുടർന്ന് യുവമോർച്ച നേതാവായ ഒന്നാംപ്രതി വാടക ഗുണ്ടകളുടെ സഹായത്തോടെ സിപിഎം ലോക്കൽ സെക്രട്ടറി സന്ദീപിനെ കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്
|-
|2021-11-15
|സഞ്ജിത്
|ആർ.എസ്.എസ്
|പാലക്കാട്
|എലപ്പുള്ളി
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/news/main-accused-of-sanjith-murder-case-arrested-1.7491927|title=സഞ്ജിത്ത് വധം: മുഖ്യ ആസൂത്രകനെന്ന് കരുതുന്ന അധ്യാപകൻ ബാവ അറസ്റ്റിൽ|access-date=2024-10-31|date=2022-05-06|language=en}}&lt;/ref&gt;
|24 പ്രതികൾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2023/12/19/sanjith-case-palakkad.html|title=സഞ്ജിത് വധക്കേസ്: 15 പ്രതികൾക്കെതിരെ കുറ്റപത്രം വായിച്ചു|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|ആർ.എസ്.എസ് - എസ്.ഡി.പി.ഐ സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട സഞ്ജിത് പ്രതിയായിരുന്നു
|-
|2021-04-14
|അഭിമന്യു 
|എസ്.എഫ്.ഐ
|ആലപ്പുഴ
|പടയണിവെട്ടം
|ആർ.എസ്.എസ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/alappuzha-abhimanyu-murder-case-two-are-in-custody/articleshow/82078633.cms|title=അഭിമന്യു കൊലപാതകം; രണ്ട് പേർ കസ്റ്റഡിയിൽ|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|3 പ്രതികൾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/crime/specials/alappzuha-abhimanyu-murder-case-1.5598439|title=അഭിമന്യു വധം: കാരണം മുൻവൈരാഗ്യമെന്ന് ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകന്റെ മൊഴി, ലക്ഷ്യമിട്ടത് സഹോദരനെ|access-date=2024-10-31|date=2021-04-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
|പത്താം ക്‌ളാസ് വിദ്യാര്ഥിയുമായിരുന്നു.അഭിമന്യുവിന്റെ സഹോദരൻ അനന്ദുവിനെതിരായ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ പേരിൽ  ഏപ്രിൽ 14 വിഷുദിനത്തിൽ രാത്രി 9  മണിക്ക് ആർ എസ് എസ് പ്രവർത്തകനായിരുന്ന സജയ്ജിതിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള നാലംഗ സംഘം കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി 
|-
|2021-04-07
|മൻസൂർ പാറാൽ
|യൂത്ത് ലീഗ് അനുഭാവി
|കണ്ണൂർ
|പുല്ലൂക്കര
|സിപിഐഎം&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/04/17/panoor-mansoor-murder-case1.html|title=മൻസൂർ വധക്കേസ്: കസ്റ്റഡി അപേക്ഷ നൽകി|access-date=2024-10-31|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|8 പ്രതികളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|വോട്ടെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ വീട്ടിലേക്ക് ബോംബെറിഞ്ഞ ശേഷം വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു. സഹോദരനായ മുഹ്‌സിനും ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു
|-
|2021-03-27
|കളത്തിങ്കൽ ഡേവിസ്
|സിപിഐഎം
|തൃശൂർ
|ചാലക്കുടി
|സിപിഐ
|3 പ്രതികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/malayalam/kerala/state/thrissur/cpm-worker-hacked-to-death-in-chalakudy/kerala20210327152632004|title=ചാലക്കുടിയിൽ സിപിഎം പ്രവർത്തകൻ വെട്ടേറ്റ് മരിച്ചു|access-date=2024-10-31|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2021-03-27|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|സംഭവത്തിൽ രാഷ്ട്രീയമില്ലെന്ന് പൊലീസ് പറഞ്ഞു. മുൻവൈരാഗ്യമാണ് കൊലപാതകത്തിന് കാരണമെന്നാണ് പൊലീസ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://marunadanmalayalee.com/cpm-worker-hacked-to-death-in-chalakkudy-228238|title=സിപിഎം പ്രവർത്തകനെ സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ വെട്ടിക്കൊന്നു; കൊലപാതകത്തിന് കാരണം മുൻവൈരാ​ഗ്യമെന്ന് പൊലീസ്|access-date=2024-10-31|last=മലയാളി|first=മറുനാടൻ|date=2021-03-27|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021-02-24
|നന്ദു ആർ. കൃഷ്ണ
|ആർ.എസ്.എസ്
|ആലപ്പുഴ
|വയലാർ
|എസ്.ഡി.പി.ഐ&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1232886&amp;u=local-news-alappuzha|title=നന്ദു കൃഷ്ണ വധം: കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചു, 40 പ്രതികൾ|access-date=2024-10-31|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|40 പ്രതികൾ&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|എസ്ഡിപിഐ സംഘടിപ്പിച്ച വാഹനജാഥയ്ക്ക് ചേർത്തലയിൽ നൽകിയ സ്വീകരണത്തിനിടയിലേക്ക് സംഘടിച്ചെത്തിയ ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർ അലങ്കോലപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചതിനേതുടർന്ന് ഇരുക്കൂട്ടരുടേയും ഇടയിൽ ഉടലെടുത്ത സംഘർഷത്തെത്തുടർന്നാണ് നന്ദു കൊല്ലപ്പെട്ടത്
|-
|2021-01-27
|ഷമീർ ബാബു(സമീർ)
|യൂത്ത് ലീഗ്
|മലപ്പുറം
|പാണ്ടിക്കാട്
|സിപിഐഎം, പിഡിപി 
|4 പ്രതികൾ 
|തദ്ദേശ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്തുണ്ടായ സിപിഎം - ലീഗ് തർക്കം രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ശത്രുതയിലേക്ക് എത്തുകയായിരുന്നു. ബന്ധുവായ ലീഗ് നേതാവിനെ ആക്രമിക്കുന്നത് തടയാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴാണ് സമീറിന് കുത്തേറ്റത്. &lt;ref&gt; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/01/29/probe-over-murder-of-pandikkad-iuml-worker.html &lt;/ref&gt;
|-
|2020-12-23
|[[അബ്ദുറഹ്മാൻ ഔഫ് വധം|അബ്ദുറഹ്മാൻ ഔഫ്]]
| ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|കാസർക്കോട്
|കാഞ്ഞങ്ങാട്
|മുസ്ലിം ലീഗ്
|3 പ്രതികൾ 
|പോലീസ് കസ്റ്റഡിയിലുള്ള ലീഗ് പ്രവർത്തകരുടെ അറസ്റ്റ് രേഖപ്പെടുത്തി. ഔഫിന്റെ നെഞ്ചിൽ കഠാര കുത്തിയറിക്കാൻ മുഖ്യപ്രതി ഇർഷാദിനെ സഹായിച്ച യൂത്ത് ലീഗ് പ്രവർത്തകൻ ആഷിർ, എം എസ് എഫ് പ്രവർത്തകൻ ഹസൻ എന്നിവരുടെ അറസ്റ്റാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.
|-
| 2020-12-07
| മണിലാൽ
| സി.പി.ഐ.എം
| കൊല്ലം
| മൺറോത്തുരുത്ത്
| ബിജെപി
| 2 പ്രതികൾ
| പ്രതിയായ ബിജെപി-RSS പ്രവർത്തകർ ബൂത്ത് ഓഫീസിന് മുൻപിൽ മദ്യപിച്ച്കൊണ്ട് ഇരുന്നപ്പോൾ പോലീസിനെ അറിയിച്ചതിന്റെ വൈരാഗ്യം കൊണ്ട് രാത്രിയിൽ പതുങ്ങിയിരുന്നു വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തി. 
|-
| 2020-10-10
| നിധിൽ
| ബി.ജെ.പി
| തൃശൂർ
| അന്തിക്കാട്
| സിപിഐഎം 
| സിപിഎം - ആർ.എസ്.എസ് ബന്ധമുള്ള ഗുണ്ടാസംഘങ്ങൾ തമ്മിലെ കൊലപാതക പരമ്പരയിൽ അവസാനത്തേതായിരുന്നു നിധിൽ
| കാർ തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. താന്യം ആദർശ് വധക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു
|-
| 2020-10-04
| സനൂപ്
| സി.പി.ഐ.എം
| തൃശൂർ
| കുന്നംകുളം
| ബജ്രംഗ്‌ദൾ, ബി.ജെ.പി
| പ്രധാന പ്രതികൾ RSS ബിജെപി പ്രവർത്തകർ . 
|മയക്കുമരുന്ന് വിൽപ്പന ചോദ്യം ചെയ്ത സനൂപിനെ രാത്രിയിൽ പതുങ്ങിയിരുന്ന് വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തി. 4 സിപിഎം പ്രവർത്തകർക്ക് കുത്തേൽക്കുകയും സനൂപ് തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
|-
| 2020-09-08
| സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് സലാഹുദ്ദിൻ
| എസ്.ഡി.പി.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണവം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|  
| ശ്യാമപ്രസാദ് വധക്കേസിലെ പ്രതിയാണ്. ജാമ്യത്തിലിറങ്ങി സഹോദരിന്മാരുടെ കൂടെ കാറിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പ്രതികൾ ബൈക്ക് കൊണ്ട് കാറിലിടിച്ചു. ആക്സിഡന്റ് ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. &lt;ref&gt; https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=387311&amp;u=sdpi &lt;/ref&gt;
|-
| 2020-08-30
| മിഥിരാജ്
| ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| തിരുവനന്തപുരം
| വെഞ്ഞാറമൂട്
| ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോണ്ഗ്രസ് 
| rowspan=&quot;2&quot; |  മതപുരം ഉണ്ണി,സജീവ്, സനൽ എന്നീ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തരെ പൊലീസ് അറസ്റ്റ്  ചെയ്തു
| rowspan=&quot;2&quot; | തിരുവോണദിവസം കോൺഗ്രസ്‌ പ്രവർത്തകർ രാഷ്ട്രീയ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ പേരിൽ 2 ചെറുപ്പക്കാരെ വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തിയത് വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കി.കേരളത്തിൽ നിരവധി കോൺഗ്രസ്‌ ആഫിസുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു. അടൂർ പ്രകാശ് എംപി കൊലപാതക ഗൂഢാലോചനയിൽ പങ്കെടുത്തു എന്ന് സിപിഐഎം ആരോപിച്ചു. CCTV ദൃശ്യങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവർ ആയുധവുമായി കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകരെ ആക്രമിക്കുന്നത് പുറത്തു വന്നതോടെ ഗൂഢാലോചന എന്ന വാദം പോലീസ് തള്ളി. സജീവ് അടക്കമുള്ളവരെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച സാക്ഷിപ്പട്ടികയിലെ 7 ഡിവൈഎഫ്ഐ പ്രവർത്തകരെ കോടതി ഈ കേസിൽ പ്രതിചേർത്തു 
|-
| 2020-08-30
| ഹഖ് മുഹമ്മദ്
| ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| തിരുവനന്തപുരം
| വെഞ്ഞാറമൂട്
| ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോണ്ഗ്രസ് 
|-
| 2020-07-03
| ആദർശ് കുറ്റിക്കാട്ട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| താന്ന്യം, ചേർപ്പ്
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 9 പ്രതികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. 
| ഒരു വർഷം മുൻപും ആദർശിനെതിരെ ആർ.എസ്.എസ്. ആക്രമണം ഉണ്ടായിരുന്നു. ചായക്കടയിലിരിക്കുമ്പോഴാണ് കാറിൽ വന്ന ആർ.എസ്.എസ് സംഘം ആക്രമിച്ചത്.
|-
| 2020-06-23
| വിനോദ്
|
| പാലക്കാട്
| പനമണ്ണ
| എസ്.ഡി.പി.ഐ
| 11 പ്രതികൾ. 4 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
| 2015ൽ നടന്ന എസ്.ഡി.പി.ഐ - ശിവസേന സംഘർഷത്തിൽ വിനോദിന്റെ അനുജൻ രാമചന്ദ്രൻ പ്രതിയായിരുന്നു. 2020 മെയ് 31ന് രാമചന്ദ്രനെ ലക്ഷ്യമിട്ട് നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ വിനോദിനും വെട്ടേറ്റു. ചികിത്സയ്ക്കിടെ മരിച്ചു
|-
|}

=== 2010 - 2019 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി:
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ''
'
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|2019-10-24
|ഇസ്ഹാഖ്
|മുസ്ലിംലീഗ്
|മലപ്പുറം
|താനൂർ
|സിപിഐഎം
|നാലംഗ സംഘം വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|താനൂരിലെ സിപിഎം-ലീഗ് സംഘർഷങ്ങളെ തുടർന്നുണ്ടായ കൊലപാതകം
|-
|2019-07-31
|നൗഷാദ്
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|പുന്ന,ചാവക്കാട്
|എസ് ഡി പി ഐ
|പതിനഞ്ചംഗ മുഖംമൂടി സംഘമാണ് കൊലപാതകം നടത്തിയത്. രണ്ടുപേരെ മാത്രമേ പിടിക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പോലീസ് എസ് ഡി പി ഐ യിൽ നിന്ന് കൈക്കൂലി വാങ്ങിയെന്ന് നൗഷാദിന്റെ കുടുംബം ആരോപിക്കുന്നു
|എസ്.ഡി.പി.ഐക്ക് സ്വാധീനമുള്ള മേഖലകളിൽ കോൺഗ്രസിനെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ നൗഷാദ് ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഇത് പലപ്പോഴും സംഘർഷങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. ഇതിന്റെ വിരോധത്താലായിരുന്നു നൗഷാദിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
|2019-02-22
|പ്രവീൺ രാജ്
|ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
|പത്തനംതിട്ട
|കോഴഞ്ചേരി
|സിപിഐഎം 
|
|പെരുന്നാൾ റാസയ്ക്കിടെ പ്രതികളും പ്രവീണിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളുമായി ഉണ്ടായ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കവേ കുത്തേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രതികൾ സിപിഎം പ്രവർത്തകരും നിരവധി കേസുകളിൽ പ്രതികളും ആയതിനാൽ കോൺഗ്രസ് ഇതൊരു രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകമാണെന്ന് ആരോപിച്ചു. സിപിഐയും ഈ സംഭവത്തിൽ സിപിഎമ്മിനെ വിമർശിച്ചു.
|-
|2019-02-17
|ശരത് ലാൽ (ജോഷി) &lt;ref name=&quot;sarath_kripesh_toi&quot;&gt;{{cite news |title=Kerala: Two Congress men hacked to death, hartal in Kasaragod |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/two-cong-men-hacked-to-death-hartal-in-kasaragod/articleshow/68039780.cms |date=2019 ഫെബ്രുവരി 18 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|കാസർഗോഡ്
|പെരിയ
|സി.പി.ഐ.എം.
| സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം
|സി.പി.എം. പ്രാദേശിക നേതാവ് പിതാംബരനെ അക്രമിച്ചതിനുള്ള പ്രതികാരം എന്ന നിലയിൽ രാത്രിയിൽ ബൈക്കിൽ പോകുകയായിരുന്ന കൃപേഷിനേയും ശരത് ലാലിനേയും കാറിൽ വന്ന സംഘം കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. പെരിയ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2019-02-17
|കൃപേഷ് കൃഷ്ണൻ&lt;ref name=&quot;sarath_kripesh_toi&quot;/&gt;
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|കാസർഗോഡ്
|പെരിയ
|സി.പി.ഐ.എം.
| സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം
|സി.പി.എം. പ്രാദേശിക നേതാവ് പിതാംബരനെ അക്രമിച്ചതിനുള്ള പ്രതികാരം എന്ന നിലയിൽ രാത്രിയിൽ ബൈക്കിൽ പോകുകയായിരുന്ന കൃപേഷിനേയും ശരത് ലാലിനേയും കാറിൽ വന്ന സംഘം കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. പെരിയ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2019-01-02
|ചന്ദ്രൻ ഉണ്ണിത്താൻ
|ശബരിമല കർമസമിതി
|പത്തനംതിട്ട
|കുരമ്പാല
|[[സിപിഐഎം]] 
|
|ശബരിമലയിൽ യുവതികളെ പ്രവേശിപ്പിച്ചതിനെതിരെ നടന്ന പ്രതിഷേധ പ്രകടനത്തിന് നേരെ നടന്ന കല്ലേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. കേസ് അട്ടിമറിക്കാൻ സിപിഎം-ബിജെപി ഒത്തുകളി നടക്കുന്നുവെന്ന് ഇയാളുടെ കുടുംബവും യു.ഡി.എഫും ആരോപിക്കുന്നു. കേസിലെ സാക്ഷികളിൽ പലരും കഴിഞ്ഞയിടെ സിപിഎമ്മിൽ ചേർന്നു
|-
|2018-08-05
|അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖ്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
|കാസർഗോഡ്
|സോങ്കാൽ
|ബി.ജെ.പി
|
|വ്യാജമദ്യ വിൽപ്പന എതിർത്തതിന്റെ പേരിൽ കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി.
|-
|2018-07-02
|[[അഭിമന്യു വധക്കേസ്|അഭിമന്യു മനോഹരൻ]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=ജയരാജൻ |first1=ശ്രീദേവി |title='He was stabbed in the heart’: Maharaja’s students recall murder of SFI activist |url=https://www.thenewsminute.com/article/he-was-stabbed-heart-maharaja-s-students-recall-murder-sfi-activist-84066 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ന്യൂസ് മിനിറ്റ് |date=2018 ജൂലൈ 2|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|എറണാകുളം
|മഹാരാജാസ് കോളേജ്
|ക്യാംപസ് ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യ
|26 പ്രതികൾ, 26  പേരെയും  അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
|വർഗീയത തുലയട്ടെ എന്ന് കോളേജ് മതിലിൽ എഴുതിയതിന്  അഭിമന്യുവിനെ കുത്തികൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
|2018-05-07
| യു.സി. ഷമേജ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=Activists of CPM and RSS fatally hacked in Kerala |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/may/08/activists-of-cpm-and-rss-fatally-hacked-in-kerala-1811785.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് |date=2018 മേയ് 8 |lang=en |archive-date=2019-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181533/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/may/08/activists-of-cpm-and-rss-fatally-hacked-in-kerala-1811785.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| മാഹി
| മാഹി
| സി.പി.ഐ.എം.
| ഏഴ് പ്രതികൾ
| കണ്ണിപൊയിൽ ബാബുവിനെ കൊന്നതിനുള്ള പ്രതികാരമെന്നോണം അര മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഷമോജിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
| 2018-05-07
| കണ്ണിപൊയിൽ ബാബു&lt;ref&gt;{{cite news |title=Puducherry: CPI(M) leader, RSS worker killed in suspected political violence in Mahe |url=https://scroll.in/latest/878260/puducherry-cpi-m-leader-rss-worker-killed-in-suspected-political-violence-in-mahe |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=സ്ക്രോൾ.ഇൻ |date=2018 മേയ് 8|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം.
| മാഹി
| പള്ളൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| 6 പ്രതികൾ, നാല് പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു
| കഴുത്തറുത്ത് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 2018-02-25
| സഫീർ
| മുസ്ലീം ലീഗ് - എം.എസ്.എഫ്
| പാലക്കാട്
| മണ്ണാർക്കാട്
| സി.പി.ഐ.
| 5 പ്രതികൾ അറസ്റ്റിൽ
| മൽസ്യ മാർക്കറ്റുമായി ബദ്ധപ്പെട്ട് ലീഗ്-സി.പി.ഐ. സംഘർഷമുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് കരുതുന്നു.
|-
| 2018-02-12
| എസ്.പി. ഷുഹൈബ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=Youth Congress worker hacked to death in Kannur, fingers pointed at CPI (M) |url=https://www.thenewsminute.com/article/youth-congress-worker-hacked-death-kannur-fingers-pointed-cpi-m-76389 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ന്യൂസ് മിനിറ്റ് |date=2018 ഫെബ്രുവരി 13|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|കണ്ണൂർ
|മട്ടന്നൂർ, എടയന്നൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|
| സുഹൃത്തിനൊപ്പം തട്ടുക്കടയിലിരിക്കുമ്പോഴാണ് അക്രമണം ഉണ്ടാകുന്നത്. അരക്കുതാഴെ 37 വെട്ടുകളേറ്റ്​ ചോരവാർന്ന് മരണം.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷുഹൈബ് വധം: 37 വെട്ടിന്റെ നീറുന്ന ഓർമകൾക്ക് ഒരു മാസം |url=https://www.madhyamam.com/kerala/shuhaib-murder-case-kerala-news/446419 |accessdate=2019 മാർച്ച് 7 |publisher=മാധ്യമം |date=2018 മാർച്ച് 13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018-01-19
| ശ്യാമപ്രസാദ് (ശ്യാം പ്രസാദ്) &lt;ref&gt;{{cite news |title=BJP Silence About SDPI Workers Accused in RSS Worker’s Murder Provokes Allegations of “Selling Martyrs” |url=https://www.newsclick.in/bjp-silence-about-sdpi-workers-accused-rss-workers-murder-provokes-allegations-selling-martyrs |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ന്യൂസ് ക്ലിക്ക് |date=2018 ജനുവരി 20|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| പേരാവൂർ
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / എസ്.ഡി.പി.ഐ.
| 4 പ്രതികൾ.
| കണ്ണവത്തെ എസ് ഡി  പി ഐ  പ്രവർത്തകൻ  അയ്യൂബിനു നേരെ രണ്ടു തവണ നടത്തിയ വധശ്രമത്തിനുള്ള പ്രതികാരം. ഇതിലെ സലാഹുദ്ദിൻ എന്ന പ്രതി 2020 ൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. 
|-
| 2017-03-07
| തെക്കടത്തുവീട്ടിൽ രവീന്ദ്രനാഥ്
| ബി.ജെ.പി.
| കൊല്ലം
| കടയ്ക്കൽ
| സി.പി.ഐ.എം.
|   
| 2017 മാർച്ച് രണ്ടിന് തലയ്ക്ക് അടിയേറ്റ് ചികിൽസയിലായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കടയ്ക്കലിൽ സിപിഐ(എം) പ്രവർത്തകരുമായുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ പരുക്കേറ്റ ബിജെപി പ്രവർത്തകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; കൊല്ലം ജില്ലയിൽ നാളെ ഹർത്താൽ |url=https://www.marunadanmalayali.com/news/keralam/kollam-hartal-66577 |accessdate=2019 മാർച്ച് 7 |publisher=മറുനാടൻ മലയാളി |date=2017 ഫെബ്രുവരി 18}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017-08-24
| ബിപിൻ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| മലപ്പുറം
| തിരൂർ
| 
| 
| ഫൈസൽ വധക്കേസിലെ രണ്ടാം പ്രതിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബിപിൻ വധം: മൂന്ന് പേർ കസ്റ്റഡിയിൽ |url=https://www.madhyamam.com/kerala/bipin-murder-three-me-custody-kerala/2017/aug/25/321192 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാധ്യമം |date=2017 ഓഗസ്റ്റ് 25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017-11-26
|സതീശൻ
|
|തൃശൂർ
|കയ്പമംഗലം
|സിപിഐഎം
|സിപിഎം-ബിജെപി സംഘർഷത്തിനിടെ ബന്ധുവായ ബിജെപി പ്രവർത്തകനെ രക്ഷിക്കാൻ ചെന്നപ്പോൾ മർദ്ദനമേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു. ബിജെപിയും സിപിഎമ്മും സതീശൻ തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തകനാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു.  സതീശൻ സി.പി.എം പ്രവർത്തകനാണെന്ന് ഭാര്യ സിന്ധുവും മകൻ സന്ദീപും മതിലകം പൊലീസിന് മൊഴി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/bjp-worker-death-thrissur-kaipamangalam-kerala-news/2017/nov/26/384420|title=കയ്പമംഗലത്ത് ബി.ജെ.പി-സി.പി.എം സംഘർഷത്തിനിടെ മർദനമേറ്റയാൾ മരിച്ചു {{!}} Madhyamam|access-date=2024-10-31|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2017-11-26|language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
 
|2017-11-17
|ആനന്ദ്
|ആർ.എസ്.എസ്.
|തൃശ്ശൂർ
|ഗുരുവായൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|
| 2013-ൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ഫാസിൽ കേസിൽ പ്രതിയായിരുന്നു. ജാമ്യത്തിൽ ഇറങ്ങിയപ്പോഴാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകം; തൃശ്ശൂരിൽ ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകൻ വെട്ടേറ്റു മരിച്ചു |url=https://malayalamleadnews.com/political-murder-tsr-cpm-bjp-201/ |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മലയാളം ലീഡ് ന്യൂസ് |date=2017 നവംബർ 12 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2017-10-5
|സിയാദ്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ/സി.പി.ഐ.എം
|തൃശൂർ
|കൊടുങ്ങല്ലൂർ
|സി.പി.ഐ.എം
|ലോക്കൽ സെക്രട്ടറി അടക്കം 7 പ്രതികൾ
|സിപിഎം പ്രവർത്തകർ തമ്മിലുണ്ടായ പ്രശ്നങ്ങളാണ് കൊലപാതകത്തിൽ കലാശിച്ചത്. ഇതൊരു രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതക കണക്കിൽ പെടില്ല. ഓണാഘോഷ പരിപാടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉള്ള വ്യക്തി വൈരാഗ്യം ആണ് കൊലപാതക കാരണം. കാറിൽ നിന്നിറക്കി കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|2017-07-29
|കെള്ളപ്പള്ളി രാജേഷ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=RSS leader's brutal murder stuns Thiruvananthapuram |url=https://www.dailypioneer.com/2017/page1/rss-leaders-brutal-murder-stuns-thiruvananthapuram.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ പയനിയർ |date=2017 ജൂലൈ 31 |lang=en |archive-date=2019-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181536/https://www.dailypioneer.com/2017/page1/rss-leaders-brutal-murder-stuns-thiruvananthapuram.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ആർ.എസ്.എസ്.
|തിരുവനന്തപുരം
|ശ്രീകാര്യം
|സി.പി.ഐ.എം.
| 11 പ്രതികൾ
| &lt;ref name=&quot;1000days&quot;/&gt;
|-
|2017-05-12
|ചൂരക്കാടൻ ബിജു
|ആർ.എസ്.എസ്.
|കണ്ണൂർ
|പയ്യന്നൂർ, രാമന്തളി
|സി.പി.ഐ.എം.
|7 പ്രതികൾ
|ധൻരാജ് കൊലക്കേസിലെ 12ആം പ്രതിയാണ്. ജാമ്യത്തിലിറങ്ങിയപ്പോഴാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പയ്യന്നൂർ ബിജു വധം!! തെളിവുകൾ ഓരോന്നും പുറത്ത്!ഞെട്ടിക്കുന്ന വിവരങ്ങളും! |url=https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/rss-worker-biju-murder-case-more-evidence-out-172418.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2017 മേയ് 31}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017-04-05
|അനന്തു അശോകൻ
|മുൻ ആർ.എസ്.എസ്, എ.ബി.വി.പി
|ആലപ്പുഴ
|ചേർത്തല
|ആർ.എസ്.എസ്
|17 പ്രതികൾ. ഭൂരിഭാഗവും പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തവർ
|മുൻപ് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകനായിരുന്ന അനന്തു പിന്നീട് ശാഖയിൽ വരുന്നത് നിർത്തിയതായിരുന്നു പ്രകോപനം. പ്ലസ്‌ടു വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന അനന്തുവിന്റെ സഹപാഠികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരാണ് പ്രതികൾ
|-
|2017-02-14
|നിർമൽ
|ബിജെപി
|തൃശ്ശൂർ
|മുക്കാട്ടുകാര
|സിപിഐഎം
|
|
|-
|2017-01-18
|സന്തോഷ് കുമാർ / മമ്മട്ടി
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|ധർമ്മടം
|സി.പി.ഐ.എം.
| 8 പേർ അറസ്റ്റിൽ
|&lt;ref name=&quot;1000days&quot;/&gt;
|-
|2017-01-16
|വിമല ദേവി
|ബി.ജെ.പി.
|പാലക്കാട്
|കഞ്ചിക്കോട്
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|രാത്രിയിൽ വീടിന് മുൻപിലുണ്ടായിരുന്ന ബൈക്കിന് തീ കൊളുത്തുകയും ജനൽ വഴി തീ അടുക്കളയിലേക്കെത്തുകയും ഗ്യാസ് പൊട്ടിത്തെറിക്കുകയുമായിരുന്നു. ഭർത്താവിന്റെ ചേട്ടൻ രാധാകൃഷ്ണനനും കൊല്ലപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;palakkad_harthal_reporter&quot;/&gt; കഞ്ചിക്കോട് ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2017-01-06
|രാധാകൃഷ്ണൻ
|ബി.ജെ.പി.
|പാലക്കാട്
|കഞ്ചിക്കോട്
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|രാത്രിയിൽ വീടിന് മുൻപിലുണ്ടായിരുന്ന ബൈക്കിന് തീ കൊളുത്തുകയും ജനൽ വഴി തീ അടുക്കളയിലേക്കെത്തുകയും ഗ്യാസ് പൊട്ടിത്തെറിക്കുകയുമായിരുന്നു. അനിയന്റെ ഭാര്യ വിമല ദേവിയും കൊല്ലപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;palakkad_harthal_reporter&quot;&gt;{{cite news |title=പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ബിജെപി ആഹ്വാനം ചെയ്ത ഹർത്താൽ തുടങ്ങി |url=http://www.reporterlive.com/2017/01/07/343927.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=റിപ്പോർട്ടർ ലൈവ് |date=2017 ജനുവരി 7 |archive-date=2017-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811050839/http://www.reporterlive.com/2017/01/07/343927.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കഞ്ചിക്കോട് ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
| 2016-09-03
| മാവില വിനീഷ് വാസു
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി, തില്ലങ്കേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| തില്ലങ്കേരിയിലെ ഡിവൈഎഫ്ഐ പ്രവർത്തകൻ  ജിജോയ്ക്ക് നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിനുള്ള  പ്രതികാരം. ഇടവഴിയിൽ വെട്ടേറ്റ് കിടക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ആദ്യം ഡി വൈ എഫ് ഐ പ്രവർത്തകന്റെ കാറിന് ബോംബേറ്; പിന്നാലെ ഇടവഴിയിൽ ആരുമറിയാതെ ആർഎസ്എസുകാരൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നു… |url=https://www.marunadanmalayali.com/news/investigation/kannur-politics-53433 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മറുനാടൻ മലയാളി |date=2016 സെപ്റ്റംബർ 4}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|കെ.എം. നസീർ
|സി. പി. എം വിമതൻ
|കോട്ടയം
|ഈരാറ്റുപേട്ട
|സി.പി.ഐ.എം.
| പ്രതികൾ - 6
| സി.പി.ഐ.എം. മുൻ ബ്രാഞ്ച് സെക്രട്ടറി. സിപിഎം നേതാക്കൾ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് മറിച്ചതിന്റെ രേഖകൾ ഹാജരാക്കിയതിന്റെ പേരിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/news/six-cpm-workers-under-costudy-for-murder-of-former-branch-secretary &lt;/ref&gt;
|-
|2016-11-19
|[[കൊടിഞ്ഞി ഫൈസൽ വധം|കൊടിഞ്ഞി ഫൈസൽ]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=കൊടിഞ്ഞി ഫൈസൽ കൊലപാതകം: എട്ടു പേർ അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thiroorangadi-malayalam-news-1.1538081 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 നവംബർ 28 |archive-date=2016-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130141540/http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thiroorangadi-malayalam-news-1.1538081 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|മലപ്പുറം
|കൊടിഞ്ഞി, ഫാറൂഖ് നഗർ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|ഉണ്ണി എന്ന അനിൽകുമാറും കുടുംബവും മതം മാറിയതിലെ വർഗ്ഗീയമായ വൈരാഗ്യവും ദുരഭിമാനവും ആണ് കൊലപാതകത്തിനു കാരണം. രണ്ടാം പ്രതി ബിപിൻ 2017-08-24 കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|2016-10-17
|വിഷ്ണു
|ബിജെപി
|തിരുവനന്തപുരം
|കണ്ണമ്മൂല
|സിപിഐഎം
|
|രാഷ്ട്രീയ വിരാധത്തോടൊപ്പം ഗുണ്ടാ കുടിപ്പകയും കൊലപാതക കാരണം
|-
|2016-10-12
|കെ.വി. രമിത്ത്&lt;ref&gt;{{cite news |title=BJP worker hacked to death in Kannur |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/BJP-worker-hacked-to-death-in-Kannur/article15490943.ece |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദ ഹിന്ദു |date=2016 ഒക്ടോബർ 13|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|പിണറായി
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|2002-ൽ പിതാവ് ചാവശ്ശേരി ഉത്തമനും കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|2016-10-10
|കെ. മോഹനൻ&lt;ref name=&quot;manorama_12&quot;&gt;{{cite news |title=രണ്ടു വർഷം; 12 രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ |url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2018/05/08/09-knr-murder-figure.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മലയാള മനോരമ |date=2018 മേയ് 9}}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|കണ്ണൂർ
|കൂത്തുപറമ്പ്, പാതിരിയാട്
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|16 പേർ പ്രതികൾ
|
|-
| 2016-08-12
| താഴെകുനിയിൽ മുഹമദ് അസ്ലം&lt;ref&gt;{{cite news |title=Muhammed Aslam murder case: Kerala police seize killers’ car |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/crime/150816/muhammed-aslam-murder-case-kerala-police-seize-killers-car.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ഡെക്കൻ ക്രോണിക്കിൾ |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 15|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| മുസ്ലീം ലീഗ് / യൂത്ത് ലീഗ്
| കോഴിക്കോട്
| നാദാപുരം
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| ഷിബിൻ വധക്കേസിൽ കോടതി വെറുതെ വിട്ട പ്രതിയാണ്. 
|-
| 2016-07-15
| നസ്‌റുദ്ദിൻ അസീസ് / പുത്തലത്ത് നസീറുദ്ദീൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=IUML worker stabbed to death in Kozhikode |url=https://m.madhyamam.com/en/kerala/2016/jul/16/iuml-worker-stabbed-death-kozhikode |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാധ്യമം |date=2016 ജൂലൈ 16 |lang=en |archive-date=2019-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181409/https://m.madhyamam.com/en/kerala/2016/jul/16/iuml-worker-stabbed-death-kozhikode |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| മുസ്ലീം ലീഗ് / യൂത്ത് ലീഗ്
| കോഴിക്കോട്
| കുറ്റ്യാടി, വേളം
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / എസ്.ഡി.പി.ഐ.
| 7 പ്രതികൾ, 5 പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു. രണ്ട് പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ കോഴിക്കോട് അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വിധിച്ചു.
| ബന്ധുവിനോടൊപ്പം ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കവെ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=നസീറുദ്ദീൻ വധം: രണ്ട് എസ്.ഡി.പി.ഐ പ്രവർത്തകർ കുറ്റക്കാരെന്ന് കോടതി |url=https://www.doolnews.com/court-verdict-in-velom-puthalath-nasirudheen-murder-case-553.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=ഡൂൾ ന്യൂസ് |date=2018 നവംബർ 28}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016-07-11
| സി.വി. ധൻരാജ്&lt;ref name=&quot;manorama_12&quot;/&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| പയ്യന്നൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്. 
| 15 പ്രതികൾ, 9 പേർക്കെതിരെ കുറ്റപത്രം 
| ഈ കേസിലെ പ്രതി ചൂരക്കാടൻ ബിജു 2017-05-12 - ൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു	
|-
| 2016-07-11
| സി.കെ. രാമചന്ദ്രൻ&lt;ref name=&quot;manorama_12&quot;/&gt;
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്. 
| കണ്ണൂർ
| പയ്യന്നൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| 28 പ്രതികൾ
| സി.വി. ധൻരാജ് കൊല്ലപ്പെട്ടതിന് പ്രതികാരം എന്ന നിലയിൽ ആ രാത്രിയിൽ തന്നെ രാമചന്ദ്രനെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
|-
| 2016-05-27
| ശശികുമാർ
| സിപിഐഎം
| തൃശൂർ
| ഏങ്ങണ്ടിയൂർ
| ബിജെപി
|
| നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനിടെ നടന്ന അക്രമത്തിൽ വെട്ടേറ്റ് ചികിത്സയിലിരിക്കെ മരിച്ചു
|-
| 2016-05-20
| പ്രമോദ്
| ബിജെപി
| തൃശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| സിപിഐഎം
|
| സിപിഎം വിജയാഹ്ലാദ പ്രകടനം അക്രമാസക്തമായി വഴിയരികിൽ നിന്നിരുന്ന ബിജെപി പ്രവർത്തകർക്ക് നേരെ അക്രമം ഉണ്ടാവുകയായിരുന്നു
|-
| 2016-05-19
| സി.വി. രവീന്ദ്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കുത്തുപറമ്പ്, മമ്പറം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| 15 പ്രതികൾ.
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയാഹ്ലാദത്തിനിടെ എൽ.ഡി.എഫുകാർ സഞ്ചരിച്ച വാഹനത്തിനു നേരെ ബോംബെറിയുകയും വാഹനത്തിൽ നിന്ന് തെറിച്ചുവീണ രവീന്ദ്രനെ വാഹനം കയറ്റി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി.വി.രവീന്ദ്രൻ വധം: ഒരു ആർ.എസ്.എസ്. പ്രവർത്തകൻ കൂടി അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/mambaram-1.1238540 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ജൂലൈ 29 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804102915/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/mambaram-1.1238540 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2016-03-15
|സുനിൽ കുമാർ
|കോൺഗ്രസ്
|ആലപ്പുഴ
|ഏവൂർ, ഹരിപ്പാട്
|സിപിഎം
|സിപിഎം മുൻ പഞ്ചായത്ത് അംഗവും കൊട്ടേഷൻ ഗുണ്ടകളും അടക്കം പ്രതികൾ
|സിപിഎം വിട്ട് കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നതിന്റെ പ്രതികാരം
|-
| 2016-02-15
| സുജിത്
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സിപിഎം
| 
| 
|-
| 2015-11-02
| കെ.വി. മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
|
|-
|2015-08-28
|സി. നാരായണൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=കാസർകോട് നാരായണൻ വധം: ഒന്നാം പ്രതി അറസ്റ്റിൽ|url=https://www.madhyamam.com/kerala/2015/aug/31/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D-%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A3%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%B5%E0%B4%A7%E0%B4%82-%E0%B4%92%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%82-%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B4%BF-%E0%B4%85%E0%B4%B1%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാധ്യമം |date=2015 ഓഗസ്റ്റ് 31}}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|അമ്പലത്തറ
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 2, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 0
|
|-
|2015-08-28
|അഭിലാഷ്&lt;ref&gt;{{cite news |title=അഭിലാഷ് വധം: അഞ്ചു സി.പി.എം. പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപര്യന്തം കഠിനതടവ് |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/abhilash-murder-malayalam-news-1.1284368 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 17 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804101043/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/abhilash-murder-malayalam-news-1.1284368 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ബി.ജെ.പി.
|തൃശ്ശൂർ
|വെള്ളിക്കുളങ്ങര
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5
|
|-
|2015-08-07
|ചള്ളീൽ ഹനീഫ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - എ. ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശ്ശൂർ
|ചാവക്കാട്
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
|കുറ്റാരോപിതർ - 8, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 7
|കോൺഗ്രസ് ഗ്രൂപ്പ് വൈരത്തെ തുടർന്ന് രാത്രിയിൽ വീട്ടിൽ കയറി ഉമ്മയുടെ മുന്നിൽ വെച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ചാവക്കാട് ഹനീഫ വധക്കേസ് പുനരന്വേഷിക്കും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/chavakkad-haneefa-murder/598827 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ദേശാഭിമാനി |date=2016 ഒക്ടോബർ 28 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725232709/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/chavakkad-haneefa-murder/598827 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2015-05-03
|വിജയൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|പാലക്കാട്
|വടക്കാഞ്ചേരി
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 5, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5
|
|-
| 2015-04-16
| പള്ളിച്ചാൽ വിനോദൻ / @ ബോണ്ട വിനു 
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കൊളവള്ളൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 20, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 1
| ബോംബേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നാണ് കേസ്
|-
|2015-03-24
|പി.ജി. ദീപക്&lt;ref&gt;{{cite news |title=ദീപക് വധം: വിചാരണ തുടങ്ങി |url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/thrissur-1.1294899 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 21 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804103041/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/thrissur-1.1294899 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ജനതാദൾ (യു.)
|തൃശ്ശൂർ
|ചേർപ്പ്
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 10, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 9
|
|-
|2015-03-01
|ഷിഹാബ് (ഷിഹാബുദ്ദീൻ) &lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷിഹാബ് വധക്കേസ്: മൂന്ന് ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർ പൊലീസ് പിടിയിൽ |url=http://www.reporterlive.com/2015/03/05/162576.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=റിപ്പോർട്ടർ |date=2015 മാർച്ച് 5 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303105539/http://www.reporterlive.com/2015/03/05/162576.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|തൃശ്ശൂർ
|പാവറട്ടി
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 11, 7 പേർക്ക് ട്രിപ്പിൾ ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തൃശ്ശൂർ അഡീഷണൽ സെക്ഷൻസ് കോടതി - 4 വിധിച്ചു. നാല് പേരെ വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref name=&quot;shihabuddin&quot;&gt;{{cite news |title=സി.പി.എം പ്രവർത്തകൻ ഷിഹാബുദ്ദീൻ വധക്കേസ്:  ഏഴ് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർക്ക് ട്രിപ്പിൾ ജീവപര്യന്തം |url=https://keralakaumudi.com/news/kerala/crime/jail-59686 |accessdate=2019 മാർച്ച് 16 |publisher=കേരള കൗമുദി |date=2019 മാർച്ച് 15}}&lt;/ref&gt;
| ഷിഹാബിന്റെ സഹോദരൻ മുജീബ് റഹ്‌മാൻ 2006 ജനുവരി 20 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. മുജീബ് വധക്കേസിലെ മുഖ്യ പ്രതിയായ വിനോദ് 2008 നവംബറിൽ 18 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടതിലെ പ്രധാന പ്രതിയാണ് ഷിഹാബ്.
|-
|2015-02-25
|ഒണിയൻ പ്രേമൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രേമൻ വധക്കേസ്; പ്രതികൾ ഉപയോഗിച്ച വടിവാൾ കണ്ടെടുത്തു |url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/news/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%87%E0%B4%AE%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%B5%E0%B4%A7%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%89%E0%B4%AA%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%97%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A-%E0%B4%B5%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81-1.465994 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2015 ഓഗസ്റ്റ് 13 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം.
|കണ്ണൂർ
|കണ്ണവം
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 12, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 0
|
|-
| 2015-01-22
| ഷിബിൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=നാദാപുരം ഷിബിൻ വധം:പ്രതികളെ വെറുതെവിട്ടു |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kerala-15-06-2016/568123 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=ദേശാഭിമാനി |date=2016 ജൂൺ 15 |archive-date=2016-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925154325/http://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kerala-15-06-2016/568123 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കോഴിക്കോട്
| നാദാപുരം
| മുസ്ലീം ലീഗ് / യൂത്ത് ലീഗ്
| കുറ്റാരോപിതർ - 17, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 15, എല്ലാവരേയും മാറാട് കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.  
| താഴെകുനിയിൽ മുഹമ്മ‌ദ് അസ്ലം എന്ന പ്രതി 2016-08-12 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷിബിൻ വധം; കോടതി വെറുതെ വിട്ട മുസ്ലീംലീഗ് പ്രവർത്തകനെ വെട്ടിക്കൊന്നു |url=https://www.asianetnews.com/news/muslim-leegue-worker-killed |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ് |date=2016 ഓഗസ്റ്റ് 12}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014-12-01
|കെ.കെ. രാജൻ
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|തളിപറമ്പ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 2014-10-27
| പി. മുരളി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| കുമ്പള
| ബി.ജെ.പി.
| 6 പ്രതികൾ. 
| ബൈക്കിൽ സുഹൃത്ത് മഞ്ജുനാഥിനൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്ന മുരളിയെ രണ്ടു ബൈക്കുകളിലായെത്തിയ ഒരുസംഘമാളുകൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി വെട്ടുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മുരളി വധം: ബിജെപി പ്രവർത്തകൻ അറസ്റ്റിൽ |url=http://malayalam.webdunia.com/article/kerala-news-in-malayalam/murali-murder-case-bjp-cpm-114102900009_1.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=വെബ്‌ദുനിയ |date=2014 ഒക്ടോബർ 29}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014-09-01
| [[കതിരൂർ മനോജ്‌ വധം|കതിരൂർ മനോജ്]] ഇളംതോട്ടത്തിൽ മനോജ് &lt;ref&gt;{{cite news |title=RSS worker murder case in Kerala: CBI names top CPM leader P Jayaranjan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/rss-worker-murder-case-in-kerala-cbi-names-top-cpm-leader-p-jayaranjan/articleshow/60311429.cms |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |date=2017 സെപ്റ്റംബർ 1|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| കതിരൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| പി. ജയരാജൻ പ്രതിയാണ്. സി.ബി.ഐ അന്വേഷിക്കുന്നു
| നിരവധി കൊലപാതക കേസിൽ പ്രതി ആയിരുന്ന മനോജിനെ ബോംബെറിഞ്ഞശേഷം വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2014-08-17
|സുരേഷ് കുമാർ 
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|കതിരൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
|2014-06-29
|അബ്ദുൾ ഷെരീഫ്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
|കാസർഗോഡ് 
|പനത്തടി പാണത്തൂർ  
|ബി.ജെ.പി.
|
|ബിജെപി പ്രവർത്തകനായ രാജേഷ് കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി 
|-
|2014-03-02
|[[പെരിഞ്ഞനം കൊല|തളിയപ്പാടത്ത് നവാസ്]]
|സി.പി.ഐ.എം.
|തൃശ്ശൂർ
|പെരിഞ്ഞനം
|സി.പി.ഐ.എം.
| സി.പി.ഐ.എം. ലോക്കൽ സെക്രട്ടറിയടക്കം 10 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ ഇരിങ്ങാലക്കുട അഡീഷണൽ സെക്ഷൻസ് കോടതി ശിക്ഷ വിധിച്ചു. &lt;ref&gt; https://www.doolnews.com/perinjanam-navas-murder-court-convicts-11people256.html &lt;/ref&gt;
| കെ.യു. ബിജു എന്ന ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ. പ്രവർത്തകനെ കൊന്ന കേസിൽ പ്രതിയായ ബി.ജെ.പി. നേതാവ് കല്ലാടൻ ഗിരീഷിനെ കൊല്ലാൻ നൽകിയ ക്വട്ടേഷനിൽ ആള് മാറിയാണ് കാട്ടുർ നിവാസി നവാസ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.
|-
|2013-12-16
|അനൂപ്
|ബി.ജെ.പി. / വി.എച്ച്.പി.
|കോഴിക്കോട്
|കുറ്റ്യാടി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 38, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 4
|
|-
|2013-12-01
|വിനോദ്‌ കുമാർ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|കണ്ണൂർ
|പയ്യന്നൂർ
|സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5
|
|-
|2013-11-20
|ഹംസ
|എ.പി. സുന്നി (എൽ.ഡി.എഫ്)
|പാലക്കാട്
|മണ്ണാർക്കാട്
|ഇ.കെ. സുന്നി (മുസ്ലീം ലീഗ്)
|കുറ്റാരോപിതർ - 27, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 23
| കുനിയിൽ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2013-11-20
|നൂറുദ്ദീൻ
|എ.പി. സുന്നി (എൽ.ഡി.എഫ്)
|പാലക്കാട്
|മണ്ണാർക്കാട്
|ഇ.കെ. സുന്നി (മുസ്ലീം ലീഗ്)
|കുറ്റാരോപിതർ - 27, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 23
| കുനിയിൽ ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
| 2013-11-05
| [[നാരായണൻ നായർ കൊലപാതകക്കേസ്|നാരായണൻ നായർ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| തിരുവനന്തപുരം
| വെള്ളറട
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 18, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 18
| 
|-
|2013-11-04
|ഫാസിൽ
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|തൃശ്ശൂർ
|ഗുരുവായൂർ
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 11
| ഈ കേസിലെ പ്രതി ആനന്ദ് 2017-11-17 ൽ ജാമ്യത്തിലിറങ്ങിയപ്പോൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു. 
|-
| 2013-10-04
| യു. ഷിധിൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 09, തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ കോടതി 9 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം കഠിന ശിക്ഷയും ഒരു ലക്ഷം രൂപ പിഴയും വിധിച്ചു. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/local-news/thalassery-shidhin-murder-case-verdict-pw7wu2 &lt;/ref&gt;
| രാത്രിയിൽ ഇരുമ്പുവടി കൊണ്ട് തലക്കടിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2013-10-01
|സജിൻ ഷാഹുൽ
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|തിരുവനന്തപുരം
|പാറശാല
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 13, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 11 -
|
|-
|2013-09-16
|എം.ബി. ബാലകൃഷ്ണൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|ബേക്കൽ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കുറ്റാരോപിതർ - 7, അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവർ - 5, ജില്ലാ പ്രിൻസിപ്പാൾ സെക്ഷൻസ് കോടതി പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=എം ബി ബാലകൃഷ്ണൻ വധം: പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടതിനാൽ ഉയർന്ന കോടതിയിൽ അപ്പീൽ നൽകുമെന്ന് സിപിഎം |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/kasargodvartha-epaper-kasargod/em+bi+balakrishnan+vadham+prathikale+veruthe+vittathinal+uyarnna+kodathiyil+appeel+nalkumenn+sipiem-newsid-96172517 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=ഡെയ്‌ലിഹണ്ട് |date=2019 സെപ്റ്റംബർ 4}}&lt;/ref&gt;
|തിരുവോണ ദിവസം രാത്രിയിൽ സ്കൂട്ടറിൽ പോകുമ്പോൾ കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|2013-08-16
|ലാൽജി കൊള്ളന്നൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - എ. ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശ്ശൂർ
|അയ്യന്തോൾ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
|
|മധുവിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിലുള്ള പ്രതികാരമായി അയന്തോളിൽ ബൈക്ക് തടഞ്ഞുനിർത്തി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref name=&quot;congressgroup_mathrubhumi&quot;/&gt;
|-
|2013-06-01
|ഈച്ചരത്ത് മധു
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശ്ശൂർ
|അയ്യന്തോൾ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ. ഗ്രൂപ്പ്
| 7 പ്രതികൾ. 6 പ്രതികൾക്ക് ഇരട്ട ജീവപരന്ത്യം. 1 പ്രതിക്ക് ജീവപരന്ത്യം. തൃശൂർ ഫാസ്റ്റ് ട്രാക്ക് നാലാം അഡീഷണൽ ഡിസ്ട്രിക്ട് ആൻഡ് സെഷൻസ് കോടതിയാണ് വിധിച്ചത്.
|യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് തിരഞ്ഞെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മറ്റൊരു ഐ ഗ്രൂപ്പ് നേതാവായ പ്രേംജിയെ വീട്ടിൽ കയറി മധുവും കൂട്ടരും വെട്ടിയതിന് പ്രതികാരമായി അയന്തോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുൻപിൽ വെച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref name=&quot;congressgroup_mathrubhumi&quot;&gt;{{cite news |title=കോൺഗ്രസ് ഗ്രൂപ്പു തർക്കത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ ഇര |url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%97%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%81-%E0%B4%A4%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%86-%E0%B4%AE%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%AE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%87%E0%B4%B0-1.459336 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2015 ഓഗസ്റ്റ് 9 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഇതിലെ പ്രധാന പ്രതി പ്രേംജിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ ലാൽജിയും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2012-09-05
| സച്ചിൻ ഗോപാലൻ
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണൂർ നഗർ
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / ക്യാമ്പസ് ഫ്രണ്ട്
| 
| 2012 ജൂലൈ 6ന്, കണ്ണൂർ പള്ളിക്കുന്ന് ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂളിൽ മെമ്പർഷിപ്പ് പ്രവർത്തനത്തിനിടെ സച്ചിൻ ഗോപാലിനെ ആക്രമിക്കുകയും ചികിൽസയിലിരിക്കെ മരിച്ചുവെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സച്ചിൻ ഗോപാൽ വധക്കേസ് ; പ്രതിയായ പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് പ്രവർത്തകൻ പിടിയിൽ |url=https://janamtv.com/80112950/ |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=ജനം ടി.വി. |date=2018 നവംബർ 12}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012-07-17
| വിശാൽ
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| ആലപ്പുഴ
| ചെങ്ങന്നൂർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ്
| പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് / ക്യാമ്പസ് ഫ്രണ്ട്
| മുഴുവൻ കുറ്റാരോപിതരേയും വിചാരണ കോടതി വെറുതേ വിട്ടു. 
| ക്ലാസ് തുടങ്ങുന്ന ദിവസം സരസ്വതീദേവിയുടെയും വിവേകാനന്ദന്റെയും ഛായാചിത്രങ്ങളും വിളക്കും തെളിയിച്ച്, കാമ്പസിലേക്കു വരുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളെ കുങ്കുമവും കളഭവും അണിയിച്ചാണ് എ.ബി.വി.പി.ക്കാർ കടത്തിവിട്ടിരുന്നത്. ഇതുമായുണ്ടായ തർക്കത്തിലാണ് കൊലപാതകം ഉണ്ടായത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വിദ്യാർത്ഥി സംഘർഷം: വെട്ടേറ്റ എ.ബി.വി.പി പ്രവർത്തകൻ മരിച്ചു |url=https://www.doolnews.com/sfi-abvp-clash-in-chengannoor-collage-malayalam-news-342.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=ഡൂൾ ന്യൂസ് |date=2012 ജൂലൈ 17}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012-05-04
|ടി.പി. ചന്ദ്രശേഖരൻ
|ആർ.എം.പി.
|കോഴിക്കോട്
|വടകര
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 57, വിചാരണ നേരിട്ടവർ - 56, സി.എച്ച്. അശോകൻ മരിച്ചു. [[പി. മോഹനൻ]] 24 പേരെ വെറുതെ വിട്ടു. 11 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം, ഒരാൾക്ക് 3 വർഷം തടവും
| വാടക ഗുണ്ടകളെ ഉപയോഗിച്ച് 51 വെട്ട് വെട്ടി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2012-04-08
|വിനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|പാലക്കാട്
|ചെർപ്പുളശ്ശേരി
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 13
|
|-
|2012-03-18
|[[അനീഷ്‌ രാജൻ വധക്കേസ്|അനീഷ് രാജ്]]
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|ഇടുക്കി
|നെടുങ്കണ്ടം
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കുറ്റാരോപിതർ - 2
|
|-
| 2012-02-20
| [[ഷുക്കൂർ വധക്കേസ്‌|അബ്ദുൾ ഷുക്കൂർ]]
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണപുരം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 33, സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം നടക്കുന്നു.
| സി.പി.എം കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി പി. ജയരാജൻ, കല്ല്യാശ്ശേരി എം.എൽ.എ ടി.വി.രാജേഷ് എന്നിവർ സഞ്ചരിച്ച വാഹനത്തിനു നേരെ ആക്രമണം ഉണ്ടായതിനു പ്രതികാരമായിട്ടാണ് അരിയിൽ ഷുക്കൂർ വധിക്കപ്പെട്ടത് എന്നാണ് കേസ്.
|-
| 2012-02-12
| പയ്യോളി മനോജ് (സി.ടി. മനോജ്)
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്. 
| കോഴിക്കോട്
| പയ്യോളി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 9 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.
| വീട്ടിൽ കയറി കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി ടി മനോജ് വധക്കേസ്: ഒമ്പതു പേർ അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.thejasnews.com/%E0%B4%B8%E0%B4%BF-%E0%B4%9F%E0%B4%BF-%E0%B4%AE%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B4%9C%E0%B5%8D-%E0%B4%B5%E0%B4%A7%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%92%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA.html/ |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=തേജസ് |date=2017 ഡിസംബർ 29 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012-02-07
| കടവൂർ ജയൻ (കടവൂർ കോയിപ്പുറത്ത് രാജേഷ്)
| മുൻ ആർ.എസ്.എസ്. 
| കൊല്ലം
| കടവൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 9 പേർ കുറ്റക്കാർ ആണെന്ന് കൊല്ലം നാലാം അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതി വിധിച്ചു. പിന്നീട് വിധിയെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു. ഹൈക്കോടതി വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കേസ് പരിഗണിച്ച കൊല്ലം ജില്ലാ പ്രിൻസിപ്പൽ സെഷൻസ് കോടതി ആദ്യ വിധി ശരി വെച്ചു. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/kerala-news/kollam-kadavur-jayan-murder-case-court-found-nine-rss-workers-guilty-qej1k6 &lt;/ref&gt;
| ആർ.എസ്.എസ്. പ്രവർത്തകനായിരുന്ന ജയൻ സംഘടനയുമായി തെറ്റിപിരിഞ്ഞതിനുള്ള വൈരാഗ്യം മൂലം കടവൂർ ക്ഷേത്രകവലയിൽ വെട്ടിയും കുത്തിയും കൊലപ്പെടുത്തി. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/legal/kollam-kadavoor-jayan-murder-case-nine-rss-workers-are-convicted-by-kollam-court-1.4495169 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-02-02 |archive-date=2020-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202101915/https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/legal/kollam-kadavoor-jayan-murder-case-nine-rss-workers-are-convicted-by-kollam-court-1.4495169 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

|-
|2012-02-02
|ടി. മനോജ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ് 
|ഉദുമ പള്ളിക്കര കീക്കാനം 
|മുസ്ലീം ലീഗ്&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pinarayi-sees-iuml-hand-in-dyfi-activists-killing/article3728540.ece&lt;/ref&gt;
|
|ആലിങ്കാലിൽ  ടി. മനോജിനെ ഹർത്താൽ ദിനത്തിൽ മുസ്ലീം ലീഗ് സംഘം മർദ്ദിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|2012-01-19
|ഷാരോൺ
|ബി.ജെ.പി.
|തൃശ്ശൂർ
|ഗുരുവായൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
| പ്രതികൾ - 5, ഒന്നാം പ്രതിക്ക് ജീവപരന്ത്യം, ബാക്കി 4 പ്രതികൾക്ക് 5 വർഷം 7 മാസം കഠിനതടവും തൃശൂർ പ്രിൻസിപ്പൽ സെഷൻസ്‌ കോടതി വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ഷാരോൺ വധം: ഒന്നാം പ്രതിക്ക്‌ ജീവപര്യന്തം |url=https://www.janmabhumidaily.com/news177329 |accessdate=2019 മാർച്ച് 4 |publisher=ജന്മഭൂമി |date=2014 ഫെബ്രുവരി 19 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| രാത്രിയിൽ മെഡിക്കൽ ഷോപ്പിലേക്ക് വരുന്ന വഴിയിൽ ബൈക്ക് തടഞ്ഞ് നിർത്തി കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|2011-07-05
|അൻവർ
|മുസ്ലീം ലീഗ്
|കണ്ണൂർ
|തളിപറമ്പ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 22
|
|-
|2011-05-21
|അഷ്‌റഫ്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കണ്ണൂർ
|കതിരൂർ
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
|2011-05-13
|രവീന്ദ്രൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|അധൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കുറ്റാരോപിതർ - 1
|
|-
| 2011-01-17
| പി.വി. മനോജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണപുരം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
| കോലത്തുവയലിൽ സി.പി.എം. പ്രവർത്തകർക്കു നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിലാണ് മനോജ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കോലത്തുവയൽ മനോജ് വധം: ഒരു ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകൻ കൂടി അറസ്റ്റിൽ |url=https://www.asianetnews.com/news/kolath-vayal-manoj-murder-rss |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ് |date=2017 ഡിസംബർ 29}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010-12-01
|രതീഷ്
|ആർ.എസ്.എസ്.
|പാലക്കാട്
|കസബ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 5
|
|-
|2010-09-10
|മേലേവീട്ടിൽ റെജി
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|തിരുവനന്തപുരം
|പോത്തൻകോട്
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
|10 പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം തടവുശിക്ഷ വിധിച്ചു 
|ബോംബെറിഞ്ഞ ശേഷം വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി. ഓണാഘോഷത്തിനിടെ നടന്ന തർക്കമായിരുന്നു പ്രകോപനം
|-
|2010-05-28
|ഷിനോജ്
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15
| ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ബോംബ് എറിഞ്ഞ് വീഴ്തിയതിന് ശേഷം വിജിതിനേയും ഷിനോജിനേയും വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തി. ഇതാണ് ന്യൂ മാഹി ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2010-05-28
|വിജിത്
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15
| ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ബോംബ് എറിഞ്ഞ് വീഴ്തിയതിന് ശേഷം വിജിതിനേയും ഷിനോജിനേയും വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തി. ഇതാണ് ന്യൂ മാഹി ഇരട്ടകൊലപാതകം
|-
|2010-05-28
|യേശു @ രാജേഷ്
|ബി.ജെ.പി.
|കണ്ണൂർ
|കൊളവള്ളൂർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 15
|
|-
|2010-05-16
|ബിജു
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|തൃശ്ശൂർ
|വടക്കാഞ്ചേരി
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
|2010-05-02
|വിനിൽ
|ബി.ജെ.പി.
|തൃശ്ശൂർ
|വാടാനപ്പള്ളി
|സി.പി.ഐ.എം.
|കുറ്റാരോപിതർ - 4
|
|-
| 2010-04-10
| രാമഭദ്രൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കൊല്ലം
| അഞ്ചൽ, ഏരൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം - സി.പി.എ. ജില്ലാ നേതാക്കളടക്കം പ്രതികൾ - 19
| സി.പി.എമ്മിൽ നിന്ന് അംഗങ്ങളെ കോൺഗ്രസിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതിന്റെ വൈരാഗ്യമാണ് കൊലയിൽ കലാശിച്ചത്. &lt;ref&gt; https://www.asianetnews.com/kerala-news/trivandrum-cjm-court-criticizing-cbi-in-anchal-ramabhandran-murder-case-pnmzcr &lt;/ref&gt;
|-
| 2010-01-05
| ഹമീദ് കോയിപ്പാടി
| മുസ്ലിം ലീഗ്
| കാസർഗോഡ്
| കുമ്പള
| സിപിഎം
| പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു
| മുൻപ് സിപിഎം പ്രവർത്തകനായിരുന്ന ഹമീദ് പാർട്ടി മാറി ലീഗിൽ ചേർന്നതിന്റെ വിരോധം മൂലം കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.
|-
|}

=== 2000 - 2009===
 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|2009-12-08
|കെ. എസ് ദിവാകരൻ
|കോൺഗ്രസ് 
|ആലപ്പുഴ
|ചേർത്തല
|സിപിഐഎം
|6 പ്രതികൾ. ഗൂഢാലോചന നടത്തിയ സിപിഎം ലോക്കൽ സെക്രട്ടറി ബൈജുവിനെ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ചു
|തടുക്ക് വിതരണത്തിൽ സിപിഎം കൗൺസിലർ ബൈജു നടത്തിയ അഴിമതി വെളിപ്പെടുത്തിയതിന്റെ പേരിലുള്ള കൊലപാതകം
|-
| 2009-11-03
| ജബ്ബാർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കാസർഗോഡ്
| പെർള
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, സി.പി.എം. ഏരിയാ സെക്രട്ടറിയും ലോക്കൽ സെക്രട്ടറിയും വാടക ഗുണ്ടകളും ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
| വാടക ഗുണ്ടകളെ ഉപയോഗിച്ച്‌ സി.പി.എം. കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വെട്ടിക്കൊന്നവന്റെ കല്ലറ ആക്രമിച്ച്‌ തകർക്കുക; എന്നിട്ട് അത് പുതിക്കിപ്പണിയുമ്ബോൾ സ്റ്റീൽ ബോംബ്വെച്ച്‌ കോൺക്രീറ്റ് ചെയ്യുക; കണ്ണൂരിന്റത് കേട്ടുകേൾവിയില്ലാത്ത പകയുടെ ചരിത്രം |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/marunadan+malayali-epaper-marunada/vettikkonnavande+kallara+aakramich+thakarkkuka+ennitt+ath+puthikkippaniyumbol+steel+bombvech+konkreet+cheyyuka+kannurindath+kettukelviyillatha+pakayude+charithram+oru+kalathe+rashdreeya+kriminalukal+inn+kvatteshanukal+aeteduth+orumich+pravarthikkunnu+kaviyum+chuvappumennum+avarkk+vyathyasamilla+kodi+suniyum+katti+sureshum+kakka+shajiyumokke+ore+thuval+pakshikal+marunadan+parambara+kolakkathikal+vazhunna+kannur+munnam+bhagam-newsid-110676891 |accessdate=2019 മാർച്ച് 25 |publisher=ഡെയ്ലിഹണ്ട് |date=2019 മാർച്ച് 9}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009-10-23
| വിജേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| കുന്നംകുളം
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10
|
|-
| 2009-05-14
| ഒ.ടി. വിനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| വളപ്പട്ടണം
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 2
| ഒന്നാം പ്രതി ഐസിൽ ചേർന്ന് കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതുന്നു. ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പ്രതികൾ ബൈക്കിലെത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി.പി.എം. പ്രവർത്തകന്റെ കൊല: സി.പി.എം. അനുഭാവികൾ കൂറുമാറി |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.3584409 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2019 ഫെബ്രുവരി 20 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804094918/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.3584409 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009-04-27
| സജിത് ഇ.പി.
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| മട്ടന്നൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ -
|
|-
| 2009-03-27
| ഗണപതിയാടൻ പവിത്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണവം
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
| 2009-03-13
| മേതലെ മഠത്തിൽ ചന്ദ്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ,
| പാനൂർ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2009-03-12
| വിനയൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2009-03-11
| അജയൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കൊളവള്ളൂർ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
| 2009-03-04
| കണ്ട്യൻ ഷിജു
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| മലൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
| 2009-02-20
| അനൂപ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കൊല്ലം
| ചവറ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
| 2008-12-31
| ലതീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 12
|
|-
| 2008-12-17
| കെ.പി. സജീവൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| മട്ടന്നൂർ
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 13
|
|-
| 2008-11-18
| വിനു @ അറയ്ക്കൽ വിനോദ്
| ആർ.എസ്.എസ്.
| തൃശ്ശൂർ
| പാവറട്ടി, പാടൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 4
| 2006 ജനുവരി 20ന് കൊല്ലപ്പെട്ട മുജീബ് വധക്കേസിലെ പ്രധാന പ്രതിയാണ് വിനോദ്. വിനോദ് വധക്കേസിലെ പ്രധാന പ്രതിയായ ഷിഹാബുദ്ദീൻ 2015 മാർച് 01-ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;shihabuddin&quot;/&gt;
|-
|2008-10-14
|മുഹമ്മദ്‌ റഫീഖ്
|ഡിവൈഎഫ്ഐ
|കാസർഗോഡ്
|മൊഗ്രാൽ പുത്തൂർ
|ആർഎസ്എസ്
|
|
|-
| 2008-10-01
| ഐ.കെ. ധനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| നാട്ടിക, ഏങ്ങണ്ടിയൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
 
| 2008-07-23
| യു.കെ. സലീം / മുഹമ്മദ് സലീം
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2008-07-22
| അരുചാമി
| ബി.ജെ.പി.
| പാലക്കാട്
| മലമ്പുഴ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 4, എല്ലാവർക്കും ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ
|
|-
| 2008-06-23
| സൈനുദ്ദീൻ
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, പത്ത് പേരും കുറ്റവാളികൾ ആണെന്ന് സി.ബി.ഐ. പ്രത്യേക കോടതി വിധിച്ചു
|
|-
| 2008-04-24
| നരോത്ത് ദിലീപൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി
| എൻ.ഡി.എഫ്. / 
| പ്രതികൾ - 16, 7 പേരെ വെറുതെ വിട്ടു. എസ്.ഡി.പി.ഐ. കണ്ണൂർ ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് ഉൾപ്പെടെ 9 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി (മൂന്ന്) വിധിച്ചു.ഹൈക്കോടതി കുറ്റാരോപിതരെ വെറുതേ വിട്ടു 
| തെങ്ങിൻ തോപ്പിൽ പതിയിരുന്ന് വെട്ടികൊല്ലുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ദിലീപൻ വധം: എസ്.ഡി.പി.ഐ. ജില്ലാ പ്രസിഡന്റ് ഉൾപ്പെടെ ഒൻപത് പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം കഠിനതടവ് |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/cpm-worker-dileepan-murder-case-9-sdpi-activists-get-life-imprisonment--1.3576905 |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2019 ഫെബ്രുവരി 17 |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217125844/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/cpm-worker-dileepan-murder-case-9-sdpi-activists-get-life-imprisonment--1.3576905 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008-04-02
| വിഷ്ണു
| സി.പി.ഐ.എം.
| തിരുവനന്തപുരം
| വഞ്ചിയൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 16
|
|-
| 2008-03-13
| ഷാജി
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| വാടാനപ്പള്ളി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
| 2008-03-07
| സുരേഷ് ബാബു
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| ചൊക്ലി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 5
|
|-
| 2008-03-07
| കെ.വി. സുരേന്ദ്രനാഥ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2008-03-07
| അനീഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 13
|
|-
| 2008-03-06
| മഹേഷ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണവം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
| 2008-03-05
| ഇല്ലിക്കുന്ന് രഞ്ജിത് കുമാർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, എട്ട് പേരേയും തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| ഒട്ടോറിക്ഷ തടഞ്ഞ് നിർത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സി.പി.എമ്മുകാരന്റെ വധം: എട്ട്‌ ആർ.എസ്‌.എസുകാരെ വിട്ടയച്ചു |url=http://www.mangalam.com/news/detail/300960-latest-news.html |accessdate=2019 ഏപ്രിൽ 11 |publisher=മംഗളം |date=2019 ഏപ്രിൽ 11}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008-03-05
| നിഖിൽ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| ധർമ്മടം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2008-03-05
| മാണിയത്ത് സത്യൻ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| കതിരൂർ, വെണ്ടുട്ടായി
| സി.പി.ഐ.എം.
| പ്രതികൾ - 8, തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി( ഒന്ന്) എല്ലാ പ്രതികളേയും വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബി.ജെ.പി പ്രവർത്തകനെ തലയറുത്ത് കൊലപ്പെടുത്തിയ കേസിലെ പ്രതികളായ എട്ട് സി.പി.എം പ്രവർത്തകരെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://thalassery.truevisionnews.com/bjp-pravarthakane/ |accessdate=2019 മാർച്ച് 30 |publisher=തലശ്ശേരി ന്യൂൂസ്.ഇൻ |date=2018 ഒക്ടോബർ 6}}&lt;/ref&gt;
| കൂത്തുപറമ്പ് പഴയനിരത്തിൽ ഒരുവീട്ടിൽ ജോലി ചെയ്യുകയായിരുന്ന സത്യനെ അക്രമികൾ ബലമായി ഓട്ടോറിക്ഷയിൽ കയറ്റിക്കൊണ്ടുപോയി കഴുത്തറുത്ത് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മാണിയത്ത് സത്യൻ വധക്കേസ് രണ്ടുസാക്ഷികൾ കൂടി കൂറുമാറി |url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/malayalam-news/thalasseri-1.1444627 |accessdate=2019 മാർച്ച് 25 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ഒക്ടോബർ 22 |archive-date=2019-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325115421/https://www.mathrubhumi.com/kannur/malayalam-news/thalasseri-1.1444627 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008-02-07
| കെ.യു. ബിജു
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 14
|
|-
| 2008-01-27
| ജിജേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| ചൊക്ലി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
| 2008-01-12
| എം. ധനേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| അഴീക്കോട്, വളപ്പട്ടണം
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 9, രണ്ടും മൂന്നും പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം കഠിന തടവിന് തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ ജില്ലാ സെക്ഷൻസ് കോടതി വിധിചു. ഒന്നാം പ്രതിയെ 2018 ഫെബ്രുവരിയിലാണ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തത്. 
| ബൈക്കിൽ സുഹൃത്തിനൊപ്പം യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ധനേഷ്‌ വധം: മുഖ്യ പ്രതി പോണ്ടിച്ചേരിയിൽ പിടിയിൽ |url=http://www.mangalam.com/news/detail/191100-crime.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=മംഗളം |date=2018 ഫെബ്രുവരി 10}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007-12-23
| വിനോദ്
| ആർ.എസ്.എസ്.
| ആലപ്പുഴ
| വള്ളിക്കുന്നം
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, കോടതി 5 പേരെ കുറ്റവാളികളായി വിധിച്ചു.5 പേരെ വെറുതേ വിട്ടു.
|
|-
| 2007-12-02
| ഷാജു
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്.
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടകര
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
| 2007-11-10
| പാറക്കണ്ടി പവിത്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തല്ലശ്ശേരി, കതിരൂർ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, നാലാം പ്രതി മരണപ്പെട്ടു. 7 പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തലശ്ശേരി അഡീഷനൽ സെഷൻസ് കോടതി വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പാറക്കണ്ടി പവിത്രൻ കൊല; 7 ബിജെപി-ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപര്യന്തം |url=https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2019/05/15/rss-workers-sen-to-life-sentence.html |accessdate=2019 മേയ് 15 |publisher=മനോരമ ന്യൂസ് |date=2019 മേയ് 15 |archive-date=2019-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515110522/https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2019/05/15/rss-workers-sen-to-life-sentence.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| നവംബർ ആറിന് രാവിലെ പൊന്ന്യം നാമത്ത് മുക്കിൽ വെച്ച് പാൽ വാങ്ങാൻ പോകുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. നവംബർ 10ന് മരണപ്പെട്ടു.  
|-
| 2007-11-05
| സുധീർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
| കാർ ഡ്രൈവർ ആയിരുന്ന സുധീറിനെ സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ തടഞ്ഞ് നിർത്തിയാണ് കൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
| 2007-10-29
| രവീന്ദ്രൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| പാലക്കാട്
| മലമ്പുഴ
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2007-10-23
| സനിൽ കുമാർ
| ബി.ജെ.പി.
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2007-08-16
| കുമ്പളപ്രവൻ പ്രമോദ്
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| കൂത്തുപറമ്പ്, മൂര്യാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| 11 പ്രതികൾക്കും തലശ്ശേരി അഡീഷനൽ ജില്ലാ സെഷൻസ്​ കോടതി ജീവപരന്ത്യം വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രമോദ് വധം: 11 സി.പി.എം പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപര്യന്തം |url=https://www.madhyamam.com/kerala/11-cpm-activists-get-life-imprisonment-murdering-kerala-news/460429 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മാധ്യമം |date=2018 ഏപ്രിൽ 4}}&lt;/ref&gt;
| കേസിൽ ശിക്ഷക്കപ്പെട്ടവരിൽ രണ്ട് പേർ അച്ചനും മകനും രണ്ട് പേർ സഹോദരങ്ങളുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രമോദ് വധം: ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരിൽ അച്ഛനും മകനും സഹോദരങ്ങളും |url=https://localnews.manoramaonline.com/kannur/local-news/2018/04/04/jay04-case.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മലയാള മനോരമ |date=2018 ഏപ്രിൽ 5}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007-07-20
| [[അജയ് പ്രസാദ്‌ വധക്കേസ്|അജയ പ്രസാദ്]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=അജയപ്രസാദ് രാഷ്ട്രീയ വൈരത്തിന്റെ ഇര |url=https://www.mathrubhumi.com/kollam/news/kollam-1.2988227 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2018 ജൂലൈ 21 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804095043/https://www.mathrubhumi.com/kollam/news/kollam-1.2988227 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| കൊല്ലം
| ഓച്ചിറ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 6, കോടതി 6 പേർക്കും പത്ത് വർഷം കഠിന തടവ് വിധിച്ചു.
| ക്ലാപ്പന സ്കൂളിൽ എസ്.എഫ്.ഐ. യൂണിറ്റ് രൂപവത്കരിച്ചതിനെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങളാണ് കൊലപാതകത്തിൽ കലാശിച്ചത്.
|-
| 2007-05-17
| സുലൈമാൻ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| തൃശ്ശൂർ
| വടക്കേക്കാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 4
|
|-
| 2007-04-20
| ചന്ദ്രൻ പിള്ള
| ആർ.എസ്.എസ്.
| ആലപ്പുഴ
| കുറത്തിക്കാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 7
|
|-
| 2007-03-04
| വൽസരാജ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
|
|-
| 2007-01-
| കെ. രവീന്ദ്രൻ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| മലപ്പുറം
| മഞ്ചേരി
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| പ്രതികൾ - 9, എല്ലാവരേയും വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref name=&quot;raveendran_oneindia&quot;/&gt;
| ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിച്ച യാസിർ കൊല്ലപ്പെട്ടതിലെ രണ്ടാം പ്രതിയായിരുന്നു.
|-
| 2006-12-16
| സുജിത്
| ബി.ജെ.പി.
| തൃശ്ശൂർ
| വാടാനപ്പള്ളി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
| 2006-12-16
| മാഹിൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| ചാലക്കുടി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, 2 പേർ കുറ്റക്കാർ, ഹൈക്കോടതിയിൽ അപ്പീൽ നടക്കുന്നു.
|
|-
| 2006-10-22
| [[ഫസൽ വധക്കേസ്|മൊഹമദ് ഫസൽ]]
| എൻ.ഡി.എഫ്.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 8 പ്രതികൾ, സി.ബി.ഐ. അന്വേഷണം
| പാർട്ടി മാറിയതിലുള്ള വൈരാഗ്യമാണ് കൊലപാതകത്തിലേക്ക് നയിച്ചതെന്നാണ് കേസ്
|-
| 2006-09-25
| രാജു
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| മതിലകം
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8, 8 പേർക്കും ജീവപരന്ത്യം
|
|-
| 2006-06-13
| കെ.കെ. യാക്കൂബ്
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.ടി.യു.
| കണ്ണൂർ
| ഇരിട്ടി
| ബി.ജെ.പി.
| കുറ്റാരോപിതർ - 16, തലശ്ശേരി രണ്ടാം അഡീഷണൽ കോടതി അഞ്ച് പേരെ കുറ്റക്കാരാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. മറ്റ് പ്രതികളെ വെറുതെ വിടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=യാക്കൂബ് വധക്കേസ്: അഞ്ച് പ്രതികൾക്ക്​ ജീവപര്യന്തം; വത്സൻ തില്ല​ങ്കേരി അടക്കം 11 പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://www.madhyamam.com/kerala/yakub-murder-case-five-rss-workers-are-convicted-kerala-news/612162 |accessdate=2019 മേയ് 22 |publisher=മാധ്യമം |date=2019 മേയ് 22}}&lt;/ref&gt;
| യാക്കൂബിനെ പ്രതികൾ ബോംബും വാളും മഴുവുമായി സംഘം ചേർന്ന് ആക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
| 2006-05-15
| രാജൻ ബാബു
| സി.പി.ഐ.
| കൊല്ലം
| കൊട്ടാരക്കര
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 1, കൺവിക്റ്റഡ്
|
|-
| 2006-04-16
| കെ.പി. വൽസലൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| ഗുരുവായൂർ, വടക്കേക്കാട്
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കുറ്റാരോപിതർ - 5, ഒരാളെ കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ല. 3 പേർക്ക് തൃശ്ശൂർ അയന്തോൾ അതിവേഗ കോടതി ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ വിധിച്ചു.
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനിടെ കുത്തേൽക്കുകയായിരുന്നു. അക്‌ബറിനും കുത്തേറ്റിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=കെ പി വൽസലൻ വധക്കേസിൽ 3 മുസ്ലിം ലീഗുകാർക്കു ജീവപര്യന്തം; ഒരു ലക്ഷം രൂപ വീതം പിഴയും ശിക്ഷ |url=http://www.kairalinewsonline.com/2015/06/09/2241.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=കൈരളി ന്യൂസ് |date=2015 ജൂൺ 9}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2006-04-11
| എൻ. സുബ്രമഹ്ണ്യൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| മലപ്പുറം
| പെരിന്തൽമണ്ണ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കുറ്റാരോപിതർ - 3, ഒരാൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം, രണ്ട് പേർക്ക് 8 വർഷം തടവ്
|
|-
| 2006-04-05
| രാജേഷ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| ആലപ്പുഴ
| ആലപ്പുഴ നഗരം
| ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 17
|
|-
| 2006-01-20
| മുജീബ് റഹ്മാൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| പാവറട്ടി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 5
| മുജീബ് വധക്കേസിലെ മുഖ്യ പ്രതിയായ വിനോദ് 2008 നവംബറിൽ 18 ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. വിനോദ് വധക്കേസിലെ പ്രധാന പ്രതിയായ മുജീബിന്റെ സഹോദരൻ ഷിഹാബ് 2015 മാർച്ച് 01-ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു. 
|-
| 2006-01-03
| സത്യേഷ്
| ബി.ജെ.പി.
| തൃശ്ശൂർ
| മതിലകം
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10, ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ - 10 പേർക്കും.
|
|-
| 2005
| റിജിത്ത്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2005-11-27
| എടച്ചോളി പ്രേമൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| ചൊക്ലി
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 8
|
|-
| 2005-10-03
| രജിത്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണപുരം
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കുറ്റാരോപിതർ - 10
|
|-
|2005-09-28
|സോമൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|പാലക്കാട്
|വടക്കാഞ്ചേരി
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 4, 4 പേരും കൺവിക്റ്റഡ്
|
|-
| 2005-08-07
| ഇളമ്പിളയിൽ സൂരജ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| എടക്കാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
| കുറ്റാരോപിതർ - 12
| മുഴപ്പിലങ്ങാടി ബീച്ചിലെ സൂരജിന്റെ കല്ലറ തകർക്കപ്പെട്ടതിന് ശേഷം പുതുക്കി പണിതപ്പോൾ കല്ലറയ്ക്ക് അകത്ത് ബോംബ് വെച്ച് കല്ലറ നിർമ്മിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബിജെപി പ്രവർത്തകന്റെ കല്ലറ വീണ്ടും പൊളിച്ചു  |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2010/04/05/kerala-bjp-activist-tomb-again-demolish.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 25 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2010 ഏപ്രിൽ 5}}&lt;/ref&gt;
|-
|2005-06-12
|ബിജി
| ബി.ജെ.പി. / ബി.എം.എസ്.
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ നഗരം
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.റ്റി.യു.
|കുറ്റാരോപിതർ - 11
|
|-
|2005-06-09
|വർഗീസ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / ഐ.എൻ.ടി.യു.സി.
|തൃശ്ശൂർ
|വിയ്യൂർ
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.റ്റി.യു.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
|2005-05-23
|അജി കുമാർ
|ശിവസേന
|തിരുവനന്തപുരം
|മലയിൻകീഴ്
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
|കുറ്റാരോപിതർ - 9
|
|-
|2005-05-08
|റജി
| സി.പി.ഐ.എം. / സി.ഐ.ടി.യു.
|തൃശ്ശൂർ
|വിയ്യൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / ഐ.എൻ.റ്റി.യു.സി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 6
|
|-
|2005-03-10
|പുന്നാട്  അശ്വിനി  കുമാർ
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]] / [[വി.എച്ച്.പി.]]
|കണ്ണൂർ
|പരിയാരം, തിരുവട്ടൂർ, പാറോളി
|എൻ.ഡി.എഫ്. / [[പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട്]]
|
|ആർ.എസ്.എസ്. ബൗദ്ധിക് പ്രമുഖ് ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=അശ്വനികുമാർ വധം: ഒരാൾ കൂടി അറസ്റിൽ |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2005/03/17/ker-ndf-arrest.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2005 മാർച്ച് 17}}&lt;/ref&gt; ബസ് യാത്രയിൽ കൊല്ലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|2005-01-18
|സഹദേവൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|പാലക്കാട്
|ഹേമാംബിക നഗർ
|ബി.ജെ.പി.
|കുറ്റാരോപിതർ - 12
|
|-
|2005-01-18
|ഷമീർ
|സി.പി.ഐ.എം.
|തൃശ്ശൂർ
|വടക്കേക്കാട്
|ആർ.എസ്.എസ്.
|കുറ്റാരോപിതർ - 14
|
|-
|2004-10-20
|ബാലസുബ്രഹ്മണ്യം(ബാലു)
|കോൺഗ്രസ്
|ഇടുക്കി
|വണ്ടിപ്പെരിയാർ
|സിപിഎം
|പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതേ വിട്ടു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുകയും പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സുപ്രീം കോടതി വിചാരണ കോടതി വിധി അംഗീകരിച്ചു
|പട്ടുമലയിൽ യോഗത്തിൽ പ്രസംഗിക്കവേ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അയ്യപ്പദാസ് വധത്തിന്റെ പ്രതികാരം
|-
|2004-06-07
|[[പുന്നാട് മുഹമ്മദ്‌ വധക്കേസ്|പി.വി. മുഹമ്മദ്‌ പുന്നാട്]]
|എൻ.ഡി.എഫ് / പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട്
|കണ്ണൂർ
|പുന്നാട്
|[[ബി.ജെ.പി.]], [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|26 പ്രതികൾ, ഗൂഢാലോചനക്കുറ്റം തെളിയിക്കാത്തതിനാൽ 16 പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു. ഒരാൾക്ക് മാനസിക രോഗം ഉള്ളതിനാൽ വിചാരണ നടന്നില്ല. 9 പേർക്കും ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ.
| 2004 ജൂൺ ഏഴിന് രാവിലെയാണു മുഹമ്മദും മകനും ആക്രമിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മുഹമ്മദ് വധം: ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകരുടെ ജീവപര്യന്തം ശരിവച്ചു |url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2018/12/13/muhammed-murder-case.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=മലയാള മനോരമ |date=2018 ഡിസംബർ 13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004-04-06
| കെ.പി. രവീന്ദ്രൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| കണ്ണൂർ സെൻട്രൽ ജയിൽ
| [[ബി.ജെ.പി.]], [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| റിമാൻഡ് തടവുകാരായ 31 പ്രതികൾ.
| കോഴിക്കോട് കുന്നുമ്മലിനടുത്ത് കക്കട്ട് പ്രദേശവാസിയെ ജയിലിനകത്ത് വെച്ച് ഇരുമ്പുവടിയും മരവടിയും ഉപയോഗിച്ച് കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്. കേരളത്തിലെ ജയിലിനുള്ളിലെ ആദ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകം എന്ന കണക്കാക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=സംസ്ഥാനത്തെ ജയിലിൽ നടന്ന ആദ്യരാഷ്ട്രീയകൊലപാതക കേസിന്റെ വിചാരണ ആരംഭിച്ചു  |url=https://www.manoramanews.com/news/kuttapathram/2018/09/01/trail-of-first-jail-murder-in-kerala-started-off.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 2 |publisher=മനോരമ ന്യൂസ് |date=2018 സെപ്റ്റംബർ 1}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004-03-16
| സി.ജി. ഫ്രാൻസീസ് (മാരാരിക്കുളം ബെന്നി)
| [[സിപിഐഎം]]
| ആലപ്പുഴ
| മാരാരിക്കുളം
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| 13 പ്രതികൾ. ആലപ്പുഴ അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതി 3 എല്ലാ പ്രതികളേ വെറുതെ വിട്ടു. 13ആം പ്രതിക്ക് പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തതിനാൽ ജുവൈനൽ കോടതിയിലാണ് വിചാരണ നേരിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബെന്നി കൊലക്കേസ്: പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://www.janmabhumidaily.com/news649298 |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |publisher=ജന്മഭൂമി |date=2017 ജൂൺ 15 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|
|-
|2003-06-29
|പ്രവീൺ ദാസ്
|[[സി.എം.പി]]
|കൊല്ലം
|കടയ്ക്കൽ
|[[സിപിഐഎം]]
|
|സി.എം.പി ജില്ലാ കമ്മിറ്റി അംഗമായിരുന്നു
|-
|2002
|മുഹമ്മദ്‌ ഇസ്‌മയിൽ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 2002-11-17
| വട്ടപ്പാറ ഷാജി
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 15 പ്രതികളെ കീഴ്‌ക്കോടതി വെറുതെ വിടുകയും 8 പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷയും വിധിച്ചു. ഈ ശിക്ഷ ഹൈക്കോടതിയും ശരി വെച്ചു. 
| ശാഖ കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന ഷാജിയെ വെട്ടിയും കുത്തിയും കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വട്ടപ്പാറ ഷാജി വധം: സി.പി.എം പ്രവർത്തകരുടെ ജീവപര്യന്തം ഹൈക്കോടതി  ശരിവെച്ചു |url=http://anweshanam.com/index.php/kerala/news/vattappara-shaji-murder-cpm-workers-life-sentence |accessdate=2019 മാർച്ച് 6 |publisher=അന്വേഷണം |date=2016 സെപ്റ്റംബർ 6 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2002-09-06
|പാറക്കാട്ട് ശ്രീനിവാസൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|2001ൽ നടന്ന ആക്രമണത്തിൽ ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റ് ഒരു വർഷത്തിലേറെ ചികിത്സയിലായിരുന്നു. കണ്ണൂർ ഡിസിസി അംഗമായിരുന്നു.
|-
|2002-07-26
|വി വി അനീഷ് കൂടാളി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|സിപിഎം വിട്ട മറ്റൊരാളെ ലക്ഷ്യമിട്ടെത്തിയ സംഘം ആളുമാറി കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
|-
| 2002-05-22
| ശിഹാബ്
|
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| കൊല്ലപ്പെട്ട ബി.ജെ.പി. പ്രവർത്തകൻ ചാവശ്ശേരി ഉത്തമന്റെ ശവദാഹം കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന ജീപ്പിനു നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിൽ ജീപ്പ് ഡ്രൈവർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2002-05-22
| ചാവശ്ശേരി ഉത്തമൻ (42)
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 22 പ്രതികൾ, 17 പ്രതികളെ വിചാരണ വേളയിൽ വെറുതെ വിട്ടു. ബാക്കി അഞ്ച് പ്രതികളേയും കുറ്റക്കാരല്ല എന്ന് കണ്ട് കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ആർ.എസ്.എസ്. പ്രവർത്തകനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ കേസിൽ സി.പി.എം. പ്രവർത്തകരായ അഞ്ചുപേരെ വെറുതെവിട്ടു |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.802999 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 ജനുവരി 17 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804103649/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/thalasseri-1.802999 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| തലശ്ശേരിയിൽ നിന്ന് ഇരിട്ടിയിലേക്ക് പോകുകയായിരുന്ന സ്വകാര്യബസ്സിന് ബോംബെറിഞ്ഞ് ബസ്സിൽകയറി ഡ്രൈവറായ ഉത്തമനെ വെട്ടിക്കാലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. 2016-ൽ ഉത്തമന്റെ മകൻ രമിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2002-05-22
| അമ്മുവമ്മ
|
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| കൊല്ലപ്പെട്ട ബി.ജെ.പി. പ്രവർത്തകൻ ചാവശ്ശേരി ഉത്തമന്റെ ശവദാഹം കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന ജീപ്പിനു നേരെയുണ്ടായ ബോംബേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 2002-05-04
| ലത്തീഫ്
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| 
|-
| 2002-03-17
| റെജി ഫ്രാൻസിസ്
| rowspan=&quot;2&quot; | തീരസംഘം
| rowspan=&quot;4&quot; | ആലപ്പുഴ
| rowspan=&quot;4&quot; | തൈക്കൽ
| rowspan=&quot;2&quot; | ബിഎംഎസ്
| rowspan=&quot;4&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; | തൈക്കൽ കലാപം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 2002 മാർച്ച് 15ന് തൊഴിൽ തർക്കത്തെ തുടർന്ന് തീരസംഘം - ബിഎംഎസ് പ്രവർത്തകർ ഏറ്റുമുട്ടി. മൂന്നുപേർ അന്നേദിവസവും പരിക്കേറ്റ തീരസംഘം പ്രവർത്തകൻ റെജി പിറ്റേദിവസവും മരിച്ചു. കൊല്ലപ്പെട്ട ഒരു ബിഎംഎസ് പ്രവർത്തകൻ കടലിൽ വീണാണ് മരിച്ചത്. മൃതദേഹം ഇന്നും കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
|-
| 2002-03-15
| വിൻസെന്റ് വേലിക്കകത്ത്
|-
| 2002-03-15
| പീതാംബരൻ
| rowspan=&quot;2&quot; | ബിഎംഎസ്
| rowspan=&quot;2&quot; | തീരസംഘം
|-
| 2002-03-15
| സുമേഷ്
|-
| 2002-03-02
| സുനിൽ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| 
|-
| 2002-03-02
| സുജീഷ്
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| 
|-
| 2002-02-05
| താഴെയിൽ അഷറഫ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| [[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| 6 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ തലശ്ശേരി കോടതി വിധിച്ചു.
| പാനൂർ ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ വെച്ചാണ് കൊലപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=അഷ്റഫ് വധം: ആറ് ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകർക്ക് ജീവപരന്ത്യം |url=https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2017/11/23/rss-workers-sent-for-life-term-imprisonment.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 5 |date=2017 നവംബർ 23 |ref=മനോരമ ന്യൂസ് |archive-date=2017-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123130731/http://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2017/11/23/rss-workers-sent-for-life-term-imprisonment.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2002-02-02
| മോഹനൻ
| ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
| എറണാകുളം
| പിറവം
| സി.ഐ.ടി.യു
|
| യൂണിയൻ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ വീട്ടിൽ കയറി വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|2001-04-19
|വീരേന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കാസർഗോഡ് 
|ചാമക്കൊച്ചി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
| 2001-04-10
| രാജീവൻ
| [[സിപിഐഎം]] / ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2001
|പി. കൃഷ്‌ണൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|മുസ്ലീം ലീഗ്
|
|
|-
| 2001
| ബിജു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2001
|എം. വിജയൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2001-06-02
| ഇടന്തുള്ളിൽ ബിനു
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| കോഴിക്കോട്,
| കല്ലാച്ചി
| [[എൻ.ഡി.എഫ്]]
| 6 പ്രതികൾ
| തെരുവൻ പറമ്പിൽ നബീസയെ മാനഭംഗപ്പെടുത്തിയെന്ന കേസിൽ മുഖ്യപ്രതിയായിരുന്നു ബിനു. ഈ കേസിൽ മാനഭംഗം നടന്നിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി വിധിച്ചിരുന്നു. കല്ലാച്ചി ടൗണിൽ ടാക്സി സ്റാന്റിൽ വച്ച് ബോംബെറിഞ്ഞ് ഭീകരാന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ച് കാർ ഡ്രൈവറായ ബിനുവിനെ വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബിനു വധക്കേസ്: ആറ് പ്രതികൾ കുറ്റക്കാർ |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2006/08/29/kerala-binu-murder-case.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 24 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2006 ഓഗസ്റ്റ് 29}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001-05-10
|തില്ലങ്കേരി ബിജൂട്ടി
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|6 പ്രതികൾ, ജില്ലാ സെക്ഷൻസ് കോടതി 3 പ്രതികൾക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ, 3 പേരെ വെറുതെ വിട്ടു.
|തെരഞ്ഞെടുപ്പ്‌ ദിവസം ബൂത്തിൽ ഇടതു മുന്നണി ഏജന്റായി ഇരുന്നശേഷം സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വീട്ടിലേക്ക്‌ മടങ്ങുകയായിരുന്ന വിജയനെ വായനശാലയ്ക്കു സമീപം ബോംബെറിഞ്ഞ്‌ വീഴ്ത്തി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ്‌ കേസ്‌.&lt;ref&gt;{{cite news |title=വധക്കേസ് : 3 ബിജെപിക്കാർക്ക് ജീവപര്യന്തം |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2007/05/29/kerala-three-bjp-activists-life-term.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2007 മേയ് 29}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001-03-23
|ഹരിചരൺ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ)
|കാസർഗോഡ്
|ബന്തടുക്ക
|സിപിഎം
|
|ജന്മദിനത്തിൽ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി മർദ്ദിച്ച ശേഷം വെടിവെച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|2001-01-27
|ടി. വി. ദേവദാസ്
|കോൺഗ്രസ് (ഐ)
|കാസർഗോഡ്
|പുല്ലൂർ പെരിയ
|സിപിഎം
|പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
|യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് ചാലിങ്കൽ യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ദേവദാസിനെ ജോലി കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന വഴി വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|2000
|സകേഷ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2000
| സി.കെ. ചന്ദ്രൻ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 2000
| ചന്ദ്രഗഡൻ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 2000
| പുലപ്പാടി ശ്രീജിത്ത്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000
|ടി എം രജീഷ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്. 
|
|
|-
| 2000
| മുല്ലോളി വിജേഷ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000
|ഇ. ജയശീലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2000-12-05
| അരീക്കൽ അശോകൻ വലിയപറമ്പത്ത്
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 2000-11-30
| ഡൊമനിക്
| തീരസംഘം
| ആലപ്പുഴ
| അർത്തുങ്കൽ
| [[സിപിഐഎം]]
| പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ശിക്ഷ വിധിച്ചു
| ലത്തീൻ സമുദായത്തിന്റെ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സംഘടനയായ തീരസംഘം അർത്തുങ്കൽ മേഖലയിൽ ശക്തിപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് നടന്ന കൊലപാതകം
|-
| 2000-10-26
| മുല്ലോളി രാജേഷ്
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000-04-27
|വിജയൻ
|ബി.ജെ.പി.
|കാസർഗോഡ്
|
|സി.പി.ഐ.എം.
|
|ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ നേതാവ് ഭാസ്ക്കര കുമ്പളയെ കൊലപ്പെടുത്തിയ കേസിലെ നാലാം പ്രതിയായിരുന്നു വിജയൻ&lt;ref&gt;{{cite news |title=കാസർകോട്ട് ബി.ജെ.പി പ്രവർത്തകനെ വെട്ടിക്കൊന്നു |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/04/27/ker-murder.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2000 ഏപ്രിൽ 27}}&lt;/ref&gt;
|-
|2000-04-08
|പി.ജി.വിജയൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|മാനടുക്കം
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000-04-01
|പി.വി. കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണൻ
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|ഗുരുപുരം
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|2000-03-01
|നാരായണനായക്
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ്
|ചാമക്കൊച്ചി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ)
|
|
|-
| 2000-02-18
| കെ. സജീവൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| 1999
| പരൽ ശശി
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1999
| വി. സരേഷ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1999
|വി പി പ്രദീപൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1999-12-03
| കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി.
|
|
|-
| 1999-12-02
| പുളിനോളി ബാലൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1999-12-02
| ചാത്തന്റവിടെ കൃഷ്‌ണൻ നായർ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
| വീട്ടിൽ കയറി, അമ്മയുടേയും ഭാര്യയുടേയും മക്കളുടേയും മുന്നിലിട്ട് വെട്ടിക്കൊന്നു.
|-
| 1999-12-02
| പലോറത്ത് കനകരാജ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1999-12-01
| വി പി മനോജ്‌
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1999-12-01
| പ്രകാശൻ പടിക്കലക്കണ്ടി
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1999-12-01
| [[കെ.ടി. ജയകൃഷ്ണൻ വധം|കെ.ടി. ജയകൃഷ്ണൻ]]
| ബി.ജെ.പി. - യുവമോർച്ച
| കണ്ണൂർ
| പാനൂർ ഈസ്റ്റ് മൊകേരി
| സി.പി.ഐ.എം.
| സുപ്രീം കോടതിയിൽ ഒരു പ്രതിക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ. നാല് പേരെ വെറുതെ വിട്ടു.
| ക്ലാസ് മുറിയിൽ കയറി കുട്ടികളുടെ മുന്നിലിട്ട് അദ്ധ്യാപകനായ ജയകൃഷ്ണനെ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
| 1999-08-28
| ടി.വി. ദാസൻ / കോടിയേരി ദാസൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി / കോടിയേരി / പാറാൽ
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
| മൽസ്യ വിൽപ്പനയ്ക്കിടയിലാണ് വെട്ടികൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
|1999-04-09
|മുരുകാനന്ദൻ
|എ.ബി.വി.പി
|തിരുവനന്തപുരം
|പേരൂർക്കട
|എസ്.എഫ്.ഐ
|
|ധനുവച്ചപുരം കോളേജിലെ വിദ്യാർത്ഥി സംഘർഷത്തെ തുടർന്ന് 20അംഗ സംഘം മർദ്ദിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1998-11-28
|സുരേന്ദ്രൻ 
|സി.പി.ഐ.എം.
|കാസർഗോഡ് 
|കാഞ്ഞങ്ങാട്
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1998-11-02
| കുഞ്ഞിപറമ്പത്ത് കുഞ്ഞിരാമൻ
| ബി.ജെ.പി. 
| കണ്ണൂർ
|
|  സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1998-11-01
| കേളോത്ത് പവിത്രൻ S/O ചാത്തു
| സി.പി.ഐ.എം.
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
| 
| 
|-
| 1998-11-01
| പുരുഷു
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1998-05-18
| ഷാജി
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1998-05-13
| ചെല്ലട്ടൻ ചന്ദ്രൻ
| [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| ബസ് യാത്രയിൽ കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
|1998
|സുന്ദരൻ മാസ്റ്റർ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1998
|കേളോത്ത്‌ പവിത്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|
|
|
|-
| 1997-11-09
| കെ. വി. പോൾ
| ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ലീഗ്
| കോട്ടയം
| 
| സിപിഐ എം.എൽ/റെഡ് ഫ്ലാഗ്
|
| തീവ്ര ഇടത് സംഘടനകളിൽ കെ. വി. പോൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയനായതിനെ തുടർന്ന് ഉണ്ടായ അസൂയ മൂലം
|-
| 1997-10-09
| ദേവസ്യ / കുഞ്ഞൂഞ്ഞ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1997
| പ്രദീപൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 1997
| എം കെ സുരേന്ദ്രൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1997-04-22
|ഭാസ്‌കര കുമ്പള
|[[സിപിഐഎം]]
|കാസർഗോഡ്
|
|ബി.ജെ.പി.
|
|ബസിൽ കയറിയാണ് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയത്.
|-
|1997-02-25
|സുഗേഷ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|
|
|
|-
|1997-02-25
|പി.വി സുരേന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1996-11-19
|മേക്കിലേരി ഭരതൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1996-10-21
|ബിംബി
|എ.ബി.വി.പി
|കോട്ടയം
|ചങ്ങനാശേരി
|എസ്.എഫ്.ഐ
|
|എസ്.എഫ്.ഐ സമരത്തിനിടെ ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് മർദ്ദനമേൽക്കുകയായിരുന്നു.
|-
| 1996-09-17
| പി.എസ്. അനു
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| പത്തനംതിട്ട
| പരുമല പമ്പ ദേവസ്വം ബോർഡ് കോളേജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പ്രതികളായ 18 പേരെയും പത്തനംതിട്ട അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| കോളേജിൽ നടന്ന സംഘട്ടനത്തിൽ എസ്.എഫ്.ഐ പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനായി പമ്പാ നദിയിൽ ചാടിയെന്നും നീന്തികയറി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചവരെ കല്ലെറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്. അതിനിടയിൽ അനു, സുജിത്, കരുണാകരൻ എന്നിവർ മുങ്ങി മരിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;പരുമല&quot;&gt;{{cite news |title=പരുമലയിൽ വിദ്യാർഥികൾ മരിച്ച കേസിലെ പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടു |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/06/28/ker-parumala.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 2 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2000 ജൂൺ 28}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1996-09-17
| എസ്. സുജിത്
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| പത്തനംതിട്ട
| പരുമല പമ്പ ദേവസ്വം ബോർഡ് കോളേജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പ്രതികളായ 18 പേരെയും പത്തനംതിട്ട അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| കോളേജിൽ നടന്ന സംഘട്ടനത്തിൽ എസ്.എഫ്.ഐ പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനായി പമ്പാ നദിയിൽ ചാടിയെന്നും നീന്തികയറി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചവരെ കല്ലെറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്. അതിനിടയിൽ അനു, സുജിത്, കരുണാകരൻ എന്നിവർ മുങ്ങി മരിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;പരുമല&quot;/&gt;
|-
| 1996-09-17
| കിം. കരുണാകരൻ
| ബി.ജെ.പി. / എ.ബി.വി.പി.
| പത്തനംതിട്ട
| പരുമല പമ്പ ദേവസ്വം ബോർഡ് കോളേജ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പ്രതികളായ 18 പേരെയും പത്തനംതിട്ട അഡീഷണൽ ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
| കോളേജിൽ നടന്ന സംഘട്ടനത്തിൽ എസ്.എഫ്.ഐ പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനായി പമ്പാ നദിയിൽ ചാടിയെന്നും നീന്തികയറി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചവരെ കല്ലെറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തിയെന്നുമാണ് കേസ്. അതിനിടയിൽ അനു, സുജിത്, കരുണാകരൻ എന്നിവർ മുങ്ങി മരിക്കുകയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;പരുമല&quot;/&gt;
|-
| 1996-08-13
| മുതലമട മണി
| ബി.ജെ.പി.
| പാലക്കാട്
| മുതലമട
| അൽഉമ്മ
| രണ്ട് പ്രതികൾക്ക് ഇരട്ട ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ വിധിച്ചു. 
| മുതലമട ചുള്ളിയാർ ഡാമിൽ 1990 നടന്ന ഷംസുദ്ദീന്റെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായും അൽ ഉമ്മ സംഘടന വളർത്തുന്നതിനുമായിരുന്നു കൊലപാതകമെന്നാണു പ്രോസിക്യൂഷൻ വാദം.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ബി ജെ പി പ്രവർത്തകൻ മുതലമട മണി കൊല്ലപ്പെട്ട കേസിൽ ഒന്നും നാലും പ്രതികൾക്ക് ഇരട്ട ജീവപര്യന്തം |url=http://www.sirajlive.com/2015/03/18/171229.html |accessdate=2019 മാർച്ച് 4 |publisher=സിറാജ് |date=2015 മാർച്ച് 18}}&lt;/ref&gt; മണി ബി.ജെ.പി. മണ്ഡലം പ്രസിഡന്റായിരുന്നു.
|-
| 1996-05-25
| പന്ന്യന്നൂർ ചന്ദ്രൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി
| [[സിപിഐഎം]]
| പ്രതികളായ 4 പേർക്ക് ജില്ലാ സെഷൻസ് കോടതി വധശിക്ഷ വിധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=പന്ന്യന്നൂർ ചന്ദ്രൻ വധം: പ്രതികൾക്ക് വധശിക്ഷ|url=https://malayalam.oneindia.com/news/2002/11/12/ker-chandran-case.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2002 നവംബർ 12}}&lt;/ref&gt;
| ചന്ദ്രൻ ബിജെപി കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. സ്കൂട്ടറിൽ ഭാര്യയോടൊത്ത് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
|-
| 1995
| കേളു
| [[ബി.ജെ.പി.]] 
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
| 
|
|-
| 1995-12-12
| മാമൻ വാസു / പി. വാസു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[ബി.ജെ.പി.]], [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| 5 പ്രതികൾക്ക് തലശ്ശേരി അഡീഷണൽ സെഷൻസ് (4) ജില്ലാ കോടതി ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ വിധിച്ചു. അപ്പീൽ ഹർജിയിൽ ഹൈക്കോടതി എല്ലാവരേയും വെറുതെ വിട്ടു. 2018-ൽ കോടതിയിൽ കീഴടങ്ങിയ രണ്ടാം പ്രതിയുടെ വിചാരണ നടക്കുകയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മാമൻ വാസു വധം; അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ 27ന് വിസ്തരിക്കും |url=http://kannurnews.in/news/details/maman-vasu-murder-case |accessdate=2019 മാർച്ച് 16 |publisher=കണ്ണൂർ വാർത്ത |date=2018 ജൂലൈ 24 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| 1995-10-26
| വി. ദാസൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| ആന്തൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1995-06-27
| സജിത് ലാൽ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - കെ.എസ്.യു
| കണ്ണൂർ.
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1995-05-21
| വടക്കേക്കര എബ്രാഹം
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| 
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1995-02-25
| ബെന്നി അബ്രഹാം
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| പയ്യന്നൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല]]ക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു.
|-
| 1995-01-06
| വലരിയിൽ കുട്ടച്ചൻ (മാത്യു)
| ജെ.എസ്.എസ്
| ഇടുക്കി
| സേനാപതി
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
| 6 പ്രതികളെയും വെറുതെവിട്ടു
| സിപിഎം വിട്ട് ജെ.എസ്.എസിൽ ചേർന്നതിന്റെ പ്രതികാരമായി കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1994-12-04
| തൊഴിയൂർ സുനിൽ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| ത്രിശ്ശൂർ
| ഗുരുവായൂർ, മണ്ണാകുളം
| [[ജം ഇയത്തൂൽ ഹിസാനിയ]]
| 2012-ൽ യഥാർത്ഥ പ്രതികളെ കുറിച്ച് സൂചനകൾ കിട്ടുന്നതിന് മുൻപ് 10 സി.പി.എം. പ്രവർത്തകർക്കെതിരെ കേസ് എടുക്കുകയും 1997-ൽ ത്രിശ്ശൂർ ജില്ലാ അഡീഷണൻ സെഷൻസ് കോടതി 4 പേർക്ക് ജീവപരന്ത്യം ശിക്ഷ നൽകുകയുണ്ടായി. 
| പുലർച്ചെ രണ്ട് മണിക്ക് വീട്ടിൽ കയറി വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. ആ അക്രമണത്തിൽ സഹോദരന്റെ ഇടതുകൈ അക്രമികൾ വെട്ടിമാറ്റി. അച്ചൻ കുഞ്ഞിമോന്റെ കൈവിരലും അമ്മ കുഞ്ഞിമ്മുവിന്റെ ചെറിയും മുറിഞ്ഞു. മൂന്നാം പ്രതിയാക്കി ഷെമീർ ഒളിവിൽ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആറാം പ്രതി സുബ്രമണ്യൻ വിചാരണക്കിടെ കൊല്ലപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/crime-news/rss-worker-sunil-murder-case-1.4193153 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-10-13 |archive-date=2019-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013065700/https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/crime-news/rss-worker-sunil-murder-case-1.4193153 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 1994-11-29
| കൊച്ചുപുരയ്ക്കൽ ജോസ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1994-04-19
| പള്ളിപരിയാരത്ത് മോഹനൻ
| ബി.ജെ.പി.
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
|1994-03-24
|കാഞ്ഞിലേരി സത്യൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 1994-03-21
| കൊല്ലനണ്ടി രാജൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| സി.പി.ഐ.എം. 
|
|
|-
| 1994-03-03
| ആർ. കണ്ണൻ
| കോൺഗ്രസ് 
| പാലക്കാട്
| കണ്ണമ്പ്ര
| [[സിപിഐഎം]]
|
| യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലം സെക്രട്ടറി ആയിരുന്ന കണ്ണനെ തൃശ്ശൂരിൽ ജോലിക്ക് പോയി വരുന്ന വഴി ബസ് തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
| 1994-02-28
| സി. എ. മോഹനൻ
| കോൺഗ്രസ് 
| തൃശൂർ
| ചാവക്കാട്
| [[സിപിഐഎം]]
| പ്രതികൾക്ക് വിചാരണ കോടതി ജീവപര്യന്തം വിധിച്ചു. ഹൈക്കോടതി വെറുതേ വിട്ടു
| സിപിഎം വിട്ട് കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നതിന്റെ പേരിൽ കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. കോൺഗ്രസ് നേതാവ് ഗോപപ്രതാപൻ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുജനാണ്
|-
| 1994-02-19
| ഗോവിന്ദൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| തളിപ്പറമ്പ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|
|
|-
|1994-01-26
|[[കെ.വി. സുധീഷ്]]
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|കണ്ണൂർ
| കൂത്തുപറമ്പ്
|[[ബി.ജെ.പി.]] / [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|വീട്ടിൽ കയറി അച്ചന്റേയും അമ്മയുടേയും മുന്നിലിട്ടാണ് വെട്ടിക്കൊന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=പരവത്ത് |first1=ബിജു |title=25 വർഷം, 104 രക്തസാക്ഷികൾ |url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/kazhcha/-malayalam-news-1.1388606 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 26 |publisher=മാതൃഭൂമി |date=2016 സെപ്റ്റംബർ 28 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804081726/https://www.mathrubhumi.com/kannur/kazhcha/-malayalam-news-1.1388606 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 1993
| അനിൽകുമാർ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 1993-09-29
| ശ്രീകാന്ത്
| [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
| കണ്ണൂർ
| മുഴപ്പിലങ്ങാട്
| സി.പി.ഐ.എം.
|
|
|-
| 1993-06-06
| തടിക്കുളങ്ങര ജോർജ്
| കോൺഗ്രസ് 
| പാലക്കാട്
| അയിലൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന നേതാവ് കൂടിയായിരുന്ന ജോർജിനെയും അനുജൻ ജേക്കബിനെയും ബസ് തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
| 1993-06-06
| തടിക്കുളങ്ങര ജേക്കബ്
| കോൺഗ്രസ് 
| പാലക്കാട്
| അയിലൂർ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന നേതാവ് കൂടിയായിരുന്ന ജോർജിനെയും അനുജൻ ജേക്കബിനെയും ബസ് തടഞ്ഞ് വെട്ടിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
| 1993-06-01
| യോഹന്നാൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
| വളക്കൈ
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1993-03-04
| നാൽപ്പാടി വാസു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| തലശ്ശേരി, പുലിയങ്ങോട്ട്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കെ. സുധാകരൻ എംഎൽഎയെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്ന് ആരോപിച്ച് ഗൺമാൻ ജോൺ ജോസഫ് നാല്പടി വാസുവിനെ വെടിവെക്കുകയായിരുന്നു. ഗൺമാൻ ജോൺ ജോസഫ് ഉൾപ്പടെ 12 പ്രതികളെയും തലശേരി അഡീഷണൽ സെഷൻസ് കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. കെ. സുധാകരൻ എംഎൽഎയെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്ന് ആരോപിച്ച് സിപിഎം പ്രവർത്തകരെ പ്രതികളാക്കി നല്കിയ കേസിലെ പ്രതികളെയും വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=നാല്പാടി വാസു വധം:സുധാകരനെ വെറുതെവിട്ടു |url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/11/22/ker-nalpadi.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2000 നവംബർ 22}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| 1992-07-15
| ജോബി ആൻഡ്രൂസ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| കോഴിക്കോട്
| താമരശ്ശേരി
| മുസ്ലീം ലീഗ് / എം.എസ്.എഫ്. - കോൺഗ്രസ് (ഐ.) കെ.എസ്.യു.
|
| എസ്.എഫ്.ഐ. ജാഥയെ അക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1992-07-07
| ചോയൻ രാജീവൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| ബിജെപി / ആർ എസ് എസ്
|
|
|-
| 1992-06-13
| കെ നാണു
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| ഹോട്ടലിലേക്ക് ബോംബെറിഞ്ഞ് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്
|-
|1992-05-16
|കല്ലാടൻ ചന്ദ്രൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1992-03-04
| ബാലകൃഷ്ണൻ
| കോൺഗ്രസ് ഐ.
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| യുവജനോൽസവ വേദിയിൽ ബാഡ്ജ് വിതരണവുമായി ബദ്ധപ്പെട്ട തർക്കമാണ് കൊലയിലേക്ക് നയിച്ചത്.
|-
| 1992-02-29
| ആർ.കെ. കൊച്ചനിയൻ
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| തൃശ്ശൂർ
| തൃശ്ശൂർ നഗരം
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
|
| യുവജനോൽസവ വേദിയിൽ ബാഡ്ജ് വിതരണവുമായി ബദ്ധപ്പെട്ട തർക്കമാണ് കൊലയിലേക്ക് നയിച്ചത്.
|-
| 1991-03-26
| കാപ്പാട് വസന്തൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1991-07-20
| ജോസഫ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1991-03-01
| ജോർജ് ഡി ക്രൂസ്
| കോൺഗ്രസ്
| തിരുവനന്തപുരം
| തുമ്പ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർക്ക് നേരെ നടന്ന ബോംബേറിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1990-09-28
| കെ.പി. സുരേന്ദ്രൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കാസർഗോഡ് 
| ചീമേനി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല]]ക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു. യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.
|-
| 1990-08-17
| സാദലി s/o അസൈനാർ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
| 1990-08-17
| ആമപ്പാറക്കൽ യാസിർ
| 
| മലപ്പുറം
| തിരൂർ
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 9 പ്രതികളേയും മഞ്ചേരി കോടതി വെറുതെ വിട്ടു. പ്രതികളെ വെറുതെ വിട്ടത് സുപ്രീം കോടതിയും ശരി വെച്ചു.
| അയ്യപ്പൻ മതം മാറി യാസിർ ആയതിലെ വൈരാഗ്യമാണ് കൊലയിൽ കലാശിച്ചത്. രണ്ടാം പ്രതി കെ. രവീന്ദ്രൻ 2007 ജനുവരിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. എൻ.ഡി.എഫുകാർ കൊന്നുവെന്നായിരുന്നു കേസ്&lt;ref name=&quot;raveendran_oneindia&quot;&gt;{{cite news |title=ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തകന്റെ വധം: എൻഡിഎഫ് പ്രവർത്തകരെ വെറുതെവിട്ടു, തെളിവില്ലെന്ന് കോടതി |url=https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/raveendran-murder-case-manjeri-court-aquited-accused/articlecontent-pf205504-189316.html |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 |publisher=വൺ ഇന്ത്യ മലയാളം |date=2017 ഡിസംബർ 21}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 1990-06-28
| എം.എം. ജോസ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - ഐ.എൻ.ടി.യു.സി.
| കാസർഗോഡ് 
| ചീമേനി
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല]]ക്കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു. ചുമട്ടുതൊഴിലാളിയായിരുന്ന ജോസിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ വെച്ച് ചുറ്റിക കൊണ്ട് തലക്കടിച്ച് കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1990-06-07
| പ്രഫസർ സഖറിയാ കാട്ടുവള്ളിൽ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ് (ബി)
| കൊല്ലം
| അഞ്ചൽ
| സി.പി.ഐ.എം
| 
| അഞ്ചൽ സെയിന്റ് ജോൺസ് കോളേജ് അദ്ധ്യാപകനും കെ.ടി.യു.സി(ബി) സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗവുമായിരുന്നു. ഒരു തൊഴിൽ തർക്കത്തെ തുടർന്ന് കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു
|-
|1990-04-14
|അപ്പച്ചൻ
|സി.പി.ഐ.എം
|കാസർഗോഡ്
|ബന്തടുക്ക 
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
| 1990-04-12
| ഇ. എച്ച്‌ മുഹമ്മദ്, എ.എസ്.ഐ കണ്ണമാലി സ്റ്റേഷൻ 
| 
| എറണാകുളം
| കുമ്പളങ്ങി
| [[സിപിഐഎം]]
| 3 പ്രതികൾ
| കുമ്പളങ്ങിയിൽ നടന്ന സിപിഎം - കോൺഗ്രസ് സംഘർഷം തടയാൻ നടത്തിയ പട്രോളിംഗിനിടെ കുത്തേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു
|-
| 1990-01-18
| പുല്ലായിക്കോടി പത്ഭനാഭൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ 
| പയ്യന്നൂർ
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
|
|-
|}
=== 1980 - 1989 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| 1989-09-12
| കാര്യത്ത്‌ രമേശൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[മുസ്ലീം ലീഗ്]]
|
|
|-
| 1989-08-03
| ടി.കെ. വിശ്വനാഥൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]] / [[ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ.]]
|
|
|-
| 1989-03-03
| സുഭാഷ്
| സിപിഐ/എ.ഐ.ടി.യു.സി
| എറണാകുളം
| പേട്ട, തൃപ്പൂണിത്തുറ
| സിപിഐഎം/സി.ഐ.ടി.യു
|
| യൂണിയൻ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ നടന്ന കൊലപാതകം
|-
| 1988-11-30
| പഞ്ചമരാജൻ
| കെ.എസ്.യു/യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| ആലപ്പുഴ
| പത്തിയൂർ
| സിപിഐഎം/ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
| 14 പ്രതികൾ. 4 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. അതിൽ 2 പേർക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
| പ്രാദേശികമായി നടന്ന കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ പഞ്ചമരാജനെ വീടിന് മുൻപിൽ വെച്ച് കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി. മകനെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിനിടെ പിതാവായ പുരുഷോത്തമനും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1988-11-30
| പുരുഷോത്തമൻ
| കോൺഗ്രസ്
| ആലപ്പുഴ
| പത്തിയൂർ
| സിപിഐഎം/ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ
| 14 പ്രതികൾ. 4 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. അതിൽ 2 പേർക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
| പ്രാദേശികമായി നടന്ന കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ പഞ്ചമരാജനെ വീടിന് മുൻപിൽ വെച്ച് കുത്തി കൊലപ്പെടുത്തി. മകനെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിനിടെ പിതാവായ പുരുഷോത്തമനും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1988-04-27
| മൗവഞ്ചേരി രാജൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1988-03-31
| പീറ്റക്കണ്ടി പ്രഭാകരൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കണ്ണൂർ
|
| [[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
| 1987-11-18
| ദാമോദരൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
| 
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| 
| 
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|കെ.വി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|പി. കുഞ്ഞപ്പൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|ആലവളപ്പിൽ അമ്പു]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|സി. കോരൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|എം. കോരൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധ ജാഥ അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നവരെ തീ കൊളുത്തി കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1987-03-23
| [[ചീമേനി കൂട്ടക്കൊല|പിലാന്തോളി കൃഷ്ണൻ]]
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| സി.പി.ഐ.എം.
|
| തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം കോൺഗ്രസ് ബൂത്ത് ഏജന്റായിരുന്ന കൃഷ്ണനെ കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്. ഇതിനെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധം അക്രമസക്തമായി സി.പി.എം. ആപ്പീസ് തീ വെച്ച് 5 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1986-07-22
| താഴെപുരയിൽ കനകൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1986-05-26
| ദിനേശൻ
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| കണ്ണൂർ
|
| ബി.ജെ.പി. [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 1986-05-26
| തയ്യിൽ ഹരീന്ദ്രൻ
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
|
|
|-
| 1986-04-17
| പുതിയാണ്ടി ഭരതൻ
| [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] 
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1985-05-23
| എൻ. വിജയകുമാർ
| [[കെ.എസ്.യു]]
| തിരുവനന്തപുരം
| ആറ്റിങ്ങൽ
| [[എ.ബി.വി.പി]]
|
| ആറ്റിങ്ങൽ ITIയിലെ വിദ്യാർത്ഥി സംഘട്ടനത്തെ തുടർന്ന് വിളിച്ചുചേർത്ത സർവ്വകക്ഷി യോഗത്തിനിടെ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു
|-
| 1985-05-17
| കരുണൻ
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
|
| [[സി.പി.ഐ.എം.]]
|
|
|-
| 1984-10-09
| പി. കെ. ഭവദാസ്
| സി.പി.ഐ
| പാലക്കാട്
| മരുതറോഡ്
| സി.പി.ഐ.എം
| 
| മരുതറോഡ് പഞ്ചായത്ത് വൈസ് പ്രസിഡന്റും യുക്തിവാദി നേതാവുമായിരുന്നു. ഈ കേസിലെ സാക്ഷിയും പിന്നീട് കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
| 1984-09-07
| എം.എസ്. പ്രസാദ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പത്തനംതിട്ട
| ചിറ്റാർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
| 
| സി.വി. ജോസ് വധക്കേസിലെ ഒന്നാം സാക്ഷിയും എസ്.എഫ്.ഐ. ജില്ലാ വൈസ് പ്രസിഡന്റുമായിരുന്നു. 
|-
| 1984-08-06
| കെ. വി. തോമസ്
| [[കോൺഗ്രസ്-ഐ]]
| കണ്ണൂർ
| കോളയാട്
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
| 
| കോൺഗ്രസ് കൂത്തുപറമ്പ് ബ്ലോക്ക് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു
|-
| 1984-01-12
| കോച്ചംകണ്ടി രാഘവൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| 
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1983-12-03
| തോമസ് വർഗീസ് (അനിൽ) 
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പത്തനംതിട്ട
| ചിറ്റാർ, വയ്യാറ്റുപുഴ
| ആർ.എസ്.എസ്.
|
| വീട് വളഞ്ഞ് അക്രമിച്ചാണ് കൊലപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web |title=കൗമാരക്കാരനെ കൊലചെയ്ത ആർഎസ്എസ് പൈശാചികത്വം |url=http://chintha.in/index.php/2013-11-15-14-31-07/2013-07-25-17-01-39/1711-2015-12-03-09-48-22 |website=ചിന്ത വാരിക |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 27 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|1983-06-01
|അച്യുതക്കുറുപ്പ്
|സിപിഐഎം
|ആലപ്പുഴ
|ചെന്നിത്തല
|ആർ.എസ്.എസ്
|
|ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരായ മുരളി, കലാധരൻ എന്നിവരുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്
|-
|1983-05-21
|പൊന്നൻ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-05-21
|നെൽസൺ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-05-21
|സേവ്യർ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-05-21
|കുഞ്ഞുകുഞ്ഞ് കുരിശിങ്കൽ
|കോൺഗ്രസ്
|എറണാകുളം
|മട്ടാഞ്ചേരി
|സിപിഎം
|
|ഫോർട്ട്‌കൊച്ചി മേഖലയിലെ കോൺഗ്രസ് - സിപിഎം സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസിൽ മട്ടാഞ്ചേരി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ ചെന്നപ്പോൾ കോടതിക്ക് മുന്നിൽവെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1983-02-22
|പാറാലി പവിത്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1983-01-16
|മുള്ളൻചിറ മത്തായി
|കോൺഗ്രസ്
|ഇടുക്കി
|ഉടുമ്പൻചോല
|സിപിഎം
|പ്രതികളെ വെറുതേവിട്ടു. എം.എം. മണിയുടെ മണക്കാട് പ്രസംഗത്തെത്തുടർന്ന് പുനരന്വേഷണം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും പുതുതായി തെളിവുകളൊന്നും ലഭിച്ചില്ല
|വീട്ടിലേക്കുള്ള സാധനങ്ങൾ വാങ്ങി വരുന്നവഴി മർദ്ദിച്ചു കൊല്ലുകയായിരുന്നു
|-
|1982-11-13
|[[ബേബി അഞ്ചേരി വധം|അഞ്ചേരി ബേബി]]
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / ഐ.എൻ.റ്റി.യു.സി.
|ഇടുക്കി
|ഉടുമ്പൻചോല
|സി.പി.ഐ.എം.
|9 പ്രതികൾ. കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ച തെളിവുകളും തൊണ്ടികളും വ്യാജമായിരുന്നതിനാലും 7 ദൃക്‌സാക്ഷികളും കൂറുമാറിയതിനാലും 1985 മാർച്ചിൽ കേസ് അവസാനിപ്പിച്ചു. എം.എം. മണി (സി.പി.എം.) 2012-05-25-ന് നടത്തിയ പ്രസംഗത്തെ തുടർന്ന് പുനരന്വേഷണത്തിന് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.
|തൊഴിൽ തർക്കം പറഞ്ഞു തീർക്കാനെന്ന വിധം വിളിച്ചു വരുത്തി മണത്തോട്ടിലെ ഏലക്കാട്ടിൽ ഒളിച്ചിരുന്നാണ് എതിരാളികൾ ബേബിയെ വെടിവച്ചത്. അറുപതിലധികം വെടിയുണ്ടകൾ ദേഹത്തു തറച്ചുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1982-12-17
| സി.വി. ജോസ്
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പത്തനംതിട്ട
| കാത്തോലിക്കേറ്റ് കോളേജ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
| 
| പ്രിൻസിപ്പാളിന്റെ ഓഫീസിന് മുന്നിൽ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടു. കോളേജിലെ ആർട്സ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.
|-
|1982-07-29
|ചാമുണ്ണി
|കോൺഗ്രസ്
|പാലക്കാട്
|ചിതലി
|സിപിഎം
|
|മർദ്ദിച്ച് പാടത്തെ ചെളിയിൽ ചവിട്ടിത്താഴ്ത്തി കൊലപ്പെടുത്തി
|-
|1982-06-15
|മുരളി
|[[ആർ.എസ്.എസ്]]
|ആലപ്പുഴ
|ചെന്നിത്തല
|[[സിപിഐഎം]]
|
|ക്ഷേത്രക്കുളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ഇരുവരെയും ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. ഇതിന് പ്രതികാരമായി അച്യുതക്കുറുപ്പ് എന്ന സിപിഎം നേതാവും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|1982-06-15
|കലാധരൻ
|[[ആർ.എസ്.എസ്]]
|ആലപ്പുഴ
|ചെന്നിത്തല
|[[സിപിഐഎം]]
|
|ക്ഷേത്രക്കുളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ഇരുവരെയും ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെച്ച് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. ഇതിന് പ്രതികാരമായി അച്യുതക്കുറുപ്പ് എന്ന സിപിഎം നേതാവും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|1981-11-23
|തെക്കയിൽ ജോണി
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കേരള കോൺഗ്രസ് (മാണി)
|
|
|-
| 1981-11-19
| രാഘവൻ
| ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
| തൃശൂർ
| ചാലക്കുടി
| സി.ഐ.ടി.യു
|
| ചാലക്കുടി മേലൂരിൽ ഉണ്ടായ ഐ.എൻ.ടി.യു.സി - സി.ഐ.ടി.യു തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ബോംബെറിഞ്ഞു വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
| 1981-11-19
| ജോസ്
| ഐ.എൻ.ടി.യു.സി
| തൃശൂർ
| ചാലക്കുടി
| സി.ഐ.ടി.യു
|
| ചാലക്കുടി മേലൂരിൽ ഉണ്ടായ ഐ.എൻ.ടി.യു.സി - സി.ഐ.ടി.യു തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ ബോംബെറിഞ്ഞു വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
|1981-10-21
|പി. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1981-10-07
| വിൽസൺ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ) - യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കൊല്ലം
| കുണ്ടറ
| [[സിപിഐഎം]]
|
| യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് നേതാവ് വിൽസനെ അമ്മയുടെ മുന്നിലിട്ട് വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തയ സംഭവം അന്ന് വളരെ വിവാദമായിരുന്നു
|-
| 1981-06-25
| ശശീന്ദ്രൻ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) - യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
| കാസർഗോഡ്
| ചീമേനി
| [[സിപിഐഎം]]
| 
| വീടിന് മുന്നിൽ വെച്ച് ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയുടേയും മാതാപിതാക്കളുടേയും മുന്നിൽ വെച്ച് കൊലപെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
|1981-07-20
|[[ദുർഗാദാസ് ]]
|ആർ.എസ്.എസ്
|കൊല്ലം
|നിലമേൽ
|എസ്.എഫ്.ഐ
|
|നിലമേൽ കോളേജിലെ എബിവിപി - എസ്.എഫ്.ഐ സംഘർഷം അറിഞ്ഞ് അവിടെയെത്തിയപ്പോൾ കുത്തേറ്റു മരിക്കുകയായിരുന്നു
|-
|1981-04-28
|രാധാകൃഷ്ണ മേനോൻ (രാജൻ)
|
|എറണാകുളം
|പനങ്ങാട്
|[[സിപിഐഎം]]
|പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതെവിട്ടെങ്കിലും യു.ഡി.എഫ് ഭരണത്തിൽ അപ്പീൽ പോയി പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
|ട്രാക്ടർ വിരുദ്ധ സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടന്ന കൊലപാതകം. [[പനങ്ങാട് കൊലക്കേസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ട്രാക്ടർ ഉപയോഗിച്ച് കൃഷി ചെയ്യുകയായിരുന്ന രാധാകൃഷ്ണ മേനോനെയും അമ്മാവൻ ശങ്കരൻകുട്ടി മേനോനെയും സമരക്കാർ ആക്രമിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.
|-
|1981-04-28
|ശങ്കരൻകുട്ടി മേനോൻ (തങ്കപ്പൻ)
|
|എറണാകുളം
|പനങ്ങാട്
|[[സിപിഐഎം]]
|പ്രതികളെ വിചാരണ കോടതി വെറുതെവിട്ടെങ്കിലും യു.ഡി.എഫ് ഭരണത്തിൽ അപ്പീൽ പോയി പ്രതികൾക്ക് ജീവപര്യന്തം ലഭിച്ചു
|ട്രാക്ടർ വിരുദ്ധ സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടന്ന കൊലപാതകം. [[പനങ്ങാട് കൊലക്കേസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ട്രാക്ടർ ഉപയോഗിച്ച് കൃഷി ചെയ്യുകയായിരുന്ന രാധാകൃഷ്ണ മേനോനെയും അമ്മാവൻ ശങ്കരൻകുട്ടി മേനോനെയും സമരക്കാർ ആക്രമിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്.
|-
|1981-04-02
|എൻ. മെഹമൂദ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1981-04-01
|പാനിച്ചി മുഹമ്മദ്
|മുസ്ലീം ലീഗ്
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|[[സിപിഐഎം]]
|4 പ്രതികൾ
|സിപിഎം - ആർഎസ്എസ് സംഘർഷങ്ങൾക്കിടെ ആളുമാറി കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1981-04-01
|പത്മനാഭൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1981-02-23
|ഭരതൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐ]]
|
|സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ മുസ്തഫയുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി മൂവരെയും വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അട്ടമല കൊലക്കേസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
|-
|1981-02-23
|വാസു
|[[സിപിഐഎം]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐ]]
|
|സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ മുസ്തഫയുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി മൂവരെയും വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അട്ടമല കൊലക്കേസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
|-
|1981-02-23
|മണി
|[[സിപിഐഎം]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐ]]
|
|സിപിഐ പ്രവർത്തകൻ മുസ്തഫയുടെ കൊലപാതകത്തിന് പ്രതികാരമായി മൂവരെയും വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്. അട്ടമല കൊലക്കേസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
|-
|1980-12-14
|മുസ്തഫ
|[[സിപിഐ]]
|വയനാട്
|അട്ടമല
|[[സിപിഐഎം]]
|പ്രതികളിൽ ചിലർ പിന്നീട് കൊല്ലപ്പെട്ടു
|സിപിഎം - സിപിഐ തർക്കങ്ങളുടെ ഭാഗമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു
|-
|1980
|ഹരീഷ്‌ബാബു
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പൊന്ന്യം
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-11-27
|ചെറുവാഞ്ചേരി ചന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പാട്യം
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-11-25
|പറമ്പത്ത്‌ ജയരാജൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|കുട്ടിമക്കൂൽ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-09-21
|കവിയൂർ രാജൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-06-09
|കരിപ്പായി ഫ്രാൻസിസ്
|കെ.എസ്.യു
|തൃശൂർ
|ചാലക്കുടി
|സി.പി.എം./സി.ഐ.ടി.യു
|
|കെ.എസ്.യു മുകുന്ദപുരം താലൂക് സെക്രട്ടറി ആയിരുന്ന ഫ്രാൻസിസിനെ കോളേജിലേക്ക് പോകുംവഴി കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
|1980-04-06
|കെ.വി. സുകുമാരൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-04-01
|കുറ്റിച്ചി രമേശൻ
| സി.പി.ഐ.എം. / ഡി വൈ എഫ് ഐ
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1980-01-16
|പാറാൽ ബേബി
|യു.ഡി.എഫ്
|കോട്ടയം
|ചങ്ങനാശേരി
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ തർക്കങ്ങളുടെ പേരിൽ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു എന്നാണ് കേസ്.
|-
|}
=== 1970 - 1979 ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
|1979-07-18
|മൂർക്കോത്ത്‌ ചന്ദ്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-24
|യു പി ദാമു
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-13
|പി. ബാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-06
|തടത്തിൽ ബാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-04-06
|കെ വി ബാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-03-31
|പൂവാടൻ പ്രകാശൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1979-03-12
|ആലി രാധാകൃഷ്‌ണൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|എരുവട്ടി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1978
|പി. പവിത്രൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
|1978-10-26
|രാജു മാസ്റ്റർ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പാനൂർ
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|സ്‌കൂളിൽനിന്ന്‌ വരുന്ന വഴി ആർ.എസ്‌.എസുകാർ അദ്ദേഹത്തെ വെട്ടിക്കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്
|-
|1977
|തങ്കച്ചൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1977-07-11
|കുന്നുമ്പ്രോൻ ഗോപാലൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തോലമ്പ്ര
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1977-07-11
|മാങ്ങാടൻ മധുസൂദനൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|മാലൂർ
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|
|-
|1977-07-01
|മരിയാടൻ മൊയ്തീൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|മാലൂർ
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|വെറുതേ വിട്ട പ്രതികളിൽ ഒരാളായ കട്ടൻ രാജു 2009ൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|കൊലപാതകം നടക്കുന്ന സമയത്ത് മൊയ്തീന്റെ ഭാര്യ ഗർഭിണിയായിരുന്നു. അങ്ങനെ ജനിച്ച മകൻ ഇസ്മായിലിന് തന്റെ പിതാവിനെ ഒരുനോക്ക് കാണാനുള്ള അവസരം നിഷേധിച്ചവരോട് കഠിനമായ പകയുണ്ടായി. ഇതേത്തുടർന്നാണ് വിവാദമായ കട്ടൻ രാജു വധം അരങ്ങേറിയത്
|-
|1977-04-20
|പി. പി. ബാലൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|കാടാച്ചിറ
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|അവിഭക്ത മുഴപ്പിലങ്ങാട് പഞ്ചായത്തംഗമായിരുന്നു
|-
|1977-04-18
|കെ. എൻ. ഭാസ്‌കരൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|ആലപ്പുഴ
|ഹരിപ്പാട്
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|
|-
|1977-04-15
|പാതിരിയാട് ഗംഗാധരൻ
|[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|കണ്ണൂർ
|കൂത്തുപറമ്പ്
|[[സി.പി.ഐ.എം]]
|
|
|-
|1976
|ദാമോദരൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തിരുവട്ടൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലഘട്ടത്തിൽ
|-
| 1978-12
| ജി. ഭൂവനേശ്വരൻ
| സി.പി.ഐ.എം. / [[എസ്.എഫ്.ഐ.]]
| പത്തനംതിട്ട
| പന്തളം, എൻ.എസ്.എസ്. കോളേജ്
|  ഡി.എസ്.യു.
|
| കോളേജ് കാമ്പസിൽ വെച്ച് കുത്തിക്കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
|1976
|ജോസ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തിരുവട്ടൂർ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലഘട്ടത്തിൽ
|-
|1976-12-30
|സി.എ.ജോസ്‌
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|ചപ്പാരപ്പടവ്
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
|
|-
|1976
|നാരായണൻ
|കോൺഗ്രസ്
|കണ്ണൂർ
|പെരളശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|1976 ഒക്ടോബർ 17ലെ അക്രമത്തിൽ പരിക്കേറ്റ് ചികിത്സയിലിരിക്കെയാണ് മരിച്ചത്
|-
|1976-10-17
|ഭാസ്കരൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|പെരളശ്ശേരി
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1976-10-08
|പി. കുഞ്ഞിരാമൻ
|കോൺഗ്രസ്
|കണ്ണൂർ
|ആലച്ചേരി
|സിപിഐ
|
|
|-
|1976-06-05
|കൊളങ്ങരേത്ത്‌ രാഘവൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|പന്തക്കപ്പാറ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| കോൺഗ്രസ് നേതാവ് മമ്പറം ദിവാകരന് ഏഴ് വർഷം തടവ് ശിക്ഷ ലഭിച്ചു. 
|അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ ദിനേശ് ബീഡി ഓഫീസ് ബോംബെറിഞ്ഞ് അക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.&lt;ref name=&quot;mamburam divakaran&quot;&gt;{{cite news |title=പന്തക്കപ്പാറാ ദേശത്ത് ബീഡി തെറുക്കും രാഘവനെ ബോംബെറിഞ്ഞു കൊന്ന മമ്പറം ദിവാകരനെ ഭൂതകാലം വേട്ടയാടുന്നു... |url=http://www.marunadanmalayali.com/politics/elections/mambaram-divakaran-murder-case-43918 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=മറുനാടൻ മലയാളി |date=2016 മേയ് 2}}&lt;/ref&gt;
|-
|1975-10-17
|ജോസ്
|[[കോൺഗ്രസ്]]/[[ഐ.എൻ.ടി.യു.സി]]
|തൃശൂർ
|കുന്നംകുളം
|[[സിപിഐ]]/[[എ.ഐ.ടി.യു.സി]]
|
|കുന്നംകുളം മാർക്കറ്റിലെ തൊഴിൽതർക്കത്തെ തുടർന്നുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1975-10-17
|ജോർജ്
|[[കോൺഗ്രസ്]]/[[ഐ.എൻ.ടി.യു.സി]]
|തൃശൂർ
|കുന്നംകുളം
|[[സിപിഐ]]/[[എ.ഐ.ടി.യു.സി]]
|
|കുന്നംകുളം മാർക്കറ്റിലെ തൊഴിൽതർക്കത്തെ തുടർന്നുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1975-05-05
|എം വി കുഞ്ഞികൃഷ്ണൻ
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1975-02-05
|കരുണാകരൻ പിള്ള
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|പത്തനംതിട്ട
|ഏനാദിമംഗലം
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1979-02-24
|പി.കെ. രാജൻ&lt;ref name = &quot;p k rajan&quot;&gt;{{cite news |title=പി കെ രാജൻ രക്തസാക്ഷിദിനം ആചരിച്ചു |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-28-02-2017/626788 |accessdate=2019 ഫെബ്രുവരി 28 |publisher=ദേശാഭിമാനി |date=2017 ഫെബ്രുവരി 28 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725232140/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-28-02-2017/626788 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
|എറണാകുളം
|തൃപ്പൂണ്ണിത്തറ ആയൂർവേദ കോളേജ്
|കോൺഗ്രസ് (യു) / കെ.എസ്.യു.
| 
|
|-
|1974-03-09
|റഷീദ്
|മുസ്ലിം ലീഗ്/എം.എസ്.എഫ്
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ സൗത്ത്
|സിപിഎം/എസ്.എഫ്.ഐ
|
|ആലപ്പുഴ മുഹമ്മദൻസ് സ്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥി റഷീദിനെ രാഷ്ട്രീയ വിരോധത്താൽ എസ്.എഫ്.ഐക്കാർ കൊലപ്പെടുത്തി എന്നതാണ് കേസ്
|-
|1974-01-12
|മാവിലാട്ട് മഹമൂദ്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mavilattmahamood.com/|title=മാവിലാട്ട് മഹമൂദ്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/kannur/news/article-1.3470315|title=മാവിലാട്ട് മഹമൂദ് അനുസ്മരണം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528084624/https://www.mathrubhumi.com/kannur/news/article-1.3470315|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://panoor.truevisionnews.com/news/mavilat-mahamud/|title=മാവിലാട്ട് മഹമൂദ് സൗധം നവീകരിക്കുന്നു|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;
|[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]
|കണ്ണൂർ
|പാനൂർ
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]]
|വെള്ളിയാഴ്ച പകൽ പാനൂർ ടൗണിൽ വെച്ചാണ് കുത്തേറ്റതെങ്കിലും തെളിവുകൾ ശേഖരിച്ചതിലെ അപാകതകൾ  കാരണത്താലും ഭരണ കക്ഷിയുടെ പ്രാദേശിക നേതാക്കളുടെ സ്വാധീനത്താലും പ്രതിയെ വെറുതെ വിട്ടു.
|മുസ്ലിം ലീഗ് പ്രവർത്തകനായിരുന്ന മാവിലാട്ട് മഹമൂദിനെ രവി എന്ന കോൺഗ്രസുകാരൻ കുത്തി മുറിവേൽപ്പിച്ചു കൊന്നു എന്നാണ് കേസ്. ചില പ്രാദേശിക നേതാക്കളോടൊപ്പം പുതുതായി കോൺഗ്രസിലേക്ക് വന്ന പഴയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകരുടെ അക്രമങ്ങളെ മഹമൂദ് അടക്കമുള്ള ലീഗ് നേതാക്കൾ ചോദ്യം ചെയ്തതാണ് കൊലപാതകത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചത്.  
|-
|1973
|ജോർജുകുട്ടി
|കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|കണ്ണൂർ
|
|[[സിപിഐഎം]]
|
|
|-
|1973-08-02
|കുടിയാന്മല സുകുമാരൻ &lt;ref name=&quot;deshabhimani2232&quot;&gt;{{cite web | title = MATRYRS OF KANNUR | lang = en | url = https://www.cpimkerala.org/eng/kannur-96.php?n=1 | publisher = സി.പി.ഐ.എം കേരള | accessdate = 2016-10-18 | archive-date = 2016-10-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161018055103/https://www.cpimkerala.org/eng/kannur-96.php?n=1 | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
|സി.പി.ഐ.എം. - കെ.എസ്.വൈ.എഫ്.
|കണ്ണൂർ
|കുടിയാൻമല
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്
|
|ബന്ദിനിടയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
|1973-02-14
|ശിവരാമൻ
|ജോയിന്റ് കൗൺസിൽ/സിപിഐ
|ആലപ്പുഴ
|ചേർത്തല
|[[സിപിഐഎം]]/എൻ.ജി.ഒ യൂണിയൻ
|
|ചേർത്തല കോടതിയിലെ ക്ലർക്ക് ആയിരുന്ന  ശിവരാമൻ 1973ലെ എൻ.ജി.ഒ സമരത്തിൽ പങ്കെടുക്കാത്തത്തിന്റെ പേരിൽ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടു
|-
|1972-09-23
|ഡേവിഡ്
|ആര്യൻ ഗ്രൂപ്പ്
|തൃശൂർ
|മുള്ളൂർ കായൽ
|സിപിഐഎം
|
|അഴീക്കോടൻ വധത്തിന് പ്രതികാരമായി ആര്യൻ ഗ്രൂപ്പ് നേതാവായിരുന്ന ഡേവിഡിനെ മർദ്ദിച്ചശേഷം മുള്ളൂർ കായലിൽ എറിഞ്ഞ് കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. അഴീക്കോടൻ കൊല്ലപ്പെട്ട് ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്ക് ഉള്ളിലായിരുന്നു ഈ കൊല
|-
| 1972-09-23
| [[അഴീക്കോടൻ രാഘവൻ]]
| സി.പി.ഐ.എം.
| തൃശ്ശൂർ
| തൃശ്ശൂർ നഗരം, ചെട്ടിയങ്ങാടി
|
|
|
|-
| 1974
| സെയ്താലി
| സി.പി.ഐ.എം. / എസ്.എഫ്.ഐ.
| പാലക്കാട്
| പട്ടാമ്പി സംസ്കൃത കോളേജ്
| ബി.ജെ.പി. / ആർ.എസ്.എസ്. / എ.ബി.വി.പി. 
| 
| സാഹചര്യ തെളിവുകളും,സാക്ഷിമൊഴികളും അടങ്ങുന്ന പോലീസിന്റെ FIR ഇൽ തന്നെ പല നിലയിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തി 6  പ്രതിയകളെയും ജില്ലാ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.(പോലീസും ആഭ്യന്തര വകുപ്പും RSS നെ സഹായിക്കാൻ,കേസ് അട്ടിമറിച്ചു എന്ന നിലയിലും അന്ന് വാർത്തകൾ പരന്നിരുന്നു)  
|-
 
|1974-03-05
|അഷറഫ്‌
| സി.പി.ഐ.എം. / [[സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡെറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|എസ്‌.എഫ്‌.ഐ]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി - ബ്രണ്ണൻ കോളേജ്
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.) / കെ.എസ്.യു.
| യഥാർത്ഥത്തിൽ കുത്തേറ്റ പരിക്ക് മൂലമായിരുന്നില്ല മരണം. സുഖം പ്രാപിച്ചു വരുന്നതിനിടെ അപ്പന്റിസൈറ്റിസ് രോഗബാധ ഇദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായി. അതിന്റെ ശാസ്ത്രക്രിയയെ തുടർന്നുണ്ടായ അണുബാധയായിരുന്നു മരണകാരണം. അതിനാൽ കൊലക്കേസ് ചാർജ് ചെയ്തില്ല. പ്രസ്ഥാനത്തിന് വേണ്ടി ജീവൻ പണയംവെച്ച് പ്രവർത്തിച്ച ഇദ്ദേഹത്തിന് 80കളിലാണ് പാർട്ടി രക്തസാക്ഷിയെന്ന പദവി നൽകുന്നത്
|കോളേജ് കാമ്പസിൽ വെച്ച് കുത്തുകയും ആഴ്‌ചകൾക്കുശേഷം ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
|-
|1972-02-03
|ആന്റണി(അന്തു)
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|ചാലക്കുടി
|സിപിഎം
|
|ബോംബെറിഞ്ഞു കൊലപ്പെടുത്തി എന്നാണ് കേസ്
|-
| 1972-02-21
| രാമൻ
| സിപിഐ
| കോഴിക്കോട്
| മുക്കം
| 
| 
| തൊഴിലാളി സമരത്തിന് നേരെ ജന്മിമാർ നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1972-02-21
| സുകുമാരൻ
| സിപിഐ
| കോഴിക്കോട്
| മുക്കം
| 
| 
| തൊഴിലാളി സമരത്തിന് നേരെ ജന്മിമാർ നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1971-12-26
| ആലി
| സിഐടിയു
| കോട്ടയം
| നീണ്ടൂർ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ്
|
| ജന്മിയായിരുന്ന പ്രാദേശിക കേരളാ കോൺഗ്രസ് നേതാവ് പ്രാലേൽ മത്തായിയുടെ വയലിൽ നടന്ന തൊഴിലാളി സമരത്തെ ജന്മിയുടെ അണികൾ ആക്രമിച്ചു മൂന്നുപേരെ കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1971-12-26
| വാവ
| സിഐടിയു
| കോട്ടയം
| നീണ്ടൂർ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ്
|
| ജന്മിയായിരുന്ന പ്രാദേശിക കേരളാ കോൺഗ്രസ് നേതാവ് പ്രാലേൽ മത്തായിയുടെ വയലിൽ നടന്ന തൊഴിലാളി സമരത്തെ ജന്മിയുടെ അണികൾ ആക്രമിച്ചു മൂന്നുപേരെ കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1971-12-26
| ഗോപി
| സിഐടിയു
| കോട്ടയം
| നീണ്ടൂർ
| കേരളാ കോൺഗ്രസ്
|
| ജന്മിയായിരുന്ന പ്രാദേശിക കേരളാ കോൺഗ്രസ് നേതാവ് പ്രാലേൽ മത്തായിയുടെ വയലിൽ നടന്ന തൊഴിലാളി സമരത്തെ ജന്മിയുടെ അണികൾ ആക്രമിച്ചു മൂന്നുപേരെ കൊലപ്പെടുത്തി
|-
| 1971-09-17
| [[പി.കെ. അബ്ദുൾ ഖാദിർ]]
| [[സിപിഐഎം]]
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| കോൺഗ്രസിൽ നിന്ന് രാജി വെച്ച് ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വെടിയേറ്റ് കൊല്ലപ്പെട്ടു. കോൺഗ്രസ് പ്രതിനിധിയായി ഒരു തവണ കേരള നിയമസഭാംഗമായും ഒരു തവണ തിരുകൊച്ചി നിയമസഭാംഗമായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
|-
| 1971-09-17
| അഹമു 
| [[സിപിഐഎം]]
| തൃശ്ശൂർ
| കൊടുങ്ങല്ലൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| [[പി. കെ അബ്ദുൾ ഖാദിർ]] അഹമുവും കൂടി സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴായിരുന്നു രണ്ട് പേർക്കും വെടിയേൽക്കുന്നത്.
|-
|1972-01-04
|യു.കെ. കുഞ്ഞിരാമൻ
|[[സിപിഐഎം]]
|കണ്ണൂർ
|തലശ്ശേരി
|ആർ.എസ്.എസ്.
|
|
|-
| 1971-07-09
| ഇയ്യോച്ചൻ
| മുട്ടാർ കർഷക സംഘം
| ആലപ്പുഴ
| മുട്ടാർ
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
| അന്നത്തെ സിപിഎം ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] ഈ കേസിൽ പ്രതിചേർക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.
|
|-
| 1970-12-14
| കുരുവിള
| പുതുപ്പള്ളി കർഷക സംഘം
| കോട്ടയം
| പുതുപ്പള്ളി
| [[സി.പി.ഐ.എം]]
|
| കർഷക തൊഴിലാളി സമരത്തെ തുടർന്നുള്ള സംഘർഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1970-10-08
| പി.കെ അഹമ്മദ്(ബാപ്പുട്ടി)
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| മലപ്പുറം
| പാങ്ങ്
| ആർ.എസ്.എസ്
| ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകനായ കൃഷ്ണൻ എന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു പ്രതി
| തീവെപ്പ് കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കോടതിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ കോടതി മുറിയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുകയായിരുന്ന പ്രതി ചുരിക ഉപയോഗിച്ച് കുത്തുകയായിരുന്നു. കുറുവ പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ് ആയിരുന്നു.
|-
| 1970-09-15
| മഹ്മൂദ്
| മുസ്ലീം ലീഗ്
| കണ്ണൂർ
| മാടായി
| സിപിഐഎം
| ഗൂഢാലോചന കേസിൽ എം.വി.ആർ പ്രതിയായിരുന്നു
| മാടായി കലാപത്തിനിടെ ഇരിണാവിൽ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടു
|-
| 1970-09-14
| ഒ.കെ. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| കുറ്റൂർ
| മുസ്ലീം ലീഗ്
|
| ജാഥയ്ക്ക് നേരെ അക്രമിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1970-09-13
| അഹമ്മദ് മുസ്ലിയാർ
| 
| കണ്ണൂർ
| മാടായി
| സിപിഐഎം
|
| മാടായി കലാപത്തിലേക്ക് നയിച്ച സംഭവം. ജാഥയായി പൊയ്ക്കൊണ്ടിരുന്ന സിപിഎം പ്രവർത്തകർ എട്ടിക്കുളം പള്ളി ആക്രമിക്കുകയും ഇദ്ദേഹത്തെ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തുകയുമായിരുന്നു. ഇതേതുടർന്ന് നടന്ന സംഘർഷത്തിലാണ് രാമന്തളി പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ് കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടത്.
|-
|1970-01-21
|ചന്തുക്കുട്ടി സ്രാപ്പ്
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|1970-01-21
|ഏറമള്ളാൻ
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|1970-01-21
|ജയരാജൻ
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|1970-01-21
|തങ്കപ്പൻ
|
|കണ്ണൂർ
|ചാവശ്ശേരി
|സിപിഎം
|
|[[ചാവശ്ശേരി തീവെയ്പ്പ്]], മട്ടന്നൂർ ബസ് കത്തിക്കൽ എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. അച്യുതമേനോൻ സർക്കാരിനെതിരെ നടന്ന ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മട്ടന്നൂർ ചാവശ്ശേരിയിൽ വെച്ച് സമരക്കാർ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസിന് തീവെയ്ക്കുകയായിരുന്നു. 4 യാത്രക്കാർ മരിക്കുകയും നിരവധിപേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
|-
|} 
=== 1969 വരെ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| 1969-07-26
| [[കെ. കുഞ്ഞാലി]]
| [[സിപിഐഎം]]
| മലപ്പുറം
| നിലമ്പൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
| [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] ആയിരുന്നു കേസിലെ ഒന്നാം പ്രതി. ആര്യാടന് കേസിൽ പങ്കില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് കോടതി അദ്ദേഹത്തെ വെറുതെ വിട്ടു.
| 1969 ജൂലൈ 26ന് കുഞ്ഞാലി അജ്ഞാതരുടെ വെടിയേറ്റു കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നാണ് കേസ്. 
|-
|1969-04-21
|വേലപ്പൻ വൈദ്യർ
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|അന്തിക്കാട്
|സിപിഎം
|
|
|-
| 1968-04-29
| പി.പി. സുലൈമാൻ
| സി.പി.ഐ.എം.
| കോഴിക്കോട്
| മാവൂർ റയോൺസ് 
| ആർ.എസ്.എസ്.
| 
| മാവൂർ ഗ്വാളിയോർ റയോൺസിലെ ജോലി കഴിഞ്ഞ്‌ വീട്ടിലേക്ക്‌ മടങ്ങുമ്പോൾ വെട്ടിക്കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് കേസ്.
|-
| 1967-09-11
| സി.പി. കരുണാകരൻ
| [[സിപിഐഎം]]
| കണ്ണൂർ
| കുറ്റൂർ
| കോൺഗ്രസ് (ഐ.)
|
| കേരളബന്ദിനിടെയാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത്
|-
| 1967-04-2
| [[വാടിക്കൽ രാമകൃഷ്ണൻ വധം|വാടിക്കൽ രാമകൃഷ്ണൻ]]
| ജനസംഘം
| കണ്ണൂർ
|
 
| സിപിഎം
|പിണറായി വിജയൻ  ഒന്നാം പ്രതിയെങ്കിലും കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=കല്ലുവെട്ടുന്ന മഴു ഉപയോഗിച്ച്‌ വാടിക്കൽ രാമകൃഷ്ണനെ വെട്ടിക്കൊന്നത് പിണറായി വിജയനെന്ന് കുറ്റപത്രം…|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/marunadan+malayali-epaper-marunada/kalluvettunna+mazhu+upayogich+vadikkal+ramakrishnane+vettikkonnath+pinarayi+vijayanenn+kutapathram+sipiemminethire+sakshi+parayan+dhairyamullavar+aarumillathe+poyappol+kolakkesil+kutavimukthanakki+varambath+nalkiya+kuliyayirunnu+athenn+pinneed+jayarajande+sthireekaranam+kannurile+aadhya+rashdreeya+kolapathakam+ippozhathe+mukhyamanthri+neritt+nadathiyathenn+thanne+vishvasich+kannurile+kongrasukarum+bijeipikkarum-newsid-82631041|accessdate=2019 ഏപ്രിൽ 11|publisher=ഡെയ്‌ലിഹണ്ട്|date=2019 ഫെബ്രുവരി 27}}&lt;/ref&gt;
|കല്ല് വെട്ടുന്ന മഴുകൊണ്ട് അടിച്ചു കൊന്നുവെന്നാണ് കേസ്.
|-
|1962-01-04
|വി.എം. കൃഷ്‌ണൻ &lt;ref name=&quot;deshabhimani2232&quot;/&gt;
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കണ്ണൂർ
|പാനൂർ
|പി.എസ്.പി
|
|
|-
|1958-07-26
|ചാക്കോരി അന്തോണി
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|തോമസ് പയ്യപ്പിള്ളി
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|പിണ്ടിയാൻ തോമസ്
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|ഇല്ലിക്കൽ അപ്പച്ചൻ
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|സി. ടി. കൊച്ചാപ്പു
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1958-07-26
|കണിയാംപറമ്പിൽ കൃഷ്ണൻ
|കോൺഗ്രസ്
|തൃശൂർ
|വരന്തരപ്പിള്ളി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|[[വരന്തരപ്പിള്ളി കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നടത്തിയ ജാഥ കോൺഗ്രസ് ഓഫീസിന് സമീപം എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുമായി തർക്കമുണ്ടാവുകയും കോൺഗ്രസ് ഓഫീസ് അക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ 6 കോൺഗ്രസുകാർ കുത്തേറ്റു മരിച്ചു. ഇ.എം.എസ് സർക്കാരിന് നേരെ ജനരോഷം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കോൺഗ്രസ് വിമോചന സമരത്തിന് തയ്യാറെടുത്തത്.
|-
|1957-08-21
|തോമസ് വക്കൻ
|ക്രിസ്റ്റഫർ സേന
|ആലപ്പുഴ
|ആലപ്പുഴ ബോട്ട് ജെട്ടി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|
|വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രി ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരിയെ കരിങ്കൊടി കാണിക്കുവാനുള്ള ശ്രമത്തെത്തുടർന്ന് സമരക്കാരെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാർ ആക്രമിക്കുകയും ഒരാൾ മരിക്കുകയും ചെയ്തു
|-
|1953
|ചവറ മധുസൂദനൻ പിള്ള
|കോൺഗ്രസ്
|കൊല്ലം
|ചവറ
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|പ്രതിയായിരുന്ന കെ പി എ സി യുടെ രക്ഷാധികാരിയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവുമായിരുന്ന കോടാകുളങ്ങര വാസുദേവൻ പിള്ളയെ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിച്ചു. പിന്നീട് ദയാഹർജി അംഗീകരിച്ച് ജീവപര്യന്തമായി കുറച്ചു.
|കോൺഗ്രസ് - കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘർഷങ്ങളിൽ നടന്ന ആദ്യ കൊലപാതകം. മുൻ കെപിസിസി പ്രസിഡന്റ് കുമ്പളത്ത് ശങ്കുപ്പിള്ളയുടെ വിശ്വസ്തനായിരുന്നു മധുസൂദനൻ പിള്ള
|-
|1949-05-02
|വി.വി. ഗോവിന്ദൻ
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|കണ്ണൂർ
|കുറ്റ്യേരി
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കെ.പി.ആർ ഗോപാലൻ, കാന്തലോട്ട് കുഞ്ഞമ്പു അടക്കമുള്ളവർക്ക് കോടതി തടവുശിക്ഷ വിധിച്ചു 
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാരെ കോൺഗ്രസുകാർ പോലീസിന് കാട്ടിക്കൊടുക്കുന്നു എന്നാരോപിച്ച് നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
|-
|1948-05-12
|[[മൊയാരത്ത് ശങ്കരൻ]]
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കണ്ണൂർ
|
|
|
|
|-
|1948-05-04
|പി.വി. കുഞ്ഞമ്പു
|[[കോൺഗ്രസ്]]
|കണ്ണൂർ
|പായം
|[[സി.പി.ഐ|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവായിരുന്ന കെ. കെ. കിട്ടൻ അടക്കമുള്ളവർക്ക് കോടതി തടവുശിക്ഷ വിധിച്ചു 
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാരെ കോൺഗ്രസുകാർ പോലീസിന് കാട്ടിക്കൊടുക്കുന്നു എന്നാരോപിച്ച് നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഗോവിന്ദൻ നായർ എന്ന മറ്റൊരു കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകനും ഈ അക്രമത്തിൽ പരിക്കേറ്റു.
|-

|}

=== തിയതികൾ കൃത്യമല്ലാത്തത് ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!'''തിയ്യതി'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പേര്'''
!'''കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ പാർട്ടി'''
!'''ജില്ല'''
!'''പ്രദേശം'''
!'''പ്രതികൾക്ക് ബന്ധമുള്ള പാർട്ടി'''
!'''പോലിസ് / കോടതി നടപടികൾ'''
!'''കേസ് - വിശദ വിവരങ്ങൾ'''
|-
| 1999
| വിക്രം ചാലിൽ ശശി
| [[ആർ.എസ്.എസ്.]]
| കണ്ണൂർ
| കൂത്തുപറമ്പ്
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| ഇ.പി. ജയരാജനെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച കേസിലെ പ്രതിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1309736&amp;u=ep-was-shot-during-train-journey|title=EP was shot during train journey|access-date=2026-04-25|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| മാണാട്ട് ബാബു
| [[ബി.ജെ.പി.]]
| കണ്ണൂർ
| 
| സി.പി.ഐ.എം.
| 
| 
|-
|}

== അവലംബം ==
{{reflist}}
 
[[വർഗ്ഗം:കേരളരാഷ്ട്രീയം]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കൊലക്കേസുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രീയ കൊലപാതകങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>f7i125v76jzipw72kx2e8oo1zmdlq02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലിസ ബ്ലൂം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>466114</id>
    <revision>
      <id>4615578</id>
      <parentid>4135111</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20264" sha1="8bn40q6kzbpepiwbtp1s3h2eo98wapa" xml:space="preserve">{{prettyurl|Lisa Bloom}}
{{Infobox person
| name = ലിസ ബ്ലൂം
| image = Lisa Bloom headshot taken by LR.tiff
| image_size = 
| alt = 
| caption = Bloom in 2009
| birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1961|09|20}}
| birth_name = ലിസ റീഡ് ബ്രേ
| birth_place = [[ഫിലാഡൽഫിയ]], [[പെൻസിൽവാനിയ]], യു.എസ്.
| death_date = 
| death_place = 
| nationality = [[United States|അമേരിക്കൻ]]
| other_names = ലിസ ആർ. ബ്ലൂം
| education = [[University of California, Los Angeles|യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കാലിഫോർണിയ, ലോസ് ഏഞ്ചൽസ്]] ([[Bachelor of Arts|BA]])&lt;br/&gt;[[Yale University|യേൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] ([[Juris Doctor|JD]])
| employer = The Bloom Firm
| occupation = [[Attorney at law|അറ്റോർണി]], [[രചയിതാവ്]], ടെലിവിഷൻ ലീഗൽ അനലിസ്റ്റ്
| children = 2
| spouse = ജിം വോംഗ് (divorced)&lt;br&gt;ബ്രാഡൻ പൊള്ളോക്ക്
| parents = പെയ്‌റ്റൺ ഹഡിൽ‌സ്റ്റൺ ബ്രേ ജൂനിയർ&lt;br /&gt;[[Gloria Allred|ഗ്ലോറിയ ഓൾറെഡ്]]
| website = [http://www.LisaBloom.com www.LisaBloom.com]
}}
ലൈംഗിക പീഡനം ആരോപിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീകളെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ക്ലെയിമുകൾ നടത്തുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ സിവിൽ റൈറ്റ്സ് അറ്റോർണിയാണ് '''ലിസ റീഡ് ബ്ലൂം''' (née Bray; born September 20, 1961) [[Fox News|ഫോക്സ് ന്യൂസിൽ]] നിന്നും [[Bill O'Reilly (political commentator)|ബിൽ ഒ റെയ്ലിയുടെ]] വെടിവയ്പ്പും [[Harvey Weinstein|ഹാർവി വെയ്ൻസ്റ്റീൻറെ]] [[Harvey Weinstein sexual abuse allegations|ലൈംഗിക പീഡന ആരോപണങ്ങൾ]] എന്നീ വിവാദപരമായ കേസുകൾ ഏറ്റെടുത്തിരുന്നു. 

[[Kathy Griffin|കാത്തി ഗ്രിഫിനും]] [[Mischa Barton|മിഷ ബാർട്ടനും]] കക്ഷികളായുള്ള പന്ത്രണ്ട് അഭിഭാഷക പൌരാവകാശ നിയമ സ്ഥാപനമായ ബ്ലൂ ഫേം, ലിസ ബ്ലൂം സ്ഥാപിക്കുകയും ഉടമസ്ഥത വഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ബ്ലൂ ഫേമിൻറെ അവതാരകയായ ബ്ലൂം: ഓപ്പൺ കോർട്ട് (മുൻപ് ബ്ലൂം ആൻഡ് പൊളിറ്റൻ: ഓപ്പൺ കോർട്ട്), 2006 മുതൽ 2009 വരെ [[TruTV|ട്രൂ ടിവിയിൽ]] രണ്ടു മണിക്കൂർ തത്സമയ നിയമ പരിപാടിയും അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു&lt;ref name=&quot;adweek-leaving&quot;&gt;{{cite news |last = Krinsky |first = Alissa |title = Lisa Bloom Leaving truTV |url = http://www.adweek.com/tvnewser/lisa-bloom-leaving-trutv/23452?red=tn |accessdate = October 28, 2017 |work = TV Newser |date = January 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;.

ലിസ ബ്ലൂം സിവിൽ റൈറ്റ്സ് അറ്റോർണി [[ഗ്ലോറിയ ഓൾറെഡ്|ഗ്ലോറിയാ ഓൾറെഡിൻറെയും]] പെറ്റൺ ഹഡ്ലെസ്റ്റൺ ബ്രേ ജൂനിയറിൻറെയും&lt;ref name=&quot;page-six-chyna-barton&quot;&gt;{{cite news |last = Bacardi |first = Francesca |title = Lisa Bloom following in her mother Gloria Allred's footsteps |url = https://pagesix.com/2017/07/17/meet-the-lawyer-fighting-for-blac-chyna-and-mischa-barton/ |access-date= November 30, 2017 |work = Page Six|date = July 17, 2017}}&lt;/ref&gt; ഏക സന്താനമാണ്.&lt;ref name=&quot;forward-4-things&quot;&gt;{{cite news |last = Solomon |first = Daniel |title = 4 Things About Lisa Bloom, the Lawyer Representing Trump’s Child Rape Accuser |url = https://forward.com/news/national/353411/4-things-about-lisa-bloom-the-lawyer-representing-trumps-child-rape-accuser/ |access-date = November 30, 2017 |work = Forward |date = November 3, 2016 }}&lt;/ref&gt;

== ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 
സിവിൽ റൈറ്റ്സ് അറ്റോർണി [[ഗ്ലോറിയ ഓൾറെഡ്|ഗ്ലോറിയാ ഓൾറെഡിൻറെയും]] പെറ്റൺ ഹഡ്ലെസ്റ്റൺ ബ്രേ ജൂനിയറിൻറെയും&lt;ref name=&quot;harpers-allred&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.harpersbazaar.com/culture/features/a539/gloria-allred-0610 |title = Gloria Allred's Fighting Spirit |first = Leslie |last = Bennetts |work = Harper's Bazaar |date = June 1, 2010 | access-date = June 2, 2017}}&lt;/ref&gt; ഏക സന്താനമായി ലിസ റീഡ് ബ്ലൂം ജനിച്ചു. &lt;ref name=hlntv&gt;{{cite web |title = Gloria Allred: If anyone deserves it, it's Arias |url = http://www.hlntv.com/video/2013/05/21/jodi-arias-murder-death-penalty-gloria-allred |work = HLN |date = May 29, 2013 |access-date = March 27, 2015 |archive-date = 2017-08-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170808113330/http://www.hlntv.com/video/2013/05/21/jodi-arias-murder-death-penalty-gloria-allred/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ വിവാഹിതരായിരുന്നെങ്കിലും ലിസയുടെ ജനനസമയത്ത് തന്നെയവർ വേർപിരിഞ്ഞിരുന്നു. പെറ്റൺ ഹഡ്ലെസ്റ്റൺ ബ്രേ, ബൈപ്പോളാർ ഡിസോർഡർ രോഗത്തിന് അടിമയാകുകയും സ്വയം വെടിവച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ബ്ളൂം അമ്മയുടെ മെയിഡെൻ നെയിം ആണ് സ്വന്തം പേരിനോടൊപ്പം ചേർത്തിരുന്നത്. ബ്ലൂമിന് ഏഴ് വയസ്സായപ്പോൾ അവളുടെ അമ്മ വില്യം സി. ഓൾറെഡിനെ പുനർവിവാഹം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;harpers-allred&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;la-times-allred&quot;&gt;{{cite web |title=Sparks Fly in Allred vs. Allred |url = http://articles.latimes.com/1992-02-26/local/me-2875_1_bill-allred |first = Scott |last = Harris |work = Los Angeles Times |date = February 26, 1992 |access-date = June 2, 2017 }}&lt;/ref&gt;ബ്ലൂം UCLA യിൽ നിന്ന് ബാച്ചിലർ ബിരുദം നേടി, അവിടെ ഫി ബീറ്റ കപ്പാ ബിരുദം നേടി, നാഷണൽ കോളേജ് ഡിബേറ്റ് ചാമ്പ്യൻ ആയിരുന്നു. 1986-ൽ [[Yale Law School|യേൽ ല സ്കൂളിൽ]] നിന്ന് ഒരു [[Juris Doctor|ഡോക്ടർ ഓഫ് ജൂറിസ്പ്രൂഡൻസ്]] ഡിഗ്രിയും നേടിയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;aei-speakers&quot;&gt;{{cite web |title = Lisa Bloom |url = http://www.aeispeakers.com/speakerbio.php?SpeakerID=2145 |work = AEI Speakers Bureau |access-date = June 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ringer-why-do-it&quot;&gt;{{cite news |last = Knibbs|first = Kate |title = Why Did Lisa Bloom Do It? |url = https://www.theringer.com/2017/10/11/16456266/lisa-bloom-harvey-weinstein-profile |access-date = November 21, 2017 |work = The Ringer |date = October 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

== കരിയർ ==
=== ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യകാലം===
നിയമവിദ്യാലയത്തിൽ നിന്ന് ബിരുദപഠനത്തിനു ശേഷം, ബ്ലൂം ന്യൂയോർക്കിലെ തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു. 1991-ൽ അമ്മയുടെ നിയമസ്ഥാപനമായ ഓൾറെഡ്, മാരോകോ &amp; ഗോൾഡ്ബെർഗിലെ &lt;ref name=&quot;ringer-why-do-it&quot;/&gt;ഒരു കേസായ, [[Boy Scouts of America|അമേരിക്കയിലെ ബോയ് സ്കൗട്ട്സിൻറെ]] സംഘടനയിൽ ചേരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു പെൺകുട്ടിയായ കത്രീന യ്യൂവിന് വേണ്ടി ലൈംഗിക വിവേചനത്തിനെതിരായി സമർപ്പിച്ച കേസായ [[Yeaw v. Boy Scouts of America|യ്യൂ വി ബോയ് സ്കൗട്സ് ഓഫ് അമേരിക്ക]] എന്ന കേസിനെ നയിക്കുന്നതിൽ സഹപങ്കാളിയായി.&lt;ref name=&quot;forbes-equal-pay&quot;&gt;{{cite news |last = Bloom |first = Lisa |title = Aligning Equal Pay With The Power Of The Internet |url = https://www.forbes.com/sites/forbeswomanfiles/2012/06/27/aligning-equal-pay-with-the-power-of-the-internet/#39a7a3f14033 |access-date = October 24, 2017|work = Forbes|date = June 27, 2012 }}&lt;/ref&gt;അമ്മയുടെ സ്ഥാപനത്തിൽ ബ്ലൂം, റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭയ്ക്കെതിരെ ഒരു ലൈംഗിക ദുരുപയോഗം ചെയ്ത കേസ് ഫയൽ ചെയ്യുകയും LAPD- നു പരാതി നൽകുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;cosmopolitan-threats&quot;&gt;{{cite news |last = Rudolph |first = Heather |title = &quot;Nasty, Ugly, Gendered, Vile Threats&quot; Won't Keep Lisa Bloom From Doing Her Job |url = http://www.cosmopolitan.com/politics/a10241594/lisa-bloom-sexual-harassment-assault-cases/ |access-date = October 24, 2017 |work = Cosmopolitan |date = July 3, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== പിന്നീടുള്ള കരിയർ===
2001-ൽ ബ്ലൂം തന്റെ അമ്മയുടെ സ്ഥാപനത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചു. കേബിൾ വാർത്താ പണ്ഡിറ്ററിൽ &lt;ref name=&quot;ringer-why-do-it&quot;/&gt;ഒരു ലാഭകരമായ ഔദ്യോഗികജീവിതം നേടിയെടുത്തതിൽ നിയമപരമായും കുടുംബാംഗങ്ങളുടെയും പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. തുടർന്ന് സിബിഎസ് ന്യൂസ്, സിഎൻഎൻ, എച്ച്എൽഎൻ, എംഎസ്എൻബിസി എന്നിവയിലെ നിയമപരമായ അനലിസ്റ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ദി ഏർലി ഷോ, ദ ഇൻസൈഡർ, ഡോ. ഫിൽ, ഡോ. ഡ്രൂ, ദി സിറ്റ്യൂഷൻ റൂം, റിലയബിൾ സോഴ്സ്, ദി ജോയ് ബാർഹർ ഷോ, ഇഷ്യുസ് വിത്ത് ജെയിൻ വെലെസ്-മിറ്റ്ചെൽ, സ്റ്റീഫാനിൻ മില്ലർ ഷോ എന്നിവയിൽ പങ്കെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;aei-speakers&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stephanie-miller&quot;&gt;{{cite web |title = Tuesday, April 11, 2017 |url = https://www.stephaniemiller.com/tuesday-april-11-2017/ | access-date = November 30, 2017 |work = The Stephanie Miller Show |date = April 11, 2017 }}&lt;/ref&gt;കുടുംബപ്രശ്നങ്ങൾ, സിവിൽ, ക്രിമിനൽ കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു ചെറിയ പൊതു-പ്രാക്ടീസ് നിയമസംബന്ധമായ സ്ഥാപനം ആയ ബ്ലൂം ഫേം  സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, ബ്ലൂം 2010-ൽ നിയമം പ്രാക്ടീസുചെയ്യുന്നതിൽ മടങ്ങിയെത്തി.&lt;ref name=&quot;ringer-why-do-it&quot;/&gt;[[ന്യുയോർക്ക്]], [[കാലിഫോർണിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിയമങ്ങൾ നടത്താനുള്ള ലൈസൻസും അവർ നേടി.&lt;ref name=&quot;ny-daily-news-who-is&quot;&gt;{{cite news |last = Bitette |first = Nicole |title = Who is Lisa Bloom? |url = http://www.nydailynews.com/entertainment/blac-chyna-attorney-lisa-bloom-article-1.3311480 |access-date = July 30, 2017 |work = New York Daily News |date = July 8, 2017 }}&lt;/ref&gt;

ഹാസ്യനടൻ [[Bill Cosby|ബിൽ കോസ്ബി]]ക്കെതിരായ മാനനഷ്ടക്കേസിൽ മോഡലും നടിയുമായ [[Janice Dickinson|ജാനീസ് ഡിക്കിൻസൺ]], പ്രതികാര അശ്ലീല കേസിൽ മോഡലും നടിയുമായ [[Mischa Barton|മിഷാ ബാർട്ടൻ]] എന്നിവരടക്കം ബ്ലൂം ഫേമിൽ നിരവധി പ്രമുഖ ക്ലയന്റുകളെ ബ്ലൂം പ്രതിനിധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;ny-daily-news-janice-dickinson&quot;&gt;{{Cite news |last = Dillon |first = Nancy |title = Janice Dickinson vows to continue lawsuit vs. Bill Cosby |url = http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/janice-dickinson-vows-continue-lawsuit-bill-cosby-article-1.2890204 |work = New York Daily News |access-date = September 11, 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last = Stedman |first = Alex |title = Mischa Barton’s Lawyer Declares ‘Victory’ in ‘Revenge Porn’ Case |url = https://variety.com/2017/biz/news/mischa-barton-revenge-porn-lawsuit-settlement-1202454983/ |date = June 6, 2017| work = Variety |access-date = October 7, 2017 }}&lt;/ref&gt;മോഡൽ [[Blac Chyna|ബ്ലാക്ക് ചൈന]] പിന്നീട് ബ്ലൂമിനെ സോഷ്യലൈറ്റ് [[Rob Kardashian|റോബ് കർദാഷിയാനെതിരെ]] താൽക്കാലിക വിലക്ക് ഏർപ്പെടുത്താൻ നിയോഗിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |title = Blac Chyna, Lisa Bloom Mum at Court, Focused on Restraining Order Against Rob Kardashian |url = http://www.tmz.com/2017/07/10/blac-chyna-arrives-court-restraining-order-video/ |work = TMZ| access-date = July 10, 2017 |date = July 10, 2017}}&lt;/ref&gt;വിനോദത്തിലും മാധ്യമത്തിലുമുള്ള ശക്തരായ പുരുഷന്മാർക്കെതിരായ നിരവധി ലൈംഗിക പീഡന ആരോപണങ്ങൾക്കിടയിലും, ഒരു ലൈംഗിക പീഡന പരിഹാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു [[BuzzFeed|ബസ്സ്ഫീഡ്]] റിപ്പോർട്ടിനെത്തുടർന്ന്&lt;ref&gt;{{cite news |last1 = McLeod |first1 = Paul|last2 = Villa |first2 = Lissandra |title = She Said A Powerful Congressman Harassed Her. Here’s Why You Didn’t Hear Her Story. |url = https://www.buzzfeed.com/paulmcleod/she-complained-that-a-powerful-congressman-harassed-her |access-date = December 1, 2017 |work = BuzzFeed News |date = November 21, 2017 }}&lt;/ref&gt;പ്രതിനിധി [[John Conyers|ജോൺ കോണേഴ്സിന്റെ]] ഓഫീസ് ബജറ്റിൽ നിന്ന് അടച്ച ബ്ലൂം, മരിയൻ ബ്രൗണിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു. അവർ ബസ്സ്ഫീഡുമായി റെക്കോർഡുചെയ്യാതെ സംസാരിക്കുകയും പിന്നീട് കോയേഴ്സിന്റെ ഉപദ്രവം ആരോപിച്ച് പരസ്യമായി മുന്നോട്ട് വരികയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news |last = Stump |first = Scott |title = Rep. John Conyers' accuser Marion Brown speaks out: 'He just violated my body' |url = https://www.today.com/news/rep-john-conyers-accuser-marion-brown-he-just-violated-my-t119443 |access-date = December 1, 2017 |work = Today.com |date = November 30, 2017 }}&lt;/ref&gt;
==== ബിൽ ഓ റെയ്‌ലി ലൈംഗിക പീഡന ആരോപണങ്ങൾ ====
{{main|Bill O'Reilly (political commentator)#Sexual harassment lawsuits and ouster from Fox News}}
2017-ൽ ബ്ലൂം മൂന്ന് സ്ത്രീകളെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു അന്നത്തെ [[Fox News|ഫോക്സ് ന്യൂസ്]] അവതാരകൻ [[Bill O'Reilly (political commentator)|ബിൽ ഓ റെയ്‌ലിയെ]] ലൈംഗിക പീഡനത്തിന് കുറ്റപ്പെടുത്തി.&lt;ref name=&quot;meet-lisa-bloom&quot;&gt;{{Cite news |url = http://www.hollywoodreporter.com/news/meet-lisa-bloom-power-lawyer-who-helped-topple-bill-oreilly-997138 |title = Meet Lisa Bloom, the Power Lawyer Who Helped Topple Bill O'Reilly |work = The Hollywood Reporter |access-date = September 11, 2017 |date = April 26, 2017}}&lt;/ref&gt;ഫോക്സ് ന്യൂസിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ടെലിവിഷൻ കമന്റേറ്ററായ ജെമ്മു ഗ്രീനും ഒ'റെയ്‌ലിക്കെതിരായ ലൈംഗിക പീഡന ആരോപണങ്ങളുമായി ബ്ലൂമിനെ സമീപിച്ചു, പക്ഷേ ഒടുവിൽ ബ്ലൂമിന്റെ സേവനങ്ങൾ നിരസിച്ചു.&lt;ref name=&quot;daily-beast-scorched-earth&quot;&gt;{{cite news |last = Grove |first = Lloyd |title = Clients Turn on ‘Champion for Women’ Lisa Bloom After Her Scorched-Earth Crusade for Harvey Weinstein |url = https://www.thedailybeast.com/lisa-bloom-has-files-on-rose-mcgowans-history-inside-her-scorched-earth-crusade-for-harvey-weinstein |access-date = October 28, 2017 |work = The Daily Beast |date = October 26, 2017 }}&lt;/ref&gt;ബ്ലൂമിന്റെ ക്ലയന്റുകളിലൊരാളായ വെൻ‌ഡി വാൽ‌ഷ് പരാതി നൽകി, ഫോക്സ് ന്യൂസിന്റെ മാതൃ കമ്പനിയായ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഫോക്സ് ഒരു അന്വേഷണം ആരംഭിക്കാൻ കാരണമായി, ഇത് ഓ'റെയ്‌ലിയെ പിരിച്ചുവിടാനും [[The O'Reilly Factor|അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിട്ടിരിക്കുന്ന പ്രോഗ്രാം]] അവസാനിക്കാനും കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;nyt-o'reilly-harassment-claim&quot;&gt;{{cite web |last = Steel |first = Emily |title = Fox Asks Law Firm to Investigate Bill O’Reilly Harassment Claim |url = https://www.nytimes.com/2017/04/09/business/media/fox-bill-oreilly-harassment-claim.html |work= The New York Times |date = April 9, 2017 |access-date = October 7, 2017}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist|30em}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{IMDb name|1453428}}
* [http://lisabloom.com/ Lisa Bloom's Official Website]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{NBC News Personalities}}
{{MSNBC Personalities}}

[[വർഗ്ഗം:1961-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഫെമിനിസ്റ്റുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>8bn40q6kzbpepiwbtp1s3h2eo98wapa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുക്തിക ഉപനിഷത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470551</id>
    <revision>
      <id>4615340</id>
      <parentid>3257608</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4660" sha1="olixdhpgqyn8ylt61mhpyg06fr03z1c" xml:space="preserve">{{prettyurl|Muktikā}} 
'''മുക്തിക''' ( [[സംസ്കൃതം]] : &quot;मुक्तिका&quot;) 108 [[ഉപനിഷത്ത്|ഉപനിഷത്തുകളിൽ]]  ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട  ഉപനിഷത്ത് ആണ്  മുക്തിക ഉപനിഷത്ത് . &lt;ref&gt; [[Patrick Olivelle|പാട്രിക് ഓലിവെല്ലെ]] (1998), ഉപനിഷത്ത്. ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്{{ISBN|978-0199540259}}, &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; ഗുഡ്റുൺ ബുഹ്മാൻ (1996), റിവ്യൂ: ദി സീക്രട്ട് ഓഫ് ദ റ്റി സിറ്റിസ്: ആൻ ഇൻട്രോഡക്ഷൻ ടു ഹിന്ദു സഖാ തന്ത്രി, ജേണൽ ഓഫ് ദി അമേരിക്കൻ ഓറിയന്റൽ സൊസൈറ്റി, വോളിയം 116, നമ്പർ 3, പേജ് 606 &lt;/ref&gt; ശ്രീ[[രാമൻ|രാമനും]], [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് മുക്തി ഉപനിഷത്ത് എന്ന് പറയപെടുന്നുണ്ട് . മുക്തിയെ അതായത് മോക്ഷത്തെ കുറിച്ചുള്ള വിവരണം ആണ് മുക്തിക ഉപനിഷത്ത് എന്നും പറയാം. ഏകദേശം  500 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതികളെ ആശ്രയിച്ചാണ്‌ ഈ ഉപനിഷത്തുകളുടെ പതിപ്പുകൾ  ഇറങ്ങുന്നത് . &lt;ref&gt;Quotation of &quot;... almost all printed editions depend on the late manuscripts that are hardly older than 500 years, not on the still extant and superior oral tradition&quot; is from: Witzel, M., &quot;Vedas and {{IAST|Upaniṣads}}&quot;, in: {{Harvnb|Flood|2003|p=69}}.&lt;/ref&gt; ഉപനിഷത്തുകൾ എല്ലാം തന്നെ വേദങ്ങളുമായി ബന്ധപെടുത്തി എഴുതപെട്ടതാണ് എന്ന് പറയാം.

==കുറിപ്പുകൾ==

നൂറ്റിയെട്ടു ഉപനിഷത്തുകളെ  അഞ്ചായി വിഭജിച്ചു വേദങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്.

* 10 ''ഉപനിഷത്തുകൾ''   ''[[ഋഗ്വേദം]]'' വുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു  
* 16 ''ഉപനിഷത്തുകൾ''   ''[[സാമവേദം|സാമവേദംവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു]]''  
* 19 ''ഉപനിഷത്തുകൾ''  ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു ''[[യജുർ‌വേദം|ശുക്ല യജുര്വെദ]]'' വുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു  
* 32 ഉപനിഷത്തുകൾ ''[[യജുർ‌വേദം|കൃഷ്ണ]]'' ''യജുർവേദവുമായി'' ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്,  
* 31 ''ഉപനിഷത്തുകൾ''  ''[[അഥർവ്വവേദം|അഥർവ്വവേദവുമായി]]'' ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.  

== അവലംബം  ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ  ==

* [http://www.vedarahasya.net/muktika.htm മുക്തിക ഉപനിഷത്ത് - പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്: ഡോ. എ.ജി. കൃഷ്ണ വാര്യർ] ദി തിയോസിക്കൽ പബ്ലിഷിംഗ് ഹൗസ്, ചെന്നൈ 
* [http://www.celextel.org/upanishads/ ''മുക്തകയുടെ'' 108 ''ഉപനിഷത്തുകൾ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311140628/http://www.celextel.org/upanishads/ |date=2018-03-11 }}  [http://www.celextel.org/upanishads/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311140628/http://www.celextel.org/upanishads/ |date=2018-03-11 }} 
[[വർഗ്ഗം:ഉപനിഷത്തുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവഗ്രന്ഥങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>olixdhpgqyn8ylt61mhpyg06fr03z1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റോബിനിയ സ്യൂഡോക്കേഷിയ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477586</id>
    <revision>
      <id>4615561</id>
      <parentid>4565915</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6316" sha1="lx9br4x7x36uczcbuh6he6z0nhg6xiw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Robinia pseudoacacia}}
{{Taxobox
| status             = G5
| status_system      = TNC
| name               = Black locust
| image              = Robina9146.JPG
| image_caption      = Flowers
| regnum             = [[Plant]]ae
| unranked_divisio   = [[Angiosperms]]
| unranked_classis   = [[Eudicots]]
| unranked_ordo      = [[Rosids]]
| ordo               = [[Fabales]]
| familia            = [[Fabaceae]]
| subfamilia         = [[Faboideae]]
| tribus             = [[Robinieae]]
| genus              = ''[[Robinia]]''
| species            = '''''R. pseudoacacia'''''
| binomial           = ''Robinia pseudoacacia''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| range_map          = Robinia pseudoacacia distribution map.png
| range_map_caption  = Native range
}}
[[File:Robinia pseudoacacia_coupe_MHNT.jpg |thumb|''Robinia pseudoacacia'']]
ജന്മനാട്ടിൽ '''ബ്ളാക്ക് ലോക്കസ്റ്റ്''' &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{PLANTS|id=ROPS|taxon=Robinia pseudoacacia|accessdate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt; എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''റോബീനിയ സ്യൂഡോകേഷ്യ''', [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] ഏതാനും പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഇലപൊഴിയും മരമാണ്. പക്ഷേ ഇത് മിത-ശീതോഷ്ണ [[വടക്കേ അമേരിക്ക]], [[യൂറോപ്പ്]], [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biodiversityexplorer.org/plants/fabaceae/robinia_pseudoacacia.htm|title=Robinia pseudoacacia|website=www.biodiversityexplorer.org|access-date=2019-07-10|archive-date=2018-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904171729/http://www.biodiversityexplorer.org/plants/fabaceae/robinia_pseudoacacia.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[ഏഷ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി നടുകയും പ്രകൃതിവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ചിലയിടങ്ങളിൽ ഇത് ഒരു അധിനിവേശസസ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{BONAP|ref|genus=Robinia|species=pseudoacacia}}&lt;/ref&gt; '''ഫാൾസ് അക്കേഷ്യ''' എന്നാണ് മറ്റൊരു പൊതുനാമം.&lt;ref name=BSBI07&gt;{{cite web |title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023044910/http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archivedate=2014-10-23 |df= }}&lt;/ref&gt; 1636 ലാണ് ഇത് ബ്രിട്ടനിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്.&lt;ref name=&quot;dirr&quot;&gt;{{cite book|title=Manual of woody landscape plants.|url=https://archive.org/details/manualofwoodylan0000mich_u7g8|date=1990|publisher=Stipes Publishing Company|isbn=978-0-87563-344-2|edition=4. ed., rev.|location=Champaign, Illinois|last1=Dirr|first1=Michael A}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം==
{{Reflist|32em}}

== പുറം കണ്ണികൾ ==
{{Commons|Robinia pseudoacacia|Black locust}}
*[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/robinia_pseudoacacia.html Purdue University]
*[http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/rops.htm ''Robinia pseudoacacia'' images at bioimages.vanderbilt.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512151958/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/rops.htm |date=2008-05-12 }}
*[http://www.forestryimages.org/search/action.cfm?q=Robinia%20pseudoacacia&amp;Start=1&amp;results=81 ''Robinia pseudoacacia'' images at Forestry Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210612232150/https://www.forestryimages.org/search/action.cfm?q=Robinia%20pseudoacacia&amp;Start=1&amp;results=81 |date=2021-06-12 }}
*[http://www.fs.fed.us/database/feis/plants/tree/robpse/all.html ''Robinia pseudoacacia'' – US Forest Service Fire Effects Database]
*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ROPS ''Robinia pseudoacacia'' at USDA Plants Database]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_2/robinia/pseudoacacia.htm Black locust – US Forest Service Silvics Manual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508015647/http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_2/robinia/pseudoacacia.htm |date=2016-05-08 }}
*[http://www.nps.gov/plants/ALIEN/fact/rops1.htm Black Locust] (as an invasive species)
*[http://www.plantmaps.com/nrm/robinia-pseudoacacia-black-locust-native-range-map.php Interactive Distribution Map of ''Robinia pseudoacacia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190710100149/https://www.plantmaps.com/nrm/robinia-pseudoacacia-black-locust-native-range-map.php |date=2019-07-10 }}
*[https://www.flickr.com/photos/crislef91/3556212558/in/photostream ''Robinia pseudoacacia'' flowers as food]
*[http://www.dnr.state.mn.us/invasives/terrestrialplants/woody/blacklocust.html Black locust – Invasive species: Minnesota DNR'']
* [http://www.euforgen.org/species/robinia-pseudoacacia/ ''Robinia pseudoacacia''] - information, genetic conservation units and related resources. [[European Forest Genetic Resources Programme]] (EUFORGEN)
{{Taxonbar|from=Q157417}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:ഫാബേസീ]]
[[വർഗ്ഗം:വിഷസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തെക്കുകിഴക്കൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ മരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അലങ്കാര വൃക്ഷങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ബോൺസായ് ആയി ഉപയോഗിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:റോബിനിയ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]</text>
      <sha1>lx9br4x7x36uczcbuh6he6z0nhg6xiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രക്ഷാകർതൃത്വം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479498</id>
    <revision>
      <id>4615479</id>
      <parentid>4602026</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11611" sha1="lpnnjk0obvy8evv9vscedntg3bokij3" xml:space="preserve">[[പ്രമാണം:Macedonia-02822_(10905803333).jpg|ലഘുചിത്രം|മാസിഡോണിയയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച പാരന്റിംഗിന്റെ പ്രാധാന്യം വിളിച്ചോതുന്ന ഒരു ശിൽപം]]
കുട്ടിക്കാലം മുതൽ പ്രായപൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ ഒരു കുട്ടിയുടെ ശാരീരികവും വൈകാരികവും സാമൂഹികവും ബൗദ്ധികവുമായ വികാസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയാണ് '''രക്ഷാകർതൃത്വം''' അല്ലെങ്കിൽ '''പാരന്റിംഗ്'''. കൃത്യമായ നിർദ്ദേശങ്ങളിലൂടെ, കരുതലിലൂടെ കുട്ടികളുടെ വളർച്ചയുടെ ഓരോ ഘട്ടങ്ങളെയും പാരന്റിംഗ് വഴി ഗുണപരമായി മാറ്റിയെടുക്കാം. പാരന്റിംഗ് എന്നത് ഒരു കുട്ടിയെ വളർത്തുന്നതിന്റെ സങ്കീർണതകളെക്കൂടിയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;https://www.apa.org/topics/parenting/&lt;/ref&gt; 

'''പ്രധാനമായും നാല് തരത്തിലാണ് പാരന്റിംഗ് സംമ്പ്രദായമുള്ളത്''':- &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.verywellfamily.com/types-of-parenting-styles-1095045 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-07-31 |archive-date=2019-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731114525/https://www.verywellfamily.com/types-of-parenting-styles-1095045 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
1. അതോറിറ്റേറിയൻ പാരന്റിംഗ്
2. അതോറിറ്റേറ്റീവ് പാരന്റിംഗ്
3. പെർമിസീവ് പാരന്റിംഗ്
4. അൺ ഇൻവോൾവ്ഡ് പാരന്റിംഗ്

==1. അതോറിറ്റേറിയൻ പാരന്റിംഗ്==
കുട്ടികളുടെ മേൽ അമിതമായ അധികാരം അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന പാരന്റിംഗ് രീതിയെ ആണ് അതോറിറ്റേറിയൻ പാരന്റിംഗ് എന്ന് പറയുന്നത്. അവരുടെ സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കോ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കോ യാതൊരു വിലയും കൊടുക്കാത്ത ഇത്തരം പാരന്റിംഗ് രീതി കുട്ടികളെ പലപ്പോഴും അപകടത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുമെന്ന് മനശാസ്ത്ര വിദഗ്ദ്ധർ ചുണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കുട്ടികൾ സ്വന്തമായി അഭിപ്രായം പറയുന്നതും, പ്രശ്നപരിഹാരത്തിന് ശ്രമിക്കുന്നതും ഇവിടെ രക്ഷിതാക്കൾ ഇഷ്ടട്ടപ്പെടുന്നില്ല. ഇത് കുട്ടികൾക്ക് രക്ഷിതാക്കളോട് ഒരു തരത്തിലുള്ള വെറുപ്പിന്റെ ഇടം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത്തരം കുട്ടികൾ സ്വയ രക്ഷയ്ക്കായി അല്ലെങ്കിൽ മാനസികമായ റിലാക്സിനായി ലഹരിതേടി പോവുന്നുണ്ടെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്. &lt;ref&gt;https://www.parentingforbrain.com/authoritarian-parenting-tough-love{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===ഹെലികോപ്റ്റർ പാരന്റിംഗ്===
അതോറിറ്റേറിയൻ പാരന്റിംഗിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ് ഹെലികോപ്റ്റർ പാരന്റിംഗ്. ഹെലികോപ്റ്റർ ഒരു പ്രത്യേകസ്ഥലത്ത് കറങ്ങുന്നു. അതുപോലെ ഒന്നനങ്ങാൻപോലും സമ്മതിക്കാതെ മാതാപിതാക്കളും കുട്ടികൾക്ക് ചുറ്റും വട്ടംകറങ്ങുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ കുട്ടികളിൽ അമിത നിയന്ത്രണം അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന പാരന്റിംഗ് രീതിയാണ് ഹെലികോപ്റ്റർ പാരന്റിംഗ് എന്നുപറയുന്നത്. &lt;ref&gt;https://www.parents.com/parenting/better-parenting/what-is-helicopter-parenting/&lt;/ref&gt;
==2. അതോറിറ്റേറ്റീവ് പാരന്റിംഗ്==
കുട്ടികളുടെ ഇടയിൽ നിയന്ത്രണവും അതോടൊപ്പം അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ടത്തിനും പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്നതുമായ പാരന്റിംഗ് രീതിയാണ് അതോറിറ്റേറ്റീവ് പാരന്റിംഗ്. കുട്ടികളുമായി ഒരു പോസിറ്റീവ് ബന്ധം ഇതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. ഇങ്ങനെയുള്ള പാരന്റിംഗ് രീതിയിൽ കുട്ടികൾക്ക് മേൽ രക്ഷിതാക്കൾ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിപ്പിക്കുമെങ്കിലും എന്ത് കൊണ്ട് അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു എന്ന് കൂടി കുട്ടികൾക്ക് വിശദീകരിച്ച് കൊടുക്കാൻ രക്ഷിതാക്കൾ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്. പാരന്റിംഗ് രീതിയിൽ ഏറ്റവും മികച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നതും ഈ രീതിയെ ആണ്. &lt;ref&gt;https://www.parentingscience.com/authoritative-parenting-style.html&lt;/ref&gt;
==3. പെർമിസീവ് പാരന്റിംഗ്==
കുട്ടികൾക്ക് അനുവദനീയമായ എല്ലാ സ്വാതന്ത്രവും കാര്യമായ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ നൽകുന്ന പാരന്റിംഗ് രീതിയാണ് പെർമിസീവ് പാരന്റിംഗ്. ഒരു രക്ഷിതാവ് എന്നതിനപ്പുറം ഒരു സുഹൃത്തിനെപോലെ കുട്ടികളോട് പെരുമാറുന്ന പാരന്റിംഗ് രീതി. തങ്ങളുടെ കുട്ടികൾ ഒന്നും ചെയ്യില്ലെന്ന അമിതമായ ആത്മവിശ്വാസം ഉള്ള രക്ഷിതാക്കൾ ഇത്തരം പാരന്റിംഗിൽ പെടും. പലപ്പോഴും കുട്ടികൾ തെറ്റ് ചെയ്താൽ തിരുത്തുക പോലും ഇവിടെ രക്ഷിതാവ് ചെയ്യുന്നില്ല. ഇത് കുട്ടികൾ മുതലാക്കുകയും ചെയ്യും. ഇങ്ങനെയുള്ള കുടുംബത്തിൽ വരുന്ന കുട്ടികൾ പലപ്പോഴും ലഹരി ഉപയോഗത്തിലേക്കും മറ്റും വഴിമാറിപ്പോവുന്നതായും വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. &lt;ref&gt;https://www.ahaparenting.com/parenting-tools/positive-discipline/permissive-parenting&lt;/ref&gt;
==4. അൺ ഇൻവോൾവ്ഡ് പാരന്റിംഗ്==
ഇന്ന് ലഹരി ഉപയോഗത്തിലേക്കും മറ്റ് കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലേക്കും എത്തിച്ചേരുന്ന കുട്ടികൾ ഭൂരിഭാഗവും അൺ ഇൻവോൾവ്ഡ് ഫാമിലിയിൽ പെട്ട കുട്ടികളാണ്. കുട്ടികളെ പ്രാഥമിക ആവശ്യം പോലും നടത്തിക്കൊടുക്കാൻ നേരമില്ലാത്ത അവരുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ചെവിക്കൊടുക്കാത്ത പാരന്റിംഗ് രീതിയാണ് അൺ ഇൻവോൾവ്ഡ് പാരന്റിംഗ്. തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നടക്കുന്നില്ല എന്ന് കുട്ടികൾക്ക് തോന്നുമ്പോൾ അവർ അവർക്ക് കഴിയാവുന്ന മറ്റ് വഴികൾ നോക്കും. പ്രധാനമായും പണത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ. ഇത്തരക്കാരെ നോട്ടമിട്ട് വലയിൽ കുടുക്കാനായി പുറത്ത് വലിയ സംഘങ്ങളുമുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://parentingscience.today/what-is-uninvolved-parenting/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-07-31 |archive-date=2019-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731114526/https://parentingscience.today/what-is-uninvolved-parenting/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ദു:ശീലങ്ങൾ മാറ്റിയെടുക്കാൻ==
ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയോ മർദിച്ചോ ഉപദേശിച്ചോ ശകാരിച്ചോ കുട്ടികളുടെ ദു:ശീലം മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. അതിന് മനഃശാസ്ത്ര വിദഗ്ദ്ധന്റെയോ കൗൺസലിങ് വിദഗ്ദ്ധന്റെയോ സഹായവും മരുന്നുകളും വേണം. ഒപ്പംതന്നെ, എന്തു സംഭവിച്ചാലും ഞങ്ങൾ കൂടെയുണ്ടാവും എന്ന വിശ്വാസം കുട്ടിയിലുണ്ടാക്കാൻ രക്ഷിതാക്കൾക്ക് കഴിയണം. &lt;ref&gt;https://www.psychologytoday.com/us/basics/parenting&lt;/ref&gt; 
==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ജീവശാസ്ത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:പരിപാലന ജീവശാസ്ത്രം]]</text>
      <sha1>lpnnjk0obvy8evv9vscedntg3bokij3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൈക്രോസോഫ്റ്റ് വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488762</id>
    <revision>
      <id>4615422</id>
      <parentid>3818907</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13648" sha1="7lc41lm9fz1af42gc2ufmawc4in0u2v" xml:space="preserve">{{prettyurl|Visual Studio}}
{{distinguish|Visual Studio Code|Visual Studio for Mac}}
{{Use dmy dates|date=June 2017}}
{{Infobox software
| name                   = മൈക്രോസോഫ്റ്റ് വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ
| logo                   = [[File:Visual Studio Icon 2019.svg|48px]]
| logo size              = 48px
| developer              = [[Microsoft]]
| operating system       = {{Plainlist|
* [[Windows 10]] and later
* [[Windows Server 2016]] and later&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://docs.microsoft.com/en-us/visualstudio/releases/2022/system-requirements |title=Visual Studio 2022 Product Family System Requirements |publisher=Microsoft |access-date=December 29, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[macOS High Sierra]] and later &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://visualstudio.microsoft.com/vs/mac/|title=Visual Studio 2019 for Mac - IDE for macOS}}&lt;/ref&gt;
  }}
| language               = Chinese, Czech, English, French, German, Italian, Japanese, Korean, Polish, Portuguese (Brazil), Russian, Spanish and Turkish&lt;ref&gt;{{cite web|title=Microsoft Visual Studio 2015 Language Pack|url=https://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=48157|website=microsoft.com|publisher=[[Microsoft]]|access-date=August 29, 2016|archive-date=September 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912030323/http://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=48157|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| language count         = 13
| genre                  = [[Integrated development environment]]
| license                = [[Freemium]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.visualstudio.com/downloads/ |title=Visual Studio Downloads |work=visualstudio.com |publisher=[[Microsoft]] |access-date=November 23, 2013 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226042854/https://visualstudio.microsoft.com/downloads/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| website                = {{url|https://visualstudio.microsoft.com/}}
}}
മൈക്രോസോഫ്റ്റിൽ നിന്നുള്ള [[ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഡെവലപ്മെന്റ് എൺവയൺമെന്റ്|ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഡെവലപ്മെന്റ് എൺവയൺമെന്റാണ്]] (ഐഡിഇ) '''മൈക്രോസോഫ്റ്റ് വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ'''. [[കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാം|കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമുകളും]] വെബ്‌സൈറ്റുകൾ, വെബ് അപ്ലിക്കേഷനുകൾ, വെബ് സേവനങ്ങൾ, മൊബൈൽ അപ്ലിക്കേഷനുകൾ എന്നിവ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിൻഡോസ് എപിഐ, വിൻഡോസ് ഫോംസ്, വിൻഡോസ് പ്രസന്റേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ, വിൻഡോസ് സ്റ്റോർ, [[മൈക്രോസോഫ്റ്റ്]] സിൽവർലൈറ്റ് എന്നിവ പോലുള്ള മൈക്രോസോഫ്റ്റ് സോഫ്റ്റ്‌വേർ ഡെവലപ്മെന്റ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോയിൽ ഇന്റലിസെൻസിനെ (കോഡ് പൂർത്തീകരണ ഘടകം) പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഒരു കോഡ് എഡിറ്ററും കോഡ് റീഫാക്ടറിംഗും ഉൾപ്പെടുന്നു. സംയോജിത ഡീബഗ്ഗർ ഒരു ഉറവിട ലെവൽ ഡീബഗ്ഗറായും മെഷീൻ ലെവൽ ഡീബഗ്ഗറായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു കോഡ് പ്രൊഫൈലർ, [[ഗ്രാഫിക്കൽ യൂസർ ഇന്റർഫേസ്|ജിയുഐ]] ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള ഡിസൈനർ, വെബ് ഡിസൈനർ, ക്ലാസ് ഡിസൈനർ, ഡാറ്റാബേസ് സ്കീമ ഡിസൈനർ എന്നിവ മറ്റ് അന്തർനിർമ്മിത ഉപകരണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉറവിട നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങൾ‌ക്കായി (സബ്‌വേർ‌ഷൻ‌, [[ഗിറ്റ്]] എന്നിവ പോലുള്ളവ) പിന്തുണ ചേർ‌ക്കുന്നതും കൂടാതെ ഡൊമെയ്ൻ-നിർദ്ദിഷ്ട ഭാഷകൾക്കായി എഡിറ്റർമാർ, വിഷ്വൽ ഡിസൈനർമാർ പോലുള്ള പുതിയ ടൂൾസെറ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ സോഫ്റ്റ്‌വേർ ഡെവലപ്മെൻറ് ലൈഫ്സൈക്കിൾ മറ്റ് വശങ്ങൾക്കുള്ള ടൂൾസെറ്റുകൾ ([[മൈക്രോസോഫ്റ്റ് അസൂർ|അസുർ]] ഡെവൊപ്സ് ക്ലയന്റ്: ടീം എക്സ്പ്ലോറർ പോലുള്ളവ) ചേർക്കുന്നു.

വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ 36 വ്യത്യസ്ത പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷകളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു, കൂടാതെ ഒരു ഭാഷാ നിർദ്ദിഷ്ട സേവനം നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ കോഡ് എഡിറ്ററിനെയും ഡീബഗ്ഗറിനെയും ഏതാണ്ട് ഏത് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയെയും പിന്തുണയ്ക്കാൻ (വ്യത്യസ്ത അളവിലേക്ക്) അനുവദിക്കുന്നു. അന്തർനിർമ്മിത ഭാഷകളിൽ [[സി]],&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Brenner|first1=Pat|title=C99 library support in Visual Studio 2013|url=http://blogs.msdn.com/b/vcblog/archive/2013/07/19/c99-library-support-in-visual-studio-2013.aspx|website=Visual C++ Team Blog|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=3 August 2014|date=19 July 2013}}&lt;/ref&gt; [[സി++]], സി++ / സി‌എൽ‌ഐ, [[വിഷ്വൽ ബേസിക് ഡോട്ട് നെറ്റ്]], [[സി#]], [[എഫ് ഷാർപ്പ് (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|എഫ്#]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/project/f-at-microsoft-research/|title=F# at Microsoft Research}}&lt;/ref&gt;[[ജാവാസ്ക്രിപ്റ്റ്]], [[ടൈപ്പ്സ്ക്രിപ്റ്റ്]], [[എക്സ്.എം.എൽ]]., എക്സ്എസ്എൽടി, [[എച്.ടി.എം.എൽ.]], [[കാസ്‌കേഡിങ്ങ് സ്റ്റൈൽ ഷീറ്റ്‌സ്|സി‌എസ്‌എസ്]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[പൈത്തൺ]], &lt;ref&gt;{{cite web|title=Best Python IDE For Python Programming|url=http://www.pythonicquest.com/article/best-python-ide/|website=Pythonic Quest|accessdate=17 January 2017|date=13 January 2017|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118054009/http://www.pythonicquest.com/article/best-python-ide/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[റൂബി]], [[നോഡ്.ജെഎസ്]], എം എന്നിവ പോലുള്ള മറ്റ് ഭാഷകൾക്കുള്ള പിന്തുണ പ്ലഗ്-ഇന്നുകൾ വഴി ലഭ്യമാണ്. [[ജാവ]] (ഒപ്പം ജെ#) ഉം മുമ്പ് പിന്തുണച്ചിരുന്നു.

വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോയുടെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാന പതിപ്പായ കമ്മ്യൂണിറ്റി പതിപ്പ് സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്. വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ കമ്മ്യൂണിറ്റി പതിപ്പിനായുള്ള മുദ്രാവാക്യം &quot;വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഓപ്പൺ സോഴ്‌സിനും വ്യക്തിഗത ഡവലപ്പർമാർക്കും സൗജന്യവും പൂർണ്ണവുമായ ഐഡിഇ&quot; എന്നതാണ്.

നിലവിൽ പിന്തുണയ്‌ക്കുന്ന വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ പതിപ്പ് 2019 ആണ്.
==ആർക്കിടെക്ചർ==
വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ ഏതെങ്കിലും പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയെയോ പരിഹാരത്തെയോ അല്ലെങ്കിൽ ഉപകരണത്തെയോ പിന്തുണയ്ക്കുന്നില്ല; പകരം, ഒരു വി‌എസ്‌പാക്കേജായി കോഡ് ചെയ്ത ഫങ്ഷാണാലിറ്റിയെ(പ്രവർത്തനക്ഷമത) പ്ലഗ് ചെയ്യാൻ ഇത് അനുവദിക്കുന്നു. ഇൻസ്റ്റാളുചെയ്യുമ്പോൾ തന്നെ, ഒരു സേവനമായി ലഭ്യമാണ്. [[IDE|ഐഡിഇ]](IDE) മൂന്ന് സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നു: പ്രോജക്റ്റുകളും പരിഹാരങ്ങളും കണക്കാക്കാനുള്ള കഴിവ് നൽകുന്ന എസ്വിഎസ്സൊലൂഷൻ(SVsSolution); വി‌എസ്‌പാക്കേജുകളുടെ രജിസ്ട്രേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എസ്‌വി‌ഷെൽ‌ വിൻ‌ഡോയിംഗ്, യു‌ഐ പ്രവർ‌ത്തനം (ടാബുകൾ‌, ടൂൾ‌ബാറുകൾ‌, ടൂൾ‌ വിൻ‌ഡോകൾ‌ എന്നിവയുൾ‌പ്പെടെ) മുതലയാവ നൽ‌കുന്ന എസ്‌വി‌എസ്‌ഷെല്ലിൽ(SVsShell) ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, സേവനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയം ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതും പ്രാപ്തമാക്കുന്നതും ഐഡിഇയുടെ ചുമതലയാണ്.&lt;ref name=&quot;vsenviron&quot;&gt;{{cite web | url = https://msdn.microsoft.com/en-us/library/bb165114(VS.80).aspx | title = Visual Studio Development Environment Model | work=[[MSDN]] | publisher = [[Microsoft]] | accessdate = 1 January 2008}}&lt;/ref&gt;എല്ലാ എഡിറ്റർ‌മാർ‌, ഡിസൈനേഴ്സ്, പ്രോജക്റ്റ് ടൈപ്പ്സ്, മറ്റ് ഉപകരണങ്ങൾ‌ എന്നിവ വി‌എസ്‌പാക്കേജുകളായി നടപ്പിലാക്കുന്നു. വി‌എസ്‌പാക്കേജുകൾ‌ ആക്‌സസ് ചെയ്യുന്നതിന് വിഷ്വൽ‌ സ്റ്റുഡിയോ കോം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ എസ്‌ഡി‌കെയിൽ മാനേജ്ഡ് പാക്കേജ് ഫ്രെയിംവർക്ക് (എം‌പി‌എഫ്) ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് കോം(COM)-ഇന്റർ‌ഫേസുകൾ‌ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള നിയന്ത്രിത റാപ്പറുകളുടെ ഒരു കൂട്ടമാണ്, ഇത് ഏത് സിഎൽഐ(CLI) കംപ്ലയിന്റ് ഭാഷയിലും പാക്കേജുകൾ എഴുതാൻ അനുവദിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://msdn.microsoft.com/en-us/library/bb166554(VS.80).aspx | title = VSPackages and Managed Package Framework (MPF) | publisher = [[Microsoft]] | work = [[MSDN]] | accessdate = 1 January 2008}}&lt;/ref&gt;

ഒരു ഭാഷാ സേവനം എന്ന നിർദ്ദിഷ്ട വിഎസ് പാക്കേജ്(VSPackage) ഉപയോഗിച്ച് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷകൾക്കുള്ള പിന്തുണ ചേർക്കുന്നു. വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ‌ക്ക് പിന്തുണ നൽ‌കുന്നതിന് വി‌എസ്‌പാക്കേജ് നടപ്പാക്കാൻ‌ കഴിയുന്ന വിവിധ ഇന്റർ‌ഫേസുകളെയാണ് ഒരു ഭാഷാ സേവനത്തെ നിർ‌വ്വചിക്കുന്നത്.&lt;ref name = &quot;langserv&quot;&gt;{{cite web | url = https://msdn.microsoft.com/en-us/library/bb166391(VS.80).aspx | title = Language Service Essentials | accessdate = 1 January 2008 | publisher = [[Microsoft]] | work = [[MSDN]]}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==

[[വർഗ്ഗം:മൈക്രോസോഫ്റ്റ് വിഷ്വൽ സ്റ്റുഡിയോ]]</text>
      <sha1>7lc41lm9fz1af42gc2ufmawc4in0u2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റുബീന അലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>501098</id>
    <revision>
      <id>4615538</id>
      <parentid>3656645</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15470" sha1="njw9m9oozxuromzj5l8b6io7y8dllcq" xml:space="preserve">{{prettyurl/wikidata}}
{{Infobox person
| name          = റുബീന അലി ഖുറേഷി
| image         =
| birth_name    = റുബീന അലി
| other_names   = റുബീന ഖുറേഷി
| birth_date    = {{Birth date and age|df=yes|1999|01|21}}
| occupation    = ചലച്ചിത്രനടി
| years_active  = 2008–present
}}
[[അക്കാദമി അവാർഡ്|ഓസ്‌കാർ പുരസ്കാരം]] നേടിയ [[സ്ലംഡോഗ് മില്യണേർ|സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ]] (2008) എന്ന സിനിമയിൽ നായികയായ ലതികയുടെ ബാല്യകാലം അഭിനയിച്ച [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്രനടിയാണ് റുബീന ഖുറേഷി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന '''റുബീന അലി''' (ജനനം: 21 ജനുവരി 1999). ''[[സ്ലംഡോഗ് മില്യണേർ|സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് സ്‌ക്രീൻ ആക്ടേഴ്‌സ് ഗിൽഡ് അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബെല്ലെ (2013), ബോളിവുഡ് ഹീറോ (2009) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും റുബീന അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Rubina-Ali|title=Rubina Ali: Movies, Photos, Videos, News, Biography &amp; Birthday {{!}} eTimes|website=timesofindia.indiatimes.com|access-date=2020-02-29}}&lt;/ref&gt;

2009 ജൂലൈയിൽ, 9 വയസ്സുള്ള റുബീന ഇതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ ചിത്രീകരിച്ച അനുഭവത്തെക്കുറിച്ചും വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ട് എഴുതിയ [[ആത്മകഥ|ആത്മകഥയാണ്]] &quot;സ്ലംഗേൾ ഡ്രീമിംഗ്&quot;. പ്രസാധകരായ ബ്ലാക്ക് സ്വാൻ ഇതിന് വെളിപ്പെടുത്താത്ത തുക നൽകി, കൂടാതെ [[മുംബൈ|മുംബൈയിൽ]] പുതിയ അമ്മമാർക്കും കുട്ടികൾക്കുമായി പ്രാദേശിക ആരോഗ്യ സംരക്ഷണ പദ്ധതികൾ ആരംഭിക്കുന്ന ഫ്രഞ്ച് ചാരിറ്റിയായ മെഡിസിൻസ് ഡു മോണ്ടെയുമായി ഇതിന്റെ റോയൽറ്റി പങ്കിടുന്നു.&lt;ref name=independant&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/slumdog-star-writes-memoir-ndash-at-the-age-of-nine-1732177.html|title='Slumdog' star writes memoir – at the age of nine|date=2009-07-05|work=The Independent|access-date=2017-04-15|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

==സ്വകാര്യ ജീവിതം==
ഓൺ-സ്ക്രീൻ കഥാപാത്രത്തെപ്പോലെ, [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] ഒരു [[ചേരി|ചേരികളിൽ]] നിന്നാണ് റൂബീന വന്നത്. അച്ഛൻ റാഫിക്ക് ഖുറേഷി, സഹോദരി സന, സഹോദരൻ അബ്ബാസ്, രണ്ടാനമ്മയായ മുന്നി എന്നിവരോടൊപ്പം [[ബാന്ദ്ര|ബാന്ദ്ര സ്റ്റേഷന്]] സമീപമുള്ള ഗരിബ് നഗർ ചേരിയിലാണ് റുബീന താമസിക്കുന്നത്. റുബീനയുടെ അമ്മയായ ഖുർഷിദ് (ഖുഷി) റാഫിക്കിൽ നിന്നും [[വിവാഹമോചനം]] നേടിയ ശേഷം മോനിഷ് എന്ന ഹിന്ദുവിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. തുടർന്ന് റാഫിക്ക് മുന്നിയെ പുനർവിവാഹം ചെയ്തു. മുൻ വിവാഹത്തിൽ നിന്ന് മുന്നിക്ക് നാല് മക്കളുണ്ട് - സുരയ്യ, സഞ്ജിദ, ബാബു, ഇർഫാൻ. റുബീനയെ വളർത്തിയത് റുബീനയുടെ അച്ഛനും രണ്ടാനമ്മയുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_i-want-to-stay-with-dad-slumdog-star-rubina-ali_1249079 |title=I want to stay with dad: Slumdog star Rubina Ali – Mumbai – DNA |publisher=Dnaindia.com |date=20 April 2009 |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sell-off-rubina-its-a-lie-father/448991/2 |title=Sell off Rubina? It’s a lie: father |newspaper=Indian Express |date=20 April 2009 |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1090426/jsp/7days/story_10876697.jsp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=In the belly of iniquity | date=26 April 2009 | access-date=2020-03-09 | archive-date=2018-04-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180419053230/https://www.telegraphindia.com/1090426/jsp/7days/story_10876697.jsp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ramesh&gt;{{cite news|title=Slumdog actor upset at return of her mother|author=Ramesh, Randeep |newspaper=[[The Guardian]]|date=28 February 2009 | url=https://www.theguardian.com/world/2009/feb/28/rubina-ali-slumdog-millionaire|accessdate=2 March 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt;

2009 ലെ [[അക്കാദമി അവാർഡ്|അക്കാദമി അവാർഡുകളിൽ]] സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ വിജയിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, ചിത്രത്ത്തിൽ അഭിനയിച്ച മുംബൈയിലെ ചേരികളിൽനിന്നുള്ള കുട്ടികളെ പുനരധിവസിപ്പിക്കാൻ മഹാരാഷ്ട്ര ഭവന നിർമ്മാണ വികസന അതോറിറ്റി ശുപാർശ ചെയ്തു.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7909660.stm &quot;Slumdog children to be rehoused&quot;], BBC News, 25 February 2009.&lt;/ref&gt; ഇതേതുടർന്ന് 2009 ഫെബ്രുവരി 25 ന് ചിത്രത്തിൽ പ്രധാനവേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്ത അസ്ഹറുദ്ദീനും റുബീനയ്ക്കും മഹാരാഷ്ട്ര ഭവന നിർമ്മാണ വികസന അതോറിറ്റി &quot;സൗജന്യ വീടുകൾ&quot; നൽകുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;Serpe, Gina. [http://www.eonline.com/uberblog/b101571_slumdog_kids_no_longer_slumming_it.html &quot;Slumdog Kids No Longer Slumming It&quot;], [[E! Online]], 25 February 2009.&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും 2011 മാർച്ചിൽ ഗാരിബ് നഗറിലെ തന്റെ വീട് കത്തി നശിക്കുന്നതുവരെ റുബീന അവിടെത്തന്നെയാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. തീയിൽ റുബീനയുടെ എല്ലാ അവാർഡുകളും പത്ര ക്ലിപ്പിംഗുകളുടെയും ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളുടെയും ശേഖരവും നഷ്ടപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12655792 | work=BBC News | title=Slumdog Millionaire child actress's home in Mumbai fire | date=5 March 2011}}&lt;/ref&gt; തുടർന്ന് വാടകയ്ക്ക് താൽക്കാലിക അഭയം തേടിയ ശേഷം, ബ്രിട്ടീഷ് സംവിധായകൻ [[ഡാനി ബോയൽ]] സ്ഥാപിച്ച ജയ് ഹോ ട്രസ്റ്റ് അവർക്കായി മുംബൈയിലെ ബാന്ദ്ര വെസ്റ്റ് നഗരപ്രാന്തത്തിൽ വാങ്ങിയ ഫ്ലാറ്റിലേയ്ക്ക് റുബീനയും കുടുംബവും താമസം മാറി.&lt;ref&gt;[http://ibnlive.in.com/news/slumdog-millionaire-star-rubina-alis-flat-in-bandra/193595-8.html Slumdog Millionaire' star Rubina Ali's flat in Bandra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018074801/http://ibnlive.in.com/news/slumdog-millionaire-star-rubina-alis-flat-in-bandra/193595-8.html |date=2011-10-18 }} IBN 
16 October 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.theweekendleader.com/Success/754/Dream-house.html From slums to queen of suburbs, Rubina Ali goes places] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621204405/http://www.theweekendleader.com/Success/754/Dream-house.html |date=2017-06-21 }} The Weekend Leader 2 Apr 2012.&lt;/ref&gt;

ചേരിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകാനും പഠിക്കാനും യുവതാരം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് റൂബിനയ്‌ക്കൊപ്പം 10 ആഴ്ച ചെലവഴിച്ച മാധ്യമപ്രവർത്തക ദിവ്യ ദുഗാർ പറയുകയുണ്ടായി. ട്രസ്റ്റ് ഫണ്ടിൽ നിന്നാണ് റൂബിനയുടെ വിദ്യാഭ്യാസചിലവുകൾ നൽകിയിരുന്നത്.&lt;ref name=independant/&gt;

==കരിയർ==
[[File:Cast &quot;Slumdog Millionaire&quot;.JPG|thumb|യുഎസിലെ 81-ാമത് അക്കാദമി അവാർഡിൽ സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ ടീം]]
സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് റുബീനയ്ക്കും സഹതാരം അസ്ഹറുദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് ഇസ്മായിലിനും കുറഞ്ഞ വേതനമാണ് നൽകിയതെന്ന് വിമർശകർ അവകാശപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ബ്രിട്ടനിലെ പ്രൊഡക്ഷൻ കമ്പനിയുടെ സീനിയർ സ്റ്റാഫുകൾക്ക് നല്കുന്ന പ്രതിമാസ ശമ്പളത്തിന് തുല്യമായ തുകയാണ് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൽകിയതെന്നാണ് ചിത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാതാവ് പറയുന്നത്.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/4615505/Slumdog-Millionaires-child-stars-to-miss-Oscars.html &quot;Slumdog Millionaire's child stars to miss Oscars&quot;] Daily Telegraph&lt;/ref&gt;

സലിം, ജമാൽ, ലതിക എന്നിവരും സ്ലംഡോഗ് മില്യണയറിൽ അഭിനയിച്ച മറ്റ് അഭിനേതാക്കൾക്കുക്കൊപ്പം 2009 ഫെബ്രുവരി 22 ന് നടന്ന 81-ാമത് അക്കാദമി അവാർഡുകളിൽ അസ്ഹറുദ്ദീനും റുബീനയും പങ്കെടുത്തു. മുംബൈക്ക് പുറത്തുള്ള റുബീനയുടെ ആദ്യ യാത്രയായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Two Mumbai slum kids set for fairytale journey to Oscars|publisher=[[Indo-Asian News Service]]|date=19 February 2009|url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&amp;newsid=113253|accessdate=20 February 2009|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/6B52jf8Jq?url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&amp;newsid=113253|archivedate=1 October 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2009 മാർച്ചിൽ റുബീന സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ സഹതാരം അസ്ഹറുദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് ഇസ്മായിലിനൊപ്പം ബോളിവുഡ് ചിത്രമായ &quot;കൽ കിസ്നെ ദേഖ&quot;യിൽ (2009) അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Azhar and Rubina shoot for movie where Shah Rukh has a cameo |newspaper=[[The Siasat Daily]] |date=5 March 2009 |url=http://www.siasat.com/english/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=329133&amp;Itemid=55&amp;cattitle=Entertainment |accessdate=5 March 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090312233243/http://www.siasat.com/english/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=329133&amp;Itemid=55&amp;cattitle=Entertainment |archivedate=12 March 2009 }}&lt;/ref&gt;

==അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും==
'''വിജയിച്ചവ'''
*2009: ''[[സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ]]'' ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച പ്രകടനത്തിനുള്ള സ്‌ക്രീൻ ആക്ടേഴ്‌സ് ഗിൽഡ് അവാർഡ്&lt;ref name=&quot;sag&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sagawards.org/PR_090125|title=15th Annual SAG Awards, Recipients Announced!|date=25 January 2009|accessdate=25 February 2009}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;

'''നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടവ'''
*2008: [[Black Reel Awards of 2008|2008 ലെ ബ്ലാക്ക് റീൽ അവാർഡുകൾ]] – [[Black Reel Awards of 2008#Best Ensemble|മികച്ച സമന്വയം]] - ''സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ''&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dailyexpress.co.uk/posts/view/75882/Cadillac,-Slumdog-&amp;-Bees-are-triple-threats-at-Black-Reel-Awards/ |title=Cadillac, Slumdog &amp; Bees are Triple Threats Black Reel Awards |newspaper=[[Daily Express]] |date=15 December 2008 |accessdate=23 February 2008}}&lt;/ref&gt;

== ഫിലിമോഗ്രാഫി ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! വർഷം
! സിനിമ
! വേഷം
! ഭാഷ
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 2008
| ''[[സ്ലംഡോഗ് മില്യണയർ]]''
| ലതികയുടെ ബാല്യകാലം
| ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും
| ഹിന്ദിയിൽ &quot;സ്ലംഡോഗ് ക്രോർപതി&quot;, തമിഴിൽ &quot;നാനും കോടീശ്വരൻ&quot;
|-
| 2009
| ''[[Kal Kisne Dekha|കൽ കിസ്നെ ദേഖ]]''
| 
| [[ഹിന്ദി]]
| 
|-
| 2013
| ''ലാ അൽഫോംബ്ര റോജ''
| സ്വയം
| ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും
| ഇംഗ്ലീഷിൽ ''റെഡ് കാർപെറ്റ്''; ഡോക്യുമെന്ററി
|}

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:1999-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]</text>
      <sha1>njw9m9oozxuromzj5l8b6io7y8dllcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലോത്ത് ആന്റ് ഹിസ് ഡാട്ടേഴ്സ് (ആർട്ടെമിസിയ ജെന്റിലേച്ചി, 1635-1638)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>501813</id>
    <revision>
      <id>4615591</id>
      <parentid>3696287</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5159" sha1="lemgqktr7xd3wo0dhfpajsjvxgpzwoo" xml:space="preserve">{{prettyurl|ലോത്ത് ആന്റ് ഹിസ് ഡാട്ടേഴ്സ്}}
{{Infobox artwork|title=Lot and His Daughters|image=Gentileschi, Artemisia - Lot and his Daughters - 1635-1638.jpg|height_metric=230.5|width_metric=183|museum=[[Toledo Museum of Art]]}}
1635-1638 നും ഇടയിൽ [[ജെന്റിലെസ്കി|ആർട്ടെമിസിയ ജെന്റിലെസ്കി]] ചിത്രീകരിച്ച ഒരു എണ്ണച്ചായാചിത്രമാണ് '''ലോത്ത് ആന്റ് ഹിസ് ഡാട്ടേഴ്സ്.''' ഇപ്പോൾ ഈ ചിത്രം [[Toledo Museum of Art|ടോളിഡോ മ്യൂസിയം ഓഫ് ആർട്ടിൽ]] സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://emuseum.toledomuseum.org/objects/55087/lot-and-his-daughters?ctx=9e4b859a-6c8e-439e-a5a0-79a635c2e240&amp;idx=0|title=Catalogue entry}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[ബൈബിൾ|ബൈബിളിൽ]] പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളായ ലോത്തും പെൺമക്കളുമാണ് ചിത്രീകരണവിഷയം. ലോത്തും ഭാര്യയും പെൺമക്കളുമെല്ലാം സൊദോം എന്ന നഗരത്തിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. പട്ടണത്തിൽ ന്യായവിധി നടപ്പാക്കാൻ ദൈവം തീരുമാനിക്കുന്നതിനാൽ ആകാശത്തുനിന്ന് തീയും ഗന്ധകവും വർഷിച്ച് എല്ലാം നശിപ്പിക്കപ്പെടാൻ കാരണമായി. സൊദോമിന്റെയും ഗൊമോറയുടെയും നാശത്തിനുശേഷം മനുഷ്യവംശം തുടരുന്നതിന് പുത്രിമാർ ലോത്തിനെ വീഞ്ഞു കുടിപ്പിച്ച് വശീകരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലോത്തിന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരും അപ്പനാൽ ഗർഭം ധരിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.virtual-wine-museum.org/lot-daughters|title=Lot and his Daughters {{!}} Painting {{!}} The Virtual Wine Museum|website=virtualwinemuseumorg|language=fr|access-date=2020-03-08}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== ചിത്രകാരിയെക്കുറിച്ച് ==
[[File:Self-portrait as the Allegory of Painting (La Pittura) - Artemisia Gentileschi.jpg|thumb|left|300px|Artemisia Gentileschi, ''[[Self-Portrait as the Allegory of Painting (Artemisia Gentileschi)|Self-Portrait as the Allegory of Painting]]'', 1638–9, [[Royal Collection]] (the painting may be a self-portrait)]]
ഒരു [[ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷ|ഇറ്റാലിയൻ]] ബറോക്ക് ചിത്രകാരിയായിരുന്നു ആർട്ടമേസ്യാ ജെന്റിലേസ്ച്ചി. ഇന്ന് [[Caravaggio|കാരവാജിയോ]]യുടെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ചിത്രകാരന്മാരിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇറ്റലി]]യിലെ [[റോം|റോമിൽ]] ജനിച്ച  ആർട്ടമേസ്യാ ജെന്റിലേസ്ച്ചി (ജൂലൈ 8, 1593 – c1.656)ചിത്രകാരനായ ഓറേഷ്യോ ജെന്റിലേസ്ച്ചിയുടെയും പ്രുഡൻഷ്യോ മോണ്ടണിന്റെയും മകളായിരുന്നു. [[കാരവാജിയോ]], [[ഗ്വിദോ റെന്നി]] എന്നിവരുടെ ചിത്രങ്ങൾ അവരെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു. പിൽക്കാലത്തുണ്ടായ ചില ദാരുണ സംഭവങ്ങൾ അവരുടെ കലാജീവിതത്തെ ബാധിച്ചെങ്കിലും അതിനെ അതിജീവിച്ച് അവർ പിന്നീട് ചിത്രരചനയിൽ മുഴുകി.&lt;ref&gt;Bissell, Ward R. Artemisia Gentileschi and the Authority of Art: Critical Reading and Catalogue Raisonne. University Park: The Pennsylvania State University Press,1999.&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Artemisia Gentileschi}}

[[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ആർട്ടെമിസിയ ജെന്റിലേച്ചി വരച്ച ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>lemgqktr7xd3wo0dhfpajsjvxgpzwoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മ്വെൺസ്റ്റെർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502698</id>
    <revision>
      <id>4615462</id>
      <parentid>4143121</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34430" sha1="qictrx7zaksqibp3zzxusxdv1d8eduq" xml:space="preserve">{{Infobox German location
|Name=മ്വെൺസ്റ്റെർ
|Verwaltungsgemeinschaft=
|ruling_party1=ക്രിസ്റ്റിയൻ ദെമോക്രാറ്റുകൾ
|party=ക്രിസ്റ്റിയൻ ദെമോക്രാറ്റുകൾ
|Bürgermeistertitel=Oberbürgermeiste
r|mayor=മാർക്കൂസ് ലെവെ
|Website=[https://www.muenster.de/en/ www.muenster.de]
|divisions=6
|Gemeindeschlüssel=05 5 15 000
|licence=MS
|area_code=0251
|postal_code=48143–48167
|area=302.89
&lt;!--
|population          = 300000
|Stand              = 2009-06-30
|pop_ref            =
filled via Gemeindeschlüssel --&gt;
|elevation=60
|Verwaltungsverband=
|Verbandsgemeinde=
|German_name={{native name|nds|Mönster}}|Samtgemeinde=|Gemeindeverwaltungsverband=|Amt=
|district=അർബൻ
|region=മ്വെൻസ്റ്റെർ
|state=North Rhine-Westphalia
|pop_demonym=Münsteraner ([[German language|de]])
|coordinates={{coord|51|57|45|N|07|37|32|E|format=dms|display=inline,title}}
|image_coa=DEU Münster COA.svg
|image_flag=Flagge der kreisfreien Stadt Münster (Westfalen).svg{{!}}border
|image_caption=മ്വെൻസ്റ്റെർ, ആകാശത്തുനിന്ന്
|image_photo=Muenster Innenstadt.jpg|type=നഗരം|year=793}}

'''മ്വെൺസ്റ്റെർ''' അധവാ '''മുൺസ്റ്റർ''' ({{IPA-de|ˈmʏnstɐ|lang|De-Münster.ogg}}, {{Lang-nds|Mönster}}; {{Lang-la|Monasterium}}, [[പ്രാചീന ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്കിൽ നിന്ന്]] {{Lang|grc|μοναστήριον}}  ''മൊണാസ്റ്റെരിയൊൺ,'' &quot;ആശ്രമം&quot;) [[ജർമ്മനി]]&lt;nowiki/&gt;യിലെ നോർത്ത് റൈൻ-വെസ്റ്റ്ഫാലിയ സംസ്ഥാനത്തിലെ ഒരു 'സ്വതന്ത്ര നഗരം' ''(Kreisfreie Stadt)'' ആണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഈ പട്ടണം വെസ്റ്റ്ഫാലിയ മേഖലയുടെ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കുപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക സർക്കാർ മേഖലയായ മ്വെൺസ്റ്റർലാൻഡിന്റെ തലസ്ഥാനം കൂടിയാണിത്. [[പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നവീകരണം|പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നവീകരണകാലത്ത്]] അനാബാപ്റ്റിസ്റ്റ് കലാപത്തിന്റെ സ്ഥാനവും 1648 ൽ [[മുപ്പതുവർഷ യുദ്ധം|മുപ്പതു വർഷത്തെ യുദ്ധം]] അവസാനിപ്പിച്ച വെസ്റ്റ്ഫാലിയ ഉടമ്പടി ഒപ്പുവെച്ച സ്ഥലവുമാണ് മ്വെൺസ്റ്റർ. ഇന്ന് ഇത് ജർമ്മനിയുടെ 'സൈക്കിൾ തലസ്ഥാനം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 

1915-ൽ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം നിവാസികളുള്ള ''ഗ്രോസ്-സ്റ്റാഡ്'' (''Großstadt''; പ്രധാന നഗരം) എന്ന പദവി മൺസ്റ്റർ നേടി.&lt;ref name=&quot;Münster1900-1945&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/history_1900-1945.html|title=1900 to 1945|access-date=20 April 2011|publisher=Stadt Münster|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927112557/http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/history_1900-1945.html|archive-date=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; 2014-ലെജനസംഖ്യ 3,00,000 ആണ്.&lt;ref name=&quot;Pop2014&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wn.de/Muenster/1784457-Lewe-Ein-historischer-Tag-Jetzt-hat-Muenster-300-000-Einwohner|title=Jetzt hat Münster 300 000 Einwohner|access-date=22 March 2017|last=Martin Kalitschke|date=11 October 2014|website=Westfälische Nachrichten|language=de|trans-title=Now Münster has 300 000 inhabitants}}&lt;/ref&gt; 61.500 പേർ വിദ്യാർത്ഥികളാണ്.&lt;ref name=&quot;Stud2017&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wn.de/Muenster/2017/01/2673851-Ohne-Hochschulen-geht-es-bergab-Studenten-machen-Muenster-gross|title=Ohne Hochschulen geht es bergab - Studenten machen Münster groß|access-date=15 September 2018|last=Klaus Baumeister|date=24 January 2017|website=Westfälische Nachrichten|language=de|trans-title=Without universities it's going downhill - University students make Münster large}}&lt;/ref&gt; 

== ചരിത്രം ==

=== ആദ്യകാല ചരിത്രം ===
793-ൽ, [[കാറൽമാൻ]] ലുഡ്ഗെർ എന്നയാളെ ഒരു മിഷനറിയായി മ്വെൺസ്റ്റെർലാൻഡിലേക്ക് അയച്ചു.&lt;ref name=&quot;Münster793-1800&quot;/&gt; 797-ൽ ലുഡ്ഗെർ ഒരു സ്കൂൾ സ്ഥാപിച്ചു; ഇത് പിന്നീട് കത്തീഡ്രൽ സ്കൂളായും, ഇന്നത്തെ ജിംനേഷ്യം പൗളിനം ആയും വളർന്നു. മ്വെൺസ്റ്റെറിലെ ആദ്യത്തെ ബിഷപ്പായി ലുഡ്ഗെർ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. ആദ്യത്തെ കത്തീഡ്രൽ 850-ഓടെ പൂർത്തിയായി.  പാലം, നാൽക്കവല, ചന്ത, പള്ളി, വായനശാല, വിദ്യാലയം എന്നിവയുടെ സംയോജനം മ്വെൺസ്റ്ററിനെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി സ്ഥാപിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kirchensite.de/index.php?myELEMENT=78003|title=Vita des heiligen Liudgers|access-date=18 November 2008|website=Kirchensite.de|language=de|trans-title=Resume of the holy Liudgers|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110235446/http://kirchensite.de/index.php?myELEMENT=78003|archive-date=10 January 2009}}&lt;/ref&gt; 1040-ൽ ഹെൻ‌റിക് മൂന്നാമൻ മ്വെൺസ്റ്റെർ സന്ദർശിച്ച ജർമ്മനിയിലെ ആദ്യത്തെ ചക്രവർത്തിയായി.

=== മധ്യകാലഘട്ടവും ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കവും ===
[[മദ്ധ്യകാലം|മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ]], മൺസ്റ്ററിലെ പ്രിൻസ്-ബിഷപ്രിക് ഹാൻസാറ്റിക് ലീഗിലെ ഒരു പ്രധാന അംഗമായിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;Münster793-1800&quot;/&gt; {{Wide image|Muenster Braun-Hogenberg.jpg|1000px|1570-ൽ നഗരത്തിന്റെ തെക്കുപടിഞാറ് നിന്നുള്ള കാഴ്ച. റെമിഗ്ലുസ് ഹോഗെൻബെർഗ് വരച്ച ചിത്രം}} 1534-ൽ ലീഡങ്കാരനായ ജോണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു ലോകാവസാന-അനാബാപ്റ്റിസ്റ്റ് വിഭാഗം മ്വെൺസ്റ്റർ കലാപത്തിൽ അധികാരമേറ്റ്, ഒരു ജനാധിപത്യ പ്രോട്ടോ-സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമൂഹം സ്ഥാപിച്ചു. അവർ എല്ലാ സ്വത്തും അവകാശപ്പെടുകയും ബൈബിൾ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ പുസ്തകങ്ങളും കത്തിക്കുകയും അവരുടെ സമൂഹത്തെ &quot;പുതിയ ജറുസലേം&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. [[രണ്ടാം വരവ്|ക്രിസ്തുവിന്റെ രണ്ടാം വരവിനും]] മില്ലേനിയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിനുമുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിനായി ലോകത്തെ മുഴുവൻ പിടിച്ചെടുക്കാനും വാളുകൊണ്ട് തിന്മയെ ശുദ്ധീകരിക്കാനും മൺസ്റ്ററിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവരെ താൻ നയിക്കുമെന്ന് ലീഡനിലെ ജോൺ വിശ്വസിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ വരവിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പായി എല്ലാ പൗരന്മാരും നഗ്നരായിരിക്കണമെന്ന് അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ 1535-ൽ അധികാരികൾ നഗരം തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും അനാബാപ്റ്റിസ്റ്റുകളെ പീഡിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ മെറ്റൽ കൊട്ടയിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവരുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇപ്പോഴും സെന്റ് ലാംബർട്ട് പള്ളിയുടെ ഗോപുരത്തിൽ തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്നത് കാണാം.&lt;ref name=&quot;Münster793-1800&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/history_till1800.html|title=793 to 1800|access-date=20 April 2011|publisher=Stadt Münster|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927112518/http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/history_till1800.html|archive-date=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; 

1648-ലെ വെസ്റ്റ്ഫാലിയയിലെ ഉടമ്പടിയുടെ ഒരു ഭാഗം ഒപ്പുവെച്ചത് മ്വെൺസ്റ്ററിൽ ആയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Münsterhistory&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/history.html|title=A foray into town history|access-date=20 April 2011|publisher=Stadt Münster|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927112504/http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/history.html|archive-date=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; ഇത് [[മുപ്പതുവർഷ യുദ്ധം|മുപ്പതു വർഷത്തെ യുദ്ധവും]] എൺപതുവർഷത്തെ യുദ്ധവും അവസാനിപ്പിച്ചു. ഇത് മ്വെൺസ്റ്റർ പ്രദേശം [[കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കത്തോലിക്ക്]] ആയിരിക്കും എന്നും വിധിച്ചു. 

=== 18, 19 നൂറ്റാണ്ടുകൾ ===
[[പ്രമാണം:Muenster1.jpg|ലഘുചിത്രം| 1900 ലെ പ്രിൻസിപാൽമാർക്റ്റ്ന്റെ ഫോട്ടോ ]]
ജർമ്മൻ ബറോക്ക് കാലഘട്ടത്തിലെ അവസാനത്തെ പ്രധാന കൊട്ടാരം യൊഹാൻ കോൺറാഡ് ഷ്ലോണിന്റെ പദ്ധതികൾക്കനുസൃതമായി മ്വെൺസ്റ്റെരിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Münster793-1800&quot;/&gt; മ്വെൺസ്റ്റർ സർവ്വകലാശാല (ഇന്ന് &quot;വെസ്റ്റ്ഫാലിഷ് വില്ലെംസ്-യൂണിവേഴ്‌സിറ്റാറ്റ് മ്വെൺസ്റ്റർ&quot;) 1780-ൽ സ്ഥാപിതമായി. കല, ഹ്യുമാനിറ്റീസ്, ദൈവശാസ്ത്രം, ശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തികം, നിയമം എന്നിവയിൽ വലിയ പാഠശാലകളുള്ള, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ഗവേഷണത്തിലും മികവ് പുലർത്തുന്ന, ഒരു പ്രധാന യൂറോപ്യൻ കേന്ദ്രമാണ് ഇന്നിത്. നിലവിൽ 40,000 ബിരുദ, ബിരുദാനന്തര ബിരുദ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇവിടെ പഠിക്കുന്നു. 1802-ൽ നെപ്പോളിയനെതിരെയുള്ള യുദ്ധങ്ങളിൽ [[പ്രഷ്യ]] മ്വെൺസ്റ്റെർ പിടിച്ചടക്കി. പ്രഷ്യൻ ഭരണത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ് 1806-നും 1811-നും ഇടയിൽ ഗ്രാൻഡ് ഡച്ചി ഓഫ് ബെർഗിന്റെയും 1811-നും 1813-നും ഇടയിൽ ആദ്യത്തെ ഫ്രഞ്ച് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ലിപ്പെ ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിയും ഭാഗമായിരുന്നു നഗരം. പ്രഷ്യൻ പ്രവിശ്യയായ വെസ്റ്റ്ഫാലിയയുടെ തലസ്ഥാനമായി ഇത് മാറി. ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനുശേഷം 1899-ൽ ഡോർട്മണ്ട്-ഇംസ് കനാലുമായി നഗരത്തെ ബന്ധിപ്പിച്ചപ്പോൾ നഗര തുറമുഖം പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. 

=== രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം ===
[[പ്രമാണം:MuensterPrinzipalmarkt1945.jpg|ലഘുചിത്രം| 1945-ൽ സെന്റ് ലാംബർട്ട് പള്ളിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രിൻസിപാൽമാർക്റ്റ് പ്രദേശത്തിന്റെ ഫോട്ടോ ]]
1940-കളിൽ മൺസ്റ്റർ ബിഷപ്പ് കർദ്ദിനാൾ ക്ലെമെൻസ് ഓഗസ്റ്റ് ഗ്രാഫ് വോൺ ഗാലെൻ നാസി സർക്കാരിനെ വിമർശിച്ചവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയത്തിന് പ്രതികാരമായി (''[[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]]'' ബിഷപ്പ് വോൺ ഗാലനെ &quot;ദേശീയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ക്രിസ്ത്യൻ വിരുദ്ധ പരിപാടിയുടെ ഏറ്റവും കടുത്ത എതിരാളി&quot; എന്ന് വിളിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.30giorni.it/us/articolo.asp?id=4292|title=The Lion of Münster and Pius XII|access-date=20 November 2010|website=30Days|archive-url=https://web.archive.org/web/20071019185006/http://www.30giorni.it/us/articolo.asp?id=4292|archive-date=19 October 2007}}&lt;/ref&gt;) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് മൺസ്റ്ററിനെ കനത്ത പട്ടാളവലയത്തിലാക്കി. (അക്കാലത്തെ അഞ്ച് വലിയ ബാരക്കുകൾ ഇപ്പോഴും നഗരത്തിന്റെ ഒരു സവിശേഷതയാണ്.) ഇൻ‌ഫാൻ‌ട്രി ജനറൽ ഗെർ‌ഹാർഡ് ഗ്ലോക്കിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ജർമ്മൻ വെർ‌മാഹ്റ്റിന്റെ ആറാമത്തെ മിലിട്ടറി ഡിസ്ട്രിക്റ്റിന്റെ (വെർ‌ക്രീസ്) ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മ്വെൺ‌സ്റ്റെർ. ആസ്ഥാനം മൺസ്റ്റർ, [[എസ്സെൻ]], [[ഡൂസൽഡോർഫ്|ഡ്യൂസെൽഡോർഫ്]], [[വുപ്പർത്താൽ]], [[ബൈലെഫെൽഡ്]], കോസ്‌ഫെൽഡ്, [[പാദെർബോൺ]], ഹെർഫോർഡ്, മിൻഡെൻ, ഡെറ്റ്‌മോൾഡ്, ലിങ്കെൻ, [[ഓസ്നാബ്രുക്ക്]], [[റെക്ലിങ്ഹൗസെൻ]], [[ഗെൽസെൻകിർചെൻ]], [[കൊളോൺ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ സൈനിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചു. 

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ ഓയിൽ കാമ്പയിനിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ലക്ഷ്യമായ മ്വെൺസ്റ്റെർ 1944 ഒക്ടോബർ 25-ന്, അടുത്തുള്ള പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യമായ ഗെൽസെൻകിർചെനിലെ ഷോൾവൻ / ബ്യൂവർ സിന്തറ്റിക് ഓയിൽ പ്ലാന്റിൽനിന്നും വഴിതിരിച്ചുവിട്ട 34 ബി -24 ലിബറേറ്റർ ബോംബറുകൾ ബോംബുചെയ്തു. പഴയ നഗരത്തിന്റെ 91 ശതമാനവും മുഴുവൻ നഗരത്തിന്റെ 63 ശതമാനവും സഖ്യസേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണങ്ങളിൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Munster Raid: Before and After|last=Ian L. Hawkins|year=1999|isbn=978-0917678493}}&lt;/ref&gt; യുഎസ്. 17-ാം വ്യോമസേന ഡിവിഷൻ 1945 ഏപ്രിൽ 2-ന് ബ്രിട്ടീഷ് ആറാമത്തെ ഗാർഡ് ടാങ്ക് ബ്രിഗേഡുമായി മൺസ്റ്ററിനെ ആക്രമിച്ചു. അടുത്ത ദിവസം നഗരം പൂർണ്ണമായും പിടിച്ചെടുത്തു. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939–1946|last=Stanton|first=Shelby|publisher=Stackpole Books|year=2006|page=97}}&lt;/ref&gt;

=== യുദ്ധാനന്തര കാലഘട്ടം ===
1946 മുതൽ 1998 വരെ മൺസ്റ്ററിൽ ഒരു ലാറ്റ്വിയൻ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tm.gov.lv/lv/noderigi/sabiedribas_integracija/celvedis_eng_indd.pdf|title=Greetings to all users of the Guide worldwide from the Latvian Community in Germany (LKV)|access-date=8 November 2010|last=Ebdene|first=Aija|date=9 February 2005|website=A Guide for Latvians Abroad|publisher=LKV|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722161942/http://www.tm.gov.lv/lv/noderigi/sabiedribas_integracija/celvedis_eng_indd.pdf|archive-date=22 July 2011}}&lt;/ref&gt; 1947-ൽ പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിലെ 93 ലാറ്റ്വിയൻ ലൈബ്രറികളിൽ ഏറ്റവും വലുത് മൺസ്റ്ററിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ingentaconnect.com/content/maney/lbh/2006/00000022/00000002/art00004?crawler=true|title=Witnessing and Preserving Latvian Culture in Exile: Latvian Libraries in the West|access-date=8 November 2010|last=Smith|first=Inese|last2=Štrāle, Aina|date=July 2006|website=Library History, Volume 22, Number 2 - pp. 123-135(13)|publisher=Maney Publishing}}&lt;/ref&gt; 

1950-കളിൽ പഴയ നഗരം അതിന്റെ യുദ്ധത്തിനു മുമ്പുള്ള അവസ്ഥയിൽ പുനർനിർമിച്ചു. എന്നാൽ ചുറ്റുമുള്ള പല കെട്ടിടങ്ങളും വിലകുറഞ്ഞ ആധുനിക ഘടനകളാലാണ് പുതുക്കിപ്പണിതത്. പശ്ചിമ ജർമ്മനിയിൽ നിലയുറപ്പിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് സേനയുടെ ഗാരിസണായിരുന്നു കുറേ വർഷത്തേക്ക് ഈ നഗരം. 
[[പ്രമാണം:MuensterPrinzipalmarkt09.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| പ്രിൻസിപാൽമാർക്റ്റ്, 2005. ]]

=== ഐക്യജർമ്മനിയിൽ ===
2004-ൽ മൺസ്റ്റർ മാന്യമായ ഒരു ബഹുമതി നേടി: 200,000 മുതൽ 750,000 വരെ ജനസംഖ്യയുള്ള ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജീവിക്കാൻ നല്ല നഗരത്തിനുള്ള ലിവ്‌കോം അവാർഡ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livcomawards.com/previous-winners/2004.htm|title=LivCom website, page for 2004 awards.|access-date=27 January 2010|publisher=livcomawards.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084950/https://www.livcomawards.com/previous-winners/2004.htm%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സൈക്കിൾ സൗഹൃദത്തിനും നഗരത്തിന്റെ വിദ്യാർത്ഥി സ്വഭാവത്തിനും മൻ‌സ്റ്റർ പ്രശസ്തമാണ്, ഇത് സർവ്വകലാശാലയുടെ സ്വാധീനം കാരണമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muenster.de/stadt/umwelt/pdf/livcom2004.pdf|title=With history into the future|publisher=Stadt Münster|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518140904/http://www.muenster.de/stadt/umwelt/pdf/livcom2004.pdf|archive-date=18 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;10-minute [[DivX]] coded film: [http://www.muenster.de/stadt/umweltamt/livcom/livcom2004_320.avi the 48mb-version] or [http://www.muenster.de/stadt/umweltamt/livcom/livcom2004.avi the 87mb-version] from the official Münster-homepage.&lt;/ref&gt; 

== ഭൂമിശാസ്ത്രം ==

=== ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥാനം ===
വെസ്റ്റ്ഫാലിയൻ ബൈറ്റിലെ ആ, എംസ് നദികളുടെ സംഗമത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം {{Convert|15|km|0|abbr=off}}മീറ്റർ തെക്കായി ആ നദിക്കരയിലാണ് മ്വെൺസ്റ്റെർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വാസസ്ഥലങ്ങളും കൃഷിസ്ഥലങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭൂപ്രദേശമാണ് &quot;മൺസ്റ്റർലാൻഡ്&quot; എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈയിടം. മ്വെൺസ്റ്റെറിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുള്ള മ്വെഹ്‌ലെൻബെർഗാണ് ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലം ([[ഉന്നതി|സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന്]] 97 മീറ്റർ). ഏറ്റവും താഴ്ന്ന സ്ഥലം 44 മീറ്റർ പൊക്കത്തിലുള്ള എംസ് നദിക്കരയാണ്. 
[[പ്രമാണം:ModellMünster.jpg|ലഘുചിത്രം| മ്വെൺസ്റ്റെറിന്റെ നഗര കേന്ദ്രത്തിന്റെ വെങ്കല മാതൃക ]]
[[പ്രമാണം:A_picture_of_the_Aasee.jpg|ലഘുചിത്രം| ആ തടാകം  ]]
[[പ്രമാണം:Muenster's_parking_building_for_bicycles.jpg|ലഘുചിത്രം| ഹാപ്റ്റ്ബാൻ‌ഹോഫിലെ സൈക്കിൾ പാർക്കിംഗ് സ്റ്റേഷൻ ]]
[[പ്രമാണം:Market_Square_Münster.jpg|ലഘുചിത്രം| ചന്ത ]]
[[പ്രമാണം:Pablo_Picasso_Museum_Münster.jpg|ലഘുചിത്രം| പാബ്ലോ പിക്കാസോ മ്യൂസിയം ]]

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
മൺസ്റ്റർ സർവ്വകലാശാല, അപ്ലൈഡ് സയൻസസ് സർവ്വകലാശാല എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ മ്വെൺസ്റ്റെറിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 92 പ്രൈമറി, സെക്കൻഡറി സ്കൂളുകളും നഗരത്തിലുണ്ട്. 2015/16 ൽ നഗരത്തിൽ 61,441 വിദ്യാർത്ഥികളുണ്ടായിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stadt-muenster.de/fileadmin//user_upload/stadt-muenster/61_stadtentwicklung/pdf/zahlen/Faltblatt_Muenster_im_Spiegel_2017_en.pdf|title=Münster - Data and Facts|access-date=3 May 2018|publisher=Stadt Münster}}&lt;/ref&gt; 

== ഗതാഗതം ==
[[പ്രമാണം:Promenade_Muenster_2013.JPG|ലഘുചിത്രം| വേനൽക്കാലത്ത് &quot;പ്രൊമെനെഡ്&quot; ]]

=== സൈക്ലിംഗ് ===
ജർമ്മനിയുടെ സൈക്കിൾ തലസ്ഥാനമാണെന്ന് മൺസ്റ്റർ അവകാശപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/city-of-bikes.html|title=Bicycling Münster|access-date=8 April 2011|publisher=Stadt Münster|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927112130/http://www.muenster.de/stadt/tourismus/en/city-of-bikes.html|archive-date=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; 2007 ൽ, വാഹന ഗതാഗതം (36.4%) സൈക്കിൾ ഗതാഗതത്തേക്കാൾ (37.6%) കുറവാണ്.&lt;ref name=&quot;BicyclesMünster&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.muenster.de/en/bicycles.php|title=Bicycles|access-date=8 April 2011|publisher=Stadt Münster|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927112755/http://www.muenster.de/en/bicycles.php|archive-date=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; നഗരകേന്ദ്രത്തെ ചുറ്റിയുള്ള പ്രശസ്തമായ &quot;പ്രൊമെനെഡ്&quot; ഉൾപ്പെടെ സൈക്കിളുകൾ‌ക്കായി വിപുലമായ ഒരു ശൃംഖല പരിപാലിക്കുപ്പെടുന്നു. മോട്ടോർ വാഹനങ്ങളെ നിരോധിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കാൽനടയാത്രക്കാർക്ക് പാതകൾ ഒരുക്കാൻ അധികാരികൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. സൈക്കിൾ പാതകൾ എല്ലാ നഗര ജില്ലകളെയും നഗരകേന്ദ്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, പ്രത്യേക ട്രാഫിക് ലൈറ്റുകൾ സൈക്കിൾ യാത്രക്കാർക്ക് സിഗ്നലുകൾ നൽകുന്നു.  മൺസ്റ്ററിലെ സൈക്കിൾ സ്റ്റേഷനുകൾ സൈക്കിൾ വാടകയ്‌ക്ക് കൊടുക്കുന്നു.  

=== തീവണ്ടി ===
മൺസ്റ്ററിന്റെ സെൻട്രൽ സ്റ്റേഷൻ വാന്നെ-ഐക്കൽ-ഹാംബുർഗ് പാതയിലാണ് . ജർമമനിയിലെ മറ്റ് പല പ്രധാന നഗരങ്ങളുമായി ഇന്റർസിറ്റി തീവണ്ടികൾ നഗരത്തെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 

=== പൊതു ഗതാഗതം ===
ചരിത്രപരമായി, മൺസ്റ്ററിന് ഒരു ട്രാംവേ സംവിധാനം ഉണ്ടായിരുന്നു, പക്ഷേ അത് 1954-ൽ അടച്ചു. ഇന്ന്, മൺസ്റ്ററിന് ചില പൊതുഗതാഗതമാർഗ്ഗങ്ങളുണ്ട്, അതിൽ ബസ് എക്സ്പ്രസുകൾ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stadtwerke-muenster.de/fileadmin/stwms/busverkehr/kundencenter/dokumente/SWMS_Infofolder_Busfahren_2016.pdf|title=How to travel by bus: some helpful tips|access-date=10 March 2018|website=Stadtwerke Münster|archive-date=2017-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510071002/https://www.stadtwerke-muenster.de/fileadmin/stwms/busverkehr/kundencenter/dokumente/SWMS_Infofolder_Busfahren_2016.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കാഴ്ചകൾ കാണിക്കുന്ന ബസുകൾ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.muensterbus.ms|title=Stadtrundfahrten in Münster|access-date=10 March 2018|website=Der Münster Bus|language=de|trans-title=City tours in Münster}}&lt;/ref&gt; &quot;വാട്ടർബസുകൾ&quot;, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stadtwerke-muenster.de/privatkunden/busverkehr/tickets/kombitickets/wasserbus-solaaris.html|title=Das KombiTicket-WasserBus SOLAARIS – Ihre Vorteile auf einen Blick|access-date=10 March 2018|website=Stadtwerke Münster|language=de|trans-title=The KombiTicket water bus SOLAARIS - Your benefits at a glance|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311141300/https://www.stadtwerke-muenster.de/privatkunden/busverkehr/tickets/kombitickets/wasserbus-solaaris.html|archive-date=11 March 2018}}&lt;/ref&gt; സൈക്കിൾ വാടകയ്ക്ക് കൊടുക്കന്ന സ്റ്റേഷനുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref name=&quot;BicyclesMünster&quot;/&gt; 

== കായികം ==
1906 ഏപ്രിൽ 30 ന് സ്ഥാപിതമായ പ്രോയ്സെൻ മ്വെൺസ്റ്റെറിന്റെ ആസ്ഥാനമാണ് ഈ നഗരം. ഇവരുടെ ഫുട്ബോൾ ടീം പ്രോയ്സെൻസ്റ്റേഡിയനിൽ കളിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രധാന സ്പോർട്സ് ടീമുകളിൽ ഒന്ന് വോളിബോൾ ക്ലബ് യു‌എസ്‌സി മൺ‌സ്റ്റർ ഇ. വി. ആണ്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* 
* [https://web.archive.org/web/20101224063839/http://www.allwetterzoo.de/englisch/index.php മൺസ്റ്റർ മൃഗശാലയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് പേജ്] 
* [http://www.zoo-infos.de/zoos-en/276.html സൂ- ഇൻഫോസ്.ഡെയിലെ മൺസ്റ്റർ സൂ] {{In lang|en}} 
* [http://www.stadtpanoramen.de/en/muenster/muenster.html മ്യുൻസ്റ്റർ സിറ്റി പനോരമകൾ] - മൺസ്റ്ററിന്റെ ഹൈലൈറ്റുകളുടെ പനോരമിക് കാഴ്ചകൾ {{In lang|de}} 
* [http://www.7grad.org 7 ഗ്രാഡ്.ഓർഗ് - മ്യുൻ‌സ്റ്ററിലെ ബങ്കറുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607093159/http://www.7grad.org/ |date=2007-06-07 }} - മ്യുൻ‌സ്റ്ററിന്റെ വ്യോമാക്രമണ ഷെൽട്ടറുകളുടെ ചരിത്രം {{In lang|de}} 
* [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20091105.shtml മ്യുൻ‌സ്റ്ററിന്റെ ഉപരോധം] - &quot; ഇൻ‌ ടൈം &quot; ബി‌ബി‌സിയിൽ നിന്നുള്ള ഓഡിയോ ചർച്ച 
* [http://www.technologiehof-muenster.de/english/index.php ടെക്നോളജി പാർക്ക് മൺസ്റ്റർ (മൺസ്റ്ററിലെ സാങ്കേതിക കമ്പനികളുടെ ഹോസ്റ്റ്)] {{In lang|en}} 
* [http://www.muensterland-tourismus.de/22651/muenster-tourismus ടൂറിസ്റ്റ്-വിവരം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122051723/https://www.muensterland-tourismus.de/22651/muenster-tourismus |date=2018-11-22 }} 
* [https://web.archive.org/web/20180226073218/http://www.xn--mnster-3ya.net/veranstaltungskalender.html മൺസ്റ്റർ ഇവന്റുകൾ] {{In lang|de}} 
* [http://webgerman.com/Notgeld/Directory/M/Muenster.htm മൻസ്റ്റർ നോട്ടെൽഡ്] (അടിയന്തര നോട്ടുകൾ) ഇയാൻ ബോക്കെൽസൺ, ബെർണാഡ് ക്നിപ്പെർഡോളിങ്ക്, ബെർട്കെൻ ക്രെച്ചിംഗ്, ജാൻ വാൻ ലെയ്ഡൻ എന്നിവരുമായുള്ള മൺസ്റ്റർ കലാപത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. http://webgerman.com/Notgeld/Directory/M/Muenster.htm 
* {{Wikisource-inline|list=**{{Cite Americana|wstitle=Münster |short=x |noicon=x}}
**{{Cite EB1911|wstitle=Münster (Westphalia)|short=x |noicon=x}}
**{{Cite EB9|wstitle=Münster|volume=17 |short=x |noicon=x}}}} 

{{Cities in Germany}}

[[വർഗ്ഗം:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference]]
[[വർഗ്ഗം:Wikipedia articles incorporating a citation from the Encyclopedia Americana with a Wikisource reference]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 German-language sources (de)]]
[[വർഗ്ഗം:All pages needing factual verification]]
[[വർഗ്ഗം:Articles with hAudio microformats]]
[[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]]
[[വർഗ്ഗം:ജർമ്മനിയിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qictrx7zaksqibp3zzxusxdv1d8eduq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505366</id>
    <revision>
      <id>4615587</id>
      <parentid>4595357</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7263" sha1="gvnj3d31pj2abxleb4elwcrfbtxjce1" xml:space="preserve">{{Infobox mountain|name=ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ്|listing=[[Hardy (hill)|Hardy]]|first_ascent=|age=|type=|topo=|coordinates_ref=|range_coordinates=|coordinates={{coord|49|14|52.05|N|2|06|17.43|W|type:mountain_region:JE_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|range=|location=[[Jersey]]|label_position=top|photo=Les Pliatons Jèrri Mai 2009.jpg|map_size=150|map_caption=|map=Channel Islands|prominence_ref=&lt;ref name=&quot;peakbagger&quot;/&gt;|prominence_m=136|elevation_ref=&lt;ref name=&quot;peakbagger&quot;&gt;[http://www.peakbagger.com/climber/ascent.aspx?aid=80587 &quot;Ascent of Jersey High Point on 2009-09-12&quot;] Peakbagger.com. Sources vary on the elevation of Les Platons. Its height is often listed at 143 m, as well as 136 m. Retrieved 2012-06-23.&lt;/ref&gt;|elevation_m=136|photo_caption=|photo_size=200|easiest_route=}}  [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|ബ്രിട്ടീഷ്]] കിരീട ആശ്രിതത്വമുള്ള ജേഴ്സിയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലമാണ് '''ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ്. അത് സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും''' 136 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽമീറ്റർ (446 &amp;nbsp; അടി). ഉയരമുണ്ട്. ട്രിനിറ്റിയുടെ ഇടവകയിലെ വിൻ‌ടെയ്ൻ ഡി ലാ വില്ലെ-എൽ-വാവിക്കിലാണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 

ഉണ്ട് [[ട്രാൻസ്‌മിറ്റർ|റേഡിയോ റേഡിയോകളും]], &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tx.mb21.co.uk/gallery/lesplatons/index.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-04-08 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022904/http://tx.mb21.co.uk/gallery/lesplatons/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഒരു [[റഡാർ|റഡാർ സ്റ്റേഷനു,]] &lt;ref&gt;https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-jersey-14046896&lt;/ref&gt; ലെസ് പ്ലതൊംസിൽ  സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 

1955 ഒക്ടോബറിൽ ചാനൽ ദ്വീപുകളിലേക്ക് ബിബിസി ടെലിവിഷൻ (പിന്നീട് ബിബിസി വൺ എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു) സംപ്രേഷണം എത്തിക്കുന്നതിന് ടെലിവിഷൻ ട്രാൻസ്മിറ്ററിനുള്ള സൈറ്റായി ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ് ഉപയോഗിച്ചു. 1955 ഒക്ടോബർ 3 തിങ്കളാഴ്ച മുതൽ ചാനൽ 4 ലെ വിഎച്ച്എഫ് 405 ലൈൻ സേവനത്തിൽ ഇത് ബിബിസി ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;http://www.thebigtower.com/live/LesPlatons/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1955 മുതൽ ബിബിസി ദേശീയ റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകൾ ചാനൽ ദ്വീപുകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിനും ഈ സൈറ്റ് ഉപയോഗിച്ചു. 1955 ന് മുമ്പ് ചാനൽ ദ്വീപുകൾക്ക് ട്രാൻസ്മിറ്ററുകൾ ഇല്ലായിരുന്നു, കൂടാതെ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ മെയിൻ ലാന്റിൽ നിന്ന് ബിബിസി ദേശീയ റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകളുടെ റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം ലഭിച്ചു, അത് ചാനൽ ദ്വീപുകളിൽ എളുപ്പത്തിൽ എടുക്കാം. 

ഹോം, ലൈറ്റ്, തേർഡ് പ്രോഗ്രാമുകളുടെ ലെസ് പ്ലാറ്റൺസിൽ നിന്ന് 1961 ഒക്ടോബർ 16 ന് ബിബിസി എഫ്എം പ്രക്ഷേപണം ആരംഭിച്ചു (1950 കളുടെ പകുതി മുതൽ അവസാനം വരെ യുകെയിൽ ആരംഭിച്ചിരുന്നു).  

ഐടിവി ഫ്രാഞ്ചൈസി ചാനൽ ടെലിവിഷന്റെ രൂപത്തിൽ ഫ്രീമോണ്ട് പോയിന്റ് ട്രാൻസ്മിറ്റർ 1962 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇൻഡിപെൻഡന്റ് ടെലിവിഷൻ (ഐടിവി) ചാനൽ ദ്വീപുകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. കാലക്രമേണ ഫ്രീമോണ്ട് പോയിന്റ് ചാനൽ ദ്വീപുകളുടെ പ്രധാന ടെലിവിഷൻ ട്രാൻസ്മിറ്റർ സൈറ്റായി മാറി. 1976 ൽ യുഎച്ച്എഫ് 625 ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി, ബിബിസി 2 ആദ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചതിനൊപ്പം ചാനൽ ദ്വീപുകളിലേക്ക് കളർ ടെലിവിഷനും. 

1985 ൽ യുകെയിൽ പഴയ വിഎച്ച്എഫ് 405 ലൈൻ ട്രാൻസ്മിഷനുകൾ നിർത്തലാക്കിയപ്പോൾ ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ് ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണം നിർത്തി. 1985 മുതൽ ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ് ഒരു റേഡിയോ ട്രാൻസ്മിറ്റർ സൈറ്റ് മാത്രമാണ്. &lt;ref&gt;http://jerseywavelength.blogspot.co.uk/2008/08/history.html&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mds975.co.uk/Content/ukradio2.html|title=Archived copy|access-date=14 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718141042/http://www.mds975.co.uk/Content/ukradio2.html|archive-date=18 July 2011}}&lt;/ref&gt; 

== ഇതും കാണുക ==

* ജേഴ്സിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==

* {{In lang|en}} [http://www.planetware.com/channel-islands/jersey-les-platons-gbj-gbj-plat.htm ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ്, ജേഴ്സി, ചാനൽ ദ്വീപുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717121540/http://www.planetware.com/channel-islands/jersey-les-platons-gbj-gbj-plat.htm |date=2010-07-17 }}, പ്ലാനറ്റ് വെയർ. 
* [http://www.thebigtower.com/live/LesPlatons/index.htm Thebigtower.com ലെ ലെസ് പ്ലാറ്റൺസ് ട്രാൻസ്മിറ്റർ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
[[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>gvnj3d31pj2abxleb4elwcrfbtxjce1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രേഖാ രാജ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508311</id>
    <revision>
      <id>4615487</id>
      <parentid>4524357</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8575" sha1="nkvrbx9orf1xm4dkfb5qymehsh7vxf5" xml:space="preserve">[[പ്രമാണം:Rekharaj1.jpg|ലഘുചിത്രം|രേഖാ രാജ്]]
പ്രമുഖ ദലിത് സ്ത്രീവാദചിന്തകയും സാമൂഹികപ്രവർത്തകയും എഴുത്തുകാരിയും ഗവേഷകയുമാണ് രേഖാ രാജ് (ജനനം 5 മെയ് 1978). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/poda-vedi-women-give-it-back/articleshow/65267261.cms|title=HeToo: Poda Vedi: Women give it back &amp;#124; Kochi News - Times of India|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;ദലിത് സ്ത്രീവാദ എഴുത്തുകാരിയെന്ന നിലയിൽ ജാതി, ലിംഗപദവി എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി എഴുതിത്തുടങ്ങിയത് രേഖാരാജാണ്. വികസനം, ലിംഗപദവി, മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ, ദലിത് പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ക്രൈസ്റ്റ് യൂനിവേഴ്‍സിറ്റി, ഹൈദരബാദ് യൂനിവേഴ്സിറ്റി, ടാറ്റ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സോഷ്യൽ സയൻസസ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രഭാഷണം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.epw.in/author/rekha-raj|title=Rekha Raj|date=5 June 2015|website=Economic and Political Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/dalit-activist-rekha-raj-appointed-as-assistant-professor-at-mg-university-jj-163519.html|title=പ്രശസ്ത ദളിത്- സ്ത്രീ ചിന്തക രേഖ രാജ് ഇനി എംജി സർവകലാശാലയിൽ അസിസ്റ്റൻറ് പ്രൊഫസർ|date=10 October 2019|website=News18 Malayalam}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://roundtableindia.co.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=8735:conceptualize-the-human-as-a-product-of-dalit-struggles&amp;catid=119&amp;Itemid=132|title=Conceptualize the 'human' as a product of Dalit struggles: Rekha Raj|first=Rekha|last=Raj|website=Round Table India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/mbifl2020/speakers/rekha-rajrekha-raj-mbifl-2020-1.4471635|title=Rekha Raj|website=Mathrubhumi|access-date=2020-05-06|archive-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913100827/https://english.mathrubhumi.com/mbifl2020/speakers/rekha-rajrekha-raj-mbifl-2020-1.4471635|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;മഹാത്മാ ഗാന്ധി യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ഗാന്ധിയൻ പഠന വിഭാഗത്തിൽ അസിസ്റ്റൻറ് പ്രൊഫസറാണ്.

==ആദ്യകാലം==
കെപി നളിനാക്ഷിയുടെയും എസ് രാജപ്പന്റെയും മകളായി 1978 മേയ് 5 ന് കേരളത്തിന്റെ മധ്യ ജില്ലയായ കോട്ടയത്താണ് രാജ് ജനിച്ചത്. ഭർത്താവ് [[എം. ആർ. രേണുകുമാർ|എം ആർ രേണുകുമാറിനും]] മകനുമൊപ്പമാണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്. &quot;ലിംഗഭേദത്തിന്റെയും ദലിത് ഐഡന്റിറ്റിയുടെയും രാഷ്ട്രീയം: കേരളത്തിലെ സമകാലിക ദളിത് പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ ദളിത് സ്ത്രീകളുടെ പ്രാതിനിധ്യം&quot; എന്ന പേരിൽ തത്ത്വചിന്തയിൽ പിഎച്ച്ഡി നേടിയ അവർ ഇപ്പോൾ മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാലയിലെ ഗാന്ധി ചിന്താ -വികസന പഠന സ്കൂളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 

==കൃതികൾ==
ദലിത് സ്ത്രീ ഇടപെടലുകൾ  2015ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://english.dcbooks.com/dalit-sthree-idapedalukal-released.html|title=‘Dalit Sthree Idapedalukal’ released}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
ഈ പുസ്തകം 2017ൽ തമിഴിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.  സംഘടിത മാസികയുടെ ഗസ്റ്റ് എഡിറ്ററായി &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/tracking-indian-communities/womens-world/|title=Women’s world|date=12 August 2017|website=Times of India Blog}}&lt;/ref&gt;  ദലിത് സ്ത്രീ എന്ന വിഷയത്തിൽ പ്രത്യേകപതിപ്പ് 2013ൽ പുറത്തിറക്കി.  എക്കണോമിക് ആന്റ് പൊളിറ്റിക്കൽ വീക്ൿലി ഉൾപ്പെടെ സാമൂഹ്യശാസ്ത്ര ഗവേഷണ-പഠന പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലും സമകാലിക മലയാളം, മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്, മാധ്യമം വാരിക തുടങ്ങിയ ആനുകാലികങ്ങളിലും ദലിത് -സ്ത്രീ പ്രമേയങ്ങൾ ആധാരമാക്കി നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. 
{{cn|date=March 2020}} ഇതിനു പുറമെ ചെറുകഥകളും തിരക്കഥയും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

==പുരസ്കാരങ്ങൾ==
* 2012: മോചിത സ്ത്രീപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ രഹ്ന അവാർഡ്  {{cn|date=March 2020}}
* അമേരിക്കൻ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഇന്റർനാൽണൽ വിസിറ്റേഴ്സ് ലീഡർഷിപ്പ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ അംഗത്വം. {{cn|date=March 2020}}

==റഫറൻസ്==
{{Reflist}}

==പുറമെയ്ക്കള്ള കണ്ണികൾ==
*[https://malayalam.news18.com/news/kerala/dalit-activist-rekha-raj-appointed-as-assistant-professor-at-mg-university-jj-163519.html പ്രശസ്ത ദളിത്- സ്ത്രീ ചിന്തക രേഖ രാജ് ഇനി എംജി സർവകലാശാലയിൽ അസിസ്റ്റൻറ് പ്രൊഫസർ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://www.thenewsminute.com/article/outrage-intensifies-after-acquittal-four-accused-rape-and-murder-walayar-sisters-111320 ]
*[https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/dec/24/thousands-turn-up-for-long-march-against-caa-2080093.html Thousands turn up for long march against CAA]

==അവലംബം ==
&quot;HeToo: Poda Vedi: Women give it back | Kochi News - Times of India&quot;. The Times of India.
&quot;Rekha Raj&quot;. Economic and Political Weekly. 5 June 2015.
&quot;പ്രശസ്ത ദളിത്- സ്ത്രീ ചിന്തക രേഖ രാജ് ഇനി എംജി സർവകലാശാലയിൽ അസിസ്റ്റൻറ് പ്രൊഫസർ&quot;. News18 Malayalam. 10 October 2019.
Raj, Rekha. &quot;Conceptualize the 'human' as a product of Dalit struggles: Rekha Raj&quot;. Round Table India.

[[വർഗ്ഗം:ദലിത് എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1978-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>nkvrbx9orf1xm4dkfb5qymehsh7vxf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രവിചന്ദ്രൻ സി.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511201</id>
    <revision>
      <id>4615280</id>
      <parentid>4606706</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25302-51</username>
        <id>216941</id>
      </contributor>
      <comment>sponsered programme</comment>
      <origin>4615280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31011" sha1="e68croba25n9vp4bizdtwoysukv0rux" xml:space="preserve">{{Prettyurl|C Ravichandran}}
{{Infobox person
| name               = രവിചന്ദ്രൻ സി
| image              = Ravichandran C.jpg
| caption            = രവിചന്ദ്രൻ സി
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1970|05|30}}
| birth_place        = [[പവിത്രേശ്വരം]] , [[കൊല്ലം]],[[കേരളം]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = ഇന്ത്യക്കാരൻ
| education          = ബിരുദാനന്തരബിരുദം
| occupation         = [[പ്രഭാഷകൻ]], [[എഴുത്തുകാരൻ]], [[അധ്യാപകൻ]]
| spouse             = ബീനാ റാണി എസ്
| children           = ഗൗതം രവിചന്ദ്രൻ, മിത്ര രവിചന്ദ്രൻ, ഹർഷ രവിചന്ദ്രൻ
| parents            = കെ. ചന്ദ്രശേഖര൯ പിള്ള, 
                       പി. ഓമന അമ്മ
| website            = {{URL|ravichandranc.com}}
}}

കേരളത്തിലെ ഒരു [[നിരീശ്വരവാദം|നിരീശ്വരവാദിയും]] സ്വതന്ത്രചിന്തകനും, ശാസ്ത്രപ്രചാരകനുമാണ് '''രവിചന്ദ്രൻ സി (Ravichandran C)'''. ഈ വിഷയങ്ങളെ അധികരിച്ച് നിരവധി മലയാളം പുസ്തകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=DCB&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/buddhane-erinja-kallu-by-ravichandran-c.html|title=‘ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്’; ആയിരക്കണക്കിന് കോപ്പികൾ വിറ്റഴിഞ്ഞ കൃതി|access-date=2021-06-30|last=www.dcbooks.com|date=2019-03-06|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരം, യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ]] ഇംഗ്ലീഷ് അധ്യാപകനായിരുന്നു. നിലവിൽ കൊട്ടാരക്കര എഴുകോൺ ഗവ.പോളിടെക്നിക് കോളേജിൽ ഇംഗ്ലീഷ് അധ്യാപകനാണ്. ശാസ്ത്രചിന്ത, [[ദൈവം]], [[വിശ്വാസം]], [[നിരീശ്വരവാദം]], [[ജ്യോതിഷം]] എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ  അദ്ദേഹം സംവാദങ്ങൾ നടത്തിവരുന്നു&lt;ref name=മാധ്യമം വാർത്ത&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/essence-global-debate-1138211|title='മനുഷ്യൻ ധാർമിക ജീവിയോ?'|access-date=2023-04-05|last=www.madhyamam.com|date=2023-03-11|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thecue.in/popular-read/c-ravichandran-on-islamophobhia-madhyamam-weekly|title=ഇസ്ലാമോഫോബിയ, ഇസ്ലാമിസ്റ്റുകൾ കണ്ടെത്തിയ മതസംരക്ഷണപ്രവർത്തനമെന്ന് സി.രവിചന്ദ്രൻ|access-date=2024-02-05|last=CUE|first=THE|date=2020-08-29|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.metrovaartha.com/news/kerala/ravichandran-vachanspathi-to-debate-on-hindutva|title=ഹിന്ദുത്വ രാഷ്‌ട്രീയം: രവിചന്ദ്രനും സന്ദീപ് വചസ്പതിയും തമ്മിൽ സംവാദം|access-date=2024-02-05|last=Desk|first=M. V.|date=2023-09-23|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Oct/02/kerala-litmus-23-conference-sees-debate-on-hindutva-politics-neoliberalism-2620012.html|title=Kerala: Litmus-23 conference sees debate on Hindutva politics, neoliberalism|access-date=2024-02-05|last=Service|first=Express News|date=2023-10-02|language=en}}&lt;/ref&gt;. രാഷ്ട്രീയമായി  [[സംഘ് പരിവാർ|സംഘപരിവാർ]] ആശയങ്ങളോട് യോജിച്ചു പോകുന്ന നിലപാടുകൾ ആണ് രവിചന്ദ്രൻ പൊതുവെ സ്വീകരിച്ചു കണ്ടിട്ടുള്ളത് എന്ന് പല നാസ്തിക പ്രഭാഷകരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;Luca&quot;/&gt;&lt;ref name=KJD/&gt;എന്നാൽ സംഘപരിവാർ  രാഷ്ട്രീയത്തെയും ഹിന്ദുത്വ ആശയങ്ങെളയും എതിർത്തുള്ള ലേഖനങ്ങൾ രവിചന്ദ്രൻ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecue.in/popular-read/c-ravichandran-on-islamophobhia-madhyamam-weekly|title=ഇസ്ലാമോഫോബിയ, ഇസ്ലാമിസ്റ്റുകൾ കണ്ടെത്തിയ മതസംരക്ഷണപ്രവർത്തനമെന്ന് സി.രവിചന്ദ്രൻ|access-date=2024-02-07|last=CUE|first=THE|date=2020-08-29|language=ml|quote=ഹിന്ദുത്വ എന്നത് അമിത ദേശീയത തന്നെയാണ്. മതപരമായ ആശയമൊന്നുമല്ല. പക്ഷേ ഇന്ന് ഹിന്ദുത്വ എന്ന് പറയുന്നത് ഹിന്ദു മതമാണ്. അതിൽ ദേശീയത ഉണ്ട്. ശബരിമലയിൽ വന്നത് ഹിന്ദുത്വ അല്ല, ഹിന്ദുമതമാണ്. വിശ്വാസ സംരക്ഷണമാണ് അല്ലാതെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര സംരക്ഷണമല്ല. ബി.ജെ.പി ചാതുർവർണ്യം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നതെങ്കിൽ മഹാഭൂരിപക്ഷം ഹിന്ദുക്കളും അതിന് പുറത്തുപോകേണ്ടിവരും. എല്ലാ മതങ്ങളും മനുഷ്യന് ഭീഷണിയാണ്.ഇന്ത്യയിൽ ഹിന്ദുത്വശക്തികൾ ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണി പ്രധാനം തന്നെയാണ്. അവർക്കെതിരെയുള്ള സമരങ്ങൾ പ്രസക്തമാണ്. പക്ഷെ അത് അവർക്കെതിരെയുള്ള സമരമാണോ അവരെ പാലൂട്ടി വളർത്തലാണോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. കേരളത്തിൽ ഇടതു കക്ഷികൾ ചെയ്യുന്നു എന്നവകാശപെടുന്ന വർഗ്ഗീയവിരുദ്ധ സമരങ്ങൾ സംഘപരിവാർ പോഷണപ്രവർത്തനമായി പലപ്പോഴും മാറുന്നുണ്ട്.}}&lt;/ref&gt; . കൂടാതെ ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരെ, ഹിന്ദുത്വ രാഷ്‌ട്രീയ വക്താക്കളുമായി, സംവാദങ്ങളും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metrovaartha.com/news/kerala/ravichandran-vachanspathi-to-debate-on-hindutva|title=ഹിന്ദുത്വ രാഷ്‌ട്രീയം: രവിചന്ദ്രനും സന്ദീപ് വചസ്പതിയും തമ്മിൽ സംവാദം|access-date=2024-02-07|last=Desk|first=M. V.|date=2023-09-23|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Oct/02/kerala-litmus-23-conference-sees-debate-on-hindutva-politics-neoliberalism-2620012.html|title=Kerala: Litmus-23 conference sees debate on Hindutva politics, neoliberalism|access-date=2024-02-07|last=Service|first=Express News|date=2023-10-02|language=en}}&lt;/ref&gt; 

=== ജീവിതരേഖ ===
കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കൊട്ടാരക്കരക്കടുത്ത് [[പവിത്രേശ്വരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പവിത്രേശ്വരത്ത്]] 1970 ൽ ജനനം.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dcbookstore.com/authors/ravichandran-c|title=Author details|access-date=2023-04-04|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]}}&lt;/ref&gt; മുഖത്തല സെന്റ്  ജൂഡ് ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്നും [[എസ്.എസ്.എൽ.സി.]] പൂർത്തിയാക്കിയതിനു ശേഷം ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിൽ ബി.എ.നേടി. തുടർന്ന് [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രമീമാംസ, ചരിത്രം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, തത്വശാസ്ത്രം, വാണിജ്യം, മലയാള സാഹിത്യം, പൊതുഭരണം എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദം നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{better}}

== ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ==
കേരള സർക്കാരിന്റെ കൊളീജിയെറ്റ് എഡ്യുക്കേഷൻ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെൻറ്റിൽ അസോസിയറ്റ് പ്രൊഫസർ ആയി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. പത്ത് വർഷത്തിലധികം [[കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ]] ഓഫീസിൽ (1996-2006) പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗവൺമെൻ്റ്  കോളെജ് മൂന്നാർ, ഗവൺമെന്റ് കോളെജ് നെടുമങ്ങാട്, യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളെജ് തിരുവനന്തപുരം (2007-2017), ഗവ.വിമൻസ് കോളെജ് തിരുവനന്തപുരം (2017-2020) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലിഷ് അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി നോക്കിയിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ, 2020 സെപ്റ്റംബർ 4 മുതൽ, കൊല്ലം ജില്ലയിലെ എഴുകോൺ ഗവൺമെന്റ്  പോളിടെക്നിക് കോളെജിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു.

== പ്രവർത്തന മേഖല ==
സ്വതന്ത്രചിന്ത, നിരീശ്വരവാദം, ശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ആയിരത്തിലധികം പ്രഭാഷണങ്ങളും, ഇരുപത്തിയഞ്ചിലധികം പരസ്യസംവാദങ്ങളും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. സമാന വിഷയങ്ങളിലായി പതിനേഴ് പുസ്തകങ്ങൾ രചിച്ചു. സ്വതന്ത്രചിന്താമേഖലയിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഇദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധ ന്യൂറോളജിസ്റ്റായ [[വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ|ഡോ.വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] രചിച്ച ''Tell tale brain'' എന്ന ശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥം മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്തി. ഇതിന് കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ കൗൺസിൽ ഏർപ്പെടുത്തിയ യുവ ശാസ്ത്ര എഴുത്തുകാരനുള്ള പുരസ്കാരം 2017 ൽ ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/science-literature-award-2016-announced.html|title=Award|access-date=2020-08-06|date=|website=|publisher=|archive-date=2017-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171030155332/http://www.dcbooks.com/science-literature-award-2016-announced.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വിഖ്യാത ബ്രിട്ടീഷ് പരിണാമശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ്|റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസിന്റെ]] ''The god delusion'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തെ ആസ്പദമാക്കി രവിചന്ദ്രൻ രചിച്ച ''നാസ്തികനായ ദൈവം'', [[റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ്|റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസിന്റെ]] തന്നെ ''The greatest show on earth'' എന്ന പരിണാമശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ വിവർത്തനമായ ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ദൃശ്യവിസ്മയം, ഭഗവദ്ഗീത വിമർശനമായ ''ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/buddhane-erinja-kallu-by-ravichandran-c.html|title=Dc books|access-date=2020-08-06|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;, വാസ്തുശാസ്ത്ര വിമർശനഗ്രന്ഥമായ ''വാസ്തുലഹരി'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/vasthulahari-chooshanathinte-kannimoolakal-by-ravichandran-c.html|title=Vasthulahari|access-date=2020-08-06|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt; ജ്യോതിഷ വിമർശനമായ ''പകിട 13'', ''മൃത്യുവിന്റെ വ്യാകരണം'', ജൈവകൃഷിയുടെ അശാസ്ത്രീയത വിശകലനംചെയ്യുന്ന ''കാർട്ടറുടെ കഴുകൻ'' (സഹരചയിതാവ് ഡോ. കെ.എം.ശ്രീകുമാർ), പശുരാഷ്ട്രീയവും ജനക്കൂട്ട അക്രമവും പ്രമേയമാക്കി രചിച്ച ''ബീഫും ബിലീഫും'' തുടങ്ങിയവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന കൃതികൾ.Sponsered programme

=== എഴുതിയ പുസ്തകങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
! പുസ്തകം
! പ്രസാധകർ
! വർഷം
|-
|ആദാമിന്റെ പാലവും രാമന്റെ സേതുവും
|[[മൈത്രി ബുക്സ്|മൈത്രി ബുക്സ്]]
|2007
|-
|നാസ്തികനായ ദൈവം
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2009
|-
|മൃത്യുവിന്റെ വ്യാകരണം
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2011
|-
|ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ദൃശ്യവിസ്മയം: പരിണാമത്തിന്റെ തെളിവുകൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2012
|-
|പകിട 13: ജ്യോതിഷഭീകരതയുടെ മറുപുറം
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2013
|-
|ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്: ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ഭാവാന്തരങ്ങൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2014
|-
|ചുംബിച്ചവരുടെ ചോര: ചുംബന സമരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം
|[[മൈത്രി ബുക്സ്|മൈത്രി ബുക്സ്]]
|2015
|-
|വാസ്തുലഹരി: ചൂഷണത്തിന്റെ കന്നിമൂലകൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2015
|-
|ബീഫും ബിലീഫും
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2015
|-
|മസ്തിഷ്കം കഥ പറയുന്നു (വിവർത്തനം)
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2016
|-
|രവിചന്ദ്രന്റെ സംവാദങ്ങൾ
|ഡോൺ ബുക്ക്സ്, കോട്ടയം
|2016
|-
|അമ്പിളിക്കുട്ടന്മാർ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2016
|-
|വെളിച്ചപ്പാടിന്റെ ഭാര്യ: അന്ധവിശ്വാസത്തിൻ്റെ അറുപത് മലയാള വർഷങ്ങൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2017
|-
|കാർട്ടറുടെ കഴുകൻ
(Co-Author: Dr KM Sreekumar)
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2017
|-
|വിവേകാനന്ദൻ ഹിന്ദു മിശിഹയോ?
|[[മൈത്രി ബുക്സ്|മൈത്രി ബുക്‌സ്]]
|2018
|-
|സ്വപ്നാടനത്തിൽ ഒരു ജനത
|ഇൻസൈറ്റ് പബ്ലിക്ക
|2019
|-
|വെടിയേറ്റ വൻമരം
|ഡോൺ ബുക്ക്സ്, കോട്ടയം
|2021
|}

=== സംവാദങ്ങൾ ===
വിവിധ മതങ്ങളെ വിമർശിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ രവിചന്ദ്രൻ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരുമായി നിരന്തരം സംവാദങ്ങൾ നടത്തിവരുന്നു&lt;ref name=&quot;മാധ്യമം&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* ജി. എൻ. പിള്ള അവാർഡ് (കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമി എൻഡോവ്മെന്റ് പുരസ്കാരം) 2016 -''ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്, ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ഭാവാന്തരങ്ങൾ''&lt;ref&gt;{{cite web |title=സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു;   എകെജിയുടെ ജീവചരിത്രത്തിനും പുരസ്‌കാരം |url=https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2018/feb/21/%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF-%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%AE%E0%B4%BF-%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%A1%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%8D-%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%96%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81---%E0%B4%8E%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9C%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%81%E0%B4%82-%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%82-17346.html |website=www.samakalikamalayalam.com |date=21 February 2018}}&lt;/ref&gt;
* പ്രൊഫ. ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി ഫൗണ്ടേഷൻ്റെ ശാസ്ത്രബോധം പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന യുവ എഴുത്തുകാരനുള്ള പുരസ്‌കാരം 2017&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രൊഫ. ജോസഫ് മുണ്ടശേരി പുരസ്‌കാരം വൈശാഖന്; പ്രൊഫ. സി രവിചന്ദ്രന് യുവ എഴുത്തുകാരനുള്ള പുരസ്‌കാരം |url=https://www.kairalinewsonline.com/2017/01/21/91322.html |work=Kairali News {{!}} Kairali News Live l Latest Malayalam News |date=21 January 2017}}&lt;/ref&gt;

==വിവാദങ്ങൾ==
ജാതിവ്യവസ്ഥ, സംവരണം, സ്ത്രീസമത്വം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ നാസ്തികരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ വലതുപക്ഷ നിലപാടുകൾ രവിചന്ദ്രൻ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് പലപ്പോഴും ഹിന്ദുത്വ നിലപാടുകളോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതായി കേരളത്തിലെ നാസ്തിക-യുക്തിവാദി ചിന്തകർ വിലയിരുത്തുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;Luca&quot;&gt;{{Cite web|url=https://luca.co.in/freethinkers-movement-in-kerala/|title=കേരളത്തിലെ സ്വതന്ത്രചിന്തയുടെ പരിണാമം|access-date=2023-04-11|last=exceditor|date=2021-02-27|language=ml|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705063547/https://luca.co.in/freethinkers-movement-in-kerala/}}&lt;/ref&gt;. മഹാത്മാഗാന്ധി, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരെ ആക്ഷേപഹാസ്യ രൂപേണ വിലയിരുത്തിയതും പരക്കെ വിമർശിക്കപ്പെട്ടു. ഗാന്ധിവധം സംബന്ധിച്ച പ്രഭാഷണത്തിൽ ഗോദ്സെയുടെ പക്ഷത്ത് നിന്ന് രവിചന്ദ്രന്റെ വാദങ്ങൾ വിവാദമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;Luca&quot;/&gt;&lt;ref name=KJD&gt;{{Cite web|url=https://truecopythink.media/index.php/ravichandrans-brand-of-nationalism-will-only-benefit-extreme-right-wing-k-jayadevan-writes|title=എന്തുകൊണ്ട് രവിചന്ദ്രൻ സി. വിമർശിക്കപ്പെടണം? {{!}} കെ. ജയദേവൻ​ {{!}} TrueCopy Think|access-date=2023-04-11|language=ml|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131073003/https://truecopythink.media/society/ravichandrans-brand-of-nationalism-will-only-benefit-extreme-right-wing-k-jayadevan-writes|archive-date=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;.

കേരളത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭയക്കുന്നത് ഇസ്ലാമിനെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെയും ആണെന്ന പരാമർശം വിവാദത്തിനിടയാക്കിയിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/c-ravichandran-explanation-to-controversial-statement-1081199|title='പറഞ്ഞത് കേരളത്തിലെ കാര്യം; മൂന്നാമതായി മാത്രമേ ബി.ജെ.പിയെയും സംഘ്പരിവാറിനെയും ഭയക്കേണ്ടതുള്ളൂ'|access-date=2024-02-05|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2022-10-04|language=ml}}&lt;/ref&gt;

ഇസ്ലാമോഫോബിയ എന്ന പ്രയോഗത്തെ പൂർണമായും നിരാകരിച്ചുള്ള നിലപാടാണ് ഇദ്ദേഹം എടുത്തുകാണാറുള്ളത്  ഇസ്ലാമോഫോബിയ വിമർശനങ്ങളിൽനിന്ന്  മതത്തെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു അടവാണ് എന്നാണ് ഇദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecue.in/popular-read/c-ravichandran-on-islamophobhia-madhyamam-weekly|title=ഇസ്ലാമോഫോബിയ, ഇസ്ലാമിസ്റ്റുകൾ കണ്ടെത്തിയ മതസംരക്ഷണപ്രവർത്തനമെന്ന് സി.രവിചന്ദ്രൻ|access-date=2024-02-05|last=CUE|first=THE|date=2020-08-29|language=ml}}&lt;/ref&gt;

ചെങ്കിസ്ഖാനെ കുറിച്ച് രവിചന്ദ്രൻ നടത്തിയ ഒരു വീഡിയോ പ്രഭാഷണത്തിലെ പരാമർശങ്ങൾ വിവാദത്തിനിടയാക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.southlive.in/video-story/c-ravichandran-makes-zhengiz-khan-muslim-invader|title=ചെങ്കിസ് ഖാനെ ജിഹാദിയാക്കി സി. രവിചന്ദ്രൻ !|access-date=2023-04-11|last=Rawther|first=Salih|language=ml|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416150046/https://www.southlive.in/video-story/c-ravichandran-makes-zhengiz-khan-muslim-invader|archive-date=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;. ചെങ്കിസ്ഖാൻ ഒരു മുസ്ലിമായിരുന്നു എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രൂരതകൾ ഇസ്‌ലാം പ്രചരിപ്പിക്കാനായിരുന്നെന്നും പറഞ്ഞതാണ് വിവാദങ്ങൾക്കിടയാക്കിയത്{{Ref_label|ക|ക|none}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/features/who-was-genghis-khan-was-he-a-muslim-the-history-of-genghis-khan-80810|title=Who was Genghis Khan Was he a muslim Know the history of genghis khan {{!}} ചരിത്രം പറഞ്ഞ ചെങ്കിസ് ഖാൻ ആര്? ഏതാണ് ചെങ്കിസ് ഖാന്റെ മതം? {{!}} World News in Malayalam|access-date=2024-01-31|date=2022-11-15|archive-date=2022-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115102759/https://zeenews.india.com/malayalam/features/who-was-genghis-khan-was-he-a-muslim-the-history-of-genghis-khan-80810|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;. ഈ വീഡിയോ പിന്നീട് ഒഴിവാക്കേണ്ടി വന്നു.

===കുറിപ്പുകൾ===
''ക'''.{{Note_label|ക|ക|none}}അതിശൈത്യത്തിൽ പോലും റഷ്യ കീഴടക്കുക എന്ന മഹത്തായ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കിയ വ്യക്തിയായിരുന്നു ചെങ്കിസ്ഖാൻ. ഇന്നത്തെ ആഫ്രിക്കയുടെ ഇരട്ടിയുണ്ടായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്രാജ്യം. അമ്പെയ്ത്ത്, കുതിരപ്പട്ടാളം തുടങ്ങിയവയിൽ യൂറോപ്യൻസിനെ അവർ അതിശയിപ്പിച്ചിരുന്നു. എതിരാളികളുടെ കണ്ണുനീരിൽ, ചോരയിൽ കുളിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു ചെങ്കിസ്ഖാൻ. ജീവനോടെ ആളുകളുടെ തൊലിയുരിക്കുക തുടങ്ങി എത്രമാത്രം ക്രൂരത ചെയ്യാമോ അതെല്ലാം ചെയ്തു. ഇസ്‌ലാമിലേക്കുള്ള മതപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായി പല ക്രൂരതകൃത്യങ്ങളും ചെയ്തു എന്നാണ് പറയുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/c-ravichandran-video-on-genghis-khan-925655|title=ചെങ്കിസ്ഖാൻ മുസ്‍ലിമെന്ന് യുക്തിവാദി നേതാവ് രവിചന്ദ്രൻ; പരിഹസിച്ച് സോഷ്യൽ മീഡിയ: അറിയാം ചെങ്കിസ്ഖാനെയും രവിചന്ദ്രനെയും {{!}} c ravichandran video on genghis khan {{!}} Madhyamam|access-date=2024-01-31|date=2022-02-04|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204054840/https://www.madhyamam.com/kerala/c-ravichandran-video-on-genghis-khan-925655|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

അതിലെ വസ്തുതാപരമായ തെറ്റുകൾ ആളുകൾ ചൂണ്ടി കാണിച്ചപ്പോൾ പിന്നീട് ചെങ്കിസ്ഖാൻ മുസ്ലിം അല്ലായിരുന്നു എന്നും, അത് തെറ്റ് പറ്റിയത് ആണ് എന്നും അദ്ദേഹത്തിന് തിരുത്തി പറയേണ്ടി വന്നു{{തെളിവ്}}.

== കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ==
# [https://ravichandranc.com// രവിചന്ദ്രൻ്റെ വെബ് സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == 
* http://www.dcbooks.com/interview-with-c-ravichandran.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826213956/http://www.dcbooks.com/interview-with-c-ravichandran.html |date=2016-08-26 }} 
*{{cite web | url=http://luca.co.in/budhane-erinja-kallu-review/ | title= ലൂക്ക ഓൺലൈൻ മാസികയിൽ പുസ്തക പരിചയം}}
*{{cite web | url=http://www.onmalayalam.com/stories/mathasanamminister-shailaja-ravichandranrationalism | title=മതാസനം - വിമർശന ലേഖനം | access-date=2016-08-15 | archive-date=2018-06-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180605213157/http://www.onmalayalam.com/stories/mathasanamminister-shailaja-ravichandranrationalism | url-status=dead }}


{{DEFAULTSORT:Ravichandran, C}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ യുക്തിവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എഴുത്തുകാർ - അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദ പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രഭാഷകർ]]</text>
      <sha1>e68croba25n9vp4bizdtwoysukv0rux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615283</id>
      <parentid>4615280</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>207779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-25302-51|~2026-25302-51]] ([[User talk:~2026-25302-51|talk]]) to last version by Irshadpp: test edits, please use the sandbox</comment>
      <origin>4569092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30992" sha1="fmwtvo82ws0csi7intonw1j3ywwew7p" xml:space="preserve">{{Prettyurl|C Ravichandran}}
{{Infobox person
| name               = രവിചന്ദ്രൻ സി
| image              = Ravichandran C.jpg
| caption            = രവിചന്ദ്രൻ സി
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1970|05|30}}
| birth_place        = [[പവിത്രേശ്വരം]] , [[കൊല്ലം]],[[കേരളം]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = ഇന്ത്യക്കാരൻ
| education          = ബിരുദാനന്തരബിരുദം
| occupation         = [[പ്രഭാഷകൻ]], [[എഴുത്തുകാരൻ]], [[അധ്യാപകൻ]]
| spouse             = ബീനാ റാണി എസ്
| children           = ഗൗതം രവിചന്ദ്രൻ, മിത്ര രവിചന്ദ്രൻ, ഹർഷ രവിചന്ദ്രൻ
| parents            = കെ. ചന്ദ്രശേഖര൯ പിള്ള, 
                       പി. ഓമന അമ്മ
| website            = {{URL|ravichandranc.com}}
}}

കേരളത്തിലെ ഒരു [[നിരീശ്വരവാദം|നിരീശ്വരവാദിയും]] സ്വതന്ത്രചിന്തകനും, ശാസ്ത്രപ്രചാരകനുമാണ് '''രവിചന്ദ്രൻ സി (Ravichandran C)'''. ഈ വിഷയങ്ങളെ അധികരിച്ച് നിരവധി മലയാളം പുസ്തകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=DCB&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/buddhane-erinja-kallu-by-ravichandran-c.html|title=‘ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്’; ആയിരക്കണക്കിന് കോപ്പികൾ വിറ്റഴിഞ്ഞ കൃതി|access-date=2021-06-30|last=www.dcbooks.com|date=2019-03-06|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരം, യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ]] ഇംഗ്ലീഷ് അധ്യാപകനായിരുന്നു. നിലവിൽ കൊട്ടാരക്കര എഴുകോൺ ഗവ.പോളിടെക്നിക് കോളേജിൽ ഇംഗ്ലീഷ് അധ്യാപകനാണ്. ശാസ്ത്രചിന്ത, [[ദൈവം]], [[വിശ്വാസം]], [[നിരീശ്വരവാദം]], [[ജ്യോതിഷം]] എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ  അദ്ദേഹം സംവാദങ്ങൾ നടത്തിവരുന്നു&lt;ref name=മാധ്യമം വാർത്ത&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/essence-global-debate-1138211|title='മനുഷ്യൻ ധാർമിക ജീവിയോ?'|access-date=2023-04-05|last=www.madhyamam.com|date=2023-03-11|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thecue.in/popular-read/c-ravichandran-on-islamophobhia-madhyamam-weekly|title=ഇസ്ലാമോഫോബിയ, ഇസ്ലാമിസ്റ്റുകൾ കണ്ടെത്തിയ മതസംരക്ഷണപ്രവർത്തനമെന്ന് സി.രവിചന്ദ്രൻ|access-date=2024-02-05|last=CUE|first=THE|date=2020-08-29|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.metrovaartha.com/news/kerala/ravichandran-vachanspathi-to-debate-on-hindutva|title=ഹിന്ദുത്വ രാഷ്‌ട്രീയം: രവിചന്ദ്രനും സന്ദീപ് വചസ്പതിയും തമ്മിൽ സംവാദം|access-date=2024-02-05|last=Desk|first=M. V.|date=2023-09-23|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Oct/02/kerala-litmus-23-conference-sees-debate-on-hindutva-politics-neoliberalism-2620012.html|title=Kerala: Litmus-23 conference sees debate on Hindutva politics, neoliberalism|access-date=2024-02-05|last=Service|first=Express News|date=2023-10-02|language=en}}&lt;/ref&gt;. രാഷ്ട്രീയമായി  [[സംഘ് പരിവാർ|സംഘപരിവാർ]] ആശയങ്ങളോട് യോജിച്ചു പോകുന്ന നിലപാടുകൾ ആണ് രവിചന്ദ്രൻ പൊതുവെ സ്വീകരിച്ചു കണ്ടിട്ടുള്ളത് എന്ന് പല നാസ്തിക പ്രഭാഷകരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;Luca&quot;/&gt;&lt;ref name=KJD/&gt;എന്നാൽ സംഘപരിവാർ  രാഷ്ട്രീയത്തെയും ഹിന്ദുത്വ ആശയങ്ങെളയും എതിർത്തുള്ള ലേഖനങ്ങൾ രവിചന്ദ്രൻ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecue.in/popular-read/c-ravichandran-on-islamophobhia-madhyamam-weekly|title=ഇസ്ലാമോഫോബിയ, ഇസ്ലാമിസ്റ്റുകൾ കണ്ടെത്തിയ മതസംരക്ഷണപ്രവർത്തനമെന്ന് സി.രവിചന്ദ്രൻ|access-date=2024-02-07|last=CUE|first=THE|date=2020-08-29|language=ml|quote=ഹിന്ദുത്വ എന്നത് അമിത ദേശീയത തന്നെയാണ്. മതപരമായ ആശയമൊന്നുമല്ല. പക്ഷേ ഇന്ന് ഹിന്ദുത്വ എന്ന് പറയുന്നത് ഹിന്ദു മതമാണ്. അതിൽ ദേശീയത ഉണ്ട്. ശബരിമലയിൽ വന്നത് ഹിന്ദുത്വ അല്ല, ഹിന്ദുമതമാണ്. വിശ്വാസ സംരക്ഷണമാണ് അല്ലാതെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര സംരക്ഷണമല്ല. ബി.ജെ.പി ചാതുർവർണ്യം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നതെങ്കിൽ മഹാഭൂരിപക്ഷം ഹിന്ദുക്കളും അതിന് പുറത്തുപോകേണ്ടിവരും. എല്ലാ മതങ്ങളും മനുഷ്യന് ഭീഷണിയാണ്.ഇന്ത്യയിൽ ഹിന്ദുത്വശക്തികൾ ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണി പ്രധാനം തന്നെയാണ്. അവർക്കെതിരെയുള്ള സമരങ്ങൾ പ്രസക്തമാണ്. പക്ഷെ അത് അവർക്കെതിരെയുള്ള സമരമാണോ അവരെ പാലൂട്ടി വളർത്തലാണോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. കേരളത്തിൽ ഇടതു കക്ഷികൾ ചെയ്യുന്നു എന്നവകാശപെടുന്ന വർഗ്ഗീയവിരുദ്ധ സമരങ്ങൾ സംഘപരിവാർ പോഷണപ്രവർത്തനമായി പലപ്പോഴും മാറുന്നുണ്ട്.}}&lt;/ref&gt; . കൂടാതെ ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരെ, ഹിന്ദുത്വ രാഷ്‌ട്രീയ വക്താക്കളുമായി, സംവാദങ്ങളും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metrovaartha.com/news/kerala/ravichandran-vachanspathi-to-debate-on-hindutva|title=ഹിന്ദുത്വ രാഷ്‌ട്രീയം: രവിചന്ദ്രനും സന്ദീപ് വചസ്പതിയും തമ്മിൽ സംവാദം|access-date=2024-02-07|last=Desk|first=M. V.|date=2023-09-23|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Oct/02/kerala-litmus-23-conference-sees-debate-on-hindutva-politics-neoliberalism-2620012.html|title=Kerala: Litmus-23 conference sees debate on Hindutva politics, neoliberalism|access-date=2024-02-07|last=Service|first=Express News|date=2023-10-02|language=en}}&lt;/ref&gt; 

=== ജീവിതരേഖ ===
കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കൊട്ടാരക്കരക്കടുത്ത് [[പവിത്രേശ്വരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പവിത്രേശ്വരത്ത്]] 1970 ൽ ജനനം.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dcbookstore.com/authors/ravichandran-c|title=Author details|access-date=2023-04-04|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]}}&lt;/ref&gt; മുഖത്തല സെന്റ്  ജൂഡ് ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്നും [[എസ്.എസ്.എൽ.സി.]] പൂർത്തിയാക്കിയതിനു ശേഷം ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിൽ ബി.എ.നേടി. തുടർന്ന് [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യം, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രമീമാംസ, ചരിത്രം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, തത്വശാസ്ത്രം, വാണിജ്യം, മലയാള സാഹിത്യം, പൊതുഭരണം എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദം നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{better}}

== ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ==
കേരള സർക്കാരിന്റെ കൊളീജിയെറ്റ് എഡ്യുക്കേഷൻ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെൻറ്റിൽ അസോസിയറ്റ് പ്രൊഫസർ ആയി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. പത്ത് വർഷത്തിലധികം [[കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ]] ഓഫീസിൽ (1996-2006) പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗവൺമെൻ്റ്  കോളെജ് മൂന്നാർ, ഗവൺമെന്റ് കോളെജ് നെടുമങ്ങാട്, യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളെജ് തിരുവനന്തപുരം (2007-2017), ഗവ.വിമൻസ് കോളെജ് തിരുവനന്തപുരം (2017-2020) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലിഷ് അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി നോക്കിയിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ, 2020 സെപ്റ്റംബർ 4 മുതൽ, കൊല്ലം ജില്ലയിലെ എഴുകോൺ ഗവൺമെന്റ്  പോളിടെക്നിക് കോളെജിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു.

== പ്രവർത്തന മേഖല ==
സ്വതന്ത്രചിന്ത, നിരീശ്വരവാദം, ശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ആയിരത്തിലധികം പ്രഭാഷണങ്ങളും, ഇരുപത്തിയഞ്ചിലധികം പരസ്യസംവാദങ്ങളും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. സമാന വിഷയങ്ങളിലായി പതിനേഴ് പുസ്തകങ്ങൾ രചിച്ചു. സ്വതന്ത്രചിന്താമേഖലയിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഇദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധ ന്യൂറോളജിസ്റ്റായ [[വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ|ഡോ.വിളയന്നൂർ എസ്. രാമചന്ദ്രൻ]] രചിച്ച ''Tell tale brain'' എന്ന ശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥം മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്തി. ഇതിന് കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ കൗൺസിൽ ഏർപ്പെടുത്തിയ യുവ ശാസ്ത്ര എഴുത്തുകാരനുള്ള പുരസ്കാരം 2017 ൽ ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/science-literature-award-2016-announced.html|title=Award|access-date=2020-08-06|date=|website=|publisher=|archive-date=2017-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171030155332/http://www.dcbooks.com/science-literature-award-2016-announced.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വിഖ്യാത ബ്രിട്ടീഷ് പരിണാമശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ്|റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസിന്റെ]] ''The god delusion'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തെ ആസ്പദമാക്കി രവിചന്ദ്രൻ രചിച്ച ''നാസ്തികനായ ദൈവം'', [[റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ്|റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസിന്റെ]] തന്നെ ''The greatest show on earth'' എന്ന പരിണാമശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ വിവർത്തനമായ ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ദൃശ്യവിസ്മയം, ഭഗവദ്ഗീത വിമർശനമായ ''ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/buddhane-erinja-kallu-by-ravichandran-c.html|title=Dc books|access-date=2020-08-06|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;, വാസ്തുശാസ്ത്ര വിമർശനഗ്രന്ഥമായ ''വാസ്തുലഹരി'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/vasthulahari-chooshanathinte-kannimoolakal-by-ravichandran-c.html|title=Vasthulahari|access-date=2020-08-06|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt; ജ്യോതിഷ വിമർശനമായ ''പകിട 13'', ''മൃത്യുവിന്റെ വ്യാകരണം'', ജൈവകൃഷിയുടെ അശാസ്ത്രീയത വിശകലനംചെയ്യുന്ന ''കാർട്ടറുടെ കഴുകൻ'' (സഹരചയിതാവ് ഡോ. കെ.എം.ശ്രീകുമാർ), പശുരാഷ്ട്രീയവും ജനക്കൂട്ട അക്രമവും പ്രമേയമാക്കി രചിച്ച ''ബീഫും ബിലീഫും'' തുടങ്ങിയവയാണ് മറ്റ് പ്രധാന കൃതികൾ.

=== എഴുതിയ പുസ്തകങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
! പുസ്തകം
! പ്രസാധകർ
! വർഷം
|-
|ആദാമിന്റെ പാലവും രാമന്റെ സേതുവും
|[[മൈത്രി ബുക്സ്|മൈത്രി ബുക്സ്]]
|2007
|-
|നാസ്തികനായ ദൈവം
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2009
|-
|മൃത്യുവിന്റെ വ്യാകരണം
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2011
|-
|ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ദൃശ്യവിസ്മയം: പരിണാമത്തിന്റെ തെളിവുകൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2012
|-
|പകിട 13: ജ്യോതിഷഭീകരതയുടെ മറുപുറം
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2013
|-
|ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്: ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ഭാവാന്തരങ്ങൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2014
|-
|ചുംബിച്ചവരുടെ ചോര: ചുംബന സമരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം
|[[മൈത്രി ബുക്സ്|മൈത്രി ബുക്സ്]]
|2015
|-
|വാസ്തുലഹരി: ചൂഷണത്തിന്റെ കന്നിമൂലകൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2015
|-
|ബീഫും ബിലീഫും
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2015
|-
|മസ്തിഷ്കം കഥ പറയുന്നു (വിവർത്തനം)
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2016
|-
|രവിചന്ദ്രന്റെ സംവാദങ്ങൾ
|ഡോൺ ബുക്ക്സ്, കോട്ടയം
|2016
|-
|അമ്പിളിക്കുട്ടന്മാർ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2016
|-
|വെളിച്ചപ്പാടിന്റെ ഭാര്യ: അന്ധവിശ്വാസത്തിൻ്റെ അറുപത് മലയാള വർഷങ്ങൾ
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2017
|-
|കാർട്ടറുടെ കഴുകൻ
(Co-Author: Dr KM Sreekumar)
|[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി സി ബുക്സ്]]
|2017
|-
|വിവേകാനന്ദൻ ഹിന്ദു മിശിഹയോ?
|[[മൈത്രി ബുക്സ്|മൈത്രി ബുക്‌സ്]]
|2018
|-
|സ്വപ്നാടനത്തിൽ ഒരു ജനത
|ഇൻസൈറ്റ് പബ്ലിക്ക
|2019
|-
|വെടിയേറ്റ വൻമരം
|ഡോൺ ബുക്ക്സ്, കോട്ടയം
|2021
|}

=== സംവാദങ്ങൾ ===
വിവിധ മതങ്ങളെ വിമർശിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ രവിചന്ദ്രൻ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരുമായി നിരന്തരം സംവാദങ്ങൾ നടത്തിവരുന്നു&lt;ref name=&quot;മാധ്യമം&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

== പുരസ്കാരങ്ങൾ ==
* ജി. എൻ. പിള്ള അവാർഡ് (കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമി എൻഡോവ്മെന്റ് പുരസ്കാരം) 2016 -''ബുദ്ധനെ എറിഞ്ഞ കല്ല്, ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ഭാവാന്തരങ്ങൾ''&lt;ref&gt;{{cite web |title=സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു;   എകെജിയുടെ ജീവചരിത്രത്തിനും പുരസ്‌കാരം |url=https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2018/feb/21/%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF-%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B4%AE%E0%B4%BF-%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%A1%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%8D-%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%96%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81---%E0%B4%8E%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9C%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%81%E0%B4%82-%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%82-17346.html |website=www.samakalikamalayalam.com |date=21 February 2018}}&lt;/ref&gt;
* പ്രൊഫ. ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി ഫൗണ്ടേഷൻ്റെ ശാസ്ത്രബോധം പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന യുവ എഴുത്തുകാരനുള്ള പുരസ്‌കാരം 2017&lt;ref&gt;{{cite news |title=പ്രൊഫ. ജോസഫ് മുണ്ടശേരി പുരസ്‌കാരം വൈശാഖന്; പ്രൊഫ. സി രവിചന്ദ്രന് യുവ എഴുത്തുകാരനുള്ള പുരസ്‌കാരം |url=https://www.kairalinewsonline.com/2017/01/21/91322.html |work=Kairali News {{!}} Kairali News Live l Latest Malayalam News |date=21 January 2017}}&lt;/ref&gt;

==വിവാദങ്ങൾ==
ജാതിവ്യവസ്ഥ, സംവരണം, സ്ത്രീസമത്വം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ നാസ്തികരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ വലതുപക്ഷ നിലപാടുകൾ രവിചന്ദ്രൻ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് പലപ്പോഴും ഹിന്ദുത്വ നിലപാടുകളോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതായി കേരളത്തിലെ നാസ്തിക-യുക്തിവാദി ചിന്തകർ വിലയിരുത്തുന്നുണ്ട്&lt;ref name=&quot;Luca&quot;&gt;{{Cite web|url=https://luca.co.in/freethinkers-movement-in-kerala/|title=കേരളത്തിലെ സ്വതന്ത്രചിന്തയുടെ പരിണാമം|access-date=2023-04-11|last=exceditor|date=2021-02-27|language=ml|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705063547/https://luca.co.in/freethinkers-movement-in-kerala/}}&lt;/ref&gt;. മഹാത്മാഗാന്ധി, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരെ ആക്ഷേപഹാസ്യ രൂപേണ വിലയിരുത്തിയതും പരക്കെ വിമർശിക്കപ്പെട്ടു. ഗാന്ധിവധം സംബന്ധിച്ച പ്രഭാഷണത്തിൽ ഗോദ്സെയുടെ പക്ഷത്ത് നിന്ന് രവിചന്ദ്രന്റെ വാദങ്ങൾ വിവാദമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു&lt;ref name=&quot;Luca&quot;/&gt;&lt;ref name=KJD&gt;{{Cite web|url=https://truecopythink.media/index.php/ravichandrans-brand-of-nationalism-will-only-benefit-extreme-right-wing-k-jayadevan-writes|title=എന്തുകൊണ്ട് രവിചന്ദ്രൻ സി. വിമർശിക്കപ്പെടണം? {{!}} കെ. ജയദേവൻ​ {{!}} TrueCopy Think|access-date=2023-04-11|language=ml|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131073003/https://truecopythink.media/society/ravichandrans-brand-of-nationalism-will-only-benefit-extreme-right-wing-k-jayadevan-writes|archive-date=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;.

കേരളത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭയക്കുന്നത് ഇസ്ലാമിനെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെയും ആണെന്ന പരാമർശം വിവാദത്തിനിടയാക്കിയിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/c-ravichandran-explanation-to-controversial-statement-1081199|title='പറഞ്ഞത് കേരളത്തിലെ കാര്യം; മൂന്നാമതായി മാത്രമേ ബി.ജെ.പിയെയും സംഘ്പരിവാറിനെയും ഭയക്കേണ്ടതുള്ളൂ'|access-date=2024-02-05|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2022-10-04|language=ml}}&lt;/ref&gt;

ഇസ്ലാമോഫോബിയ എന്ന പ്രയോഗത്തെ പൂർണമായും നിരാകരിച്ചുള്ള നിലപാടാണ് ഇദ്ദേഹം എടുത്തുകാണാറുള്ളത്  ഇസ്ലാമോഫോബിയ വിമർശനങ്ങളിൽനിന്ന്  മതത്തെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു അടവാണ് എന്നാണ് ഇദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecue.in/popular-read/c-ravichandran-on-islamophobhia-madhyamam-weekly|title=ഇസ്ലാമോഫോബിയ, ഇസ്ലാമിസ്റ്റുകൾ കണ്ടെത്തിയ മതസംരക്ഷണപ്രവർത്തനമെന്ന് സി.രവിചന്ദ്രൻ|access-date=2024-02-05|last=CUE|first=THE|date=2020-08-29|language=ml}}&lt;/ref&gt;

ചെങ്കിസ്ഖാനെ കുറിച്ച് രവിചന്ദ്രൻ നടത്തിയ ഒരു വീഡിയോ പ്രഭാഷണത്തിലെ പരാമർശങ്ങൾ വിവാദത്തിനിടയാക്കുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.southlive.in/video-story/c-ravichandran-makes-zhengiz-khan-muslim-invader|title=ചെങ്കിസ് ഖാനെ ജിഹാദിയാക്കി സി. രവിചന്ദ്രൻ !|access-date=2023-04-11|last=Rawther|first=Salih|language=ml|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416150046/https://www.southlive.in/video-story/c-ravichandran-makes-zhengiz-khan-muslim-invader|archive-date=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;. ചെങ്കിസ്ഖാൻ ഒരു മുസ്ലിമായിരുന്നു എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രൂരതകൾ ഇസ്‌ലാം പ്രചരിപ്പിക്കാനായിരുന്നെന്നും പറഞ്ഞതാണ് വിവാദങ്ങൾക്കിടയാക്കിയത്{{Ref_label|ക|ക|none}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/features/who-was-genghis-khan-was-he-a-muslim-the-history-of-genghis-khan-80810|title=Who was Genghis Khan Was he a muslim Know the history of genghis khan {{!}} ചരിത്രം പറഞ്ഞ ചെങ്കിസ് ഖാൻ ആര്? ഏതാണ് ചെങ്കിസ് ഖാന്റെ മതം? {{!}} World News in Malayalam|access-date=2024-01-31|date=2022-11-15|archive-date=2022-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115102759/https://zeenews.india.com/malayalam/features/who-was-genghis-khan-was-he-a-muslim-the-history-of-genghis-khan-80810|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;. ഈ വീഡിയോ പിന്നീട് ഒഴിവാക്കേണ്ടി വന്നു.

===കുറിപ്പുകൾ===
''ക'''.{{Note_label|ക|ക|none}}അതിശൈത്യത്തിൽ പോലും റഷ്യ കീഴടക്കുക എന്ന മഹത്തായ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കിയ വ്യക്തിയായിരുന്നു ചെങ്കിസ്ഖാൻ. ഇന്നത്തെ ആഫ്രിക്കയുടെ ഇരട്ടിയുണ്ടായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്രാജ്യം. അമ്പെയ്ത്ത്, കുതിരപ്പട്ടാളം തുടങ്ങിയവയിൽ യൂറോപ്യൻസിനെ അവർ അതിശയിപ്പിച്ചിരുന്നു. എതിരാളികളുടെ കണ്ണുനീരിൽ, ചോരയിൽ കുളിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു ചെങ്കിസ്ഖാൻ. ജീവനോടെ ആളുകളുടെ തൊലിയുരിക്കുക തുടങ്ങി എത്രമാത്രം ക്രൂരത ചെയ്യാമോ അതെല്ലാം ചെയ്തു. ഇസ്‌ലാമിലേക്കുള്ള മതപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായി പല ക്രൂരതകൃത്യങ്ങളും ചെയ്തു എന്നാണ് പറയുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/c-ravichandran-video-on-genghis-khan-925655|title=ചെങ്കിസ്ഖാൻ മുസ്‍ലിമെന്ന് യുക്തിവാദി നേതാവ് രവിചന്ദ്രൻ; പരിഹസിച്ച് സോഷ്യൽ മീഡിയ: അറിയാം ചെങ്കിസ്ഖാനെയും രവിചന്ദ്രനെയും {{!}} c ravichandran video on genghis khan {{!}} Madhyamam|access-date=2024-01-31|date=2022-02-04|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204054840/https://www.madhyamam.com/kerala/c-ravichandran-video-on-genghis-khan-925655|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

അതിലെ വസ്തുതാപരമായ തെറ്റുകൾ ആളുകൾ ചൂണ്ടി കാണിച്ചപ്പോൾ പിന്നീട് ചെങ്കിസ്ഖാൻ മുസ്ലിം അല്ലായിരുന്നു എന്നും, അത് തെറ്റ് പറ്റിയത് ആണ് എന്നും അദ്ദേഹത്തിന് തിരുത്തി പറയേണ്ടി വന്നു{{തെളിവ്}}.

== കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ==
# [https://ravichandranc.com// രവിചന്ദ്രൻ്റെ വെബ് സൈറ്റ്]

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == 
* http://www.dcbooks.com/interview-with-c-ravichandran.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826213956/http://www.dcbooks.com/interview-with-c-ravichandran.html |date=2016-08-26 }} 
*{{cite web | url=http://luca.co.in/budhane-erinja-kallu-review/ | title= ലൂക്ക ഓൺലൈൻ മാസികയിൽ പുസ്തക പരിചയം}}
*{{cite web | url=http://www.onmalayalam.com/stories/mathasanamminister-shailaja-ravichandranrationalism | title=മതാസനം - വിമർശന ലേഖനം | access-date=2016-08-15 | archive-date=2018-06-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180605213157/http://www.onmalayalam.com/stories/mathasanamminister-shailaja-ravichandranrationalism | url-status=dead }}


{{DEFAULTSORT:Ravichandran, C}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ യുക്തിവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എഴുത്തുകാർ - അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദ പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രഭാഷകർ]]</text>
      <sha1>fmwtvo82ws0csi7intonw1j3ywwew7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റേച്ചൽ സേജ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532483</id>
    <revision>
      <id>4615559</id>
      <parentid>4595316</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15821" sha1="orq9iv3r5ih3y70md0xzhuw6b09nc49" xml:space="preserve">{{prettyurl|Rachael Sage}}
{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| name             = റേച്ചൽ സേജ്
| image            = Rachael Sage New Headshot.jpg
| caption          = 
| image_size       = 240px
| background       = solo_singer
| birth_name       = 
| alias            = 
| origin           = 
| birth_date       = {{Birth date and age|1971|11|21}}
| birth_place      = [[Port Chester, New York|പോർട്ട് ചെസ്റ്റർ]], [[New York (state)|NY]], US
| death_date       = 
| death_place      = 
| instrument       = വോക്കൽസ്, പിയാനോ, [[Electronic keyboard|കീബോർഡ്]], [[hammond organ|ഹാമണ്ട് ഓർഗൻ]], ഗിത്താർ
| genre            = പോപ്പ്, [[Folk music|Folk]], റോക്ക്
| occupation       = ഗായിക, ഗാനരചയിതാവ്, നിർമ്മാതാവ്, കവയിത്രി, എഴുത്തുകാരി, വിഷ്വൽ ആർട്ടിസ്റ്റ്
| years_active     = 1995–സജീവം
| label            = {{URL|www.mpressrecords.com/}}
| associated_acts  = 
| website          = {{URL|www.rachaelsage.com/}}
}}
ഒരു അമേരിക്കൻ ഗായികയും ഗാനരചയിതാവും മൾട്ടി ഇൻസ്ട്രുമെന്റലിസ്റ്റും റെക്കോർഡ് നിർമ്മാതാവും കവയിത്രിയും ന്യൂയോർക്കിലെ പോർട്ട് ചെസ്റ്ററിൽ നിന്നുള്ള വിഷ്വൽ ആർട്ടിസ്റ്റുമാണ് '''റേച്ചൽ സേജ്.''' അവർ [[Independent record label|ഇൻഡി ലേബൽ]] എംപ്രസ് റെക്കോർഡ്സിന്റെ സ്ഥാപകയുമാണ്. സേജ് പതിനാല് സോളോ സ്റ്റുഡിയോ ആൽബങ്ങൾ പുറത്തിറക്കി. അവരുടെ പ്രകടനങ്ങൾ സംഗീതത്തെ പാട്ടിനുമിടയിൽ സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു. പെർഫോർമിങ് സോങ്റൈറ്റർ മാഗസിൻ കഴിഞ്ഞ 15 വർഷത്തെ മികച്ച 100 സ്വതന്ത്ര കലാകാരന്മാരിൽ ഒരാളായി സേജ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://performingsongwriter.com/articles-interviews/indie-artist-music/indie-100/|title=The Indie 100|journal=Performing Songwriter|issue=Issue 110|date=June 2008|url-access=subscription|accessdate=September 21, 2020}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== ജീവിതരേഖ ==
=== ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ===
ന്യൂയോർക്കിലെ പോർട്ട് ചെസ്റ്ററിലാണ് സേജ് ജനിച്ചത്. സംഗീതത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിന് മുമ്പ് അവർ നാടകവും ബാലെയും പഠിച്ചു. സ്വയം ശിക്ഷിതയായ പിയാനിസ്റ്റായ സേജിനെ മാതാപിതാക്കളുടെ ഡൂ-വോപ്പ്, ബീറ്റിൽസ് റെക്കോർഡുകൾ, [[ബ്രോഡ്‍വേ നാടകവേദി|ബ്രോഡ്‌വേ]] കാസ്റ്റ് ആൽബങ്ങൾ എന്നിവ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു. ഒരു ബാറ്റ് മിറ്റ്‌സ്വാ സമ്മാനമായി ലഭിച്ച നാല് ട്രാക്ക് റെക്കോർഡിംഗ് സിസ്റ്റത്തിൽ അവർ ഡെമോകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ജൂനിയർ ഹൈസ്കൂളിൽ, സേജ് [[School of American Ballet|സ്കൂൾ ഓഫ് അമേരിക്കൻ ബാലെയിൽ]] പ്രവേശനം നേടി. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.artist.vision/rachael-sage|title=Rachael Sage – Bio|website=Artist Vision|accessdate=September 21, 2020|archive-date=2016-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917141200/http://www.artist.vision/rachael-sage|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;സേജ് [[Stanford University|സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് നാടകത്തിൽ ബിരുദം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://forward.com/culture/5861/sage-for-the-ages/|title=Sage for the Ages|last=Saval|first=Malina|website=Forward.com|date=June 18, 2004|accessdate=September 21, 2020}}&lt;/ref&gt;ഒരു വർഷക്കാലം അവർ [[Actors Studio|ആക്ടേഴ്സ് സ്റ്റുഡിയോ]] എംഎഫ്എ പ്രോഗ്രാമിലായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.originalexpressgaynews.com/issue139/Q139.pdf|title=Rachael Sage: Music's Best-Kept Secret|last=Damiano|first=Mary|website=Q Magazine|date=July 28, 2003|accessdate=September 21, 2020|archive-date=2022-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124160928/http://www.originalexpressgaynews.com/issue139/Q139.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ന്യൂയോർക്ക് ടാലന്റ് സെർച്ചിലെ അവരുടെ പ്രകടനം 1999 ലിലിത്ത് മേളയിലെ വില്ലേജ് സ്റ്റേജിൽ ഇടം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hay|first1=Carla|title=Sage Advice|journal=Billboard|date=August 7, 1999|page=18|url=https://books.google.com/books?id=mAgEAAAAMBAJ&amp;pg=PA18}}&lt;/ref&gt;
== കരിയർ ==
1996 ഏപ്രിൽ 23 ന് സേജ് തന്റെ ആദ്യ സ്റ്റുഡിയോ ആൽബമായ [[Morbid Romantic|മോർബിഡ് റൊമാന്റിക്]] സ്വന്തം റെക്കോർഡ് ലേബലായ എംപ്രസ് റെക്കോർഡ്സിൽ പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/morbid-romantic-mw0000243722|title=Rachael Sage – Morbid Romantic|last=Phares|first=Heather|website=[[AllMusic]]|accessdate=September 21, 2020}}&lt;/ref&gt;സേജിന്റെ [[Ballads &amp; Burlesque|ബല്ലാഡ്‌സ് &amp; ബർ‌ലസ്ക്യൂ]] ആൽബത്തിലെ &quot;സാക്രിഫൈസ്&quot; എന്ന ഗാനം 2005 ലെ 4th ആനുവൽ [[Independent Music Awards (IMAs)|ഇൻഡിപെൻഡന്റ് മ്യൂസിക് അവാർഡിൽ]] ബെസ്റ്റ് ഫോൽക്/സിങർ-സോങ്റൈറ്റർ സോങ് ആയി തെരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു.

1996 ഏപ്രിൽ 23-ന്, സേജ് തന്റെ ആദ്യ സ്റ്റുഡിയോ ആൽബമായ മോർബിഡ് റൊമാന്റിക്, എം‌പ്രസ്സിൽ പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/morbid-romantic-mw0000243722|title=Rachael Sage – Morbid Romantic|last=Phares|first=Heather|website=[[AllMusic]]|access-date=September 21, 2020}}&lt;/ref&gt;അവർ നാല് തവണ യൂറോപ്പ് പര്യടനം നടത്തുകയും നാല് ആൽബങ്ങൾ കൂടി പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Stanford 2004&quot;&gt;{{cite magazine |url=https://stanfordmag.org/contents/so-you-wanna-be-a-rock-star |title=So You Wanna Be A Rock Star |date=July–August 2004 |last=Batte |first=Summer Moore |magazine=Stanford Magazine |publisher=[[Stanford University]] |access-date=April 14, 2022}}&lt;/ref&gt; For one year, she was in the [[Actors Studio]] MFA program.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Damiano |first=Mary |date=July 28, 2003 |title=Rachael Sage: Music's Best-Kept Secret |url=http://www.originalexpressgaynews.com/issue139/Q139.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124160928/http://www.originalexpressgaynews.com/issue139/Q139.pdf |archive-date=January 24, 2022 |access-date=September 21, 2020 |website=Q Magazine}}&lt;/ref&gt;

ബല്ലാഡ്സ് &amp; ബർലെസ്‌ക്യൂ എന്ന ആൽബത്തിലെ 2004-ലെ &quot;സാക്രിഫൈസ്&quot; എന്ന ഗാനത്തിന്, 2005-ലെ നാലാമത് വാർഷിക ഇൻഡിപെൻഡന്റ് മ്യൂസിക് അവാർഡുകളിൽ സേജ് മികച്ച നാടോടി/ഗായക-ഗാനരചയിതാവിനുള്ള ഗാനം നേടി.&lt;ref name=&quot;Past IMA Programs&quot;&gt;{{cite web|title=Past IMA Programs|url=https://independentmusicawards.com/artist/past-ima-programs/|website=[[Independent Music Awards (IMAs)]]|access-date=September 21, 2020|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517164722/https://independentmusicawards.com/artist/past-ima-programs/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഡെലൻസി സ്ട്രീറ്റ് ആൽബത്തിലെ &quot;ബ്രേവ് മിസ്റ്റേക്ക്&quot; 2011-ലെ പത്താം വാർഷിക ഇൻഡിപെൻഡന്റ് മ്യൂസിക് അവാർഡിൽ മികച്ച കഥാഗാനമായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Past IMA Programs&quot; /&gt;അതേ വർഷം, ഏഴാമത് വാർഷിക ഔട്ട്‌മ്യൂസിക് അവാർഡുകളിൽ &quot;ഹോപ്‌സ് ഔട്ട്‌പോസ്റ്റ്&quot; എന്ന ഗാനത്തിന് സേജ് മികച്ച നിർമ്മാതാവായി.&lt;ref name=&quot;OutMusic Winners&quot;&gt;{{cite web|title=Winners from Monday night's OutMusic Awards|url=https://dallasvoice.com/winners-nights-outmusic-awards/|website=[[Dallas Voice]]|date=May 24, 2011|access-date=September 21, 2020}}&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
സേജിന്റെ സഹോദരി എലിസബത്ത് ന്യൂയോർക്കിലെ ഒരു ചലച്ചിത്ര നിരൂപകയും കുട്ടികളുടെ പുസ്തക രചയിതാവുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Weitzman |first=Elizabeth |url=https://www.google.com/books/edition/Renegade_Women_in_Film_and_TV/eeKCDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA125&amp;printsec=frontcover |title=Renegade Women |date=2019 |publisher=Crown Publishing Group |isbn=9780525574545 |page=125 |quote=Acknowledgments: Much love and gratitude to all my family, including my parents, Stuart and Jane Weitzman, who raised me to admire renegade women, and my sister, Rachael Sage, who has always been one.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nyfcc.com/membership/elizabeth-weitzman/ |title=Elizabeth Weitzman |website=[[New York Film Critics Circle]] |access-date=April 14, 2022}}&lt;/ref&gt;

1990-കളുടെ മധ്യത്തിൽ ബൈസെക്ഷ്വലായി തന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ അടുത്തേക്ക് വന്നതായി സേജ് 2020-ൽ കർവ് മാസികയോട് പറഞ്ഞു. തന്റെ പാട്ടുകൾ &quot;പുരുഷന്മാരെയും സ്ത്രീകളെയും സ്നേഹിച്ചതുൾപ്പെടെയുള്ള ജീവിതാനുഭവങ്ങളുടെ മുഴുവൻ ശ്രേണിയും&quot; ചിത്രീകരിക്കുന്നുവെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.&lt;ref name=Curve2020&gt;{{cite magazine |url=https://www.curvemag.com/blog/interviews/hot-licks-rachael-sage/ |title=Hot Licks: Rachael Sage |author=Staff |date=November 14, 2020 |magazine=[[Curve (magazine)|Curve]] |access-date=April 14, 2022}}&lt;/ref&gt;എൽജിബിടി അക്കാദമി ഓഫ് റെക്കോർഡിംഗ് ആർട്‌സ് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച ഔട്ട്‌മ്യൂസിക് അവാർഡുകൾ ഒന്നിലധികം തവണ നേടിയ, എൽജിബിടി കമ്മ്യൂണിറ്റി സേജിനെ ആഘോഷിച്ചു. 2016-ൽ, സ്വവർഗ്ഗാനുരാഗികൾക്കെതിരായ വിദ്വേഷ കുറ്റകൃത്യമായ ഒർലാൻഡോ നിശാക്ലബ് വെടിവയ്പ്പിലെ ഇരകളെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ഒരു ബെനിഫിറ്റ് കൺസേർട്ട് നിർമ്മിക്കുന്നതിനായി അവർ സെലിസ്റ്റ് ഡേവ് എഗ്ഗറുമായി ചേർന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.edgemedianetwork.com/story.php?ch=entertainment&amp;sc=music&amp;id=201420&amp;rachael_sage_charity_song_and_concert_benefits_orlando_lgbt_community |title=Rachael Sage Charity Song and Concert Benefits Orlando LGBT Community |date=July 25, 2016 |website=Edge Media Network |access-date=April 14, 2022 |archive-date=2023-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316072126/https://www.edgemedianetwork.com/story.php?ch=entertainment&amp;sc=music&amp;id=201420&amp;rachael_sage_charity_song_and_concert_benefits_orlando_lgbt_community |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2018-ൽ, സേജ് ഗർഭാശയ അർബുദത്തിന് ചികിത്സിച്ചു; രണ്ട് വർഷത്തിന് ശേഷം, ലിസ ലോബ്, പോള കോൾ എന്നിവരും മറ്റും അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ക്യാൻസറിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഒരു ഓൺലൈൻ ബെനിഫിറ്റ് കൺസേർട്ട് സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ അവൾ ആശ്വാസത്തിലായിരുന്നു. കൊവിഡ്-19 പാൻഡെമിക് സമയത്ത് സേജ് കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ ന്യൂ ഹേവനിൽ താമസിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bostonherald.com/2020/09/19/singer-songwriter-rachael-sage-gathers-stars-for-online-cancer-event/ |title=Singer/songwriter Rachael Sage gathers stars for online cancer event  |last=Milano |first=Brett |date=September 19, 2020 |newspaper=[[Boston Herald]] |access-date=April 15, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.njarts.net/rachael-sage-to-host-online-cancer-fundraiser-with-lisa-loeb-paula-cole-and-others/ |title=Rachael Sage to host online cancer fundraiser with Lisa Loeb, Paula Cole and others  |last=Stagoff |first=Cindy |date=September 9, 2020 |website=NJ Arts |access-date=April 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
{{Commons category|Rachael Sage}}
* [http://www.rachaelsage.com/ Official website]
* [http://www.facebook.com/rachaelsagepage Rachael Sage] on Facebook
* [http://www.twitter.com/rachaelsage Rachael Sage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126134130/http://twitter.com/rachaelsage |date=2021-01-26 }} on Twitter
* [http://www.youtube.com/rachaelsage Rachael Sage] on YouTube
* [http://www.mpressrecords.com/ MPress Records]

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:ജൂത നാടോടി ഗായകർ]]</text>
      <sha1>orq9iv3r5ih3y70md0xzhuw6b09nc49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാഗി ബോർഗ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539525</id>
    <revision>
      <id>4615253</id>
      <parentid>4556391</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9119" sha1="fonu0rj6ncsxgmpee9txa4jtub8qg3n" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maggie Borg}}
[[File:Maggie Borg.JPG|300px|thumb|Maggie Borg at home in Zebbug (1993)]]
പരിസ്ഥിതി, സാമൂഹിക അവകാശങ്ങൾക്കായുള്ള ഒരു മാൾട്ടീസ് പ്രവർത്തകയായിരുന്നു '''മാഗി ബോർഗ്''' (1952–2004).
== പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തക ==
മാഗി ബോർഗ് ഒരു പ്രമുഖ മാൾട്ടീസ് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയായിരുന്നു. &lt;ref&gt;Sant, Toni (August 4, 2004), &quot;Goodbye Maggie&quot;. Toni Sant's blog, MaltaMedia [http://www.tonisant.com/blog/2004/08/goodbye-maggie.shtml]&lt;/ref&gt; [[of the Earth (Malta)|ഫ്രണ്ട്സ് ഓഫ് എർത്ത്]] (മാൾട്ട), ഗ്രീൻപീസ് മെഡിറ്ററേനിയൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ അവർ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140610085730/http://www.highbeam.com/doc/1P1-3688884.html Fishkoff, Sue (August 1, 1997), &quot;Rainbow Warriors&quot;. Jerusalem Post]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Borg, Steve (August 16, 2005), &quot;Failed Justification for demolition and enlargement of Sant’ Antnin&quot;. Malta Independent.[http://www.independent.com.mt/articles/2005-08-16/letters/failed-justification-for-demolition-and-enlargement-of-sant-antnin-79196/]&lt;/ref&gt; മാൾട്ടയിലും മെഡിറ്ററേനിയൻ രാജ്യങ്ങളിലും പുനരുപയോഗവും ഊർജ്ജവും വർദ്ധിപ്പിക്കുക, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രകൃതി സംരക്ഷണം എന്നിവയായിരുന്നു അവരുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ. &lt;ref&gt;Borg, Maggie, &quot;Have we really gone insane?&quot;. The Sunday Times (Malta), June 11, 2000, p. 8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.com.mt/articles/2009-05-03/opinions/an-inconvenient-truth-224273/ Borg, Steve (May 3, 2009), &quot;An Inconvenient Truth&quot;. Malta Independent]&lt;/ref&gt; ബോൾഗ് ശ്രദ്ധേയനായ മറ്റൊരു മാൾട്ടീസ് പ്രവർത്തകനായ [[Julian Manduca|ജൂലിയൻ മണ്ടുക്ക]]യുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചു. &lt;ref&gt;Malta Today (August 7, 2005), &quot;Julian Manduca remembered as annual award launched&quot;.{{cite web |url=http://www.maltatoday.com.mt/2005/08/07/julian_award.html |title=Archived copy |accessdate=2013-12-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216080644/http://www.maltatoday.com.mt/2005/08/07/julian_award.html |archivedate=2013-12-16 }}&lt;/ref&gt; മാൾട്ടീസ് റോക്ക് ബാൻഡ് ഡ്രിഫ്റ്റ് അവരുടെ ഗ്ലോബൽ വാർണിങ് ആൽബം രണ്ട് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർക്കും സമർപ്പിച്ചു.
== ജീവിതരേഖ ==
മാഗി ബോർഗ് 1952 ജനുവരി 14 ന് [[മാൾട്ട|മാൾട്ട]]യിലെ കോസ്പിക്കുവയിൽ ജനിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.maltamedia.com/news/2004/people.shtml |title=&quot;2004 Obituaries&quot;. Malta Media |access-date=2021-05-03 |archive-date=2005-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050111233848/http://www.maltamedia.com/news/2004/people.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 10 സഹോദരങ്ങളുള്ള ഒരു കുടുംബത്തിലെ മൂത്ത മകളായിരുന്നു മാഗി. കോസ്പികുവ പബ്ലിക് സ്കൂളിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡ്, ഷോപ്പ് അസിസ്റ്റന്റ്, സ്വയം തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന ഡിസൈനർ, ഗ്രീൻപീസിൽ ചേരുന്നതിന് മുമ്പ് കമ്പിളി സ്വെറ്റർ നിർമ്മാതാവ് എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. ബോർഗ് ചെറുപ്പത്തിൽത്തന്നെ വിവാഹം കഴിച്ചു. വിവാഹബന്ധം വേർപെടുത്തിയ ശേഷം അവർ സുഹൃത്തുക്കളെയും കുടുംബത്തിലെ ഇളയ അംഗങ്ങളെയും വളരെയധികം പിന്തുണച്ചു. ബോർഗ് നക്സക്സറിലും മോസ്റ്റയിലും താമസിച്ചു. ഒടുവിൽ സെബഗിൽ താമസമാക്കി. മാൾട്ട യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ പക്വതയുള്ള വിദ്യാർത്ഥിയായി വിദ്യാഭ്യാസം തുടർന്ന അവർ 1993 ൽ സോഷ്യോളജി, എൻവയോൺമെന്റൽ സ്റ്റഡീസിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ പാഠ്യപദ്ധതിക്കായി പരിസ്ഥിതി പഠനത്തിൽ ഒരു കോഴ്‌സ് വികസിപ്പിക്കുകയും സാൻ ആന്റൺ സ്‌കൂളിൽ സീനിയർ ക്ലാസുകൾ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ധ്യാപനത്തോടുള്ള അവരുടെ സമീപനത്തെ വിദ്യാർത്ഥികളും മാതാപിതാക്കളും ഒരുപോലെ വിലമതിച്ചു.&lt;ref&gt;Pisani, Louis, &quot;Appreciation, Maggie Borg&quot;. The Times (Malta), August 6, 2004, p. 37.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tanti Burlo, Elena, &quot;Maggie Borg&quot;. The Sunday Times (Malta), August 8, 2004, p. 62.&lt;/ref&gt; മാൾട്ട ഇൻഡിപെൻഡന്റ് കോളമിസ്റ്റ് ഡാഫ്‌നെ കരുവാന ഗലീഷ്യയെ ഉദ്ധരിച്ച്: മാറ്റ്സെക് (MATSEC) പരീക്ഷയിൽ അവരുടെ വിദ്യാർത്ഥികൾ 1 s, 2 s സ്കോർ നേടാൻ തുടങ്ങുന്നതുവരെ അവരുടെ രീതികൾ പാരമ്പര്യേതരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;Caruana Galizia, Daphne (November 2, 2008), &quot;Fine, upstanding, handsome and intelligent – that's right, we're not talking about Saviour Balzan&quot; (reply to comment &quot;Maryanne says&quot;, November 3, 2008). Daphne Caruana Galizia's Notebook [http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fdaphnecaruanagalizia.com%2F2008%2F11%2Ffine-upstanding-handsome-and-intelligent-thats-right-were-not-talking-about-saviour-balzan%2F&amp;name=Maggie+Borg&amp;showads=1&amp;lc=en-us&amp;lg=en&amp;rg=us&amp;rip=nl]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
മാഗി ബോർഗ് 2004 ഓഗസ്റ്റ് 3 ന് 52 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ സ്തനാർബുദത്തെത്തുടർന്ന് ഏകദേശം പത്തുവർഷത്തോളം രോഗത്തിനെതിരെ പോരാടിയ ശേഷം അന്തരിച്ചു. മാൾട്ട കാൻസർ ഫൗണ്ടേഷൻ പോലുള്ള വിവിധ വിഷയങ്ങളെ പിന്തുണച്ച് അവസാനം വരെ അവർ സജീവമായിരുന്നു. &lt;ref&gt;The Times of Malta (December 20, 2003), &quot;Cancer foundation aims to better radio therapy services&quot;.[http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fwww.timesofmalta.com%2Farticles%2Fview%2F20031220%2Flocal%2Fcancer-foundation-aims-to-better-radio-therapy-services.133918&amp;name=Maggie+Borg&amp;showads=1&amp;lc=en-us&amp;lg=en&amp;rg=us&amp;rip=nl]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; മരണത്തിന്റെ വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് Aboutmalta.com എന്ന വെബ്‌സൈറ്റിൽ അവരുടെ പേര് വർഷം തോറും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;Sant, Toni (August 2010), &quot;3. This Month in Maltese History&quot;. Aboutmalta.com [http://www.aboutmalta.com/newsletter/august-2010/]&lt;/ref&gt; 
==അവലംബം==
{{reflist}}

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:2004-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1952-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാൾട്ടീസ് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]]</text>
      <sha1>fonu0rj6ncsxgmpee9txa4jtub8qg3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിലിന്ദ് വസന്ത് കീർത്തനെ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542284</id>
    <revision>
      <id>4615319</id>
      <parentid>4107787</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13981" sha1="9ljm3rhd3uydtx9hhts2oa2ppaxujvj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = മിലിന്ദ് വസന്ത് കീർത്തനെ &lt;br&gt; Milind Vasant Kirtane
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_date         = 
| birth_place        = India
| death_date         = 
| death_place        = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| occupation         = Otorhinolaryngologist
| years_active       = 
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = 
| awards             = [[Padma Shri]]&lt;br&gt;[[B. C. Roy Award]]&lt;br&gt;[[Qimpro Award]]
| website            = 
| influences         = 
| influenced         = 
}}
മുംബൈയിൽ ആദ്യത്തെ കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ [[ഓട്ടോറൈനോലാറിംഗോളജി|ഓട്ടോറിനോളറിംഗോളജിസ്റ്റാണ്]] '''മിലിന്ദ് വസന്ത് കീർത്തനെ.''' വൈദ്യശാസ്ത്രരംഗത്തെ സമഗ്ര സംഭാവനകളെ പരിഗണിച്ച് 2014-ൽ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്]] [[പത്മശ്രീ|അദ്ദേഹത്തെ നാലാമത്തെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ അവാർഡായ പത്മശ്രീ ബഹുമതി നൽകി ആദരിച്ചു.]] &lt;ref name=&quot;Padma 2014&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|title=Padma 2014|access-date=October 28, 2014|date=25 January 2014|publisher=Press Information Bureau, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6NEu2cjx3?url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=8 February 2014}}&lt;/ref&gt;

== ജീവചരിത്രം ==


ജന്മംകൊണ്ട് മഹാരാഷ്ട്രക്കാരനായ മിലിന്ദ് വസന്ത് കീർത്തനെ കിംഗ് എഡ്വേർഡ് ജോൺസ് മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റലിൽ നിന്നും സേത്ത് ഗോർഡന്ദാസ് സുന്ദർദാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്നും [[ഓട്ടോറൈനോലാറിംഗോളജി|ഒട്ടോറിനോളറിംഗോളജിയിൽ]] നിന്നും ബിരുദാനന്തരബിരുദം നേടി, ഇപ്പോൾ അവിടെ അദ്ദേഹം ഓണററി സർജനും [[എമിരിറ്റസ്|പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റസും ആണ്]] . &lt;ref name=&quot;St Xaviers&quot;&gt;{{Cite web|url=http://xaviers.edu/main/index.php/padma-awardees|title=St Xaviers|access-date=November 4, 2014|date=2014|publisher=St Xaviers College|archive-date=2021-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427135319/https://xaviers.edu/main/index.php/padma-awardees|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റുകൾ, എൻഡോസ്കോപ്പിക് സൈനസ് സർജറി, [[ന്യൂറോട്ടോളജി|ന്യൂറോടോളജി എന്നിവയിൽ]] അദ്ദേഹം പ്രാവീണ്യം നേടി.  &lt;ref name=&quot;Sehat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sehat.com/dr-milind-v-kirtane-ent-doctor-mumbai|title=Sehat|access-date=November 4, 2014|date=2014|publisher=Sehat|archive-date=2021-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511124555/https://www.sehat.com/dr-milind-v-kirtane-ent-doctor-mumbai|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ബ്രീച്ച് കാൻഡി ഹോസ്പിറ്റൽ, സഫായി ഹോസ്പിറ്റൽ, പിഡി ഹിന്ദുജ നാഷണൽ ഹോസ്പിറ്റൽ, മുംബൈയിലെ മെഡിക്കൽ റിസർച്ച് സെന്റർ തുടങ്ങി വിവിധ ആശുപത്രികളിൽ കൺസൾട്ടന്റ് ഇഎൻ‌ടി സർജനാണ്. &lt;ref name=&quot;India Medical Times&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indiamedicaltimes.com/2014/01/26/dr-neelam-kler-to-be-conferred-with-padma-bhushan-award/|title=India Medical Times|access-date=November 4, 2014|date=2014|publisher=India Medical Times|archive-date=2014-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809071228/http://www.indiamedicaltimes.com/2014/01/26/dr-neelam-kler-to-be-conferred-with-padma-bhushan-award/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2300 കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് ശസ്ത്രക്രിയകൾ അദ്ദേഹം നടത്തി. മുംബൈയിലെ ആദ്യത്തെ കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് ശസ്ത്രക്രിയ ചെയ്ത ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനാണ്. 

2005 -ൽ  [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യ സർക്കാരിൽ നിന്ന്]] [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ് അവാർഡ്|ബി.സി. റോയ് അവാർഡ്]] അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചു,&lt;ref name=&quot;Sehat&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;St Xaviers&quot;/&gt; കൂടാതെ [[നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്|മെഡിക്കൽ സയൻസ് നാഷണൽ അക്കാദമിയുടെ]] ഒരു തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോയും ആണെന്നതു കൂടാതെ പല പ്രധാനസ്ഥാനങ്ങളും അദ്ദേഹം വഹിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;List of Fellows - NAMS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf|title=List of Fellows - NAMS|access-date=March 19, 2016|date=2016|publisher=National Academy of Medical Sciences}}&lt;/ref&gt; സൈനസ് എൻ‌ഡോസ്കോപ്പിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാപക പ്രസിഡന്റും ഇന്ത്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഓട്ടോളജിയുടെയും ഇന്ത്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ലാറിഞ്ചോളജിയുടെയും സ്ഥാപകരിലൊരാളാണ്.  അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ഓട്ടോളറിംഗോളജിസ്റ്റ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ അംഗവും മുൻ പ്രസിഡന്റുമാണ്.  ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് സ്വീഡനിലെ ബാരാനി സൊസൈറ്റിയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ വ്യക്തിയാണ് കീർത്തനെ (1983).  കൂടാതെ ന്യൂറോളജിക്കൽ ആൻഡ് ഇക്വിലിബ്രിയോമെട്രിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ, 4-ജി ഫോർഷ്ചുംഗ്, ജർമ്മനി, അമേരിക്കൻ റൈനോളജിക് സൊസൈറ്റി എന്നിവയിൽ അംഗത്വമുണ്ട്.   ന്യൂറോട്ടോളജിക്കൽ ആൻഡ് ഇക്വിലിബ്രിയോമെട്രിക് സൊസൈറ്റി ഇന്റർനാഷണൽ, ഇന്റർനാഷണൽ ടിന്നിടസ് ജേണൽ, ഐ.എസ്.ആർ.എൻ ''ഒട്ടോളറിംഗോളജി, ആർക്കൈവ്സ് ഫോർ സെൻസോളജി ആൻഡ് ന്യൂറോടോളജി ഇൻ സയൻസ് ആൻഡ് പ്രാക്ടീസ്'' (എ.എസ്.എൻ) ന്റെ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡിലും അദ്ദേഹമുണ്ട്.  

കീർത്തനെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സജീവമാണെന്ന് റിപ്പോർട്ടുചെയ്യുന്നു, കൂടാതെ നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ, അവയിൽ 50 ലധികം, &lt;ref name=&quot;Sehat&quot;/&gt; [[ഓട്ടോളജി|കൂടാതെ ഓട്ടോളജി]], [[ന്യൂറോട്ടോളജി|ന്യൂറോളജി]], [[എൻഡോസ്കോപ്പി|എൻഡോസ്കോപ്പിക്]] സൈനസ് സർജറി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പുസ്തകങ്ങളും ഉണ്ട്.  &lt;ref name=&quot;St Xaviers&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Lacrimal Drainage Surgery&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Lacrimal-Drainage-Surgery-Suresh-Isloor/dp/9350906503/ref=sr_1_2?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1415110550&amp;sr=1-2|title=Lacrimal Drainage Surgery|last=Suresh D. Isloor (Editor),  Milind V. Kirtane (Foreword)|publisher=JP Medical|year=2014|isbn=978-9350906507|pages=91}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Atlas of Operative Otorhinolaryngology and Head &amp; Neck Surgery&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Atlas-Operative-Otorhinolaryngology-Head-Surgery/dp/9350901994/ref=sr_1_3?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1415110550&amp;sr=1-3|title=Atlas of Operative Otorhinolaryngology and Head &amp; Neck Surgery|last=Bachi T. Hathiram (Editor),  Vicki S. Khattar (Editor),  Jatin P. Shah (Foreword),  Milind V. Kirtane (Foreword)|publisher=JP Medical|year=2013|isbn=978-9351522973|pages=1653}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ENT, Head and Neck Diseases Made Easy&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Head-Neck-Diseases-Made-Easy/dp/935025347X/ref=sr_1_6?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1415110550&amp;sr=1-6|title=ENT, Head and Neck Diseases Made Easy|last=V. Anqand (Author),  Milind V. Kirtane (Foreword),  Ravi Nayar (Foreword)|publisher=JP Medical|year=2011|isbn=978-8184485950|pages=160}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Vertigo, Nausea, Tinnitus, and Hypoacusia Due to Head and Neck Trauma: Proceedings of the Xviith Scientific Meeting of the Neurootological and Equil (International Congress Series)&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Vertigo-Nausea-Tinnitus-Hypoacusia-Trauma/dp/0444811508/ref=sr_1_5?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1415110550&amp;sr=1-5|title=Vertigo, Nausea, Tinnitus, and Hypoacusia Due to Head and Neck Trauma: Proceedings of the Xviith Scientific Meeting of the Neurootological and Equil (International Congress Series)|last=Claus-Frenz Claussen (Author),  Milind V. Kirtane (Editor)|publisher=Excerpta Medica|year=1991|isbn=978-0444811509|pages=466}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Vertigo, Nausea, Tinnitus, and Hypoacusia in Metabolic Disorders: Proceedings (International Congress Series)&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Vertigo-Tinnitus-Hypoacusia-Metabolic-Disorders/dp/0444810242/ref=sr_1_4?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1415110550&amp;sr=1-4|title=Vertigo, Nausea, Tinnitus, and Hypoacusia in Metabolic Disorders: Proceedings (International Congress Series)|last=Claus-Frenz Claussen (Author),  Milind V. Kirtane (Author),  Klaus Schlitter (Author)|publisher=Excerpta Medica|year=1988|isbn=978-0444810243|pages=650}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Electronystagmography: A Systematic Approach&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.co.uk/Electronystagmography-systematic-approach-Milind-Kirtane/dp/B001A1MHR2|title=Electronystagmography: A Systematic Approach|last=Milind V Kirtane|year=1982|asin=B001A1MHR2}}&lt;/ref&gt;

== പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ==
* {{cite book | title=Otology and Neurotology (Otorhinolaryngology - Head and Neck Surgery)| publisher=Thieme | author=Milind V. Kirtane (Editor),    Christopher De Souza (Editor),    Mario Sanna (Editor),    Anand K. Devaiah (Editor) | year=2013 | isbn=978-9382076001}}
* {{cite book | title=Lacrimal Drainage Surgery | publisher=JP Medical | author=Suresh D. Isloor (Editor),    Milind V. Kirtane (Foreword) | year=2014 |  isbn=978-9350906507}}
* {{cite book | title=Atlas of Operative Otorhinolaryngology and Head &amp; Neck Surgery | publisher=JP Medical | author=Bachi T. Hathiram (Editor),    Vicki S. Khattar (Editor),    Jatin P. Shah (Foreword),    Milind V. Kirtane (Foreword) | year=2013 | pages=1653 | isbn=978-9351522973}}
* {{cite book | title=ENT, Head and Neck Diseases Made Easy | publisher=JP Medical | author=V. Anqand (Author),    Milind V. Kirtane (Foreword),    Ravi Nayar (Foreword) | year=2011 | pages=160 | isbn=978-8184485950}}
* {{cite book | title=Vertigo, Nausea, Tinnitus, and Hypoacusia Due to Head and Neck Trauma: Proceedings of the Xviith Scientific Meeting of the Neurootological and Equil (International Congress Series) | url=https://archive.org/details/vertigonauseatin0000neur | publisher=Excerpta Medica | author=Claus-Frenz Claussen (Author),    Milind V. Kirtane (Editor) | year=1991 | isbn=978-0444811509}}
* {{cite book | title=Vertigo, Nausea, Tinnitus, and Hypoacusia in Metabolic Disorders: Proceedings (International Congress Series) | publisher=Excerpta Medica | author=Claus-Frenz Claussen (Author),    Milind V. Kirtane (Author),    Klaus Schlitter (Author) | year=1988 | isbn=978-0444810243}}
* {{cite book | title=Electronystagmography: A Systematic Approach | author=Milind V Kirtane | year=1982 | ASIN=B001A1MHR2}}

==അവലംബം==
{{reflist|30em}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{portal|India}}

{{Padma Shri Award Recipients in Medicine}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ശസ്ത്രക്രിയാവിദഗ്ദ്ധർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>9ljm3rhd3uydtx9hhts2oa2ppaxujvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മോഹൻ കാമേശ്വരൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543605</id>
    <revision>
      <id>4615450</id>
      <parentid>4144508</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21986" sha1="49drse16hvp6nsmfrv9nw5y3osrn4yu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = മോഹൻ കാമേശ്വരൻ&lt;br&gt; Mohan Kameswaran
| image              = The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Shri to Prof. Mohan Kameswaran, a pioneer of Cochlear Implant surgery, at investiture ceremony in New Delhi on March 29, 2006.jpg
| image_size         = 
| caption            = The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Shri to Prof. Mohan Kameswaran, in 2006.
| other_names        = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[Tamil Nadu]], India
| death_date         = 
| death_place        = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| occupation         = [[Otorhinolaryngologist]]
| years_active       = 
| known_for          = MADRAS ENT RESEARCH FOUNDATION (P) LTD
| spouse             = Indira Kameshwaran
| partner            = 
| children           = 
| parents            = 
| awards             = [[Padma Shri]]&lt;br&gt;Indo-Australian Award for Meritorious Service&lt;br&gt;[[Government of Kerala|GoK]] Award for Excellence&lt;br&gt;[[Rotary International|Rotary]] For The Sake of Honour Award&lt;br&gt;Shri Shyam Lal Saxena Memorial Award&lt;br&gt;Tamil Nadu Scientist Award
| website            = {{Url|http://www.merfmk.com|Official website of MADRAS ENT RESEARCH FOUNDATION (P) LTD}}
}}
മെഡിക്കൽ അക്കാദമിക്, ചെന്നൈ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന മെർഫ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സ്പീച്ച് ആൻഡ് ഹിയറിംഗ് സ്ഥാപകൻ, ഓഡിയോളജി, സ്പീച്ച്-ലാംഗ്വേജ് പാത്തോളജി എന്നിവയിൽ വിപുലമായ പരിശീലനം നൽകുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ [[ഓട്ടോറൈനോലാറിംഗോളജി|ഓട്ടോറിനോളറിംഗോളജിസ്റ്റാണ്]] '''മോഹൻ കാമേശ്വരൻ'''.&lt;ref name=&quot;A touch of sound&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chennai-doctors-help-two-deaf-children-hear-under-cm-insurance-scheme/article6655940.ece|title=A touch of sound|access-date=12 December 2015|date=3 December 2014|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിലെ കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് ശസ്ത്രക്രിയയുടെ തുടക്കക്കാരിൽ ഒരാളായ അദ്ദേഹം [[അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാല|അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാലയിലെ]] [[രാജ മുത്തയ്യ മെഡിക്കൽ കോളേജ്|രാജ മുത്തയ്യ മെഡിക്കൽ കോളേജിലെയും]] [[ശ്രീരാമചന്ദ്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹയർ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച്|ചെന്നൈയിലെ ശ്രീരാമചന്ദ്ര മെഡിക്കൽ കോളേജ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെയും]] വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറാണ്. &lt;ref name=&quot;Practo profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.practo.com/chennai/doctor/dr-mohan-kameswaran-s-ear-nose-throat-ent-specialist|title=Practo profile|access-date=12 December 2015|date=2015|publisher=Practo}}&lt;/ref&gt; തെക്ക്, തെക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഓഡിറ്ററി ബ്രെയിൻ സ്റ്റെം ഇംപ്ലാന്റേഷൻ ശസ്ത്രക്രിയ, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ പീഡിയാട്രിക് ബ്രെയിൻ സ്റ്റെം ഇംപ്ലാന്റേഷൻ ശസ്ത്രക്രിയ, ഏഷ്യാ പസഫിക് മേഖലയിലെ ''ആദ്യത്തെ ഇംപ്ലാന്റബിൾ ശ്രവണ ഉപകരണ ശസ്ത്രക്രിയ,'' ആദ്യമായി കെ‌ടി‌പി / 532 ലേസർ സഹായത്തോടെയുള്ള ഇഎൻ‌ടി ശസ്ത്രക്രിയ ഇന്ത്യയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Dr. Prof. Mohan Kameswaran - Sehat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sehat.com/dr-prof-mohan-kameswaran-ent-doctor-chennai|title=Dr. Prof. Mohan Kameswaran – Sehat|access-date=12 December 2015|date=2015|publisher=Sehat}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് 2006 ൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നാലാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മശ്രീ|പദ്മശ്രീ]] ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി. &lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|access-date=21 July 2015|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ജീവചരിത്രം ==
[[പ്രമാണം:Blausen_0244_CochlearImplant_01.png|ലഘുചിത്രം|240x240ബിന്ദു| കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് (ചിത്രീകരിച്ചത്)]]
ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] ജനിച്ച മോഹൻ 1976 ൽ [[മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്|മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ]] നിന്ന് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി. അദ്ദേഹം ചെന്നൈയിലെ [[ഓട്ടോറൈനോലാറിംഗോളജി|ഓട്ടോറിനോളറിംഗോളജി]] ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ നിന്നും 1981 ൽ [[ഓട്ടോറൈനോലാറിംഗോളജി|ഓട്ടോറിനോളറിംഗോളജി]]  ചെന്നൈ പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം തുടർന്നു [[ഓട്ടോറൈനോലാറിംഗോളജി|ഓട്ടോറിനോളറിംഗോളജി]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദം പൂർത്തിയാക്കി. പിന്നീട് എഡിൻബറോ രജകീയ റോയൽ കോളേജിന്റെ (FRCS) ഫെലോഷിപ്പ് ലഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Padmashri Prof. Dr. MOHAN KAMESWARAN&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indianfrontliners.com/article/4880-padmashri-prof-dr-mohan-kameswaran/35-frontline-articles|title=Padmashri Prof. Dr. MOHAN KAMESWARAN|access-date=12 December 2015|date=2015|publisher=Indian Frontliners}}&lt;/ref&gt; പിന്നീട് [[കിംഗ് സൌദ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി|സൗദി അറേബ്യയിലെ കിംഗ് സൗദ്]] സർവകലാശാലയിൽ ഇഎൻ‌ടി പ്രൊഫസറായി കുറച്ചുകാലം ജോലി ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Dr. Prof. Mohan Kameswaran - Sehat&quot;/&gt; 1996-ൽ അദ്ദേഹം പത്തു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം മദ്രാസ് ENT റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ (MERF) സ്ഥാപിക്കുകയും, സംസാര മെര്ഫ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് 2006-ൽ (MERF-ISH) കേൾക്കുന്നവനും മംദവെല്ലി, ചെന്നൈ ഒരു സബർബൻ പട്ടണം. സ്ഥാപനത്തിന്, ഇഎൻ‌ടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചികിത്സയ്ക്കായി ഇൻ-പേഷ്യന്റ് സൗകര്യമുണ്ട്, കൂടാതെ ഗവേഷണ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതിനൊപ്പം ബാച്ചിലർ ഓഫ് ഓഡിയോളജി ആൻഡ് സ്പീച്ച് ലാംഗ്വേജ് പാത്തോളജി (ബി‌എ‌എസ്‌എൽ‌പി), മാസ്റ്റർ ഓഫ് ഓഡിയോളജി ആൻഡ് സ്പീച്ച് ലാംഗ്വേജ് പാത്തോളജി (എം‌എസ്‌എൽ‌പി), ബിരുദാനന്തര ഡിപ്ലോമ കോഴ്‌സുകൾ എന്നിവ നടത്തുന്നു. [[തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എം.ജി.ആർ. മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എം‌ജി‌ആർ മെഡിക്കൽ സർവകലാശാലയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട് പിഎച്ച്ഡിയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സൗകര്യങ്ങൾ. &lt;ref name=&quot;About Us&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.merfish.org/aboutus.php|title=About Us|access-date=12 December 2015|date=2015|publisher=MERF|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212422/http://www.merfish.org/aboutus.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായി [[രാജ മുത്തയ്യ മെഡിക്കൽ കോളേജ്|രാജ മുത്തയ്യ മെഡിക്കൽ കോളേജുമായും]] അനുബന്ധ പ്രൊഫസറായി [[തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എം.ജി.ആർ. മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എംജിആർ മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.]]

2005 ൽ, കാമേശ്വരൻ ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ആദ്യത്തെ ഓഡിറ്ററി ബ്രെയിൻ സിസ്റ്റം ഇംപ്ലാന്റ് ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തി, അഞ്ച് വർഷത്തിന് ശേഷം, ഒരു കുട്ടിക്ക് ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തി, പീഡിയാട്രിക് ഓഡിറ്ററി ബ്രെയിൻ സിസ്റ്റം ഇംപ്ലാന്റ് നടത്തിയ ഏഷ്യയിലെ ആദ്യ വ്യക്തിയായി. &lt;ref name=&quot;Padmashri Prof. Dr. MOHAN KAMESWARAN&quot;/&gt; ''ആദ്യത്തെ ഇംപ്ലാന്റബിൾ ഹിയറിംഗ് ഉപകരണ'' ശസ്ത്രക്രിയയുടെ ബഹുമതിയും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. 1999 ൽ അവർ നേടിയ ഒരു ഇഎൻ‌ടി ശസ്ത്രക്രിയയിൽ കെ‌ടി‌പി ലേസർ ഉപയോഗിച്ച ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആശുപത്രിയാണിത്. &lt;ref name=&quot;Dr. Prof. Mohan Kameswaran - Sehat&quot;/&gt; 2013 ൽ, ബെൽജിയൻ സോഫ്റ്റ്വെയർ സ്ഥാപനവുമായി സഹകരിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മൊബൈൽ അധിഷ്ഠിത ആപ്ലിക്കേഷൻ ''ലിസൻ ആപ്പ് അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു, ഇത് ശ്രവണസഹായിയും മ്യൂസിക് പ്ലെയറുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.''  കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് ഗ്രൂപ്പ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാപകരിലൊരാളായ അദ്ദേഹം 2003 നവംബറിൽ സൊസൈറ്റി രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ അതിന്റെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ''ഇഎൻ‌ടിയിലെ ട്രോപ്പിക്കൽ ഡിസീസസ്'' എന്ന വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു പാഠപുസ്തകം എഴുതിയിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ നിരവധി ഇഎൻ‌ടി ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധരെ അവരുടെ ഗവേഷണങ്ങളിൽ ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.  പിയർ റിവ്യൂ ചെയ്ത ദേശീയ, അന്തർ‌ദ്ദേശീയ ജേണലുകളിൽ 40 ലധികം ലേഖനങ്ങൾ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref name=&quot;Articles&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hearring.com/wp-hearring/prof-mohan-kameswaran/|title=Articles|access-date=12 December 2015|date=2015|publisher=Hearing|archive-date=2018-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423225839/http://www.hearring.com/wp-hearring/prof-mohan-kameswaran|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ നിരവധി മെഡിക്കൽ സെമിനാറുകളും കോൺഫറൻസുകളും സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്, &lt;ref name=&quot;Description&quot;&gt;{{Cite web|url=http://cigi.in/newpublishesdetails.php?id=16|title=Description|access-date=12 December 2015|date=2005|publisher=COCHLEAR IMPLANT GROUP OF INDIA|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222142757/http://cigi.in/newpublishesdetails.php?id=16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;City to Host Meet for ENT Surgeons&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/City-to-Host-Meet-for-ENT-Surgeons/2014/12/10/article2563425.ece|title=City to Host Meet for ENT Surgeons|access-date=12 December 2015|date=10 December 2014|publisher=Indian Express|archive-date=2015-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20151113192415/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/City-to-Host-Meet-for-ENT-Surgeons/2014/12/10/article2563425.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രധാന പ്രസംഗങ്ങൾ നടത്തി. &lt;ref name=&quot;200 million suffer from hearing loss&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131208/news-current-affairs/article/200-million-suffer-hearing-loss|title=200 million suffer from hearing loss|access-date=12 December 2015|date=8 December 2013|publisher=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Two-day ENT surgery conference from tomorrow&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/two-day-ent-surgery-conference-from-tomorrow/143642.html|title=Two-day ENT surgery conference from tomorrow|access-date=12 December 2015|date=9 October 2015|publisher=Tribune}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

കാമേശ്വരൻ ഇന്ദിരയെ വിവാഹം കഴിച്ചു, അവർ മെർഫിന്റെ മാനേജ്മെന്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;Management&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.merfish.org/management.php|title=Management|access-date=12 December 2015|date=2015|publisher=MERF|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214409/http://www.merfish.org/management.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും ==
2006 ൽ കാമേശ്വരന് നിരവധി ബഹുമതികൾ [[പത്മശ്രീ|ലഭിച്ചു]], ജനുവരിയിൽ പദ്മശ്രീ&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;/&gt; ഇതിനുശേഷം ഇന്തോ-ഓസ്‌ട്രേലിയൻ അസോസിയേഷന്റെ ഇന്തോ-ഓസ്‌ട്രേലിയൻ അവാർഡും [[റോട്ടറി ക്ലബ്ബ്|റോട്ടറി ഇന്റർനാഷണലിന്റെ]] ചെന്നൈ ചാപ്റ്ററിൽ നിന്നുള്ള ''ഫോർ ദി സെയ്ക്ക് ഓണറും'' ലഭിച്ചു. &lt;ref name=&quot;Dr. Prof. Mohan Kameswaran - Sehat&quot;/&gt; ശ്രീലങ്കയിൽ കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് പ്രോഗ്രാം അവതരിപ്പിച്ചതിനെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രപതി അദ്ദേഹത്തിന് ''സേവനത്തിനുള്ള മികവിനുള്ള'' [[ആർതർ സി. ക്ലാർക്ക്|അവാർഡും ആർതർ സി ക്ലാർക്കിൽ]] നിന്ന് ''സേവനത്തിനുള്ള അവാർഡും'' ലഭിച്ചു.  അതേ വർഷം തന്നെ [[കേരള സർക്കാർ]] ''അദ്ദേഹത്തിന് മികവിനുള്ള അവാർഡ്'' നൽകി. [[നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] (നംസ്) ''ശ്രീ ശ്യാം ലാൽ സക്സേന മെമ്മോറിയൽ അവാർഡിനായി'' അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു. &lt;ref name=&quot;Padmashri Prof. Dr. MOHAN KAMESWARAN&quot;/&gt; [[നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്|നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിന്റെ]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോ കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം. &lt;ref name=&quot;List of Fellows - NAMS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf|title=List of Fellows - NAMS|access-date=19 March 2016|date=2016|publisher=National Academy of Medical Sciences}}&lt;/ref&gt;

2007-ൽ ഏഷ്യ-പസഫിക് മേഖലയിലെ കോക്ലിയർ ഇംപ്ലാന്റ് ബോർഡിന്റെ ഭരണസമിതിയിൽ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;Padmashri Prof. Dr. MOHAN KAMESWARAN&quot;/&gt; 2008 ൽ തമിഴ്‌നാട് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ ''തമിഴ്‌നാട് സയന്റിസ്റ്റ് അവാർഡിനായി'' തിരഞ്ഞെടുത്തു, അതേ വർഷം തന്നെ [[തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എം.ജി.ആർ. മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എംജിആർ മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ''അദ്ദേഹത്തിന് ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ്'' (ഹോണറിസ് കോസ) ബിരുദം നൽകി. 

== തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾ ==

* {{Cite journal|pmc=3451539|title=Auditory brainstem implantation: The first Indian experience|last=Mohan Kameswaran|last2=M. C. Vasudevan|last3=R. S. Anand Kumar|last4=Jawahar Nagasundaram|last5=Kiran Natarajan|last6=S. Raghunandhan|journal=Indian Journal of Otolaryngology and Head and Neck Surgery|date=January 2005|volume=57|issue=1|pages=58–63|doi=10.1007/BF02907633|doi-broken-date=19 January 2021|pmid=23120129}}
* {{Cite journal|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=403553&amp;fileId=S0022215105002161|title=The aetiology and management of atrophic rhinitis|last=Sunil Narayan Dutt|last2=Mohan Kameswaran|journal=The Journal of Laryngology &amp; Otology|date=November 2005|volume=119|issue=11|pages=843–852|doi=10.1258/002221505774783377|pmid=16354334}}
* {{Cite journal|url=http://medind.nic.in/ibd/t05/i4/ibdt05i4p298.pdf|title=KTP-532 Laser In the Management of Rhinosporidiosis|last=Mohan Kameswaran|last2=R. S. Anand Kumar|last3=Sathiya Murali|last4=S. Raghunandan|last5=Jeeth Jacob|journal=Indian Journal of Otolaryngology and Head and Neck Surgery|date=October 2005|volume=57|issue=4}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== അവലംബം ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=H_4w5Lp-0GY | title=Virunthinar Pakkam – Prof (Dr.) Mohan Kameswaran | publisher=Sun TV | work=[[YouTube]] video | date=16 February 2013 | access-date=12 December 2015}}
* {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=iBut7HcMyF4 | title=Prof (Dr.) Mohan Kameswaran's keynote address at Cochlear™ Nucleus® 6 launch for MERF recipients | publisher=Cochlear India | work=[[YouTube]] video | date=1 September 2014 | access-date=12 December 2015}}

{{Authority control}}

{{Padma Shri Award Recipients in Medicine}}

[[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>49drse16hvp6nsmfrv9nw5y3osrn4yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രാഹുൽ റിജി നായർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543813</id>
    <revision>
      <id>4615486</id>
      <parentid>4548195</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16787" sha1="6sspom4faipkpmm9qvh1p5oy8w0z0ke" xml:space="preserve">{{PU|Rahul Riji Nair}}
{{Infobox person
| name               = Rahul Riji Nair
| image              = File:Rahul Riji Nair.jpg
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1988|03|21|df=yes}}
| birth_place        = [[Kollam district|Kollam]], [[Kerala]], India
| death_date         = 
| death_place        = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| nationality        = [[Indian people|Indian]]
| occupation         = {{hlist|Film Director|Scriptwriter|Producer|Actor|Lyricist}}
| years_active       = 2017 – present
| spouse             = Nithya Vijay
| children           = 
| parents            = {{Unbulleted_list|Dr. Riji G. Nair|Rajasree Nair}}
| awards             = {{Bulleted_list|[[National Film Awards]]|[[Kerala State Film Awards]]|Golden Royal Bengal Tiger Award}}
| website            = 
}}
'''ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് രാഹുൽ റിജി നായർ''' (ജനനം: മാർച്ച് 21, 1988) [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ]] സജീവമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ചലച്ചിത്രമായ ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]'' മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിം ഉൾപ്പെടെ [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|2017 ലെ കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡിൽ]] 4 അവാർഡുകൾ നേടി. &lt;ref name=&quot;timesIndia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-film-awards-2018-here-are-the-winners/articleshow/63213496.cms|title=Kerala State Film Awards 2017|access-date=8 March 2018|last=Deepa Somanl}}&lt;/ref&gt; തന്റെ മൂന്നാമത്തെ ചലച്ചിത്രമായ കള്ള നോട്ടത്തിന് 2019 ൽ മികച്ച മലയാള ചിത്രത്തിനുള്ള 67-ാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് രാഹുൽ നേടി. &lt;ref&gt; [https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/mar/22/67th-national-film-awards-from-jallikattu-to-kalla-nottam-check-out-malayalam-cinemas-wins-here-2280003.html 67th National Film Awards: From 'Jallikattu' to 'Kalla Nottam', check out Malayalam cinema's wins here]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
ഡോ. റിജി ജി. നായർ, രാജശ്രീ നായർ എന്നിവരുടെ [[കേരളം|മകനായി 1988 മാർച്ച് 21 ന് കേരളത്തിലെ]] [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലത്തിലാണ്]] രാഹുൽ ജനിച്ചത്. കൊല്ലം എസ്എൻ ട്രസ്റ്റ്സ് സെൻട്രൽ സ്കൂളിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം നടത്തിയത്. 2009 ൽ അമൃത സ്കൂൾ ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ നിന്ന് എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടി.

ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് [[ടെക്നോപാർക്ക്, തിരുവനന്തപുരം|സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എഞ്ചിനീയറായും തിരുവനന്തപുരത്തെ ടെക്നോപാർക്കിലെ]] ഒന്നിലധികം കമ്പനികളിൽ മാർക്കറ്റിംഗ് മാനേജരായും പ്രവർത്തിച്ചു.  നിത്യ വിജയ്‌ ആണ് ഭാര്യ്. &lt;ref&gt;[http://www.vanitha.in/justin/rahul-riji-nayar-with-4-awards.html Rahul Riji Nair with 4 Awards]&lt;/ref&gt;

== കരിയർ ==
മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ 2017 ൽ രാഹുൽ ഔ[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം|ദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. മലയാളം ഫീച്ചർ ചിത്രമായ ഒറ്റമുറി വെളിച്ചത്തിന്റെ]] എഴുത്തുകാരനും സംവിധായകനുമാണ്. 2012 ൽ രാഹുൽ സ്ഥാപിച്ച ഫസ്റ്റ് പ്രിന്റ് സ്റ്റുഡിയോയുടെ ബാനറിലാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്. നിലവിൽ കമ്പനിയുടെ സിഇഒ ആയി സേവനം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

ഡോക്യുമെന്ററികളിലൂടെയും ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര ചലച്ചിത്രനിർമ്മാണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. 2012 ലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ദ ഹ്യൂമൻ ബ ound ണ്ടറീസ് എന്ന ഡോക്യുമെന്ററി സംവിധാനം ചെയ്തത്. ഇത് ഇന്ത്യ, യൂറോപ്പ്, യുഎസ്എ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളായ ട്രോൾ ലൈഫ്, എംജെ, രണ്ട് രൂപ എന്നിവ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണ മത്സരങ്ങളിൽ അവാർഡുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. മൗനം സോളം വർത്തൈഗൽ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ തമിഴ് സംഗീത വീഡിയോ 20 ദശലക്ഷത്തിലധികം വ്യൂകളോടെ വൈറലായി.

== ഫിലിമോഗ്രാഫി ==

=== ഫീച്ചർ ഫിലിമുകൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
! ഫിലിം
! ഭാഷ
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 2020
| ''[[ഖോ-ഖോ (ചലച്ചിത്രം)|ഖോ-ഖോ]]''
| മലയാളം
|
|-
| 2019
| ''കള്ള നോട്ടം''
| മലയാളം 
|{{Bulleted list|[[67th National Film Awards]] - Best Malayalam Film|Golden Royal Bengal Tiger Award for Best Film}}
|-
|-
| 2018
| ''ഡാകിനി''
| മലയാളം
|
|-
| 2017
| ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം|ഒഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]''
| മലയാളം 
|{{Bulleted list|[[Kerala State Film Awards]] 2017 For Best Film}}
|-
|}

===വെബ് സീരീസ്===
*[[കേരള ക്രൈം ഫയൽസ്]] സീസൺ 1 ([[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ]])

=== വീഡിയോ ഗാനം ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
! ഫിലിം
! ഭാഷ
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 2017
| ''മൗനം സോളം വർത്തൈഗൽ''
| തമിഴ്
| തിരക്കഥയും സംവിധാനവും
|-
|}

=== ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
! ഫിലിം
! ഭാഷ
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 2020
| ''അതിജീവന കഥകൾ''
| മലയാളം
| COVID-19 ലോക്ക്ഡ during ൺ സമയത്ത് സൃഷ്ടിച്ച ആന്തോളജി &lt;ref&gt;[https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/05/09/survival-stories-here-is-how-these-filmmakers-made-an-anthology-amid-lockdown.html Survival Stories: Here is how these filmmakers made an anthology amid lockdown]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''ട്രോൾ ലൈഫ്''
| മലയാളം
| പ്ലാറ്റിനം ഫിലിം ഓഫ് ദ ഇയർ - ഇന്ത്യ ഫിലിം പ്രോജക്റ്റ് 2016
|-
| 2016
| ''നേതാജി''
| മലയാളം
| മ്യൂസിക്കൽ ഹ്രസ്വ
|-
| 2015
| ''Rs. 2''
| മലയാളം
| പ്രേക്ഷക ചോയ്സ് വിജയി - 48 മണിക്കൂർ ഫിലിം പ്രോജക്റ്റ്, [[മുംബൈ]]
|-
| 2015
| ''എം.ജെ.''
| മലയാളം
| മികച്ച സിനിമ # 9 - ഇന്ത്യ ഫിലിം പ്രോജക്റ്റ് 2015 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.evartha.in/english/2015/10/03/mj-film-by-rahul-bags-top-honours-at-ifp.html |title=‘MJ,’ film by Rahul bags top honours at IFP |access-date=2021-05-29 |archive-date=2018-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624204510/http://www.evartha.in/english/2015/10/03/mj-film-by-rahul-bags-top-honours-at-ifp.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
| ''മലായ് കോഫ്ത''
| മലയാളം
|
|-
|}

=== ഡോക്യുമെന്ററി ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
! ഫിലിം
! ഭാഷ
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 2012
| ''മനുഷ്യ അതിർത്തികൾ''
| ഇംഗ്ലീഷ്-ഹിന്ദി
| ഇന്ത്യ, യുകെ, യുഎസ്എ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി പ്രദർശിപ്പിച്ചു
|}

=== നടനായി ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
! ഫിലിം
! പങ്ക്
! മലയാളം
! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 2021
| ''[[ഖോ-ഖോ (ചലച്ചിത്രം)|ഖോ-ഖോ]]''
| വിനോദ്
| മലയാളം
| നടനായി അരങ്ങേറ്റം &lt;ref&gt;[https://www.firstpost.com/entertainment/kho-kho-movie-review-rajisha-vijayan-strikes-a-chord-in-an-uneven-but-pleasant-sports-drama-9530531.html Kho Kho movie review: Rajisha Vijayan strikes a chord in an uneven but pleasant sports drama]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== അവാർഡുകൾ ==

; [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ]]

* 2019 - 67 മത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ - മികച്ച മലയാള ചലച്ചിത്രം : ''കള്ള നോട്ടം'' &lt;ref&gt;
[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-kalla-nottam-is-the-best-malayalam-film/articleshow/81634656.cms 67th National Film Awards: ‘Kalla Nottam’ is the best Malayalam film]&lt;/ref&gt;

; [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ]]

* 2017 - [[മികച്ച ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം നേടിയ ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക|മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്]] : ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/mar/10/i-wanted-to-tell-the-world-about-marital-rape-4946.html |title=I Wanted To Tell The World About Marital Rape |access-date=2021-05-29 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603051840/https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/mar/10/i-wanted-to-tell-the-world-about-marital-rape-4946.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

; അന്താരാഷ്ട്ര അവാർഡുകൾ

* 2021 - മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിമിനുള്ള ഗോൾഡൻ റോയൽ ബംഗാൾ ടൈഗർ അവാർഡ്, 26 ''മത് കൊൽക്കത്ത അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേള: കള്ള നോട്ടം'' &lt;ref&gt;https://kiff.in/winners{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2021 - മികച്ച തിരക്കഥ, യെല്ലോസ്റ്റോൺ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേള: ''കള്ളനോട്ടം''
* 2020 - മികച്ച ഫിലിം ഇന്നൊവേഷൻ അവാർഡ്, സിൻസിനാറ്റിയിലെ ഇന്ത്യൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ: ''കള്ള നോട്ടം''
* 2018 - ജർമ്മൻ സ്റ്റാർ ഓഫ് ഇന്ത്യ [മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിം], 15 ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം|മത് ഇന്ത്യൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ സ്റ്റട്ട്ഗാർട്ട്: ഒറ്റമുറി വെലിച്ചം]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indisches-filmfestival.de/files/6915/3234/4972/PM_Winner_IFFS18.pdf/ |title=IFF Stuttgart Award Winners |access-date=2021-05-29 |archive-date=2018-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730021543/http://www.indisches-filmfestival.de/files/6915/3234/4972/PM_Winner_IFFS18.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2018 - രണ്ടാമത്തെ മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിം, ചിക്കാഗോ സൗത്ത് ഏഷ്യൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ: ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]''

; നാമനിർദ്ദേശങ്ങൾ

* 2020 - മികച്ച സിനിമ, സിൻസിനാറ്റിയിലെ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രമേള: ''കള്ള നോട്ടം''
* 2020 - മികച്ച തിരക്കഥ, സിൻസിനാറ്റിയിലെ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രമേള: ''കള്ള നോട്ടം''
* 2020 - മികച്ച തിരക്കഥ, ന്യൂയോർക്ക് ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രമേള: ''കള്ള നോട്ടം'' &lt;ref&gt;[https://www.nyiff.us/nominations/ NYIFF 2020 Award Nominations]&lt;/ref&gt;
* 2018 - മികച്ച സിനിമ, ന്യൂയോർക്ക് ഇന്ത്യൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ: ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iaac.us/nyiff2018/nominations.htm |title=NYIFF 2018 Award Nominations |access-date=2021-05-29 |archive-date=2021-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114125032/http://www.iaac.us/nyiff2018/nominations.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2018 - മികച്ച സംവിധായകൻ, ന്യൂയോർക്ക് ഇന്ത്യൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ: ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]''
* 2018 - ഡയറക്ടറുടെ വിഷൻ അവാർഡ്, പതിനഞ്ചാമത് ഇന്ത്യൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ സ്റ്റട്ട്ഗാർട്ട്: ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]''
* 2018 - ലിംഗസമത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള ഓക്സ്ഫാം അവാർഡ്, മുംബൈ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ: ''[[ഒറ്റമുറി വെളിച്ചം]]''

== പരാമർശങ്ങൾ ==
 
{{RL}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==

* {{IMDb name|nm5393776}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളതിരക്കഥാകൃത്തുക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1988-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]]
[[വർഗ്ഗം:മികച്ച സംവിധായകർക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം നേടിയവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 21-ന് ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>6sspom4faipkpmm9qvh1p5oy8w0z0ke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മില്ല ജോവോവിച്ച്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547945</id>
    <revision>
      <id>4615321</id>
      <parentid>3989740</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11663" sha1="n5n2ob1p2lt03zop43mh2sh0om3wtni" xml:space="preserve">{{Infobox person

| name               = Milla Jovovich

| image              = Milla Jovovich Oct (cropped).jpg

| alt                = Jovovich smiling

| caption            = Jovovich at the ASPCA Awards in October 2014

| birth_name         = Milica Bogdanovna Jovovich

| birth_date         = {{birth date and age|1975|12|17}}

| birth_place        = [[Kyiv]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]]&lt;br&gt;(now [[Ukraine]])

| citizenship        = {{ubl

| United States (1994–present)

| Ukraine (1991–1994)

| Soviet Union (1975–1991)

}}

| occupation         = {{flatlist|

* Actress
* model
* musician

}}

| years_active       = 1985–present

| spouse             = {{Ubl

| {{marriage|[[Shawn Andrews (actor)|Shawn Andrews]]|1992|1992|end=[[Annulment|{{abbr|annul.|annulled}}]]}}

| {{marriage|[[Luc Besson]]|1997|1999|end=divorced}}

| {{marriage|[[Paul W. S. Anderson]]|2009}}

}}

| children           = 3, including [[Ever Anderson]]

| mother             = [[Galina Jovovich]]

| website            = {{Official URL}}

}}

ഒരു അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിയും മോഡലും പാട്ടുകാരിയുമാണ് '''മില്ല ബോഗ്ഡനോവ ജോവോവിച്ച്''' ഇംഗ്ലീഷ്:'''Milica Bogdanovna Jovovich''' &lt;ref&gt;{{cite interview |subject=Milla Jovovich's mother |title=Галина Логінова: Сьогодні Київ, наче весела дiвчина, гарно вбрана i нафарбована |website=www.umoloda.kyiv.ua |publisher=Україна Молода |date=August 23, 2005 |url=https://www.umoloda.kyiv.ua/number/495/164/17925/ |access-date=May 15, 2013 |language=uk}}&lt;/ref&gt;{{efn|{{lang-sr-cyr|Милица Богдановна Јововић}}; {{lang-ru|Милица Богдановна Йовович}}; {{lang-uk|Милиця Богданівна Йовович}}}} ({{IPAc-en|ˈ|j|oʊ|v|ə|v|ɪ|tʃ}} {{respell|YOH|və|vitch}}; ജനനം ഡിസംബർ 17 1975), കൂടുതലും അ റിയപ്പെടുന്നത് മില്ല ജോവോവിച്ച് എന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://millaj.com/faq.shtml|title=Milla Jovovich Official Site |website=millaj.com |access-date=July 11, 2017}}&lt;/ref&gt; നിരവധി സയൻസ് ഫിക്ഷൺ ആക്ഷൻ സിനിമകളിൽ &lt;ref&gt;{{cite web |first=C. |last=Bottomley |url=http://www.vh1.com/news/articles/1525247/20060302/index.jhtml |archive-url=https://archive.today/20130209121011/http://www.vh1.com/news/articles/1525247/20060302/index.jhtml |url-status=dead |archive-date=February 9, 2013 |title=Milla Jovovich: Building a Perfect Action Star|date=March 2, 2006 |publisher=VH1}}&lt;/ref&gt; അഭിനയിച്ച മില്ല ഫോർബ്സ് മാസികയുടെ 2004 ലക്കത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സമ്പാദിക്കുന്ന മോഡൽ ആയി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു.

== ജീവിതരേഖ ==
1975 ഡിസംബർ 17 നാണ് മില്ല ജനിക്കുന്നത്. [[യുക്രെയിൻ|യുക്രെയിനിലെ]]  കീയ്വ് എന്ന സ്ഥലത്താണ് മാതാപിതാക്കളായാ ബോഗ്ഡൻ ജോവോവിച്ചും റഷ്യൻ അഭിനേത്രിയായ ഗലിനയും ജീവിച്ചിരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;boomsbeat.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boomsbeat.com/articles/21554/20150626/50-things-milla-jovovich-speaks-fluent-russian-serbian-french.htm|title=50 facts about Milla Jovovich: speaks fluent Russian, Serbian, and French|date=June 26, 2015|website=boomsbeat.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotsman.com/lifestyle/interview-milla-jovovich-milla-s-crossing-1-1355099|title=Interview: Milla Jovovich – Milla's crossing|website=www.scotsman.com}}&lt;/ref&gt; പിതാവ് ഒരു ഭിഷഗ്വരൻ ആയിരുന്നു. മില്ലയുടെ അമ്മയുടെ പൂർവ്വികർ റഷ്യയിലെ തുല നഗരത്തിൽ നിന്നും&lt;ref name=&quot;EG&quot;&gt;{{cite interview|subject=[[Galina Loginova]]|interviewer=Nadezhda Repina|script-title=ru:Милла Йовович вернулась к режиссеру Андерсену|publisher=Экспресс газета Online|date=December 2006|url=http://www.eg.ru/daily/cadr/8574|language=ru|access-date=February 24, 2017}} Expressing her disagreement with several newspapers that presented Jovovich as a &quot;Ukrainian actress&quot;, her mother Galina says, &quot;They may call us whatever they want. My parents are Russian, from Tula. Milla is half Russian, half Montenegrin. But, I think, she considers herself of Russian descent&quot;.&lt;/ref&gt; അച്ഛന്റെ പൂർവ്വികർ [[മൊണ്ടിനെഗ്രോ|മൊണ്ടിനെഗ്രോയിലെ]] വാസീജെവിച്ചി വംശത്തിൽ പെട്ടവരുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Rakočević|first=Donko|date=August 14, 2017|title=МИЛА ЈОВОВИЋ: Снимићу филм о Голом отоку!|language=cnr|newspaper=Sedmica|url=http://www.sedmica.me/mila-jovovic-snimicu-film-o-golom-otoku/|access-date=November 12, 2017|archive-date=2017-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113113142/http://www.sedmica.me/mila-jovovic-snimicu-film-o-golom-otoku/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മില്ല തന്റെ കുട്ടിക്കാലം അമ്മയുടെ സ്വന്തനാടായ മോസ്കോവിലാണ് ചിലവിട്ടത്.&lt;ref name=&quot;Purple2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sunderland&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pressreader.com/uk/sunderland-echo/20170201/281904477905785/|title=I'm Russian: everything will set me off!|access-date=January 3, 2018|date=February 1, 2017|language=en|newspaper=[[Sunderland Echo]]}}&lt;/ref&gt;

1980 ൽ മില്ലക്ക് 5 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ കുടൂംബം സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ വിട്ട് ലണ്ടനിലേക്ക് കുടിയേറി.&lt;ref name=&quot;SSS&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.suc.org/culture/library/svi_srbi_sveta/|title=Svi Srbi sveta|last=Lopusina|first=Marko|website=www.suc.org|publisher=Princip|year=1998|isbn=86-82273-07-1|location=Belgrade|language=sr|chapter=Holivud je srpsko selo|author-link=Marko Lopušina|access-date=September 7, 2006|chapter-url=http://www.suc.org/culture/library/svi_srbi_sveta/tekstovi/sad_holivud_je_srpsko_selo.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060709123050/http://www.suc.org/culture/library/svi_srbi_sveta/ &lt;!--Added by H3llBot--&gt;|archive-date=July 9, 2006}}&lt;/ref&gt;  അവർ താമസിയാതെ കാലിഫോർണിയയിലെ സാക്രെമെന്റോയിലേക്ക് കുടിയേറുകയുണ്ടായി. ലോസ് ഏഞ്ചലസിൽ എത്തുന്നതോടെ മില്ലയുടെ മാതാപിതാക്കൾ വിവാഹമോചിതരായി.

അവളുടെ അമ്മ ലോസ് ഏഞ്ചലസിൽ  അഭിനയം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രവർത്തിച്ചു എങ്കിലും ഭാഷ പ്രശ്നം മൂലം വലിയ വിജയം കണ്ടില്ല. അവർ കാശിനായി വീടുകൾ വൃത്തിയാക്കുകയും മറ്റും ചെയ്തു. മാതാപിതാക്കൾ രണ്ടു പേരും സംവിധായകൻ ബ്രയാൻ ഡി പാൽമക്കു വേണ്ടീ ഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കുന്ന ജോലി ചെയ്തവരാണ്.&lt;ref name=&quot;Wang&quot;&gt;{{cite journal|last=Wang|first=Jen|title=Thoroughly Modern Milla|journal=California Style|url=http://millaj.com/art/c0506.shtml|access-date=May 15, 2013}}&lt;/ref&gt;  1994 ൽ മില്ലയുടെ അച്ഛനെ ഇൻഷുറൻസ് തട്ടിപ്പിൽ പങ്കുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിൽ 20 വർഷം ജയിൽ തടവിനു ശിക്ഷിച്ചു.&lt;ref name=&quot;prison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|agency=The Associated Press|title=2 Are Ordered to Pay $185 Million in Health Insurance Fraud|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1994/09/25/344524.html?pageNumber=31|issue=September 29, 1994|work=The New York Times|date=September 29, 1994|page=31|language=en}}&lt;/ref&gt; പക്ഷെ അദ്ദേഹം 5 വർഷത്തിനു ശേഷം ജയിൽ മോചിതനായി.&lt;ref name=&quot;V Russia&quot;&gt;{{cite news|last=Paperny|first=Vladimir|title=Honest Milla|magazine=Vogue (Russia)|date=May 2000|url=http://www.millaj.com/art/voguerus500.shtml|access-date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;

മില്ല ലോസ് ഏഞ്ചലസിലെ സ്കൂളുകളിൽ  ആണ് പഠിച്ചത്. .&lt;ref&gt;{{cite news|last=Eaton|first=Anne|title=Dressed to Kill|magazine=[[Star (magazine)|Star]]|date=March 1988|url=http://www.millaj.com/art/star030888.shtml|access-date=May 15, 2013}}&lt;/ref&gt; സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് വന്നതുകൊണ്ട് സഹപാഠികൾ മില്ലയെ കൊമ്മി എന്നും റഷ്യൻ ചാര എന്നും മറ്റും വിളിച്ച് കളിയാക്കിയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Europe&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.millaj.com/art/eol96eng1.shtml|title=Just Milla, please|access-date=May 15, 2013|last=Cushing|first=Colin|year=1996}}&lt;/ref&gt; 9 ആം വയസ്സും മുതൽ മോഡലിങ്ങ് പരീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന മില്ല  12ആം വയസ്സിൽ എഴാം തരം ഉപേക്ഷിച്ച് മോഡലിങ്ങ് രംഗത്തേക്ക് പൂർണ്ണമായും ഇറങ്ങി.&lt;ref name=&quot;cafe&quot;&gt;{{cite interview|work=The Celebrity Cafe|subject=Milla Jovovich|interviewer=Dominick A. Miserandino|title=Jovovich, Milla&amp;nbsp;– supermodel, actress, singer, songwriter|year=1994|url=http://thecelebritycafe.com/interviews/milla.html|access-date=May 15, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720152907/http://thecelebritycafe.com/interviews/milla.html|archive-date=July 20, 2013|archivedate=2013-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130720152907/http://thecelebritycafe.com/interviews/milla.html}}&lt;/ref&gt;  1994 ൽ മില്ലക്ക് അമേരിക്കൻ പൗരത്വം ലഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;houstonpress&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.houstonpress.com/1994-12-15/music/milla-in-3-d/|first=Brad|last=Tyer|date=December 15, 1994|work=[[Houston Press]]|title=Milla in 3-D|access-date=May 15, 2013|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112911/http://www.houstonpress.com/1994-12-15/music/milla-in-3-d/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==റഫറൻസുകൾ==

{{Reflist}}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>n5n2ob1p2lt03zop43mh2sh0om3wtni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാലിക് (ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>549078</id>
    <revision>
      <id>4615287</id>
      <parentid>3920967</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29859" sha1="m5uqgnbgp9tvbv6bj5x0tqtc7e4tptv" xml:space="preserve">{{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 മേയ്}}
{{prettyurl|Malik(Movie)}}
{{Infobox film
| name           = മാലിക് (ചലച്ചിത്രം) 
| image          = Malik film poster.jpg
| alt            = 
| caption        = 
| director       = [[മഹേഷ് നാരായണൻ]]
| producer       = ആന്റോ ജോസഫ്
| writer         = മഹേഷ് നാരായണൻ
| starring       = [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]]&lt;br /&gt;[[നിമിഷ സജയൻ]]&lt;br /&gt;[[വിനയ് ഫോർട്ട്]]&lt;br /&gt;[[ഇന്ദ്രൻസ്]]&lt;br /&gt;[[ജോജു ജോർജ്]]&lt;br /&gt;[[ദിലീഷ് പോത്തൻ]]
| music          = [[സുഷിൻ ശ്യാം]]
| cinematography = സനു വർഗ്ഗീസ്
| editing        = [[മഹേഷ് നാരായണൻ]]
| studio         = ആന്റോ ജോസഫ് ഫിലിം കമ്പനി&lt;br /&gt;കാർണിവൽമൂവി നെറ്റ്‍വർക്ക്&lt;br /&gt;എ.പി. ഇന്റർനാഷനൽ
| distributor    = ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ
| released       = {{Film date|df=y|2021|7|15}}
| runtime        = 162 മിനുട്ട്സ്
| country        = ഇന്ത്യ
| language       = മലയാളം
| budget         = {{INR}}27 കോടി&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/01/18/fahadh-faasil-malik-first-look-poster.html|title=Fahadh looks intense in Malik's first look|access-date=2021-07-26}}&lt;/ref&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}

[[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും എഡിറ്റിംഗും നിർവ്വഹിച്ച 2021-ലെ ഇന്ത്യൻ മലയാള ഭാഷാ രാഷ്ട്രീയ ത്രില്ലെർ ചലച്ചിത്രമാണ് '''മാലിക്'''.&lt;ref name='ienews'&gt;{{Cite web |date=5 March 2020 |title=Fahadh Faasil plays a politician in Malik |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/fahadh-faasil-plays-politician-in-malik-6300551/ |url-status=live |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;ആന്റോ ജോസഫ് ഫിലിം കമ്പനിയുടെ ബാനറിൽ ആന്റോ ജോസഫ് നിർമിച്ച ചലച്ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[ജോജു ജോർജ്]], [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]], [[വിനയ് ഫോർട്ട്]], [[നിമിഷ സജയൻ]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=M. |first1=Athira |title=‘Malik’ is a work of fiction, but people can have their own interpretations: Mahesh Narayanan |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mahesh-narayanan-malik-fahadh-faasil-ott-release/article35073054.ece |date=1 Jul 2021}}&lt;/ref&gt;,  ചന്ദുനാഥ് എന്നിവരാണ് കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/malik-fahadh-faasil-mahesh-narayanan-movie-to-release-in-amazon-prime-video-july-15-1.5794889|title=മാലിക് ആമസോൺ പ്രൈമിൽ; റിലീസ് തിയ്യതി പുറത്ത് വിട്ടു|access-date=2021-07-26|language=en}}&lt;/ref&gt; [[സുഷിൻ ശ്യാം]] ആണ് ഈ ചലച്ചിത്രത്തിന് സംഗീതം നൽകിയത്. [[ബീമാപള്ളി പോലീസ് വെടിവെപ്പ്|2009 ലെ ബീമാപ്പള്ളി പോലീസ് വെടിവെപ്പിനെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം എന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-13|title=‘Malik’ was the toughest film for me to write: Director Mahesh Narayanan to TNM|url=https://www.thenewsminute.com/article/malik-was-toughest-film-me-write-director-mahesh-narayanan-tnm-152255|access-date=2021-07-17|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt;
2019 സെപ്റ്റംബർ 3 ന് ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ച് 2020 ജനുവരി 18 ന് പൂർത്തിയായ ഈ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം, ലക്ഷദ്വീപ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ്  ചിത്രീകരിച്ചത്. സാനു ജോൺ വർഗ്ഗീസാണ് ഛായാഗ്രഹണം കൈകാര്യം ചെയ്തത്.കോവിഡ് പശ്ചാത്തലത്തിൽ ചിത്രത്തിന്റെ തിയറ്റർ റിലീസ് പലതവണ മാറ്റിവച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് 2021 ജൂലൈ 15 ന് [[ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ |ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോയിലൂടെ]] ഡിജിറ്റൽ റിലീസ് ചെയ്തു.
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒ.ടി.ടി. ഫ്ളാറ്റുഫോമിലൂടെ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
== കഥാസംഗ്രഹം ==
മുസ്ലീങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനികളും ഒരുമിച്ചു താമസിക്കുന്ന തിരുവനന്തപുരത്തെ കടലോര പട്ടണമായ രാമടപ്പള്ളിയുടെ ഗോഡ്ഫാദറാണ് അഹമ്മദലി സുലൈമാൻ. ക്രിസ്ത്യൻ ഭാര്യ റോസ്‌ലിൻ്റെ നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി മധ്യവയസ്സിൽ ഹജ്ജ് തീർത്ഥാടനം നടത്താൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തുറമുഖ പദ്ധതിക്കായി നാട്ടുകാരിൽ നിന്ന് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അലിയും സുഹൃത്ത് രാഷ്ട്രീയ നേതാവുമായ അബൂബക്കറും തർക്കത്തിന്റെ വക്കിലാണ്. വിമാനത്താവളത്തിൽ വെച്ച് പോലീസ് അലിയെ തീവ്രവാദ, വിനാശകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ (പ്രിവൻഷൻ) ആക്ട് (ടാഡ) പ്രകാരം അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.

ഷിബു എന്ന ഗുണ്ടയെ കസ്റ്റഡിയിൽ വെച്ച് അലിയെ നിയമവിരുദ്ധമായി കൊല്ലാൻ പോലീസ് നിയോഗിച്ചു, പക്ഷേ അയാൾ ഒരു സ്ഫോടനത്തിൽ മരിക്കുന്നു. പോലീസിന് നേരെ സ്റ്റീൽ ബോംബുകൾ എറിഞ്ഞതിന് അറസ്റ്റിലായ ഫ്രെഡി എന്ന പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തയാളെ അവർ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു. റോസ്‌ലിൻ്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ ഡേവിഡ് ക്രിസ്തുദാസിന്റെ മകനാണ് ഫ്രെഡി (അതിനാൽ, ഫ്രെഡി അലിയുടെ അനന്തരവൻ ആയിരിക്കും). ഡേവിഡ് അലിയുടെ സുഹൃത്തായിരുന്നു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അവനോട് പകയുണ്ട്.

പോലീസിന്റെ നിർബന്ധപ്രകാരം അലിയുടെ അമ്മ ജമീല ഫ്രെഡിയെ കണ്ടു. 1960 കളിൽ രാമടപ്പള്ളിയിലെ മുസ്ലീങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനികളും സൗഹാർദ്ദത്തോടെ ജീവിച്ചിരുന്നു. ക്രിസ്ത്യൻ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹം പ്രാഥമികമായി അതിന്റെ എടവാതുറ പ്രാന്തപ്രദേശത്താണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. അലി, ഡേവിഡ്, പീറ്റർ, ഹമീദ് എന്നിവർ സ്കൂൾ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ച് ചെറിയ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു, പ്രാദേശിക ഗുണ്ടയായ ചന്ദ്രനുവേണ്ടി ജോലി ചെയ്തു. പ്രാദേശിക മസ്ജിദിൽ വലിച്ചെറിഞ്ഞ മാലിന്യം അലി വിതരണക്കാർക്ക് അയച്ചതിന് ശേഷം ചന്ദ്രൻ അവരെ നിരസിച്ചു. അലിയും സുഹൃത്തുക്കളും സ്വന്തമായി കള്ളക്കടത്ത് തുടങ്ങി, അയാൾ സ്വന്തം കട സ്ഥാപിക്കുന്നു.

അലിയുടെ ആത്മാർത്ഥത സബ് കളക്ടർ അൻവർ അലിയെ ആകർഷിച്ചു. മാലിന്യക്കൂമ്പാരം വൃത്തിയാക്കി അവിടെ ഒരു സ്കൂൾ പണിയാൻ അലി അൻവറിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കണക്കുകൾ തീർക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ചന്ദ്രൻ അവരുടെ ഗോഡൗണിന് തീയിടുകയും അവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്ന കുട്ടികൾ മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രതികാരമായി അലി ചന്ദ്രനെ കൊല്ലുന്നു. തന്റെ കുറ്റം ഏറ്റുപറയുന്ന അലിയെ അൻവർ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും രാമടപ്പള്ളി നിവാസികൾക്ക് മുന്നിൽ തന്നെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ അൻവറിനെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പോകാൻ നിർബന്ധിതനായ അൻവർ, അലിക്കെതിരെ മൊഴി നൽകാമെന്ന് ജമീലയിൽ നിന്ന് വാക്ക് വാങ്ങി. അലിയെ കൊല്ലരുതെന്ന് ഫ്രെഡിയോട് ജമീല ആവശ്യപ്പെടുകയും അവനെ നിയമത്തിന് മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരണമെന്നും പറയുന്നു. ഡേവിഡും ഭാര്യയും ഫ്രെഡിയെ ജയിലിൽ സന്ദർശിക്കുന്നു, ഡേവിഡ് എന്തുകൊണ്ടാണ് അലിയെ വെറുക്കുന്നത് എന്ന് ഫ്രെഡി അന്വേഷിക്കുന്നു.

അലിക്കെതിരെ ലുക്ക് ഔട്ട് നോട്ടീസ് പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ഡേവിഡ്, റോസ്ലിൻ എന്നിവരോടൊപ്പം മിനിക്കോയ്, ലക്ഷദ്വീപ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ഒളിവിൽ പോവുകയും ചെയ്തു. ഡേവിഡിന്റെ അംഗീകാരത്തോടെയാണ് അലിയും റോസ്‌ലിനും വിവാഹിതരായത്. തങ്ങളുടെ മക്കളെ മുസ്ലീമായി വളർത്താൻ റോസ്‌ലിൻ്റെ അംഗീകാരം അലി നേടി. ഡേവിഡ് തീരത്ത് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ, പോലീസ് അവരുടെ പുരുഷന്മാരെ മർദ്ദിക്കുകയും അവരുടെ സ്ത്രീകളെ ബലാത്സംഗം ചെയ്യുകയും ചെയ്തതായി ഡേവിഡിന്റെ പിതാവ് പറഞ്ഞു. അതിന്റെ നേട്ടം മുസ്ലീങ്ങൾ കൊയ്തെടുത്തെന്നും അതിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ചത് തീരദേശത്തെ ക്രിസ്ത്യൻ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളാണെന്നും അൻവർ ഡേവിഡിനോട് പറഞ്ഞു. ഡേവിഡ് പരിഭ്രാന്തനായി, പക്ഷേ വഴക്കിട്ടു. കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ അദ്ദേഹം അലിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അലിയുടെ അമ്മ അലിക്കെതിരെ മൊഴി നൽകിയതിനെ തുടർന്ന് മൂന്ന് മാസത്തേക്ക് റിമാൻഡ് ചെയ്തു. റോസ്ലിൻ ഒരു ആൺകുട്ടിക്ക് ജന്മം നൽകി, ഡേവിഡ് ആന്റണി എന്ന് പേരിട്ടു, അവന്റെ സ്നാനം നടത്തി. അലി മോചിതനായപ്പോൾ, അവൻ ആചാരം തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ഡേവിഡിന് നേരെ ആക്രോശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മകന് അമീർ എന്ന് പേരിട്ടു. ഡേവിഡ് സങ്കടപ്പെടുകയും അലിയുമായുള്ള സൗഹൃദം അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കള്ളക്കടത്ത് ആയുധങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരം അലിക്ക് ലഭിച്ചു, അത് അദ്ദേഹം നിരസിക്കുകയും ഒരു കുഴിയിൽ ഒളിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 2004-ലെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ഭൂകമ്പം അവിടെയുള്ള ക്രിസ്ത്യൻ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹത്തിന് ആനുപാതികമല്ലാത്ത നഷ്ടമുണ്ടാക്കി. അലി മനുഷ്യത്വപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു. പ്രദേശവാസികളെ കുടിയിറക്കുന്ന വികസന പദ്ധതികളെ അദ്ദേഹം നിരന്തരം എതിർക്കുന്നു. ഉറൂസ് ആഘോഷത്തിനിടെ പള്ളി വളപ്പിൽ കലാപമുണ്ടാക്കാൻ ഡേവിഡിനെ കൃത്രിമം കാണിച്ച് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലിന് ഇരുവശവും കളിക്കുന്ന അൻവറും പോലീസും എം.എൽ.എ പി.എ.അബൂബക്കറും. അബുവിന്റെ ഗുണ്ടകൾ ഒരു സഹപ്രവർത്തകനെ കൊലപ്പെടുത്തുകയും അത് ഡേവിഡിന്മേൽ കുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു, ഇത് ക്രിസ്ത്യാനികളും മുസ്ലീങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പോലീസ് വെടിവെപ്പിലാണ് അമീർ കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ചില പ്രാദേശിക ഗുണ്ടകൾ ഒളിപ്പിച്ച ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയും രക്തരൂക്ഷിതമായ കലാപം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അലിയുടെ അനുയായികൾ അൻവറിന് മുകളിലൂടെ കാർ ഓടിച്ചു. അലിയുടെ ഗുണ്ടകൾ ഡേവിഡിനെ വികലാംഗനാക്കി വെടിവച്ചു.

ഡേവിഡും ഭാര്യയും ഫ്രെഡിയോട് തന്റെ ദൗത്യം പിന്തുടരാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അവനെ അലിയുടെ സെല്ലിലേക്ക് മാറ്റി. ഫജർ പ്രാർത്ഥനയ്ക്കിടെ ഫ്രെഡി അലിയെ കഴുത്തു ഞെരിച്ച് കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. അലി തകർന്നു, തന്റെ മകന്റെ മരണത്തിനും കലാപത്തിനും ഡേവിഡിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു. അലിക്ക് ഒരു പരിഭ്രാന്തി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ജയിൽ ഡോക്ടർ എത്തി അലിയെ കഴുത്തു ഞെരിച്ച് കൊന്നു, ആത്മഹത്യ ചെയ്തുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ശരീരം തളർന്ന് കിടപ്പിലായ അൻവറിന്റെ മകളാണ് ഡോക്ടർ.

ഫ്രെഡി ജയിലിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി അലിയുടെ അന്ത്യകർമങ്ങൾ നടത്തുന്ന പള്ളിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അലിയുടെ പേരിൽ വർഗീയ കലാപം ഉണ്ടാക്കിയ അബൂബക്കറിന് നേരെ കല്ലെറിയുന്നു. ഒരു മിഡ്-ക്രെഡിറ്റ് സീനിൽ, രമദാപള്ളിയിലെ കലാപം സർക്കാരിന്റെ സഹായത്തോടെ പോലീസ് പ്രേരിപ്പിച്ചതാണെന്ന് അൻവർ മാധ്യമങ്ങളോട് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

==സംഗീതം==
===സംഗീതസംവിധാനം===
ചലച്ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും തയ്യാറാക്കിയത് [[സുഷിൻ ശ്യാം|സുഷിൻ ശ്യാമാണ്]].
===ഗാനങ്ങൾ===
സിനിമയിൽ ഒരു അറബി ഗാനവും രണ്ടു മലയാള ഗാനങ്ങളുമാണുളളത്.

{{Track listing
| title1 = തീരമേ
| length1 = 4:23
| headline = ഗാനങ്ങൾ
| extra_column = ഗായകർ
| lyrics_credits  = yes
| lyrics1 = [[അൻവർ അലി]]
| extra1 = [[ചിത്ര]], [[സൂരജ് സന്തോഷ്]]
| total_length = 10:48
| title2 = ആരാരും കാണാതെ
| length2 = 4:17
| lyrics2 = അൻവർ അലി
| extra2 = [[ഷഹബാസ് അമൻ]]
| title3 = റഹീമുൻ അലീമുൻ
| length3 = 2:08
| lyrics3 = [[സമീർ ബിൻസി]]
| extra3 = ഹിദ ചോക്കാട്, ഇമാം മജ്‍ബൂർ , മിഥുലേഷ് ,സിനാൻ എടക്കര
}}


==അഭിനേതാക്കൾ ==

{{colbegin}}
* [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - അഹമ്മദലി സുലൈമാൻ, മാലിക് സുലേ മാൻ / അലി ഇക്ക
* [[നിമിഷ സജയൻ]] - റോസലിൻ, സുലൈമാന്റെ ഭാര്യയും ഡേവിഡിന്റെ സഹോദരിയും
* [[വിനയ് ഫോർട്ട്]] - ഡേവിഡ് ക്രിസ്തുദാസ്, സുലൈമാന്റെ സുഹൃത്തും റോസലിന്റെ സഹോദരനും
* ജലജ  - ജമീല, സുലൈമാന്റെ മാതാവ്
* [[സലിം കുമാർ]] - മൂസാക്ക
* ചന്ദു സലിംകുമാർ - യുവാവായ മൂസാക്ക
* [[ജോജു ജോർജ്]] - അൻവർ അലി [[Indian Administrative Service|I.A.S.]], സബ് കളക്ടർ
* [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] - പി.എ. അബൂബക്കർ, രാഷ്ട്രീയ നേതാവ്
* [[ഇന്ദ്രൻസ്]] - ജോർജ് സക്കറിയ, C.I.
* [[ദിനേഷ് പ്രഭാകർ]] - പീറ്റർ എസ്തപ്പാൻ, സുലൈമാന്റെയും ഡേവിഡിന്റെയും സുഹൃത്ത്
* സനൽ അമാൻ - ഫ്രെഡി, ഡേവിഡിന്റെ മകൻ
* അമൽ രാജ്ദേവ് - ഹമീദ് മൊഹമ്മദ്
* പാർവതി ആർ. കൃഷ്ണ - ഡോ. ഷെർമിൻ, അൻവർ അലിയുടെ മകൾ
* [[രാജേഷ് ശർമ്മ]] - ജയിൽ സൂപ്രണ്ട്
* ദേവകി രാജേന്ദ്രൻ - മേരി
* നിഷ്താർ സേട്ട് - ചന്ദ്രൻ
* [[മാല പാർവതി]] - രാജമ്മ
* [[സുധി കോപ്പ]] - ഷാനവാസ്
* [[മീനാക്ഷി രവീന്ദ്രൻ]] - റംലത്ത്, സുലൈമാന്റെ മകൾ
* വാസുദേവ് സലീഷ് - അമീർ, സുലൈമാന്റെ മകൾ
* ദേവി - യുവതിയായ ജമീല
* [[ദിവ്യപ്രഭ]] - സാഹിറ, സുലൈമാന്റെ സഹോദരി
* [[അപ്പാനി ശരത്]] - ഷിബു, പ്രദേശത്തിലെ ഗുണ്ട
* ജോളി ചിറയത്ത് - ജയിൽ ഇൻസ്പെക്ടർ ജനറൽ
* ചന്ദുനാഥ് - എസ്.പി. ഋഷഭ്
* പ്രശാന്ത് മുരളി - സുലൈമാന്റെ ഡ്രൈവർ
* ഫഹീം സഫർ - ആസിഫ്, സുലൈമാന്റെ മകളുടെ കാമുകൻ
{{colend}}

==വിവാദങ്ങൾ==
മാലികിനെതിരെ വിമർശനങ്ങളും ഉയർന്നു വരികയുണ്ടായി. ചിത്രത്തിൽ [[ബീമാപള്ളി പോലീസ് വെടിവെപ്പ്|ബീമാപള്ളി വെടിവെപ്പ്]] സംഭവത്തെ തെറ്റിദ്ധാരണാജനകമായാണ് ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളതെന്നാണ് ഒരു വിമർശനം.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=MALAYALAM |first1=NEWS18 |title=മാലിക് സിനിമയ്‌ക്കെതിരെ ബീമാപള്ളിയിൽ പ്രതിഷേധം; യാഥാർഥ്യത്തെ വളച്ചൊടിച്ചു എന്ന് ആരോപണം |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/beemapalli-residents-protest-against-malik-movie-for-distorting-facts-mm-411045.html |website=https://malayalam.news18.com/ |publisher=malayalamNews18 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=ഡെസ്‌ക് |first1=എന്റർടെയിൻമെന്റ് |title=ഞാനാരുടെയും പേര് പറഞ്ഞിട്ടില്ലല്ലോ; മാലികിലെ ബീമാപള്ളി ബന്ധത്തോട് പ്രതികരിച്ച് മഹേഷ് നാരായണൻ |url=https://www.doolnews.com/director-mahesh-narayanan-about-malik-movie-and-beemapally-firing-5345.html |website=www.doolnews.com |publisher=doolnews |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=കെ മുഹമ്മദ്‌ |first1=ഹാഷിർ |title=മാലിക്: മുൻവിധിക്കും യാഥാർത്ഥ്യത്തിനും ഇടയിൽ |url=https://campusalive.net/malik-film-review/ |website=campusalive.net |publisher=campusalive |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=July 17, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ബീമാപള്ളി വെടിവെപ്പും ഇസ്ലാംഭീതിയും : സിനിമ വിവാദമാകുന്നു |url=https://www.chandrikadaily.com/18-07-2021-news-kerala-fillm-malik.html |website=www.chandrikadaily.com |publisher=chandrikadaily |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=Sunday July 18, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Network |first1=MM |title=മാലിക് സിനിമ ചരിത്രത്തെ വളച്ചൊടിച്ചെന്ന് ഇരുവിഭാ​ഗവും;ബീമാ പള്ളിയിൽ അന്ന് നടന്നത് ഇങ്ങനെ|url=https://mediamangalam.com/protest-against-malik-movie/ |website=mediamangalam.com |publisher=Mangalam |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=July 16, 2021}}&lt;/ref&gt;
മാലിക്കിൽ ഇസ്ലാമോഫോബിയ നിറഞ്ഞ ഉള്ളടക്കം ഉണ്ടെന്ന് കഥാകൃത്തും സാമൂഹ്യ നിരീക്ഷകനുമായ  എൻ.എസ്. മാധവൻ ആരോപിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=MALAYALAM |first1=NEWS18 |title=മാലിക് സിനിമ ഇസ്ലാമോഫോബിക്; മഹേഷ് നാരായണനോട് അഞ്ച് ചോദ്യങ്ങളുമായി എഴുത്തുകാരൻ എൻ.എസ്. മാധവൻ |url=https://malayalam.news18.com/news/film/n-s-madhavan-raises-five-questions-about-malik-n-mm-409551.html |website=malayalam.news18.com |publisher=Malayalam.news18 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=JULY 19, 2021 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
ബീമാപള്ളി കലാപം നടന്ന സമയത്ത് കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന ഇടതുപക്ഷ സർക്കാരിനെയും അന്നത്തെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രി കൊടിയേരി ബാലകൃഷ്ണനെയും ചലച്ചിത്രത്തിൽ വെള്ളപൂശിയതായും വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Online Desk |first1=Veekshanam |title=‘മാലിക് സിനിമ മറ്റൊരു മെക്സിക്കൻ അപാരത ‘ ; വിമർശനവുമായി സംവിധായകൻ ഒമർ ലുലു |url=https://veekshanam.com/malik-movie-ldf-govt-kodiyeri-omar-lulu-fb/ |website=veekshanam.com |publisher=Veekshanam |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=Jul 16, 2021 |archive-date=2021-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905071438/https://veekshanam.com/malik-movie-ldf-govt-kodiyeri-omar-lulu-fb/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

മാലിക് എന്ന ചിത്രം ബീമാപള്ളിയെ കൊള്ളക്കാരുടെയും ഭീകരവാദികളുടെയും നാടായി ചിത്രീകരിച്ചു എന്ന് ആരോപിച്ചുകൊണ്ട് ബീമാപള്ളി സാംസ്കാരിക സമിതിയുടെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Webdesk |first1=Jaihind |title='യാഥാർഥ്യങ്ങളെ വളച്ചൊടിച്ചു, ഭീകരവാദികളുടെ നാടായി ചിത്രീകരിച്ചു';ബീമാപള്ളിയിൽ 'മാലിക്കി' നെതിരെ പ്രതിഷേധം |url=https://jaihindtv.in/protest-against-movie-malik-at-beema-pally/ |website=jaihindtv.in |publisher=jaihindtv |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=July 22,2021}}&lt;/ref&gt;

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* {{IMDb title|10919240}}
==അനുബന്ധം==</text>
      <sha1>m5uqgnbgp9tvbv6bj5x0tqtc7e4tptv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാനാ പട്ടേൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>549280</id>
    <revision>
      <id>4615277</id>
      <parentid>4588750</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12507" sha1="lw2bo7wo1zx06jwx0gppyq6xkv3uo0k" xml:space="preserve">{{PU|Maana Patel}}
{{Infobox sportsperson|name=Maana Patel|team=|sport=[[Backstroke]] [[Swimming (sport)|Swimming]]|position=|disability=|disability_class=|weight_class=|weight_class_type=|rank=|event=|event_type=|universityteam=|collegeteam=|league=|league_type=|club=|turnedpro=|module=&lt;!-- Sport --&gt;|regionals=|pb=|highestranking=|commonwealth=|paralympics=|olympics=|nationals=|worlds=|turnedpro_type=|module2=&lt;!-- Achievements and titles --&gt;|coaching=|retired=|coach=Peter Carswell|former_partner=|partner=|country={{IND}}|website=&lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;|image=Maana Patel at the 12th South Asian Games 2016 in Guwahati.jpg|birth_place=|image_size=|alt=|caption=Maana Patel at the 12th South Asian Games 2016 in Guwahati|headercolor=|textcolor=&lt;!-- Personal information --&gt;|native_name=|native_name_lang=|birth_name=&lt;!-- if different than name --&gt;|nickname=|nationality=Indian|national_team={{IND}}|ethnicity=|citizenship=|birth_date={{birth date and age|2000|03|18|df=yes}}&lt;ref name=aa&gt;{{Cite web|url=http://swimming.org.in/swimmers/maana-patel/|title=MAANA PATEL – Swimming Federation of India|website=swimming.org.in|language=en-US|access-date=2018-05-13|archive-date=2018-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180514143052/http://swimming.org.in/swimmers/maana-patel/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|death_date=&lt;!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --&gt;|other_interests=|years_active=|life_partner=|spouse=|weight=&lt;!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;|height=&lt;!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;|agent=|employer=|occupation=|death_place=|alma_mater=Udgam School, [[Ahmedabad]]|education=|residence=|monuments=|resting_place_coordinates=|resting_place=|medaltemplates={{MedalSport | Women's [[swimming (sport)|swimming]]}}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition|[[South Asian Games]]}}
{{MedalGold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|4 x 100 m Freestyle Relay]]}}
{{MedalGold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|4 x 100 m Medley Relay]]}}
{{MedalGold|[[Swimming at the 2019 South Asian Games|2019 Kathmandu]]|[[Swimming at the 2019 South Asian Games|50 m backstroke]]}}
{{MedalGold|[[Swimming at the 2019 South Asian Games|2019 Kathmandu]]|[[Swimming at the 2019 South Asian Games|100 m backstroke]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2019 South Asian Games|2019 Kathmandu]]|[[Swimming at the 2019 South Asian Games|200 m backstroke]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|50 m backstroke]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|100 m backstroke]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|200 m backstroke]]}}
{{MedalBronze|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Swimming at the 2016 South Asian Games|50 m Freestyle]]}}}}
[[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] [[അഹമ്മദാബാദ്|അഹമ്മദാബാദിൽ]] നിന്നുള്ള [[ബാക് സ്ട്രോക്|ഇന്ത്യൻ ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്ക്]] നീന്തൽക്കാരിയാണ് '''മാനാ പട്ടേൽ''' (ജനനം: 18 മാർച്ച് 2000). യൂണിവേഴ്‌സാലിറ്റി ക്വോട്ടയിൽ 2021 ടോക്യോ ഒളിമ്പിക്സ് യോഗ്യത നേടിയ അവർ ഒളിമ്പിക്സ് യോഗ്യത നേടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ വനിതാ നീന്തൽ താരമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tokyo Olympics{{!}}ഒളിമ്പിക് യോഗ്യത നേടി മാന പട്ടേൽ; നീന്തൽക്കുളത്തിൽ നിന്നും യോഗ്യത നേടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ വനിതാ താരം |url=https://malayalam.news18.com/news/sports/maana-patel-becomes-first-indian-women-to-qualify-for-olympics-in-swimming-nav-402831.html |work=News18 Malayalam |date=2 ജൂലൈ 2021 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== നീന്തൽ ജീവിതം ==
ഏഴാമത്തെ വയസ്സിൽ മാനാ പട്ടേൽ നീന്താൻ തുടങ്ങി.&lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt;

13 വയസുള്ളപ്പോൾ [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] നടന്ന 40 മത് ജൂനിയർ നാഷണൽ അക്വാട്ടിക്സ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ 200 മീറ്റർ ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്കിൽ 2: 23.41 സെക്കൻഡിൽ ക്ലോക്ക് ചെയ്ത് 2009 ഓഗസ്റ്റിൽ ടോക്കിയോയിൽ നടന്ന ഏഷ്യൻ ഏജ് ഗ്രൂപ്പ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ [[ശിഖ ടാൻഡൻ]] നേടിയ 2: 26.41 സെക്കൻഡിന്റെ ദേശീയ റെക്കോർഡ് മറികടന്നു.&lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt; ദേശീയ ഗെയിംസിൽ 50 മീ. ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്കിലും 200 മീറ്റർ ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്കിലും സ്വർണം നേടിയിട്ടുണ്ട്. 60-ാമത് ദേശീയ സ്‌കൂൾ ഗെയിംസിൽ (2015) 100 മീറ്റർ ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്കിൽ സ്വർണ്ണ മെഡലും മാനാ നേടിയിട്ടുണ്ട്. അറുപതാമത് ദേശീയ സ്‌കൂൾ ഗെയിംസിൽ 4 X 100 മീറ്റർ ഫ്രീ സ്റ്റൈൽ റിലേയിൽ മാനാ പട്ടേൽ, രാശി പട്ടേൽ, ഗീതാഞ്ജലി പാണ്ഡെ, ദിൽ‌പ്രീത് കൌർ എന്നിവർ വെള്ളി നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/swimmer-manna-patel-clinches-gold-setting-new-record-at-60th-national-school-games/|title=Swimmer Manna Patel clinches gold setting new record at 60th National School Games|date=2015-02-17|work=The Indian Express|access-date=2018-05-13|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2015 ൽ ഒളിമ്പിക് ഗോൾഡ് ക്വസ്റ്റിലേക്ക് അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;dna1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/sports/report-maana-patel-the-15-year-old-girl-who-is-making-waves-2106517|title=Maana Patel, the 15-year-old girl who is making waves|date=2015-07-21|work=dna|access-date=2018-05-12|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/teenage-indian-swimmer-maana-patel-aims-for-rio-olympics-berth/16387168|title=Teenage Indian swimmer Maana Patel aims for Rio Olympics berth|date=2015-07-21|work=mid-day|access-date=2018-05-13}}&lt;/ref&gt; പന്ത്രണ്ടാമത് ദക്ഷിണേഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ (2016) 4 × 100 മീറ്റർ [[റിലേ ഓട്ടം|മെഡ്‌ലി റിലേ]] 4 × 100 മീറ്റർ ഫ്രീസ്റ്റൈൽ റിലേ എന്നിവയിൽ സ്വർണം; 50 മീറ്റർ, 100 മീറ്റർ, 200 മീറ്റർ ബാക്ക്‌സ്‌ട്രോക്ക് എന്നിവയിൽ വെള്ളി; 50 മീറ്റർ ഫ്രീ സ്റ്റൈലിൽ വെങ്കലം എന്നിവ നേടിയിരുന്നു.&lt;ref name=aa/&gt;

72-ാമത് സീനിയർ നാഷണൽ അക്വാട്ടിക് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് -2018 ൽ 3 സ്വർണ്ണ മെഡലുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://epaper.timesgroup.com/Olive/ODN/TimesOfIndia/shared/ShowArticle.aspx?doc=TOIA%2F2018%2F10%2F08&amp;entity=Ar02102&amp;sk=16BA6AC1&amp;mode=text#|title=Maana's comeback from injury|date=2018-08-10|work=epaper.timesgroup.com|access-date=2018-08-10|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

മാന ബാംഗ്ലൂരിൽ നടന്ന പത്താമത് ഏഷ്യൻ ഏജ് ഗ്രൂപ്പ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് -2019 ൽ ആറ് മെഡലുകൾ (1 സ്വർണം, 4 വെള്ളി, 1 വെങ്കലം) നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/after-six-medals-in-asian-age-group-cship-maana-feels-shes-back/articleshow/71365104.cms|title= After six medals Maana feels she is back|date=2019-09-30|work=mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=2019-09-30|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/swimming/maana-patel-asian-age-group-swimming-championship-gold-medal-50m-backstroke/article29522444.ece|title=Maana makes comeback|date=2019-09-26|work=sportstar.thehindu.com|access-date=2019-09-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2016 ഓഗസ്റ്റ് വരെ അവർ 11 അന്താരാഷ്ട്ര, 61 ദേശീയ, 75 സംസ്ഥാന തല മെഡലുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sbs.com.au/yourlanguage/gujarati/en/audiotrack/new-generation-gujarati-athletes-maana-patel|title=A new generation of Gujarati athletes - Maana Patel|work=SBS Your Language|access-date=2018-05-13|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
[[അഹമ്മദാബാദ്|അഹമ്മദാബാദിലെ]] ഉഡ്ഗാം സ്‌കൂൾ ഫോർ ചിൽഡ്രനിൽ കൊമേഴ്‌സ് പഠിച്ചു.&lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt; ഗുജറാത്ത് വിദ്യാപീത് നീന്തൽ കേന്ദ്രത്തിൽ കമലേഷ് നാനാവതി പരിശീലകനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/sports/others/maana-patel-15-year-old-national-swimming-champion-targets-2016-rio-olympics_1634384.html|title=Maana Patel, 15-year-old national swimming champion targets 2016 Rio Olympics|date=2015-07-22|work=Zee News|access-date=2018-05-13|language=en|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919171742/http://zeenews.india.com/sports/others/maana-patel-15-year-old-national-swimming-champion-targets-2016-rio-olympics_1634384.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.siliconindia.com/news/general/Maana-Patel-The-Girl-With-A-Swing-nid-185169-cid-1.html|title=Maana Patel, The Girl With A Swing!|last=SiliconIndia|work=siliconindia|access-date=2018-05-13|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919171742/https://www.siliconindia.com/news/general/Maana-Patel-The-Girl-With-A-Swing-nid-185169-cid-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ കോച്ച് പീറ്റർ കാർസ്വെല്ലിന്റെ കീഴിൽ മുംബൈയിലെ ഗ്ലെൻമാർക്ക് അക്വാട്ടിക് ഫൌണ്ടേഷനിൽ പരിശീലനം നടത്തുന്നു.

== അവലംബം ==
{{reflist}}
==പുറം കണ്ണികൾ==
* {{sports links}}
*[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/athlete-profile-n1456947-patel-maana-patel.htm Maana Patel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725183940/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/athlete-profile-n1456947-patel-maana-patel.htm |date=2021-07-25 }} athlete profile at [[2020 Tokyo Olympics]]

{{DEFAULTSORT:Patel, Maana}}
[[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിൽ നിന്നുള്ള കായികതാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വനിതാ നീന്തൽ താരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2000-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>lw2bo7wo1zx06jwx0gppyq6xkv3uo0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാർസെലിൻ അബോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558741</id>
    <revision>
      <id>4615300</id>
      <parentid>3788952</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="onfxmvdugym8zvxn2zrmyzg8ttyfr0t" xml:space="preserve">{{prettyurl|Marcelline Aboh}}
{{Infobox person
| name          = Marcelline Aboh
| image         = 
| caption       = 
| birth_name    = Marcelline Akinocho
| alias         = Détin Bonsoir
| birth_date    = {{birth year|1940}}
| birth_place   = [[Porto-Novo, Benin]]
| death_date    = 20 August {{dya|2017|1940}}
| death_place   = Porto-Novo, Benin
| occupation    = Actress, comedian
| notable_works = ''[[Abeni (film)|Abeni]]''&lt;br /&gt;''Abeni 2''&lt;br /&gt;''Djibiti 1''&lt;br /&gt;''Djibiti 2''}}
'''ഡെറ്റിൻ ബോൺസോയർ''' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന '''മാർസെലിൻ അബോ''' (1940 - 20 ഓഗസ്റ്റ് 2017), [[പോർട്ടൊ നോവൊ|പോർട്ടോ-നോവോ]]യിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ബെനിനീസ് നടിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Marcelline Aboh est passée derrière les rideaux – 24 Heures au Bénin |url=https://www.24haubenin.info/?Marcelline-Aboh-est-passee-derriere-les-rideaux |work=24 Heures au Bénin |date=21 August 2017 |language=fr |access-date=2021-11-14 |archive-date=2021-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114112225/https://www.24haubenin.info/?Marcelline-Aboh-est-passee-derriere-les-rideaux |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  പ്രായാധിക്യം മൂലമുള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളെ തുടർന്ന് ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്നാണ് അവർ മരിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Meisegon |first1=Carin |title=Deuil au Bénin: Marcelline Aboh quitte la scène |url=https://www.lespharaons.com/deuil-au-benin-marcelline-aboh-quitte-la-scene/ |access-date=28 November 2019 |work=Les Pharaons |date=21 August 2017 |language=fr |archive-date=19 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019052837/https://www.lespharaons.com/deuil-au-benin-marcelline-aboh-quitte-la-scene/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ലെസ് എക്കോസ് ഡി ലാ ക്യാപിറ്റലെ എന്ന സ്ത്രീ-ഫോക്ക് കോമഡി ഗ്രൂപ്പിലെ പ്രധാന ഹാസ്യനടിയായിരുന്നു അവർ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boton |first1=Sam |title=Bénin: La comédienne béninoise Marcelline Aboh s'est éteinte |url=https://lanouvelletribune.info/2017/08/benin-comedienne-beninoise-marcelline-aboh-sest-eteinte/ |access-date=28 November 2019 |work=La Nouvelle Tribune |date=22 August 2017 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Herbert |first1=Ian |last2=Leclercq |first2=Nicole |title=World of Theatre 2003 Edition: An Account of the World's Theatre Seasons 1999–2000, 2000–2001 and 2001–2002 |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-40212-0 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=pWqCAgAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=28 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1958-ൽ നാടക ജീവിതം ആരംഭിച്ചതിന് ശേഷം 1980-ലാണ് അവർ ആദ്യമായി അവരോടൊപ്പം ചേർന്നത്.&lt;ref name=&quot;JournalAdjinakou-1&quot;&gt;{{cite news |last1=da Silva |first1=Cédric |title=Bénin/culture: Marcelline Aboh conduite dans sa dernière demeure |url=https://www.journal-adjinakou-benin.net/actualites/beninculture-marcelline-aboh-conduite-dans-sa-derniere-demeure/ |access-date=28 November 2019 |work=Journal Adjinakou Benin |date=24 September 2017 |language=fr-FR }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവിനും നടിക്കും എട്ട് കുട്ടികളുണ്ടായിരുന്നു.[ &lt;ref name=&quot;JournalAdjinakou-1&quot; /&gt;

== അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2017-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബെനിനീസ് നടിമാർ]]</text>
      <sha1>onfxmvdugym8zvxn2zrmyzg8ttyfr0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മോഷ ബുദുവോങ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558849</id>
    <revision>
      <id>4615444</id>
      <parentid>4550180</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17102" sha1="ikfx8pb7c9kx12k60c2en34iud9rr1h" xml:space="preserve">{{prettyurl|Moesha Buduong}}
{{Infobox person
| name        = Moesha Buduong
| image       =
| caption     =
| birth_date  = {{Birth date and age|1990|03|10}}
| birth_place = [[Kumasi]], [[Ghana]]
| alma_mater  = [[University of Ghana]]
| occupation  = Actress, model
| known_for   = Starring in various Ghanaian movies, Interview with [[Christiane Amanpour]]
| home_town   =
| spouse      =
| website     = 
}}
[[ഘാന]]യിലെ ടിവി അവതാരകയും അഭിനേത്രിയും മോഡലുമാണ് '''മോഷ ബുദുവോങ്'''. ലൈംഗികത, പ്രണയം, ലിംഗഭേദം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ സിഎൻഎൻ റിപ്പോർട്ടർ ക്രിസ്റ്റ്യൻ അമൻപൂറിന് വിവാദ അഭിമുഖം നൽകിയതിലും അവർ അറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/watch-moesha-bodoung-s-complete-interview-with-cnn-s-amanpour.html|title=Watch Moesha Boduong's complete interview with CNN's Amanpour|last=122108447901948|date=2018-04-24|website=Graphic Online|language=en-gb|access-date=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Don-t-condemn-Moesha-Boduong-CNN-s-Amanpour-644056|title=Don't condemn Moesha Boduong – CNN's Amanpour|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qz.com/africa/1254088/cnn-ghana-and-moesha-boduong-spark-backlash-on-sex-love-and-african-women/|title=A CNN interview sparked another Ghana backlash and a debate about women, sex and love|last=Commentary|first=Pamela Ofori-Boateng|last2=Commentary|first2=Pamela Ofori-Boateng|website=Quartz Africa|language=en|access-date=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;
== വിവാദം ==
2018 ഏപ്രിലിൽ സിഎൻഎൻ റിപ്പോർട്ടർ ക്രിസ്റ്റ്യൻ അമൻപൂറിന് നൽകിയ വിവാദ അഭിമുഖത്തിൽ ബുദുവോങ് ഘാനക്കാരുടെ വിമർശനത്തിന് വിധേയയായി.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/2018/June-6th/video-criticisms-of-my-cnn-interview-was-a-blessing-moesha-boduong.php|title=Video: Criticisms of my CNN interview was a blessing - Moesha Boduong|website=www.myjoyonline.com|access-date=2019-03-09}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ കഠിനമായതിനാൽ ഘാനയിലെ സ്ത്രീകൾ തങ്ങളുടെ പ്രാഥമിക വരുമാന സ്രോതസ്സായി പുരുഷന്മാരെയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് അഭിമുഖത്തിൽ ബുദുവോങ് പരാമർശിച്ചു. പുരുഷന്മാരുമായി ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നതിലൂടെയാണ് അവർ ഇത് ചെയ്യുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/2018/April-13th/im-sorry-moesha-boduong-apologises-to-ghanaians-after-cnn-backlash.php|title=I'm sorry – Moesha Boduong apologises to Ghanaians after CNN backlash|access-date=2018-04-24|language=en-US|archive-date=2019-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721022721/https://www.myjoyonline.com/entertainment/2018/April-13th/im-sorry-moesha-boduong-apologises-to-ghanaians-after-cnn-backlash.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ഘാനയിൽ, ഞങ്ങളുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ നിങ്ങളെ പരിപാലിക്കാൻ ഒരാളെ ആവശ്യമുള്ള ഒരു മാർഗമാണ്. ഒരു സ്ത്രീയെന്ന നിലയിൽ നിങ്ങൾക്ക് വേണ്ടത്ര പണം സമ്പാദിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാരണം നിങ്ങൾക്ക് ഒരു അപ്പാർട്ട്മെന്റ് ലഭിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴും ഘാനയിൽ അവർ രണ്ട് വർഷത്തെ അഡ്വാൻസ് എടുക്കുന്നു. ഞാൻ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് പണം എവിടെ നിന്ന് ലഭിക്കും?&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  ഘാനയിലെ (ആഫ്രിക്കൻ വംശജരായ) സ്ത്രീകളുടെ മോശം ചിത്രം വരയ്ക്കുകയാണെന്ന് തോന്നിയ സ്ത്രീകളിൽ നിന്നും പുരുഷന്മാരിൽ നിന്നും അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്ക് കടുത്ത വിമർശനം ലഭിച്ചു. ജോൺ ഡുമെലോ, ലിഡിയ ഫോർസൺ, ഈസി, ഡികെബി, അഫിയ ഒഡോ തുടങ്ങിയ സെലിബ്രിറ്റികൾ ട്വിറ്ററിൽ തങ്ങളുടെ വീക്ഷണങ്ങൾ പങ്കിട്ടു. അവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും നിഷേധിക്കുന്നതായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/2018/April-12th/dumelo-lydia-forson-eazzy-dkb-others-react-to-moesha-boduongs-cnn-interview.php|title=Dumelo, Lydia Forson, Eazzy, DKB, others react to Moesha Boduong's CNN interview|access-date=2018-04-24|language=en-US|archive-date=2019-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721022721/https://www.myjoyonline.com/entertainment/2018/April-12th/dumelo-lydia-forson-eazzy-dkb-others-react-to-moesha-boduongs-cnn-interview.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

വിമർശനം അനാവശ്യമാണെന്ന് മറ്റുള്ളവർക്കും തോന്നി. കാരണം നടത്തിയ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഘാന ജീവിതത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായിരുന്നു. റേഡിയോ ഹോസ്റ്റ് ക്യാപ്റ്റൻ സ്മാർട്ട് അവരെ അഭിനന്ദിക്കുകയും സത്യം പറഞ്ഞതിന് അവരെ അഭിനന്ദിക്കാൻ ഘാനക്കാരെ അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yen.com.gh/108737-lets-applaud-moesha-boduong-cnn-interview-captain-smart-tells-ghanaians.html#108737|title=Captain Smart jumps to Moesha's defense as he 'blasts' the critics of her CNN interview|last=Hammond|first=Michael|work=Yen.com.gh - Ghana news.|access-date=2018-04-24|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ക്രിസ്റ്റീൻ അമൻപൂർ തന്നെ ബുദുവോങ്ങിനെ അപമാനിക്കരുതെന്ന് പൊതുജനങ്ങളോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. പ്രസിഡന്റ് നാനാ അകുഫോ-അഡോ, ജെൻഡർ മന്ത്രി ഒട്ടിക്കോ അഫിസ ജാബ എന്നിവരെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Otiko-Djaba-must-stand-up-for-Moesha-Boduong-CNN-s-Amanpour-644151|title=Otiko Djaba must 'stand up' for Moesha Boduong – CNN's Amanpour|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2018-04-24}}&lt;/ref&gt; അമൻപൂർ പറഞ്ഞു, &quot;മോഷയ്ക്ക് സംസാരിക്കാനുള്ള അവകാശവും അവരുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അത്തരം അടുപ്പമുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ പങ്കിട്ടുകൊണ്ട് അവർ കാണിച്ച ധൈര്യവും ആളുകൾ തിരിച്ചറിയണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഒരു സ്ത്രീയും പത്രപ്രവർത്തകയും എന്ന നിലയിൽ അത്തരമൊരു നിരപരാധിയായ സ്ത്രീയെ അപലപിക്കുന്നത് കാണുന്നതിൽ എനിക്ക് വേദനയും ദേഷ്യവും തോന്നുന്നു. മാധ്യമങ്ങളും സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ നിരവധി ആളുകളും ഇത്തരത്തിൽ ഘാനയിലേക്ക് സുരക്ഷിതമായി മടങ്ങാൻ കഴിയുമെന്ന് മോഷയ്ക്ക് ഉറപ്പില്ല. ആഫ്രിക്കയിലെ ഏറ്റവും സാമ്പത്തികമായും രാഷ്ട്രീയമായും വിജയിച്ച തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി അടുത്തിടെ വളരെയധികം ശ്രദ്ധ നേടിയ ഒരു നഗരമായ അക്രയിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നത് കണ്ട് ഞാൻ വളരെ ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നു. ഞാൻ അക്രയിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ, പൂർണ്ണമായും കൃത്യമായും ന്യായമായും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാനുള്ള സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളുടെ അവകാശത്തെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രപതിയുടെ തന്നെ ഒരു പ്രസംഗം കേട്ട് ഞാൻ ഹൃദ്യയായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/04/17/world/amanpour-sex-and-love-ghana-moesha-boduong/index.html|title=Amanpour: Women have a right to speak openly about sex and love|first=Christiane |last=Amanpour|work=CNN|access-date=2018-04-24}}&lt;/ref&gt;

ബുദുവോങ് പിന്നീട് പരസ്യമായി ക്ഷമാപണം നടത്തി.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201804/349507.php|title=Moesha Boduong Apologizes To Ghanaian Women|last=Online|first=Peace FM|website=www.peacefmonline.com|access-date=2019-03-09|archive-date=2019-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305160344/http://peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201804/349507.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== വിവാദങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വാദങ്ങൾ ==
ഇന്ന് പല സമൂഹങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ഘാനയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന പുരുഷാധിപത്യമാണ് ബുഡുവോങ്ങിന്റെ വിവാദ വീക്ഷണങ്ങൾക്ക് കാരണമെന്ന് പലരും കരുതി.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; പല ഫെമിനിസ്റ്റുകളും&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/April-14th/gender-minister-cautions-publicity-hungry-celebs-condemns-moesha-boduong.php|title=Gender Minister cautions &quot;publicity-hungry&quot; celebs; condemns Moesha Boduong|website=www.myjoyonline.com|access-date=2020-01-26}}&lt;/ref&gt;  ബുഡുവോംഗിനെ വിമർശിച്ചു. പുരുഷന്റെ സാമ്പത്തിക പിന്തുണയില്ലാതെ വിജയിച്ച നിരവധി കഠിനാധ്വാനികളായ ഘാന സ്ത്രീകൾ ഉണ്ടെന്ന് വാദിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ബുദുവോങ്ങിനെ അഭിമുഖം നടത്തിയ അതേ വിഷയത്തിൽ അമൻപൂർ ഒരു ഘാനക്കാരനെ അഭിമുഖം നടത്തി. തന്റെ തുച്ഛമായ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി കാരണം താൻ പങ്കാളിയോട് വിശ്വസ്തനാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. തന്നിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, സാമ്പത്തികമായി സ്ഥിരതയുള്ള ആളുകൾക്ക് നിരവധി പങ്കാളികളെ താങ്ങാൻ കഴിയും.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ghafla.com/gh/christiane-amanpour-interviews-ghanaian-man-says-poverty-prevented-him-from-marrying-a-second-wife/|title=Christiane Amanpour Interviews Ghanaian Man; Says Poverty Prevented Him From Marrying A Second Wife|last=Larbi-Amoah|first=Lawrencia|work=Ghafla! Ghana|access-date=2018-04-24|language=en-US|archive-date=2018-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180424202758/http://www.ghafla.com/gh/christiane-amanpour-interviews-ghanaian-man-says-poverty-prevented-him-from-marrying-a-second-wife/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രതികരണവും ലഭിച്ചില്ല. ഇത് ഇരട്ടത്താപ്പാണെന്ന് പലരും&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pulse.com.gh/christiane-amanpour-ghanaian-man-tells-cnn-journalist-that-poverty-has-made-him/vp5s9p5|title=Christiane Amanpour Ghanaian man tells CNN journalist that poverty has made him faithful to his wife - Pulse Ghana|website=www.pulse.com.gh|access-date=2020-01-26|archive-date=2020-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126033653/https://www.pulse.com.gh/christiane-amanpour-ghanaian-man-tells-cnn-journalist-that-poverty-has-made-him/vp5s9p5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; വിചാരിച്ചു. കാരണം അവർ സ്ത്രീകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പുരുഷന്മാരിൽ നിന്ന് അത്തരം അഭിപ്രായങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവർക്ക് കൂടുതൽ സുഖം തോന്നുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.myjoyonline.com/opinion/2018/April-18th/manassehs-folder-amanpour-your-double-standards-stink.php|title=MANASSEH’S FOLDER: Amanpour, your double standards stink|website=www.myjoyonline.com|access-date=2020-01-26|archive-date=2020-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126034502/https://www.myjoyonline.com/opinion/2018/April-18th/manassehs-folder-amanpour-your-double-standards-stink.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== ചാരിറ്റി പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അവരുടെ മോഷ ഫൗണ്ടേഷന്റെ കീഴിൽ, അവൾ തന്റെ 29-ാം ജന്മദിനം അവരുടെ ജന്മനാടായ അപ്പർ ഈസ്റ്റ് റീജിയണിലെ ബില്ലാവ് ബേസിക് സ്‌കൂളിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കൊപ്പമാണ് ചെലവഴിച്ചത്. സ്കൂൾ ബാഗുകളും പുസ്തകങ്ങളും മറ്റ് പ്രസക്തമായ പഠന സാമഗ്രികളും അവർ സംഭാവന ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/ghananews-i-m-proud-of-where-i-come-from-moesha-bodoung-donates-to-school-in-hometown.html|title=I'm proud of where I come from - Moesha Bodoung donates to school in hometown|last=122108447901948|date=2019-03-12|website=Graphic Online|language=en-gb|access-date=2019-03-12}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}
* http://www.pulse.com.gh/bio/moesha-boduong-id4984861.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829130256/https://www.pulse.com.gh/bio/moesha-boduong-id4984861.html |date=2018-08-29 }}
* http://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/ghanaians-actress-18-things-you-should-know-about-moesha-boduong-id7208005.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620074337/http://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/ghanaians-actress-18-things-you-should-know-about-moesha-boduong-id7208005.html |date=2018-06-20 }}

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1990-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഘാനയിലെ നടിമാർ]]</text>
      <sha1>ikfx8pb7c9kx12k60c2en34iud9rr1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിലിക്കി മികൂൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558871</id>
    <revision>
      <id>4615317</id>
      <parentid>4286585</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5199" sha1="kakc98hh2nij5ion0vmjz5xiqmtvyzr" xml:space="preserve">{{prettyurl|Miliky MiCool}}
ഒരു [[ഘാന]] നടിയായിരുന്നു ബിയാട്രിസ് ചിനറി എന്നുമറിയപ്പെടുന്ന '''മിലിക്കി മികൂൾ'''  (c. 1966 - ജൂൺ 10, 2020) .&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-06-11|title=Ghanaian actress Miliki Micool of 'Kejetia' TV series fame dies|url=https://citinewsroom.com/2020/06/ghanaian-actress-miliki-micool-of-kejetia-tv-series-fame-dies/|access-date=2020-06-12|website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana, Current Affairs, Business News , Headlines, Ghana Sports, Entertainment, Politics, Articles, Opinions, Viral Content|language=en-US}}&lt;/ref&gt;കെജെറ്റിയ എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിലെ അഭിനയത്തിന് 2000-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ അവർ പ്രശസ്തിയിലേക്ക് ഉയർന്നു. പിന്നീട് യോലോയിൽ മുഖ്യകഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു.
== കരിയർ ==
1993-ലാണ് അവർ അഭിനയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. 2000-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ കെജെറ്റിയ എന്ന ജനപ്രിയ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ MiCool ഒരു വേഷം ചെയ്തു. ജെയിംസ്‌ടൗൺ ഫിഷർമാൻ, യോലോ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് സിനിമകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Online|first=Peace FM|title=Ghanaian Actress Beatrice Chinery A.k.a 'Miliky MiCool' Has Died|url=https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/202006/413023.php|access-date=2020-06-10|website=Peacefmonline.com - Ghana news|archive-date=2022-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122130705/https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/202006/413023.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-06-11|title=Ghanaian actress Miliki Micool of 'Kejetia' TV series fame dies|url=https://citinewsroom.com/2020/06/ghanaian-actress-miliki-micool-of-kejetia-tv-series-fame-dies/|access-date=2020-06-12|website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana, Current Affairs, Business News , Headlines, Ghana Sports, Entertainment, Politics, Articles, Opinions, Viral Content|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-09-16|title=&quot;James Town Fisherman TV series has come to stay&quot;|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/James-Town-Fisherman-TV-series-has-come-to-stay-326066|access-date=2020-06-12|website=www.ghanaweb.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
== മരണം ==
2020 ജൂൺ 10-ന് അക്രയിലെ കോർലെ-ബു ടീച്ചിംഗ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ വച്ച് ഹൈപ്പർടെൻഷന്റെ സങ്കീർണതകൾ മൂലം MiCool മരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-06-10|title=Veteran actress ‘Miliky MiCool’ has died|url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/movies/veteran-actress-miliky-micool-has-died/|access-date=2020-06-10|website=MyJoyOnline.com|language=en-US|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919024053/https://www.myjoyonline.com/entertainment/movies/veteran-actress-miliky-micool-has-died/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Popular veteran actress 'Miliky MiCool' dead|url=https://ghanaguardian.com/popular-veteran-actress-miliky-micool-dead|access-date=2020-06-10|website=The Ghana Guardian News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fiifi|date=2020-06-10|title=Veteran Ghanaian Actress Beatrice Chinery ‘Miliky MiCool’ Is Dead|url=https://omgvoice.com/celebs/veteran-ghanaian-actress-beatrice-chinery-miliky-micool-is-dead/|access-date=2020-06-10|website=OMGVoice|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Osei|first=Chris|date=2020-06-10|title=Just In: Veteran Ghanaian Actress Beatrice Chinery ‘Miliky MiCool’ Is Dead|url=https://www.zionfelix.net/just-in-veteran-ghanaian-actress-beatrice-chinery-miliky-micool-is-dead/|access-date=2020-06-10|website=ZionFelix.net|language=en-US}}&lt;/ref&gt;കുറച്ച് മാസങ്ങളായി അവർക്ക് അസുഖമുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വഷളാകുകയും ആശുപത്രിയിൽ എത്തിച്ചെങ്കിലും എത്തിയപ്പോഴേക്കും മരിക്കുകയുമായിരുന്നുവെന്ന് മൈകൂളിന്റെ സഹോദരൻ റോബർട്ട് പറഞ്ഞു.
== ഫിലിമോഗ്രഫി ==

*     കെജെറ്റിയ
*     യോലോ
*     ജെയിംസ്ടൗൺ ഫിഷർമാൻ
== അവലംബം==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:1960-കളിൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2020-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഘാനയിലെ നടിമാർ]]</text>
      <sha1>kakc98hh2nij5ion0vmjz5xiqmtvyzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൗറീൻ കോച്ച്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559272</id>
    <revision>
      <id>4615463</id>
      <parentid>4081931</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9229" sha1="6y7ec6h3adxjeyzw8sg6dlmn25xnsd0" xml:space="preserve">{{prettyurl|Maureen Koech}}
{{Infobox person
|name=Maureen Koech
|image=Njue at ZIFF 2014.jpg
|image_size=
|image_alt=
|caption=Koech (far right) while receiving the prize at the [[Zanzibar International Film Festival|Zanzibar International film festival]] in 2014, with Bill Afwani, [[Njue Kevin]] and Brian Achar
|birth_name=
|birth_date={{birth date and age|df=yes|1989|5|21}}
|birth_place=[[Nairobi]], Kenya
|religion =
|alma_mater=[[Strathmore University]]
|occupation = {{hlist | singer | actress | songwriter | entertainer }}
| years_active = 2010–present
| spouse = 
| children = 
| relatives = 
| website =  
| module = {{Infobox musical artist
| embed           = yes
| genre           = {{hlist | [[Afro pop music|Afropop]] | [[R&amp;B]] }}
| label           =
| associated_acts = 
}}}}
ഒരു [[കെനിയ]]ൻ നടിയും ഗാനരചയിതാവും ഗായികയുമാണ് '''മൗറീൻ കോച്ച്''' (ജനനം 21 മെയ് 1989). കെടിഎൻ-ന്റെ ലൈസ് ദ ബൈൻഡ് എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://africamagic.dstv.com/2013/03/25/whos-that-girl-maureen-koech/|title=Maureen Koech's biography|accessdate=September 29, 2015|author=Lebogang Tsele|publisher=Africa Magic|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302204350/http://africamagic.dstv.com/2013/03/25/whos-that-girl-maureen-koech/|archivedate=March 2, 2016}}&lt;/ref&gt;
== മുൻകാലജീവിതം ==
1989 മെയ് 21 നാണ് മൗറീൻ കോച്ച് ജനിച്ചത്. നെയ്‌റോബിയിൽ വളർന്ന അവർ നകുരു ഹൈസ്‌കൂളിലാണ് പഠിച്ചത്. പിന്നീട് 2009 നും 2013 നും ഇടയിൽ സ്ട്രാത്ത്മോർ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേർന്നു. അവിടെ ബിസിനസ് ഇൻഫർമേഷൻ ആൻഡ് ടെക്നോളജിയിൽ (ബിബിഐടി) ചേരുകയും പിന്നീട് അഭിനയത്തിലേക്ക് കടക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ke.linkedin.com/pub/maureen-koech/20/53b/542|title=Mokko LinkedIn Digg|accessdate=October 2, 2015|publisher=LinkedIn}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.standardmedia.co.ke/?articleID=2000062557&amp;story_title=binding-passion&amp;pageNo=3|title=Binding passion|date=July 25, 2012|accessdate=October 2, 2015|publisher=Standard Media (SDE)}}&lt;/ref&gt;
== കരിയർ == 
=== അഭിനയ ജീവിതം ===
=== കരിയറിന്റെ ആദ്യകാല തുടക്കം; സ്ട്രാത്ത്മോർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, മാറുന്ന കാലം ===
അലയൻസ് ഫ്രാൻസെസിൽ സ്റ്റേജ് പെർഫോമൻസ് ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് കോച്ച് തന്റെ അഭിനയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. നിരവധി പ്രൊഡക്ഷനുകളിൽ അഭിനയിക്കുന്നതിന് പുറമെ, 2012 ലെ കലാഷ ഫിലിം ആൻഡ് ടെലിവിഷൻ അവാർഡുകളിൽ മികച്ച ടിവി സീരീസിനുള്ള അവാർഡ് നേടിയ കെനിയൻ ടിവി നാടക പരമ്പരയായ ലൈസ് ദ ബൈൻഡിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stage32.com/profile/67750|title=Maureen Koech's bio|accessdate=October 2, 2015|publisher=Stage 32}}&lt;/ref&gt; സ്ട്രാത്ത്‌മോർ സർവ്വകലാശാലയിൽ, അവർ ഡ്രാമ സ്കൂളിൽ (DRAMSCO) ചേർന്നു. അവിടെ അവർ നാടക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&amp;v=asyTuAn7Ijk|title=DRAMSCO|accessdate=October 2, 2015|publisher=DRAMSCO Youtube}}&lt;/ref&gt; 2010-ൽ കാമ്പസ് ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ ചേഞ്ചിംഗ് ടൈംസിൽ അവർ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. അവിടെ അവർ ഷിക്സ് എന്ന കഥാപാത്രം അഭിനയിച്ചു. ഇയാൻ മുഗോയ, നൈസ് ഗിതിൻജി, കെവിൻ എൻഡെഗെ എന്നിവരോടൊപ്പം അവർ പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zuqka.nation.co.ke/blog/maureen-koech-feeling-like-the-best/|title=Maureen Koech feeling like she's the best|accessdate=October 1, 2015|publisher=Zuqka Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004234327/http://zuqka.nation.co.ke/blog/maureen-koech-feeling-like-the-best/|archive-date=October 4, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2011-2014; Lies that Bind ===
2011-ൽ, കെനിയ നാഷണൽ തിയേറ്ററിൽ ഓഡിഷൻ നടത്തി. ലൈസ് ദ ബൈൻഡ് എന്ന സോപ്പ് ഓപ്പറയുടെ പ്രധാന അഭിനേതാക്കളിൽ ഒരാളായി അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സ്വയം വീണ്ടും കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമത്തിലായ ഒരു യുവ ബബ്ലി പെൺകുട്ടി പട്രീഷ്യ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവർ  അവതരിപ്പിച്ചു. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.actors.co.ke/en/mer/articledetail/417|title=Maureen Koech's biography|accessdate=October 1, 2015|publisher=Actors.co.ke}}&lt;/ref&gt; ഷോയിലെ അവരുടെ പ്രകടനം 2013-ലെ ആഫ്രിക്ക മാജിക് വ്യൂവേഴ്‌സ് ചോയ്‌സ് അവാർഡിലെ മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള പുരസ്‌കാരം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iamfar.com/africa-magic-viewers-choice-awards-2013/|title=Africa viewers choice awards|accessdate=October 2, 2015|publisher=I am far}}&lt;/ref&gt; 2014-ൽ, സ്റ്റിക്കിംഗ് റിബൺസ് എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spielworksmedia.com/why-maureen-koech-is-the-ultimate-performer/|title=Why Maureen Koech is the ultimate performer|accessdate=October 2, 2015|publisher=Spielswork Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003001041/http://www.spielworksmedia.com/why-maureen-koech-is-the-ultimate-performer/|archive-date=October 3, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.africacoolpage.com/2014february/maureen_cant_wait_todoit.html|title=Maureen can't wait to do it|accessdate=October 2, 2015|publisher=Africa Cool Page|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803163304/http://www.africacoolpage.com/2014february/maureen_cant_wait_todoit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== സംഗീത ജീവിതം ==
അഭിനേത്രി എന്നതിലുപരി സംഗീത രംഗത്തേക്കും അവർ ചുവടുവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹൈസ്കൂളിന് ശേഷം അവർ തന്റെ ആദ്യ ഡെമോ റെക്കോർഡ് ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഒരു സംഗീതജ്ഞനായി സ്വയം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി സംഗീതത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ഇടവേള എടുത്തു. അർബൻ പോപ്പ് ചെയ്യുന്ന അവർക്ക് മോക്കോ എന്ന സ്റ്റേജ് നാമത്തിൽ ഒരു സിംഗിൾ ഉണ്ട്. അവർ ഗിറ്റാർ വായിക്കുന്നു. 2014-ൽ അവർ തന്റെ ആദ്യ സിംഗിൾ &quot;നോ ലെറ്റിംഗ്&quot; പുറത്തിറക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nairobinews.nation.co.ke/award-winning-tv-actress-turns-to-music/|title=Award winning actress turns to music|accessdate=October 1, 2015|publisher=Nairobi News|archive-date=2021-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207065528/https://nairobinews.nation.co.ke/award-winning-tv-actress-turns-to-music/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==തിരിച്ചുവിടുക==
{{Reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
*{{IMDb name|id=5991377}}
*{{SoundCloud|mokkofab}}

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1989-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കെനിയൻ ചലച്ചിത്രനടിമാർ]]</text>
      <sha1>6y7ec6h3adxjeyzw8sg6dlmn25xnsd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാമാ കയി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559282</id>
    <revision>
      <id>4615278</id>
      <parentid>4449743</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11192" sha1="og63d96en4r07nqhb19k240uwnlxrnw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mama Kayai}}
{{Infobox person
| name               = Mary Kavere
| image              = 
| caption            = 
| birth_name         = Mary Kavere
| birth_place        = Kenya
| nationality        = Kenyan
| occupation         = Actress
| known_for          = Acting
| other_names        = Mama Kayai
}}
[[കെനിയ]]യിലെ ഒരു അഭിനേത്രിയാണ് '''മാമാ കായി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''മേരി കാവേരെ'''.  കൂടാതെ കെനിയയിലെ അഭിനയ വ്യവസായത്തിന് തുടക്കമിട്ടതിന് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട തെസ്പിയൻമാരിൽ ഒരാളുമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nyanga|first=Caroline|title=Mama Kayai, ‘I stayed true to myself’|url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/article/2001340686/mama-kayai-i-stayed-true-to-myself|access-date=2020-11-06|website=Eve Woman}}&lt;/ref&gt;  ഏകദേശം നാല് പതിറ്റാണ്ടായി അവർ ഈ വ്യവസായത്തിൽ ഉണ്ട്. 2018-ൽ അവളെ ഗ്രാൻഡ് വാരിയർ അവാർഡ് നൽകി ആദരിച്ചു. ഇത് റിവർവുഡ് അവാർഡ് ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം കൂടിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ebur|first=news|title=Mama Kayai Inducted Into Riverwood Awards Hall of Fame {{!}} Ebru TV Kenya|url=http://www.ebru.co.ke/mama-kayai-inducted-into-riverwood-awards-hall-of-fame/|access-date=2020-11-06|language=en-US|archive-date=2021-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814133548/http://www.ebru.co.ke/mama-kayai-inducted-into-riverwood-awards-hall-of-fame/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE RIVERWOOD AWARDS 2018 MAIN EVENT – Kenya Film Classification Board|url=https://kfcb.co.ke/the-riverwood-awards-2018-main-event/|access-date=2020-11-06|language=en-US|archive-date=2020-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204143311/https://kfcb.co.ke/the-riverwood-awards-2018-main-event/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1985-ൽ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കെനിയ ബ്രോഡ്‌കാസ്റ്റിംഗ് കോർപ്പറേഷനിൽ വോയ്‌സ് ഓഫ് കെനിയ (VOK) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ കോമിക്കൽ ഫാമിലി ഷോയായ വിറ്റിമ്പിയുടെ പ്രീമിയറിനെ തുടർന്നാണ് 1980-കളിൽ അവർ പൊതുരംഗത്തേക്ക് വന്നത്. പിന്നീട് അവർ മറ്റൊരു ജനപ്രിയ നാടകമായ വിയോജ മഹാകമണിയിൽ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.the-star.co.ke/authors/nyambs|title=I was paid a salary of 40 bob — Mama Kayai|url=https://www.the-star.co.ke/sasa/word-is/2020-09-25-i-was-paid-a-salary-of-40-bob--mama-kayai/|access-date=2020-11-06|website=The Star|language=en-KE|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031080355/https://www.the-star.co.ke/sasa/word-is/2020-09-25-i-was-paid-a-salary-of-40-bob--mama-kayai/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ഈയടുത്ത ദിവസങ്ങളിൽ അവർ K24-ൽ സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരു ടിവി ഷോ ജംഗു കു യിൽ അഭിനയിക്കുന്നുണ്ട്.

പരേതനായ മറ്റൊരു പ്രശസ്ത തെസ്പിയൻ ബെൻസൺ വഞ്ചൗവിന്റെ ഭാര്യയായി മമ കയി അഭിനയിച്ചു. മെസീ ഓജ്‌വാൻഗ് &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Legendary Vitimbi actor Mzee Makanyaga is dead, to be buried today|url=https://nairobinews.nation.co.ke/news/legendary-vitimbi-actor-mzee-makanyaga-is-dead-to-be-buried-today|access-date=2020-11-06|website=Nairobi News|language=en-US|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104114135/https://nairobinews.nation.co.ke/news/legendary-vitimbi-actor-mzee-makanyaga-is-dead-to-be-buried-today|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇരുവരും കെനിയൻ കോമഡിയിലെ പവർ ജോഡികളായി ആഘോഷിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Samora|first=Mwaura|title=Mzee Ojwang’ was my good friend - Mama Kayai speaks out on loss of close colleague|url=https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/lifestyle/2000169461/mzee-ojwang-was-my-good-friend-mama-kayai-speaks-out-on-loss-of-close-colleague|access-date=2020-11-06|website=Standard Entertainment and Lifestyle|language=en}}&lt;/ref&gt; ഫാമിലി കോമഡിയുടെ പിതാവ് എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട എംസീ ഓജ്വാങ് 2015-ൽ ന്യൂമോണിയ ബാധിച്ച് മരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2015-07-29|title='Mzee Ojwang' funeral: Kenyans mourn father of family comedy|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-33702221|access-date=2020-11-06}}&lt;/ref&gt;

എല്ലാ ദേശീയ അവധി ദിവസങ്ങളിലും രാജ്യത്തെ രസിപ്പിക്കാനുള്ള അവസരം മാമാ കായിയുടെയും മസീ ഓജ്‌വാൻഗിന്റെയും നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിറ്റിംബി ക്രൂവിന് എപ്പോഴും ലഭിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=pm|first=Denis Mwangi on 23 September 2020-2:59|title=Mama Kayai's Struggle With Mzee Ojwang's Wife [VIDEO]|url=https://www.kenyans.co.ke/news/57612-mama-kayais-struggle-mzee-ojwangs-wife-video|access-date=2020-11-06|website=Kenyans.co.ke|language=EN}}&lt;/ref&gt;

കെനിയയുടെ സ്ഥാപക പ്രസിഡന്റ്, [[ജൊമൊ കെനിയാറ്റ|എംസി ജോമോ കെനിയാട്ട]] തന്റെ ഗതുണ്ടു വീട്ടിൽ തന്നെ വിരുന്ന് നൽകാനായി വിറ്റിംബി ക്രൂവിനെ പലപ്പോഴും ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. അന്തരിച്ച പ്രസിഡന്റ് [[Daniel arap Moi|ഡാനിയൽ]] മോയിക്ക് മാമാ കായിയുടെയും മസീ ഓജ്‌വാൻഗിന്റെയും തിയറ്ററുകളോട് പ്രത്യേക താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ ദേശീയ അവധി ദിവസങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അവസരമല്ലാതെ, അദ്ദേഹം അവരെ സ്റ്റേറ്റ് ഹൗസിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു.

മുൻ പ്രസിഡന്റ് [[Mwai Kibaki|മ്വായ് കിബാകി]]യും മമാ കായിയെയും സംഘത്തെയും സ്റ്റേറ്റ് ഹൗസിലേക്ക് പതിവായി ക്ഷണിച്ചിരുന്നു.
== മുൻകാലജീവിതം ==
മേരി കാവേരെ വിവാഹം കഴിച്ചത് പരേതനായ സൈഡിയൽ മാറ്റാനോയെ ആയിരുന്നു. അവർക്ക് അഞ്ച് ആൺമക്കളുണ്ട്. അവർ ഇപ്പോൾ ഒരു മുത്തശ്ശിയാണ്.

ഒരു പരമ്പരാഗത നർത്തകിയായും ഗായികയായും അവർ വളന്നുവന്ന പുംവാനിയിലെ മജെങ്കോയിൽ ദ ബ്ലാക്ക് ഗോൾഡൻ സ്റ്റാർസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രൂപ്പിനൊപ്പം ക്രിയേറ്റീവ് മേഖലയിൽ തന്റെ യാത്ര ആരംഭിച്ചു. കാവേരെ പിന്നീട് അവരുടെ അഭിനയ ഓഡിഷനുകളിലൊന്നിൽ മെസി ഓജ്‌വാങ്‌ഗിനെയും ലൂസി വാങ്‌ഗുയിയെയും (വിയോജ മഹാകമണിയിൽ ജഡ്ജിയായി അഭിനയിച്ചു) കണ്ടുമുട്ടി. തന്നെ ഉപദേശിക്കുകയും അഭിനയത്തിൽ തന്റെ കരിയർ പരിപോഷിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്‌തതിന് രണ്ടുപേരെയും അവർ അംഗീകരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=pm|first=John Paul Simiyu on 16 January 2020-5:06|title=Tough Decision That Cemented 'Mama Kayai's' Place in Acting|url=https://www.kenyans.co.ke/news/48748-tough-decisions-cemented-mama-kayais-place-acting|access-date=2020-11-06|website=Kenyans.co.ke|language=EN}}&lt;/ref&gt;

1980-ൽ ദാരുബിനി എന്ന പരിപാടിയിൽ അഭിനയരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അവർ യഥാക്രമം വിറ്റിമ്പിയിലേക്കും വിയോജ മഹാകമണിയിലേക്കും മാറി. രണ്ടും കെബിസിയിൽ സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്തു.
== കരിയർ ==
=== അവാർഡുകൾ ===
2015ലെ ആറാമത് വാർഷിക കലശ അവാർഡിൽ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്‌മെന്റ് അവാർഡ് മമാ കായിക്ക് ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-11-03|title=2015 Kalasha Awards: Winners (Full List)|url=https://www.capitalfm.co.ke/lifestyle/2015/11/03/2015-kalasha-awards-winners-full-list/|access-date=2020-11-06|website=Capital Lifestyle|language=en-US}}&lt;/ref&gt;. കൂടാതെ റിവർവുഡ് അവാർഡുകളിൽ ഗ്രാൻഡ് വാരിയർ അവാർഡ് നേടിയതിന് ശേഷം 2018 സെപ്റ്റംബറിൽ റിവർവുഡ് ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിൽ ഇടം നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-09-18|title=Here's The Full List Of Winners In The Riverwood Awards 2018|url=https://www.kenyanvibe.com/heres-the-full-list-of-riverwood-awards-2018/|access-date=2020-11-06|website=KenyanVibe|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:കെനിയൻ ചലച്ചിത്രനടിമാർ]]</text>
      <sha1>og63d96en4r07nqhb19k240uwnlxrnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റുബാബ് (സംഗീതോപകരണം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559948</id>
    <revision>
      <id>4615534</id>
      <parentid>4596948</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22014" sha1="njuz1xs0wwxhp3ghk0jltvxaiqntttn" xml:space="preserve">{{Short description|musical instrument}}
{{Infobox Instrument
|name= റുബാബ്
|names=
|image=Rubab.jpg
|classification=
* [[Necked bowl lutes]]
* [[String instruments]]
|range=
|related= [[Sarod]], [[Dutar]], [[Tanbur]], [[Tungna]]
}}

'''റുബാബ്''', '''റൊബാബ്''', '''റബാബ്''' ( [[പഷ്തു|Pashto]] / [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|Persian]] : رُباب, [[കശ്മീരി ഭാഷ|കാശ്മീരി]] / [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]] : روباب &lt;small&gt;( [[നസ്താലീക് ലിപി|Nastaleeq]] )&lt;/small&gt;, रुबाब &lt;small&gt;( [[ദേവനാഗരി]] )&lt;/small&gt;, [[അസർബൈജാനി ഭാഷ|അസർബൈജാനി]] / [[തുർക്കിഷ് ഭാഷ|ടർക്കിഷ്]] : Rübab, [[താജിക് ഭാഷ|Tajik]] / [[ഉസ്ബെക്ക് ഭാഷ|Uzbek]] ''рубоб'' ) എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നതും ലൂട്ട് പോലെയുള്ളതുമായ ഒരു സംഗീത ഉപകരണമാണ് ഇത്. &lt;ref name=&quot;Courtney&quot;&gt;David Courtney, 'Rabab', [http://chandrakantha.com/articles/indian_music/rabab.html Chandra &amp; David's Homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709104432/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/rabab.html |date=2011-07-09 }}&lt;/ref&gt; [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ]] ദേശീയ സംഗീതോപകരണങ്ങളിൽ ഒന്നായ റുബാബ്, [[പഷ്തൂൺ]], [[ബലൂചികൾ|ബലൂച്]] പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ളതാണ്. കൂടാതെ [[സിന്ധ്|സിന്ധിലെ]] സിന്ധി ജനതയും [[കശ്മീർ താഴ്‌വര|കശ്മീരിലെ]] കശ്മീരികളും &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=exE6AQAAMAAJ&amp;pg=PA15|title=The Wide World Magazine: An Illustrated Monthly of True Narrative, Adventure, Travel, Customs and Sport ...|publisher=A. Newnes, Limited|year=1905|pages=15–}}&lt;/ref&gt; [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബിലെ]] [[സിഖ്|സിഖുകാരും]] ഈ ഉപകരണം വായിക്കുന്നു. അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ''കാബൂളി'' റബാബ്, [[വടക്കേ ഇന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിലെ]] ''[[സെനി റെബാബ്|സെനി റബാബ്]]'', [[താജിക്കിസ്ഥാൻ|താജിക്കിസ്ഥാനിലെ]] ''പാമിരി റബാബ് എന്നിവയാണ് റുബാബിന്റെ'' മൂന്ന് വകഭേദങ്ങൾ. &lt;ref name=&quot;Vathsala2016&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/539453/roar-afghans-lion-instruments.html|title=The roar of Afghan's 'lion of instruments'|access-date=16 August 2021|date=10 April 2016|publisher=[[Deccan Herald]]|language=English}}&lt;/ref&gt; പടിഞ്ഞാറ്, മധ്യ, [[ദക്ഷിണേഷ്യ|തെക്ക്]], [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലുടനീളം ഇവ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്]] . &lt;ref name=&quot;Miner2004&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/sitarsarodin18th00mine|title=Sitar and Sarod in the 18th and 19th Centuries|last=Miner|first=Allyn|publisher=Motilal Banarsidass Publications|year=2004|isbn=9788120814936|page=[https://archive.org/details/sitarsarodin18th00mine/page/61 61]|language=en|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; കാബൂളി റെബാബ് [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ]] നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. &lt;ref name=&quot;Courtney&quot; /&gt; ഇതിന് ഈ പേര് ലഭിച്ചത് ബോ കൊണ്ട് വായിക്കുന്ന [[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]] ''റെബാബിൽ''  നിന്നാണ് ; എന്നിരുന്നാലും, മധ്യേഷ്യയിലും [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലും]], ഈ ഉപകരണം വായിക്കുന്ന രീതിയും നിർമ്മാണവും വ്യത്യസ്തമാണ്. &lt;ref name=&quot;Vathsala2016&quot; /&gt;

== വലുപ്പ വ്യത്യാസങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+
!ഇംഗ്ലീഷ്
! തന്ത്രികൾ
! പാഷ്തോ
! പേർഷ്യൻ
! ഇഞ്ചിൽ
|-
| ചെറുത്
| 5 സിമ്പതെറ്റിക് സ്ട്രിംഗുകൾ
| وړوکی رباب 
വാറുകായ് റബാബ്
| زيلچه
''സാലിചെ''
| 27
|-
| ഇടത്തരം
| 19 തന്ത്രികൾ, 13 സിമ്പതെറ്റിക് സ്ട്രിംഗുകൾ
| منځنۍ) رباب) 
(മിയാൻസാനായ്) റബാബ്
| رباب
റുബാബ്
| 28
|-
| വലിത്
| 21 തന്ത്രികൾ, 15 സിമ്പതെറ്റിക് സ്ട്രിംഗുകൾ
| لوی رباب 
വലിയ റബാബ്
| شاه رباب (കിങ് സൈസ്)
ഷാ റബാബ്
| 30
|}

== ഭാഗങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ഇംഗ്ലീഷ്
! പാഷ്തോ
! പേർഷ്യൻ
|-
| ഹെഡ്സ്റ്റോക്ക്
| تاج
താജ്
| سر پنجه അല്ലെങ്കിൽ تاج
&quot;താജ്&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;സർ പെഞ്ച&quot;
|-
| ട്യൂണിംഗ് പെഗ്
| غوږي
ഘ്വാഗി/ഗ്വാഴി
| گوشی‌
ഗോഷി
|-
| നട്ട്
| ?
| شیطانک
ഷീറ്റാനക്
|-
| നെക്ക്
| غړۍ
ഘരായ്
| دسته
ദസ്തഃ
|-
| തന്ത്രികൾ
| تارونه
തരുണ
| ?
|-
| ലോംഗ്/ലോ ഡ്രോൺസ്
| شاتار
ശതാർ
| ?
|-
| ഷോർട്ട്/ഹൈ ഡ്രോൺസ്
| ?
| ?
|-
| സിമ്പതെറ്റിക് സ്ട്രിംഗുകൾ
| بچي
ബാച്ചി
| ?
|-
| ഫ്രെറ്റ്സ്
| پرده
പർദ
| ?
|-
| ചെസ്റ്റ്
| سينه
സീന
| ?
|-
| സൈഡ്
| ?
| صفحه
സഫാഹ്
|-
| സ്കിൻ ബെല്ലി
| ګوډی അല്ലെങ്കിൽ څرمن 
&quot;സാർമാൻ&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;ഗോഡേ&quot;
| پوست
പസ്ത്
|-
| ഹെഡ് അല്ലെങ്കിൽ ചേംബർ
| ډول
ഡോൾ
| کاسه
കസ്സ
|-
| ബ്രിഡ്ജ്
| ټټو
താറ്റു
| خرک
ഖരാക്ക്
|-
| ടെയിൽ പീസ്
| ?
| سیم گیر 
സീംഗീർ
|-
| പ്ലെക്ട്രം
| شاباز
ഷബാസ്
| مضراب
മെസ്രാബ്
|}
തന്ത്രികളെക്കുറിച്ച് വിശദമായി
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''ഇംഗ്ലീഷ്'''
! '''വിശദീകരണം'''
! '''പാഷ്തോ'''
! '''പേർഷ്യൻ'''
|-
| തന്ത്രികൾ
| പ്രധാന തന്ത്രികൾ: 3 (നൈലോൺ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചത്)
നീളമുള്ള ഡ്രോൺ: 2-3 (ഉരുക്ക് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചത്)

ഷോർട്ട് ഡ്രോൺ: 2 (ഉരുക്ക് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചത്)
| تارونه
തരുണ
| ?
|-
| ഫസ്റ്റ്/ലോ/ബാസ് സ്ട്രിംഗ്
| ലോ/ബാസ് സ്ട്രിംഗ് ഏറ്റവും കട്ടിയുള്ള സ്ട്രിംഗ് ആണ്
| کټی
കാറ്റേ
| ?
|-
| രണ്ടാമത്തെ സ്ട്രിംഗ്
| ബാസ് സ്ട്രിംഗിനെക്കാൾ കനം കുറഞ്ഞതും ഹൈ സ്ട്രിംഗിനെക്കാൾ കട്ടിയുള്ളതുമാണ്
| بم
ബാം
| ?
|-
| മൂന്നാമത്തേത്/ഹൈ സ്ട്രിംഗ്
| മൂന്ന് പ്രധാന സ്ട്രിംഗുകളിൽ ഏറ്റവും കനം കുറഞ്ഞ സ്ട്രിങ്
| زېر
സെർ
| ?
|}

== നിർമ്മാണം ==
[[പ്രമാണം:Stamps_of_Azerbaijan,_2011-983.jpg|ലഘുചിത്രം| 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ റുബാബ് ചിത്രീകരിക്കുന്ന 2011 ലെ [[അസർബെയ്ജാൻ|അസർബൈജാൻ തപാൽ സ്റ്റാമ്പ്.]]]]
ഈ ഉപകരണത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം ഒറ്റത്തടിയിൽ നിന്ന് കൊത്തിയെടുക്കുന്നതാണ്, ഇതിന്റെ തലഭാഗം പൊള്ളയായ അറയെ ആവരണം ചെയ്ത് ശബ്ദ-അറ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. പാലം ചർമ്മത്തിനു  മുകൾ ഭാഗത്തായാണിരിക്കുന്നത്. സ്ട്രിംഗുകളുടെ വലിവുബലത്താൽ ഈ പാലം തൽസ്ഥാനത്ത് ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. മൂന്ന് മെലഡി സ്ട്രിംഗുകളും രണ്ടോ മൂന്നോ ഡ്രോൺ സ്ട്രിംഗുകളും 15 വരെ സിംപതെറ്റിക് സ്ട്രിംഗുകളും ഇതിലുണ്ട്. [[മൾബറി|ഒരു മൾബറി]] മരത്തിന്റെ തടി ഉപയോഗിച്ചാണ് ഈ സംഗീതോപകരണം നിർമ്മിക്കുന്നത്. ആട് പോലുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ തോലിൽ നിന്ന് തല ഭാഗവും ആടിന്റെ കുടൽ അല്ലെങ്കിൽ നൈലോൺ ഉപയോഗിച്ച് തന്ത്രികളും നിർമ്മിക്കുന്നു.

== ചരിത്രം ==
&quot;വാദ്യങ്ങളിലെ സിംഹം&quot; എന്നറിയപ്പെടുന്ന റുബാബ് അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ രണ്ട് ദേശീയ സംഗീതോപകരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ( ''സെർബാഘാലിക്കൊപ്പം'' ). &lt;ref name=&quot;Vathsala2016&quot;/&gt; ക്ലാസിക്കൽ അഫ്ഗാൻ സംഗീതത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്  ഈ സംഗീതോപകരണം. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ''[[സെനി റെബാബ്]]'' പോലെ മറ്റിടങ്ങളിൽ ഇത് ''കാബൂളി റെബാബ്'' എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. &lt;ref name=&quot;Vathsala2016&quot; /&gt; കാഴ്ചയിൽ, കാബൂളി റുബാബ് ഇന്ത്യൻ റബാബിൽ നിന്ന് അല്പം വ്യത്യസ്തമാണ്. &lt;ref name=&quot;Kak1982&quot;&gt;{{Cite book|title=Cinema Vision India, Volume 2|last=Kak|first=Siddharth|publisher=Siddharth Kak|year=1982|page=25|language=en|quote=The rubab of Kabul is very similar to the sarod. The Indian rubab looks different. The sarod is a blend of these two rubabs.}}&lt;/ref&gt; ഇത് ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ''[[സരോദ്|സരോദിന്റെ]]'' പൂർവ്വികനാണ് ഈ ഉപകരണമെങ്കിലും സരോദിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇതിന് ഫ്രെറ്റുകളുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sarod.com/sarod/default.htm|title=Tools of the Trade: Sarod|last=Simon Broughton|website=Songlines-The World Music Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20061118162205/http://www.sarod.com/sarod/default.htm|archive-date=2006-11-18}}&lt;/ref&gt;

7-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ രേഖകളിൽ ''റുബാബിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശങ്ങളുണ്ട്.'' പഴയ പേർഷ്യൻ പുസ്തകങ്ങളോടൊപ്പം പല [[സൂഫിസം|സൂഫി]] കവികളും തങ്ങളുടെ കവിതകളിൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്ഥാൻ]], [[അസർബെയ്ജാൻ|അസർബൈജാൻ]], [[ഇറാൻ]], [[തുർക്കി]], [[ഇറാഖ്‌|ഇറാഖ്]], [[താജിക്കിസ്ഥാൻ]], [[ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലും വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ചൈനയിലെ [[സിൻജിയാങ്]] പ്രവിശ്യയിലും, [[വടക്കേ ഇന്ത്യ|വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ]] ജമ്മു കാശ്മീർ, [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] പ്രദേശങ്ങളിലും ഇതിന് പ്രചാരമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nadsadhna.com/pages/indianmusic/IndianInstruments.asp?About=Rabab |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-11-26 |archive-date=2017-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024042822/http://www.nadsadhna.com/pages/indianmusic/IndianInstruments.asp?About=Rabab |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[സിഖ് മതം|സിഖ് മതത്തിൽ]] ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ച ഉപകരണമായിരുന്നു റുബാബ്; ആദ്യ [[ഗുരു നാനാക്ക്|ഗുരു ഗുരുനാനാക്കിന്റെ]] സഹയാത്രികനായിരുന്ന ഭായി മർദാനയാണ് ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഗുരു നാനാക്ക് ഒരു ശബദ് വെളിപ്പെടുമ്പോഴെല്ലാം പാടുകയും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഭായ് മർദാന റുബാബ് വായിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഭായ് മർദാന റബാബി എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. റുബാബ് വായിക്കുന്ന പാരമ്പര്യം നാംധാരി സിഖുകൾ പിന്തുടരുന്നു.

== വകഭേദങ്ങൾ ==
[[വടക്കേ ഇന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിൽ]], [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ സാമ്രാജ്യകാലത്ത്]] [[സെനി റെബാബ്|പ്രചാരത്തിൽ വന്ന സെനി റബാബിന്റെ]] &quot;തലയുടെ പിൻഭാഗത്തായി ഒരു വലിയ കൊളുത്തുണ്ട്, ഇത്  സംഗീതജ്ഞന് ഉപകരണത്തെ എളുപ്പത്തിൽ തോളിൽ തൂക്കാനും നടക്കുമ്പോൾ പോലും വായിക്കുന്നത് സാധ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. &quot; &lt;ref name=&quot;Vathsala2016&quot;/&gt;

താജിക്കിസ്ഥാനിൽ, ആഴം കുറഞ്ഞ ശരീരവും കഴുത്തും ഉള്ളതും സമാനമായതും എന്നാൽ കുറച്ച് വ്യത്യസ്തവുമായ ''റുബാബ്-ഇ-പാമിർ'' ( പാമിരി റുബാബ്) നിലവിലുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wdl.org/en/item/10826|title=Pastimes of Central Asians. A Musician Playing a Rubab, a Fretted Lute-like Instrument|access-date=14 May 2014|website=[[World Digital Library]]|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019064348/https://www.wdl.org/en/item/10826/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; പാമിർ ''പ്രദേശത്തെ റബാബിന്'' ആറ് ഗട്ട് സ്ട്രിംഗുകൾ ഉണ്ട്, അതിലൊന്ന്, തലയിൽ നിന്ന് പാലത്തിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം, അമേരിക്കൻ ബാഞ്ചോയുടെ അഞ്ചാമത്തെ സ്ട്രിംഗിന് സമാനമായി കഴുത്തിന് പകുതി വരെയാണ് ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.iis.ac.uk/view_article.asp?ContentID=106106 Music and Poetry from the Pamir Mountains Musical Instruments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415162427/http://www.iis.ac.uk/view_article.asp?ContentID=106106 |date=2009-04-15 }}, The Institute of Ismaili Studies.&lt;/ref&gt;

== ശ്രദ്ധേയരായ സംഗീതജ്ഞർ ==

* ഉസ്താദ് മുഹമ്മദ് ഒമർ (1905-1980), (അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂൾ)
* ഉസ്താദ് റഹീം ഖുഷ്‌നവാസ് (1945-2010),(അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ഹെറാത്ത്)
* ഉസ്താദ് ഹോമയൂൺ സഖി, (അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂൾ)
* ഉസ്താദ് റാമിൻ സഖിസാദ, (അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ)
* ഉസ്താദ് സാദിഖ് സമീർ, റബാബ് വാദകൻ, (അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ)
* ഉസ്താദ് ഷഹസൈബ് ഖാൻ, (പാക്കിസ്ഥാനിലെ നിയോഷെര)
* ഉസ്താദ് വഖാർ അടൽ, റബാബ് വാദകൻ, (പാകിസ്ഥാനിലെ പെഷവാർ)
* ജോൺ ബെയ്‌ലി, ലണ്ടൻ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ ഗോൾഡ്‌സ്മിത്ത്‌സിലെ എത്‌നോമ്യൂസിക്കോളജിയിലെ എമറിറ്റസ് പ്രൊഫസർ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gold.ac.uk/music/staff/baily/|title=Professor John Baily|website=Goldsmiths, University of London|access-date=2021-11-26|archive-date=2021-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126164127/https://www.gold.ac.uk/music/staff/baily/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ഖാലിദ് അർമാൻ (ജനനം. 1965), അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിൽ നിന്നുള്ള റബാബ് വാദകനും ഗിറ്റാറിസ്റ്റും &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khaledarman.com/biography.html|title=Biography|website=Khaled Arman|access-date=2021-11-26|archive-date=2021-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126164127/http://khaledarman.com/biography.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ദാവൂദ് ഖാൻ സദോസായി, അഫ്ഗാൻ റുബാബ്, [[സരോദ്]] എന്നിവയിൽ വിദഗ്‌ധൻ കാബൂൾ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ നിന്നുള്ള &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.daud-khan.art/biography/|title=Biography|access-date=2021-05-19|website=www.daud-khan.art|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* റബാബി
* റെബാബ്
* റെബെക്ക്
* [[സരോദ്]]

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{Commons category|Rubab}}
* [https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&amp;v=_0XcR_aPRLU വീഡിയോ, റബാബ് പ്ലേ ചെയ്യുന്നു.] [https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&amp;v=_0XcR_aPRLU പ്രകടനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് സ്ലൈഡ് ഗിറ്റാർ പോലെ സ്ലൈഡ് റബാബ്.]
* [https://www.latimes.com/world-nation/story/2021-07-04/musicians-faced-death-under-taliban-rule-they-may-be-silenced-once-more ആധുനിക അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ റുബാബിന്റെ നിലനിൽപ്പ് ഭീഷണിയിലാണ്.]
* [https://www.wsj.com/articles/taliban-afghanistan-national-institute-of-music-kabul-women-girls-zohra-carnegie-hall-kennedy-center-polar-music-prize-rubab-ashmed-naser-sarmest-11629308870 താലിബാൻ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ സംഗീതം നിർത്തുമോ?]
* [http://farabisoft.com/Pages/FarabiSchool/InstrumentsDetails.aspx?lang=en&amp;PID=4&amp;SID=29 ഫറാബി സ്കൂൾ]
* [http://worldmusiccentral.org/artists/artist_page.php?id=1578 വേൾഡ് മ്യൂസിക് സെൻട്രൽ - ഉസ്താദ് മുഹമ്മദ് ഒമർ]
* [http://www.amc.org.uk/education/articles/Music%20of%20the%20Uyghurs.htm ഉയ്ഗൂറുകളുടെ സംഗീതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125143034/http://www.amc.org.uk/education/articles/Music%20of%20the%20Uyghurs.htm |date=2010-01-25 }}</text>
      <sha1>njuz1xs0wwxhp3ghk0jltvxaiqntttn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മേക്ക് റൂം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560117</id>
    <revision>
      <id>4615399</id>
      <parentid>4588828</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6785" sha1="j4b6ucuea0hct0ghqrzr59gc94m165k" xml:space="preserve">{{prettyurl|Makeroom}}
{{Infobox film
| name           = Makeroom
| director       = Robert Peters
| cinematography = 
| image          = 
| caption        = 
| producer       = Rogers Ofime
| writer         = 
| starring       = {{hlist |[[Yakubu Muhammed]] |Rekiya Attah |Sadi Sawaba |Usman Uzee |Asabe Madaki}}
| music          = 
| editing        = 
| distributor    = 
| released       = March 2018
| runtime        = 
| country        = Nigeria
| language       = [[Hausa language|Hausa]]
| budget = ~ N200 - N300 million
}}
റോബർട്ട് പീറ്റേഴ്‌സ് സംവിധാനം ചെയ്ത് റോജേഴ്‌സ് ഒഫിം നിർമ്മിച്ച, തീവ്രവാദത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പ്രണയവും സ്വപ്നങ്ങളുടെ പിന്തുടരലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന [[നൈജീരിയ]]ൻ 2018 ഹൗസാ ഫീച്ചർ ഫിലിമാണ് '''മേക്ക് റൂം'''. യാക്കൂബു മുഹമ്മദ്, സാനി മുവാസു, റെക്കിയ അത്താ, ഉസ്മാൻ ഉസി തുടങ്ങിയ കന്നിവുഡ് അഭിനേതാക്കളും നടിമാരും ഈ ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്നു. ആദംസ് ഗർബ, അസാബെ മഡകെ, അബ്ബാ സാക്കി, അബൂബക്കർ മൈന എന്നിവർ പിന്തുണച്ചു.&lt;ref name=DT&gt;{{Cite web |url=https://dailytrust.com/make-room-the-hausa-film-targeting-an-oscar |title=Hausa Film Targeting An Oscar |date=September 23, 2017 |last=Liman |first=Bashir |location=Jos |publisher=Daily Trust |access-date=November 12, 2020 |archive-date=2021-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108002753/https://dailytrust.com/make-room-the-hausa-film-targeting-an-oscar |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=YN&gt;{{Cite web |url=https://ynaija.com/robert-peters-new-movie-makeroom-is-about-boko-haram-with-all-the-violence-heres-the-trailer/ |title=Robert Peters’ new movie ‘MakeRoom’ is about Boko Haram with all the violence. Here’s the trailer |date=November 8, 2018 |last=Dayo |first=Bernard |publisher=YNaija |access-date=November 12, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=N&gt;{{Cite web |url=https://www.tatisis.com/topicdetail/323 |title=We Spent Over N200M For ‘Make Room’ |publisher=Tatasis |access-date=November 12, 2020 |archive-date=2021-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106063652/https://www.tatisis.com/topicdetail/323 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ബഹുമതികൾ==
2019-ലെ പതിനഞ്ചാമത് ആഫ്രിക്ക മൂവി അക്കാദമി അവാർഡിൽ ഈ ചിത്രം നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/amaa-2019-here-are-all-the-winners-at-the-15th-edition-of-award/m1ppsb7 |title=AMAA 2019: Here are all the winners at the 15th edition of movie award |date=October 27, 2019 |publisher=Pulse Nigeria |last=Bada |first=Gbenga |access-date=November 12, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tellerafrica.com/amaa-africa-movie-academy-awards-2019/ |title=AMAA: Africa Movie Academy Awards 2019 |date=October 24, 2019 |publisher=Teller Africa |access-date=November 12, 2020 |archive-date=2020-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119052519/https://tellerafrica.com/amaa-africa-movie-academy-awards-2019/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mubi.com/awards-and-festivals/166e6f93-8463-41e0-b768-3a3abea30756?year=2019 |title=Africa Movie Academy Awards 2019 |publisher=Mubi |access-date=November 12, 2020 |archive-date=2021-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108000908/https://mubi.com/awards-and-festivals/166e6f93-8463-41e0-b768-3a3abea30756?year=2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://africine.org/analyse/amaa-2019-the-nominees/14762 |title=AMAA 2019, the nominees {{!}} The ceremony is scheduled on the 27th of October 2019 in Lagos, Nigeria |last=Dia |first=Thierno Ibrahima |date=September 19, 2019 |publisher=Africine |access-date=November 12, 2020 |archive-date=2020-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114080908/http://africine.org/analyse/amaa-2019-the-nominees/14762 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ghgossip.com/african-movie-academy-awards-amaa-releases-full-nominees-ghana-gets-11-nominations/ |title=African Movie Academy Awards (AMAA) Releases Full Nominees- Ghana Gets 11 Nominations |author=GABS |date=December 15, 2019 |publisher=GhGossips |access-date=November 12, 2020 |archive-date=2021-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106063857/https://www.ghgossip.com/african-movie-academy-awards-amaa-releases-full-nominees-ghana-gets-11-nominations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theculturenewspaper.com/amaa-returns-to-lagos-for-15th-annual-academy-awards/ |title=AMAA returns to Lagos for 15th Annual Academy Awards |last=Akanbi |first=Yinka |date=October 25, 2019 |publisher=TCN |access-date=November 12, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://theportcitynews.com/2019/10/28/see-the-full-list-of-amaa-2019-winners/ |title=See The Full List Of AMAA 2019 Winners |date=October 28, 2019 |publisher=TPCN |access-date=November 12, 2020 |archive-date=2020-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120050130/https://theportcitynews.com/2019/10/28/see-the-full-list-of-amaa-2019-winners/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അതിന് ലഭിച്ച നാമനിർദ്ദേശങ്ങളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: 
{|class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Event
!Prize
!Recipient 
!Result
|-
| rowspan=5|2019
| rowspan=5|[[15th Africa Movie Academy Awards|AMAA]]
| ''Ousmane Sembene AMAA 2019 Award For Best Film in an African Language''
|
| {{Nominated}}
|-
| ''AMAA 2019 Award For Best Achievement in Make-Up''
|
| {{Nominated}}
|-
| ''AMAA 2019 Award For Best Achievement in Visual Effects''
|
| {{Nominated}}
|-
| ''AMAA 2019 Award For Best Achievement in Sound''
|
| {{Nominated}}
|-
| ''AMAA 2019/National Film and Video Censors Board (NFVCB) Award For Best Nigerian Film''
|
| {{Nominated}}
|}

==അവലംബം==
{{Reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
* [https://nmdb.tv/make-room-2018/ Make Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828125848/http://nmdb.tv/make-room-2018/ |date=2019-08-28 }} on NMDb

[[വർഗ്ഗം:2018-ലെ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>j4b6ucuea0hct0ghqrzr59gc94m165k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മേലേപ്പുര തറവാട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565423</id>
    <revision>
      <id>4615414</id>
      <parentid>4549735</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6467" sha1="mfdm2o6l8bwlv1qjzwluuuh1txd8k7d" xml:space="preserve">സിനിമാ ചിത്രീകരണത്തിന് വേണ്ടി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ചുരുക്കം ചില തറവാടുകളിൽ ഒന്നാണ് തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ചാവക്കാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മേലേപ്പുര തറവാട്. അഗ്നിദേവൻ എന്ന സിനിമയിലൂടെ ആണ് ആദ്യമായി തിരശീല വീണത്, വെള്ളിത്തിരയിൽ ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും അധികം നാട്ടുപ്രമാണിമാരുടെയും കുലീനരുടെയും പ്രതിനായകരൂപന്മാരുടെയും തറവാട് വീടായി ഈ തറവാട് സിനിമാരങ്കത്ത് ഒരു പുതിയ അധ്യായം കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;fgh&quot;/&gt;
{{Infobox building
| name = മേലേപ്പുര തറവാട്
| native_name = {{lang|ml|മേലേപ്പുര തറവാട്}}
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| alternate_names = 
| map_type = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| building_type = 
| architectural_style = [[Architecture of Kerala|Kerala Architecture]]
| architect = 
| structural_system = Red stone
| roof = Roof tiles
| est_completion = 
| cost = 
| location = [[ചാവക്കാട്]], [[തൃശൂർ]], [[Kerala]]
| owner = മേലേപ്പുര വിശ്വനാഥൻ
| current_tenants = 
| location_country = India
| coordinates = {{coord|10|46|16|N|76|20|14|E}}
| altitude = 
| start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = 
| demolition_date = 
| height = 
| diameter = 
| other_dimensions = 
| floor_count = Three
| floor_area = 
| rooms = 74 in the main building
| awards = 
| parking = 
| website = https://guruvayurtemple.org/meleppura/
| references = 
}} 

നരസിംഹത്തിലെ മണപള്ളി പവിത്രന്റെയും, വല്യേട്ടൻ സിനിമയിലെ  രാമനുണ്ണിയുടെയും,  ചന്ത്രോത്സവത്തിലെ പട്ടേരി ശിവരാമന്റെയും, തുടങ്ങി പൗരൂക്ഷ സാമ്രാട്ടായ മംഗലശ്ശേരി നീലകണ്ടന്റെ 'അമ്മ തറവാട് ആയും സിനിമകളിലൂടെ പ്രസിദ്ധിയാര്ജിച്ചത് ചാവക്കാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് മേലേപ്പുര എന്ന ഒരു പ്രശസ്ത നാലുകെട്ട് തറവാട് ആണ്.&lt;ref name=&quot;fgh&quot;&gt;https://malayalam.news18.com/amp/news/film/here-is-meleppura-tharavadu-the-lesser-known-destination-of-malayalamcinema-mm-238389.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==നിർമാണ ശൈലി==
നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻമ്പ് കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരിയിൽ നിന്ന് തണ്ടയാൻ സ്ഥാനം കൊടുത്ത് ആദരിച്ച ഒരു പ്രമുഖ തീയ്യർ തറവാട്ടുകാരാണ് മേലേപ്പുര തറവാട്ടുകാർ. 150 വർഷം പഴക്കവും നാലു ഏക്ര സ്ഥലത്താണ് ഈ തറവാട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മൂന്ന് നിലകളുള്ള നാലുകെട്ട് കേരളീയ വാസ്തു പ്രകാരം ആണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. വടക്കിനി, തെക്കിനി, കിഴക്കിനി, പടിഞ്ഞാറ്റ എന്നിങ്ങനെ നാല് സൗധങ്ങളുണ്ട്. വെട്ടുക്കലും, വെണ്ണക്കല്ലും, മേൽത്തരം ഇനം മരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമാണം. നാലുകെട്ടിന്റെ വിശാലമായ പൂമുഖം, നടുമുറ്റം, പത്തായപുരയും, കുളവും, പടിപ്പുരയും ചേർന്നതാണ് തറവാട് സമുച്ഛയം.&lt;ref name=&quot;fgh&quot;/&gt; 


തറവാടിന്റെ മുൻ അവകാശിആയിരുന്ന മേലേപ്പുര വിശ്വനാഥൻ, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് ആയിരുന്നു ഈ തറവാട്ടിൽ ഏറ്റവും ചിത്രീകരണം നടന്നത്. മലയാളസിനിമയിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വരിക്കാശേരി മന കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തി നേടിയ രണ്ടാമത്തെ തറവാട് മേലേപ്പുര തറവാട് ആണ്.&lt;ref name=&quot;fgh&quot;/&gt;

==ശ്രദ്ധേയ ചിത്രങ്ങൾ==
* ദേവാസുരം
* പുത്തൂരം പുത്രി ഉണ്ണിയാർച്ച
* നരസിംഹം
* വല്യേട്ടൻ
* ഡാർലിംങ് ദാർലിംഗ്. 
*ചന്ത്രോത്സവം
* സ്‌നേഹിതൻ
* വാമനപുരത്തേ ബസ്സ് റൂട്ട്
* ഊമ പെണ്ണിന് ഉരിയാടാ പയ്യൻ
* ചങ്ങാതി പൂച്ച
* സൂര്യ കിരീടം
* അഗ്നിദേവൻ
* പല്ലാവൂർ
*ദേവനാരായനാണ് 
*സത്യഭാമയ്ക്ക് ഒരു പ്രേമ ലേഖനം
* പാർവ്വതി പരിണയം
* മാനസം
* ഗുരുവായൂർ കേശവൻ
*സെന്റ് തോമസ്
* അണിയറ
* ആറാട്ട്
* അപരാധി
* 1921
* മഹായനം, 
==Reference==

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഗൃഹങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>mfdm2o6l8bwlv1qjzwluuuh1txd8k7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റിപു ദാമൻ ബെവ്‌ലി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570190</id>
    <revision>
      <id>4615522</id>
      <parentid>4551978</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15906" sha1="9ns5n5pmw58jcth95ivalgowfb8ybwj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ripu Daman Bevli}}{{Infobox person
| name               = Ripu Daman Bevli
| image              = MAPS7160 02 01.jpg
| nationality        = Indian
| occupation         = [[Social Activist]], [[Environmentalist]]
| title              = Plogging Ambassador of India &lt;br&gt; FIT India Ambassador &lt;br&gt; India’s First Plogger &lt;ref&gt;{{Cite web|title=India ‘plogger’|url=https://www.pri.org/file/2019-05-09/india-plogger|access-date=2021-06-01|website=The World from PRX|language=en}}&lt;/ref&gt;
| movement           = Litter Free India
| other_names        = Plogman of India
| awards             = Social Media Activist of the Year 2020 &lt;br&gt; Earth Day Network Star (2021) &lt;br&gt;
| birth_date         = 15 November 1987
| birth_place        = New Delhi
}}
ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനുമാണ് '''റിപു ദാമൻ ബെവ്‌ലി''' (ജനനം 15 നവംബർ 1987) .&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Meet Ripu Daman Bevli Who Made Plogging Popular In India|url=https://www.ndtv.com/photos/news/meet-ripu-daman-bevli-who-made-plogging-popular-in-india-98724|access-date=2021-06-01|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; ഇന്ത്യയിലെ മാലിന്യം തള്ളൽ പ്രതിസന്ധിക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾക്കും പ്ലഗ്ഗിംഗ് എന്ന ആശയം ഇന്ത്യയിൽ അവതരിപ്പിച്ചതിനും അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യയുടെ പ്ലഗ്മാൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-03-13|title=Cleaning up is not enough, we have to stop littering: Ripu Daman Bevli|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/ripu-daman-bevli-plogging-7219792/|access-date=2021-06-01|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; FIT ഇന്ത്യ മൂവ്‌മെന്റിന്റെ അംബാസഡർമാരിൽ ഒരാളാണ് അദ്ദേഹം.&lt;ref name=&quot;:82&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Shri Kiren Rijiju announces Ripu Daman Bevli as Plogging Ambassador of India on 50th Fit India Plogging Run|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1595058|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-06-01|website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-12-09|title=Country’s First Plogger Ripu Daman Bevli Felicitated By Central Government As Fit India Ambassador For Plogging {{!}} News|url=https://swachhindia.ndtv.com/swachh-india-ripu-daman-bevli-felicitated-by-central-government-as-fit-india-ambassador-for-plogging-40289/|access-date=2021-06-01|website=NDTV-Dettol Banega Swasth Swachh India|language=en-US|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602220522/https://swachhindia.ndtv.com/swachh-india-ripu-daman-bevli-felicitated-by-central-government-as-fit-india-ambassador-for-plogging-40289/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
PacketZoom എന്ന സ്റ്റാർട്ടപ്പിന്റെ സെയിൽസ് റോളിലേക്ക് മാറുന്നതിന് മുമ്പ് എച്ച്സിഎൽ ഇൻഫോസിസ്റ്റംസ്, അകാമൈ ടെക്നോളജീസ് എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നോളജി കമ്പനികളിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=admin|title=Ripu Daman Bevli Aka Plogman of India Wins The Social Media Activist of the Year Award {{!}} Passionate In Marketing|url=https://www.passionateinmarketing.com/ripu-daman-bevli-aka-plogman-of-india-wins-the-social-media-activist-of-the-year-award/|access-date=2021-06-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
== ആക്ടിവിസം ==
2017-ൽ അദ്ദേഹം പ്ലഗ്ഗേഴ്‌സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ പ്രസ്ഥാനം ആരംഭിക്കുകയും 2018-ൽ ജോലി ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  ഈ സംരംഭത്തിന് ആദ്യം My city, My responsibility എന്നായിരുന്നു പേരിട്ടതെങ്കിലും പിന്നീട് പ്ലഗ്ഗേഴ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ എന്നാക്കി മാറ്റി.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|last=IANS|date=2020-09-21|title=Plogging: A step into a cleaner, healthier future|url=https://www.nationalheraldindia.com/health/plogging-a-step-into-a-cleaner-healthier-future|access-date=2021-06-01|website=National Herald|language=en}}&lt;/ref&gt; റണ്ണേഴ്‌സ് കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ മാലിന്യം വലിച്ചെറിയുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം വളർത്തുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാരംഭ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് എഫ്‌ഐടി ഇന്ത്യ പ്രസ്ഥാനവും  [[സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ|സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷനും]] സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ലിറ്റർ ഫ്രീ ഇന്ത്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന് കീഴിൽ എൻ‌ജി‌ഒകളുടെ സഹകരണത്തോടെ സ്‌കൂളുകളിലും മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളിലും ശുചിത്വം, പ്ലഗ്ഗിംഗ്, അതിന്റെ ആവശ്യകതകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ബോധവൽക്കരണം നടത്താൻ അദ്ദേഹം തുടങ്ങി.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Mathew|first=Sunalini|date=2019-07-29|title=This 31-year-old will ‘plog’ across 50 cities|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/fitness/ripu-daman-bevli-will-plog-across-the-country-in-a-bid-to-make-widespread-behaviour-change/article28749177.ece|access-date=2021-06-01|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Leave your footprints, but not carbon: Ripu Daman Bevli on visualising 'littre free India'|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/sep/03/leave-your-footprints-but-not-carbon-ripu-daman-bevli-on-visualising-littre-free-india-2191725.html|access-date=2021-06-01|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; 2019 സെപ്റ്റംബറിൽ, പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ റേഡിയോ പ്രോഗ്രാമായ &quot;മൻ കി ബാത്തിന്റെ&quot; 57-ാം എപ്പിസോഡിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Modi congratulates India's first plogger Ripudaman for initiative to make country litter-free|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/modi-congratulates-indias-first-plogger-ripudaman-for-initiative-to-make-country-litter-free20190929140921/|access-date=2021-06-01|website=ANI News|language=en|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602220139/https://www.aninews.in/news/national/general-news/modi-congratulates-indias-first-plogger-ripudaman-for-initiative-to-make-country-litter-free20190929140921/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mann ki Baat: PM appreciates 'plogging'; 'run to make India litter-free', says plogger Ripu Daman|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/article/mann-ki-baat-pm-appreciates-plogging-run-to-make-india-litter-free-says-plogger-ripu-daman/497061|access-date=2021-06-01|website=www.timesnownews.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=ANI|date=2019-09-29|title=Modi congratulates India's first plogger Ripudaman for initiative to make country litter-free|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/modi-congratulates-india-s-first-plogger-ripudaman-for-initiative-to-make-country-litter-free-119092900318_1.html|access-date=2021-06-01}}&lt;/ref&gt;2019 ന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ, R|Elan-മായി സഹകരിച്ച് അദ്ദേഹം 'റൺ ടു മേക്ക് ഇന്ത്യ ലിറ്റർ ഫ്രീ' എന്ന കാമ്പെയ്‌ൻ ആരംഭിച്ചു. അവിടെ 2019 സെപ്റ്റംബർ, ഒക്‌ടോബർ മാസങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയിലെ 50 നഗരങ്ങളിൽ 1000 കിലോമീറ്റർ ഓടിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ശുചീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=WB: Plogger Ripu Daman Bevli comes to Kolkata under 'Run to Make India Litter Free' mission|url=https://www.aninews.in/news/environment/wb-plogger-ripu-daman-bevli-comes-to-kolkata-under-run-to-make-india-litter-free-mission20191008115332/|access-date=2021-06-01|website=ANI News|language=en|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215903/https://www.aninews.in/news/environment/wb-plogger-ripu-daman-bevli-comes-to-kolkata-under-run-to-make-india-litter-free-mission20191008115332/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kutubuddin|first=Tasneem Akbari|date=2019-09-11|title=Meet the plogman of India|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/environment/110919/meet-the-plogman-of-india.html|access-date=2021-06-01|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; 2019 ഡിസംബർ 5-ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സ്റ്റേഡിയം, ഡെൽഹി|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സ്റ്റേഡിയത്തിൽ]] നടന്ന പ്രചാരണത്തിന്റെ ഗ്രാൻഡ് ഫിനാലെയിൽ [[കിരൺ റിജജു]] പങ്കെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Delhi: Kiren Rijiju participates in grand finale of R{{!}}Elan run at JLN stadium|url=https://www.aninews.in/news/environment/delhi-kiren-rijiju-participates-in-grand-finale-of-run-to-make-india-litter-free-at-jln-stadium20191205101917/|access-date=2021-06-01|website=ANI News|language=en|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215909/https://www.aninews.in/news/environment/delhi-kiren-rijiju-participates-in-grand-finale-of-run-to-make-india-litter-free-at-jln-stadium20191205101917/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2020 സെപ്റ്റംബറിൽ, യു‌എസ്‌എയിലെ ഗ്ലോബൽ ഇംപാക്റ്റ് നെറ്റ്‌വർക്ക് ആദ്യത്തെ 100 ആഗോള ഇംപാക്റ്റ് സിറ്റിസൺമാരിൽ ഒരാളായി ബെവ്‌ലിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; 2021 മാർച്ചിൽ, കോസ്‌മോപൊളിറ്റൻ 2020-ലെ സോഷ്യൽ മീഡിയ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഓഫ് ദി ഇയർ പുരസ്‌കാരം നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Batra|first=Muskaan|title=Deepika Padukone and Aayushmann Khuranna Influencer Of The Year: Cosmo India Blogger Awards 2020 Complete list of winners in all categories, check it out! - The Silly TV|url=https://thesillytv.com/deepika-padukone-and-ayushmann-khuranna-influencer-of-the-year-cosmo-india-blogger-awards-2020-complete-list-of-winners-in-all-categories-check-it-out/|access-date=2021-06-01|language=en-US|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214411/https://thesillytv.com/deepika-padukone-and-ayushmann-khuranna-influencer-of-the-year-cosmo-india-blogger-awards-2020-complete-list-of-winners-in-all-categories-check-it-out/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cosmo India Blogger Awards 2020: Complete list of winners in all categories, check here|url=https://newsd.in/cosmo-india-blogger-awards-2020-complete-list-of-winners-in-all-categories-check-here/|access-date=2021-06-01|website=Newsd.in|language=en}}&lt;/ref&gt; അതേ മാസം തന്നെ Earthday.org ബെവ്‌ലിയെ ഭൗമദിന നെറ്റ്‌വർക്ക് സ്റ്റാർ ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Desk|first=The News|date=2021-03-09|title=Earth Day Org honors Ripu Daman Bevli with 'Earth Day Network Star' award|url=https://mediabrief.com/earth-day-org-honors-ripu-daman-bevli/|access-date=2021-06-01|website=MediaBrief|language=en-US}}&lt;/ref&gt; മെഴ്‌സിഡസ് ബെൻസ് ഇന്ത്യയുടെ '25 ബെസ്റ്റ് നെവർ റെസ്റ്റ് സ്റ്റോറീസ്' &lt;ref name=&quot;:92&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Best Never Rest|url=https://www.mercedes-benz.co.in/passengercars/the-brand/best-never-rest/Passion.module.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215403/https://www.mercedes-benz.co.in/passengercars/the-brand/best-never-rest/Passion.module.html|archive-date=2021-06-02|access-date=2021-06-01|website=Mercedes Benz}}&lt;/ref&gt;, ഓക്‌സിജൻ പ്രോജക്റ്റിന്റെ '5 ഇക്കോ-വാരിയേഴ്‌സ് കൺക്വറിംഗ് ക്ലൈമറ്റ് ചേഞ്ച് ഇൻ ഇന്ത്യ' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ ബെവ്‌ലിയെ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-07-10|title=TOP's 5 Eco-Warriors Conquering Climate Change in India|url=https://www.theoxygenproject.com/post/top-5-eco-influencers-of-india/|access-date=2021-06-01|website=The Oxygen Project|language=en}}&lt;/ref&gt; 2020-ലെ കോവിഡ്-19 പാൻഡെമിക് സമയത്ത്, പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുന്നതിന് ശസ്ത്രക്രിയാ മാസ്കുകൾക്ക് പകരം പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന ഫാബ്രിക് മാസ്കുകളുടെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് അവബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി ബെവ്‌ലി &quot;പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപവാസ&quot; കാമ്പയിൻ ആരംഭിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-03-13|title=Cleaning up is not enough, we have to stop littering: Ripu Daman Bevli|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/ripu-daman-bevli-plogging-7219792/|access-date=2021-06-01|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-06-05|title=World Environment Day 2020: COVID-19 Pandemic Has Thwarted The Fight Against Single-Use Plastic, Say Experts {{!}} News|url=https://swachhindia.ndtv.com/world-environment-day-2020-covid-19-pandemic-has-thwarted-the-fight-against-single-use-plastic-say-experts-45615/|access-date=2021-06-01|website=NDTV-Dettol Banega Swasth Swachh India|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1987-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതിപ്രവർത്തകർ]]</text>
      <sha1>9ns5n5pmw58jcth95ivalgowfb8ybwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിഡ്‌വൈഫറി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581518</id>
    <revision>
      <id>4615314</id>
      <parentid>4091672</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53826" sha1="1dlbupyv6g7qf6xxfri09cebujqcsgp" xml:space="preserve">{{pu|Midwifery}}
{{Infobox medical speciality
|title=മിഡ്‌വൈഫറി
|image=[[File:Midwife home appointment.jpg|230px]]
|caption=A pregnancy check-up by a [[midwife]] in a birth center
|focus={{ublist|class=nowrap |[[Pregnancy]] | [[Childbirth]] | [[Postpartum]] |[[Newborn|Newborn care]]| [[Women's health]]| [[Reproductive health]]}}
|specialist=[[Midwife]]
}}
സ്ത്രീകളുടെ ലൈംഗികവും പ്രത്യുൽപ്പാദനപരവുമായ ആരോഗ്യത്തിന് പുറമേ [[ഗർഭം|ഗർഭധാരണം]], [[പ്രസവം]], പ്രസവാനന്തര കാലഘട്ടം ([[ശിശു|നവജാതശിശുവിന്റെ]] പരിചരണം ഉൾപ്പെടെ) എന്നിവയിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന [[ആരോഗ്യശാസ്ത്രം|ആരോഗ്യ ശാസ്ത്രവും]] ആരോഗ്യസംരക്ഷണ പ്രൊഫഷനുമാണ് '''മിഡ്‌വൈഫറി'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.internationalmidwives.org/who-we-are/policy-and-practice/icm-international-definition-of-the-midwife/|title=International Definition of the Midwife|access-date=30 August 2017|publisher=International Confederation of Midwives|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922213449/http://internationalmidwives.org/who-we-are/policy-and-practice/icm-international-definition-of-the-midwife/|archive-date=22 September 2017}}&lt;/ref&gt; പല രാജ്യങ്ങളിലും, മിഡ്‌വൈഫറി ഒരു മെഡിക്കൽ പ്രൊഫഷനാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belgianmidwivesassociation.be/die-hebamme-in-belgien/|title=Die Hebamme in Belgien|access-date=13 May 2017|publisher=Belgian Midwives Association (BMA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819102137/http://www.belgianmidwivesassociation.be/die-hebamme-in-belgien/|archive-date=19 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vecmasuasociacija.lv/?page_id=59|title=Vecmātes specialitātes nolikums|access-date=13 May 2017|publisher=Latvijas Vecmāšu Asociācija|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621052507/http://www.vecmasuasociacija.lv/?page_id=59|archive-date=21 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ordre-sages-femmes.fr/etre-sage-femme/competences/general/|title=Les compétences des sages-femmes|access-date=13 May 2017|publisher=Ordre des sages-femmes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.av-m.nl/bacheloropleiding|title=Bacheloropleiding Verloskunde|access-date=13 May 2017|publisher=Academie Verloskunde Maastricht}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.verloskunde-academie.nl/waarom-verloskunde/|title=Waarom Verloskunde?|access-date=13 May 2017|publisher=Academie Verloskunde Amsterdam Groningen}}&lt;/ref&gt; മിഡ്‌വൈഫറിയിൽ വിദഗ്ദ്ധരായ പ്രൊഫഷണൽ മിഡ്‌വൈഫ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

== മിഡ്‌വൈഫറിയുടെ പ്രധാന മേഖലകൾ ==

=== ഗർഭധാരണം ===

==== ആദ്യ ത്രിമാസത്തിൽ ====
ത്രിമാസമെന്നാൽ &quot;മൂന്ന് മാസം&quot; എന്നാണ്. ഒരു സാധാരണ ഗർഭകാലം ഏകദേശം ഒമ്പത് മാസം നീണ്ടുനിൽക്കും, അതിനെ മൂന്ന് ത്രിമാസങ്ങളായി വിഭജിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;MedlinePlus&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/patientinstructions/000544.htm|title=Prenatal care in your first trimester|access-date=8 August 2015|date=1 July 1015|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services}}&lt;/ref&gt;

ആദ്യ ത്രിമാസ സ്ക്രീനിംഗ് രാജ്യത്തിനനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് സാധാരണയായി മൂത്രപരിശോധനയും (യുഎ), കംപ്ലീറ്റ് ബ്ലഡ് കൗണ്ട് (സിബിസി), [[രക്തഗ്രൂപ്പുകൾ|ബ്ലഡ് ടൈപ്പിംഗ്]] (ആർഎച്ച് സ്ക്രീൻ ഉൾപ്പെടെ), [[പറങ്കിപ്പുണ്ണ്|സിഫിലിസ്]], [[ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ്]], [[എച്ച്.ഐ.വി.|എച്ച്ഐവി]], [[ജർമൻ മീസിൽസ്|റൂബെല്ല]] പരിശോധന എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള രക്തപരിശോധനകളും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;MedlinePlus&quot;/&gt; സ്ത്രീകൾക്ക് മൂത്രത്തിന്റെ സാമ്പിൾ പരിശോധിക്കുക വഴി ക്ലമീഡിയ പരിശോധന നടത്താം, കൂടാതെ ഉയർന്ന അപകടസാധ്യതയുള്ള സ്ത്രീകളെ [[അരിവാൾ കോശ വിളർച്ച|അരിവാൾ കോശ രോഗത്തിനും]] തലസീമിയയ്ക്കും പരിശോധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;MedlinePlus&quot; /&gt; സ്ത്രീകൾ എല്ലാ പരിശോധനകൾക്കും സമ്മതം നൽകണം. സ്ത്രീയുടെ [[രക്തസമ്മർദ്ദം]], ഉയരം, ഭാരം എന്നിവ അളക്കുന്നു. അവരുടെ മുൻകാല ഗർഭധാരണങ്ങളും കുടുംബ, സാമൂഹിക, മെഡിക്കൽ ചരിത്രവും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ആദ്യ ത്രിമാസത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് [[അൾട്രാസൗണ്ട്]] സ്കാൻ നടത്തിയേക്കാം, ഇത് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന പ്രസവ തീയതി കണക്കുകൂട്ടാൻ സഹായിക്കും. ചില സ്ത്രീകൾക്ക് [[ഡൗൺ സിൻഡ്രോം]] സ്ക്രീനിംഗ് പോലുള്ള ജനിതക പരിശോധനകൾ നടത്തിയേക്കാം. ഭക്ഷണക്രമം, വ്യായാമം, മോർണിങ്ങ് സിക്ക്നസ് പോലെയുള്ള ഗർഭകാലത്തെ സാധാരണ തകരാറുകൾ എന്നിവ ചർച്ചചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;MedlinePlus&quot;/&gt;
[[പ്രമാണം:Pregnancy_trimesters.jpg|ലഘുചിത്രം| ഈ ചിത്രം മൂന്ന് ത്രിമാസങ്ങളിൽ ഗർഭാവസ്ഥയുടെ പുരോഗതി കാണിക്കുന്നു.]]

==== രണ്ടാം ത്രിമാസത്തിൽ ====
രണ്ടാമത്തെ ത്രിമാസത്തിൽ അമ്മ മിഡ്‌വൈഫിനെ പ്രതിമാസം അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. അമ്മയുടെ പങ്കാളിയും കൂടാതെ/അല്ലെങ്കിൽ സഹകാരിയും ഇതിൽ അനുഗമിച്ചേക്കാം. ഗർഭാവസ്ഥയിലുള്ള ക്ഷീണം, നെഞ്ചെരിച്ചിൽ, വെരിക്കോസ് വെയിൻ, നടുവേദന പോലുള്ള മറ്റ് സാധാരണ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ മിഡ്‌വൈഫ് ചർച്ച ചെയ്യും. രക്തസമ്മർദ്ദവും ഭാരവും നിരീക്ഷിക്കുകയും കുഞ്ഞ് പ്രതീക്ഷിച്ചതുപോലെ വളരുന്നുണ്ടോ എന്നറിയാൻ മിഡ്‌വൈഫ് അമ്മയുടെ വയറ് അളക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. യുഎ, സിബിസി, ഗ്ലൂക്കോസ് ടോളറൻസ് ടെസ്റ്റ് തുടങ്ങിയ ലാബ് പരിശോധനകൾ ആവശ്യമെങ്കിൽ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;MedlinePlus2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/patientinstructions/000557.htm|title=Prenatal care in your second trimester|access-date=8 August 2015|date=1 July 2015|publisher=U.S. Department of Health &amp; Human Services}}&lt;/ref&gt;

==== മൂന്നാമത്തെ ത്രിമാസത്തിൽ ====
മൂന്നാമത്തെ ത്രിമാസത്തിൽ മിഡ്‌വൈഫ് 36 ആഴ്ച വരെ എല്ലാ രണ്ടാഴ്ചയിലും അതിനുശേഷം എല്ലാ ആഴ്ചയും അമ്മയെ കാണും. ഭാരം, രക്തസമ്മർദ്ദം, വയറിന്റെ അളവുകൾ എന്നിവ തുടരും. സിബിസി, യൂറിനാലിസ് പോലുള്ള ലാബ് പരിശോധനകളും അപകടസാധ്യതയുള്ള ഗർഭധാരണങ്ങൾക്കായി അധിക പരിശോധനകളും നടത്താം. ഭ്രൂണത്തിന്റെ സ്ഥാനവും മറ്റും കണക്കാക്കാൻ മിഡ്‌വൈഫ് സ്ത്രീയുടെ അടിവയറ്റിൽ സ്പർശിക്കുന്നു. അമ്മയുടെ സെർവിക്സ് വികസിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നറിയാൻ പെൽവിക് പരിശോധന നടത്താം.&lt;ref name=&quot;MedlinePlus3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/patientinstructions/000558.htm|title=Prenatal care in your third trimester|access-date=10 August 2015|date=6 November 2014|publisher=U.S. Department of Health and Human Services}}&lt;/ref&gt; മിഡ്‌വൈഫും അമ്മയും ജനന സാധ്യതകൾ ചർച്ച ചെയ്യുകയും ഒരു ജനന പരിപാലന പദ്ധതി എഴുതുകയും ചെയ്യുന്നു.

=== പ്രസവം ===

==== ലേബർ ആൻഡ് ഡെലിവറി ====
[[പ്രമാണം:Cephalicpre.JPG|ലഘുചിത്രം| സാധാരണ ഹെഡ് ഫസ്റ്റ് പ്രസവത്തിൻ്റെ ഒരു ചിത്രം. ചർമ്മം പൊട്ടി, സെർവിക്സ് പൂർണ്ണമായും വികസിച്ചിരിക്കുന്നു.]]
[[പ്രമാണം:Geburt_01.jpg|ലഘുചിത്രം| പരിചാരകൻ ശ്വസന ശബ്ദം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ നവജാതശിശു വിശ്രമിക്കുന്നു]]
യോനിയിലൂടെയുള്ള സാധാരണ പ്രസവത്തെ സഹായിക്കാൻ മിഡ്‌വൈഫുമാർക്ക് യോഗ്യതയുണ്ട്, അതേസമയം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രസവങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് കൂടുതൽ പരിശീലനം നേടിയ ഒരു ആരോഗ്യ പരിരക്ഷാ ദാതാവാണ്. പ്രസവം നാല് ഘട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.

: '''പ്രസവത്തിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടം-''' പ്രസവത്തിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടം ഗർഭാശയമുഖം തുറക്കുന്നതാണ്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thewomens.org.au/health-information/pregnancy-and-birth/labour-birth/stages-of-labour/|title=Stages of Labour|access-date=17 May 2016|website=The women's: The Royal Women's Hospital}}&lt;/ref&gt; ഈ ഘട്ടത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ സെർവിക്‌സ് മൃദുവും കനം കുറഞ്ഞതുമാകുകയും അങ്ങനെ കുഞ്ഞിന്റെ പ്രസവത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുകയും ചെയ്യും.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; സെർവിക്സ് 10 സെന്റീമീറ്റർ മുഴുവനായും വികസിക്കുമ്പോൾ പ്രസവത്തിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടം പൂർത്തിയാകും. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; പ്രസവത്തിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ, അമ്മയ്ക്ക് ശക്തവും ക്രമാനുഗതവുമായ സങ്കോചങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നു, ഇത് ഓരോ 5 മുതൽ 20 മിനിറ്റിലും 30 മുതൽ 60 സെക്കൻഡ് വരെ നീണ്ടുനിൽക്കും. സങ്കോചങ്ങൾ ക്രമേണ ശക്തമാവുകയും, ഇടയ്ക്കിടെ വരികയും, ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

: '''പ്രസവത്തിന്റെ രണ്ടാം ഘട്ടം-''' രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ കുഞ്ഞ് ബർത്ത് കനാലിലൂടെ താഴേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങുന്നു. കുഞ്ഞ് യോനിയുടെ തുറക്കലിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ തലയുടെ മുകൾഭാഗം യോനി പ്രവേശന കവാടത്തിൽ കാണാം. ഒരു കാലത്ത് ഒരു &quot;എപിസിയോടോമി&quot;, (യോനി തുറക്കുന്ന ഭാഗത്തെ ടിഷ്യുവിൽ മുറിവുണ്ടാക്കൽ) പതിവായി ചെയ്തുവന്നിരുന്നു. ഇത് അമിതമായ കീറൽ തടയുകയും സ്വാഭാവിക കീറലിനെക്കാൾ  എളുപ്പത്തിൽ സുഖപ്പെടുകയും ചെയ്യും എന്നു കരുതിയാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്തിരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Mayo Clinic&quot; /&gt; എന്നിരുന്നാലും, സമീപകാല ഗവേഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്, ഒരു ശസ്ത്രക്രിയാ മുറിവ് സ്വാഭാവിക മുറിവിനേക്കാൾ മാരകമായിരിക്കാമെന്നും, ഇത് പിന്നീടുള്ള അജിതേന്ദ്രിയത്വത്തിനും ലൈംഗിക വേളയിൽ വേദനയ്ക്കും കാരണമാകുമെന്നും ആണ്.&lt;ref name=&quot;Mayo Clinic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mayoclinic.org/episiotomy/ART-20047282?p=1|title=Labor and delivery, postpartum care|access-date=15 August 2015|last=Mayo Clinic staff|date=30 July 2015|publisher=Mayo Clinic}}&lt;/ref&gt;

: '''പ്രസവത്തിന്റെ മൂന്നാം ഘട്ടം-''' പ്രസവത്തിന്റെ മൂന്നാം ഘട്ടത്തിൽ അമ്മ [[പ്ലാസന്റ|മറുപിള്ളയെ]] പ്രസവിക്കണം.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; അമ്മയ്ക്ക് ഇത് ചെയ്യുന്നതിന്, അവർ തള്ളേണ്ടി വന്നേക്കാം. പ്രസവത്തിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിലെ സങ്കോചങ്ങൾ പോലെ തന്നെ ഒന്നു രണ്ട് എണ്ണം ഈ ഘട്ടത്തിലും അവർക്ക് അനുഭവപ്പെടാം. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; പൊക്കിൾക്കൊടിയിൽ മൃദുവായി വലിച്ചുകൊണ്ട് മറുപിള്ള പ്രസവിക്കുന്നതിൽ മിഡ്വൈഫ് അമ്മയെ സഹായിച്ചേക്കാം. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

: '''പ്രസവത്തിന്റെ നാലാം ഘട്ടം-''' പ്രസവത്തിന്റെ നാലാമത്തെ ഘട്ടം ജനിച്ച് ഉടൻ ആരംഭിച്ച് ആറാഴ്ച വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കാലഘട്ടമാണ്. [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന|ലോകാരോഗ്യ സംഘടന]] ഈ കാലഘട്ടത്തെ അമ്മമാരുടെയും കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകവും എന്നാൽ ഏറ്റവും അവഗണിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഘട്ടമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;World Health Organization&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/postnatal-care-recommendations/en/|title=WHO recommendations on postnatal care of the mother and newborn|access-date=22 December 2014|last=WHO|publisher=WHO|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307050915/http://www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/postnatal-care-recommendations/en/|archive-date=March 7, 2014}}&lt;/ref&gt; അടുത്ത കാലം വരെ, ജനനത്തിനു ശേഷം കുഞ്ഞുങ്ങളെ അമ്മമാരിൽ നിന്ന് പതിവായി മാറ്റുമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാലും 2000 മുതൽ, ചില അധികാരികൾ ആദ്യകാല ചർമ്മ-ചർമ്മ സമ്പർക്കം (നഗ്നനായ കുഞ്ഞിനെ അമ്മയുടെ നെഞ്ചിൽ വയ്ക്കുന്നത്) അമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനും പ്രയോജനകരമാണെന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അത് നിർദ്ദേശിക്കാൻ തുടങ്ങി. 2014 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, ശിശുക്കളുടെ ക്ഷേമത്തിന് ഉത്തരവാദികളായ എല്ലാ പ്രധാന സംഘടനകളും ആദ്യകാല ചർമ്മ-ചർമ്മ സമ്പർക്കം അംഗീകരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Medscape&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.medscape.com/viewarticle/806325_9|title=Uninterrupted Skin-to-Skin Contact Immediately After Birth|access-date=21 December 2014|last=Phillips, Raylene|publisher=Medscape}}&lt;/ref&gt; കുഞ്ഞ് അമ്മയുടെ നെഞ്ചിൽ കിടക്കുന്നതിനാൽ മിഡ്‌വൈഫ് ഉടനടി അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും വിലയിരുത്തലുകൾ നടത്തുകയും ആദ്യത്തെ മുലയൂട്ടൽ നൽകിയതിന് ശേഷം കൂടുതൽ നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കായി കുഞ്ഞിനെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

പ്രസവശേഷം, അമ്മയ്ക്ക് എപ്പിസോടോമിയോ പെരിനിയം കീറലോ ഉണ്ടായാൽ, അത് തുന്നിക്കെട്ടുന്നു. മിഡ്‌വൈഫ്, ഗർഭപാത്രത്തിൻ്റെ സങ്കോചം, അടിസ്ഥാന ഉയരം,&lt;ref name=&quot;Maternal-Newborn Care&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.atitesting.com/ati_next_gen/skillsmodules/content/maternal-newborn/equipment/postpart_assessment.html|title=Postpartum Assessment|access-date=24 December 2014|publisher=ATI Nursing Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224072821/http://www.atitesting.com/ati_next_gen/skillsmodules/content/maternal-newborn/equipment/postpart_assessment.html|archive-date=2014-12-24}}&lt;/ref&gt; യോനിയിൽ രക്തസ്രാവം എന്നിവയ്ക്കായി പതിവായി വിലയിരുത്തുന്നു.&lt;ref name=&quot;Labor and Delivery: Postpartum Care&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mayoclinic.org/healthy-living/labor-and-delivery/in-depth/postpartum-care/art-20047233|title=Postpartum care: What to expect after a vaginal delivery|access-date=23 December 2014|last=Mayo clinic staff|publisher=Mayo Clinic}}&lt;/ref&gt; പ്രസവസമയത്തെ അമ്മയുടെ [[ജീവലക്ഷണങ്ങൾ|സുപ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ]] (താപനില, രക്തസമ്മർദ്ദം, പൾസ്) സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുകയും ദ്രാവകത്തിന്റെ അളവും ഉൽപാദനവും അളക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മിഡ്‌വൈഫ് കുഞ്ഞിന്റെ നാഡിമിടിപ്പ്, സ്ഥാനം എന്നിവയും നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഏതെങ്കിലും ഘട്ടത്തിൽ ജനനം മാനദണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിച്ചാൽ, മിഡ്‌വൈഫ് മൾട്ടി ഡിസിപ്ലിനറി ടീമിൽ നിന്ന് സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.

==== ജനന സ്ഥാനങ്ങൾ ====
കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ട് വരെ ഭൂരിഭാഗം സ്ത്രീകളും പ്രസവത്തിനായി നേരേയുള്ള സ്ഥാനവും ബദൽ സ്ഥാനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഫോഴ്‌സ്‌പ്‌സിന്റെ ആവിർഭാവം വരെ ലിത്തോട്ടമി പൊസിഷൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല, അതിനുശേഷം പ്രസവം ഒരു സ്ത്രീയെ സംബന്ധിച്ച് വീട്ടിലെ പ്രക്രിയ എന്നതിൽ നിന്ന് ആശുപത്രിക്കുള്ളിലെ മെഡിക്കൽ ഇടപെടലിലേക്ക് ക്രമേണ മാറി. പ്രസവസമയത്തും ജനനസമയത്തും നേരെയുള്ള സ്ഥാനം സ്വീകരിക്കുന്നതിന്, ഗർഭാശയത്തിൻ്റെ വികാസത്തെ സഹായിക്കുന്ന ശക്തമായതും കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമവുമായ ഗർഭാശയ സങ്കോചങ്ങൾ, പെൽവിക് ഇൻലെറ്റിന്റെയും ഔട്ട്‌ലെറ്റിന്റെയും വ്യാസം, മെച്ചപ്പെട്ട ഗർഭാശയ സങ്കോചം എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാര്യമായ ഗുണങ്ങളുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;Factors influencing maternal positions during labor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.instituteofmidwifery.org/MSFinalProj.nsf/a9ee58d7a82396768525684f0056be8d/45f9de25c6ca395e85257715003dad3f?OpenDocument|title=Factors influencing maternal positions during labor|access-date=10 August 2015|last=Searle, Lorraine|date=April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222212343/http://www.instituteofmidwifery.org/MSFinalProj.nsf/a9ee58d7a82396768525684f0056be8d/45f9de25c6ca395e85257715003dad3f?OpenDocument|archive-date=22 February 2016}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ നിവർന്നുനിൽക്കുന്ന സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇരിക്കുക, കുത്തുക, മുട്ടുകുത്തുക, കൈമുട്ടുകൾ കുത്തുക എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Gelis122-134&quot;&gt;Gelis, Jacues. History of Childbirth. Boston: Northern University Press, 1991: 122-134&lt;/ref&gt;

=== പ്രസവാനന്തര കാലയളവ് ===
ആശുപത്രിയിൽ പ്രസവിച്ച സ്ത്രീകൾക്ക്, ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ആശുപത്രി താമസം ആറ് മണിക്കൂറാണ്. ഇതിനുമുമ്പ് പുറത്തുപോകുന്നത് വൈദ്യോപദേശത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. എപ്പോൾ ആശുപത്രി വിടണമെന്ന് സ്ത്രീകൾക്ക് തീരുമാനിക്കാം. കിടത്തിച്ചികിത്സയിൽ ദിവസേന അല്ലെങ്കിൽ ആവശ്യമെങ്കിൽ കൂടുതൽ തവണ പ്രസവാനന്തര പൂർണ്ണമായ വിലയിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നു. പ്രസവാനന്തര മൂല്യനിർണ്ണയത്തിൽ സ്ത്രീയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ, പൊതുവായ ക്ഷേമം, സ്തനങ്ങൾ (മുലയൂട്ടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയും സഹായവും), ഉദര സ്പന്ദനം (സിസേറിയൻ ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിൽ) ഗർഭാശയത്തിൻ്റെ ഇൻവോല്യൂഷൻ പരിശോധന, അല്ലെങ്കിൽ സിസേറിയൻ മുറിവിന്റെ പരിശോധന (ഇതിനായി ഡ്രസ്സിംഗ് നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതില്ല), പെരിനിയത്തിന്റെ പരിശോധന, പ്രത്യേകിച്ച് കീറുകയോ തുന്നലിടുകയോ ചെയ്താൽ, ലോച്ചിയ അവലോകനം എന്നിവ ചെയ്യുന്നു. കുഞ്ഞിന് മഞ്ഞപ്പിത്തം, ആവശ്യത്തിന് ഭക്ഷണം നൽകിയതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ആശങ്കകൾ എന്നിവയും പരിശോധിക്കുന്നു. കുഞ്ഞിന് ജനിച്ച് ആറിനും എഴുപത്തിരണ്ട് മണിക്കുറിനും ഇടയിൽ ഹൃദയ വൈകല്യങ്ങൾ, ഇടുപ്പ് പ്രശ്നങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ നേത്ര പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടോ എന്നും പരിശോധിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2022-01-18|title=Normal and Abnormal Puerperium: Overview, Routine Postpartum Care, Hemorrhage|url=https://emedicine.medscape.com/article/260187-overview}}&lt;/ref&gt;

=== നവജാതശിശുവിന്റെ പരിപാലനം ===
ജനനസമയത്ത്, കുഞ്ഞിന് കുറഞ്ഞത് ഒരു മിനിറ്റും അഞ്ച് മിനിറ്റും പ്രായമാകുമ്പോൾ ഒരു എപ്ഗർ സ്കോർ ലഭിക്കും.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acog.org/en/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2015/10/the-apgar-score|title=The Apgar Score|access-date=2022-10-05|website=www.acog.org|language=en}}&lt;/ref&gt; നിറം, ശ്വസന പ്രയത്നം, ടോൺ, ഹൃദയമിടിപ്പ്, ഉത്തേജകങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണം എന്നീ അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ കുഞ്ഞിനെ വിലയിരുത്തുന്ന 10-ൽ നിന്നുള്ള സ്‌കോറാണിത്-ഓരോന്നിനും 0-നും 2 പോയിന്റിനും ഇടയിൽ മൂല്യമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Simon|first=Leslie V.|title=APGAR Score|date=2022|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470569/|periodical=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29262097|access-date=2022-10-05|last2=Hashmi|first2=Muhammad F.|last3=Bragg|first3=Bradley N.}}&lt;/ref&gt; മിഡ്‌വൈഫ് കുഞ്ഞിന്റെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ, തൂക്കം, തലയുടെ ചുറ്റളവ് എന്നിവ അളക്കുന്നു. ചരട് സുരക്ഷിതമായി ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും കുഞ്ഞിന് ഉചിതമായ പേര് ടാഗുകൾ ഉണ്ടെന്നും (ആശുപത്രിയിലാണെങ്കിൽ) മിഡ്‌വൈഫ് ഉറപ്പാക്കുന്നു. കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ നീളം പതിവായി അളക്കാറില്ല. മിഡ്‌വൈഫ് അമ്മയോട് കഴിയുന്നത്ര അടുത്ത് ഈ പരിശോധനകൾ നടത്തുകയും കുഞ്ഞിനെ വേഗത്തിൽ അമ്മയ്ക്ക് തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. കുട്ടിയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പ്, ശ്വസനം, ഓക്സിജൻ സാച്ചുറേഷൻ, താപനില എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ ചർമ്മ-ചർമ്മ ബന്ധവും മുലയൂട്ടലും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

[[ചിലി]] പോലുള്ള ചില രാജ്യങ്ങളിൽ, നവജാത ശിശുക്കളുടെ തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാൻ കഴിയുന്ന പ്രൊഫഷണലാണ് മിഡ്‌വൈഫ്. ഈ പ്രൊഫഷണലുകൾക്ക് ഇത് ഒരു നേട്ടമാണ്, കാരണം ഈ പ്രൊഫഷണലുകൾക്ക് പെരിനറ്റോളജിയിലെ അറിവ് ഉപയോഗിച്ച് നവജാതശിശുവിന്റെ ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള പരിചരണം, മെഡിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ ശസ്ത്രക്രിയാ അവസ്ഥകളോടെ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയും.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=June 2016|title=Midwifery in Chile - A Successful Experience to Improve Women ́s Sexual and Reproductive Health: Facilitators &amp; Challenges|url=https://ecommons.aku.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1036&amp;context=jam|journal=Journal of Asian Midwives (JAM)|volume=3|issue=1|pages=63-69}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==

=== പുരാതന ചരിത്രം ===
[[പ്രമാണം:Eucharius_Rößlin_Rosgarten_Childbirth.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|342x342ബിന്ദു| പ്രസവക്കസേരയിൽ പ്രസവിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീ, ജർമ്മൻ ഫിസിഷ്യൻ യൂക്കറിയസ് റോസ്‌ലിന്റെ ഒരു കൃതിയിൽ നിന്ന്]]
[[പ്രമാണം:Рождество-Богородицы-Ростов-XVII_crop.jpg|ലഘുചിത്രം| ഐക്കൺ ബർത്ത് ഓഫ് മേരി (വിശദാംശം). റഷ്യ, പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ട്]]
[[ഈജിപ്ഷ്യൻ സംസ്കാരം|പുരാതന ഈജിപ്തിൽ]], മിഡ്‌വൈഫറി ഒരു അംഗീകൃത സ്ത്രീ തൊഴിലായിരുന്നു, ഇത് ബിസി 1900 മുതൽ 1550 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിലെ എബേഴ്‌സ് പാപ്പിറസ് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പാപ്പിറസിന്റെ അഞ്ച് നിരകൾ [[ഒബ്സ്റ്റട്രിക്ക്സ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജി|പ്രസവചികിത്സയും ഗൈനക്കോളജിയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രസവത്തിന്റെ ത്വരിതപ്പെടുത്തൽ (സന്താനങ്ങൾക്ക് ജന്മം നൽകുന്ന പ്രവർത്തനം അല്ലെങ്കിൽ പ്രക്രിയ), നവജാതശിശുവിന്റെ ജനന പ്രവചനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 1700 ബിസിയിലെ വെസ്റ്റ്കാർ പാപ്പിറസിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന പ്രസവ തീയതി കണക്കാക്കുന്നതിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ ഇതിൽ ജനന കസേരകളുടെ വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ വിവരിക്കുന്നു. ലക്സറിലെയും മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും രാജകീയ ജനനമുറികളിലെ അടിസ്ഥാന റിലീഫുകളും ഈ സംസ്കാരത്തിൽ സൂതികർമ്മിണിയുടെ കനത്ത സാന്നിധ്യത്തെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. &lt;ref name=&quot;TowlerBramall-9&quot;&gt;Jean Towler and Joan Bramall, ''Midwives in History and Society'' (London: Croom Helm, 1986), p. 9&lt;/ref&gt;

ഗ്രീക്കോ-റോമൻ പൗരാണികതയിലെ [[റോമാ സാമ്രാജ്യം|റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] മിഡ്‌വൈഫുകളിൽ, ഗ്രാമങ്ങളിലെ നാടോടി വൈദ്യശാസ്ത്ര പാരമ്പര്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന പ്രായമായ സ്ത്രീകൾ മുതൽ ഫിസിഷ്യൻമാരായി കണക്കാക്കപ്പെട്ട ഉയർന്ന പരിശീലനം ലഭിച്ച സ്ത്രീകൾ വരെ നിരവധി സ്ത്രീകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Flemming-359&quot;&gt;Rebecca Flemming, ''Medicine and the Making of Roman Women'' (Oxford: [[Oxford University Press]], 2000), p. 359&lt;/ref&gt; ഒരു &quot;നല്ല&quot; സൂതികർമ്മിണിക്ക് ആവശ്യമായ ചില സ്വഭാവസവിശേഷതകളെക്കുറിച്ച് രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ എഫെസസിലെ വൈദ്യനായ സോറാനസ് തന്റെ കൃതിയായ ''ഗൈനക്കോളജിയിൽ'' ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു: &quot;അനുയോജ്യമായ വ്യക്തി അക്ഷരജ്ഞാനമുള്ളയാളും ബുദ്ധിയും നല്ല ഓർമ്മശക്തിയും സ്നേഹനിർഭരമായി ജോലി ചെയ്യുന്നയാളും മാന്യ വ്യക്തിത്വത്തിന് ഉടമയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് വൈകല്യം [അതായത്, കാഴ്ച, ഗന്ധം, കേൾവി] ഇല്ലാത്തയാളും, ചിലരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ നീളമുള്ള മെലിഞ്ഞ വിരലുകളും ചെറിയ നഖങ്ങളും ഉള്ളയാളും ആണ്&quot;. സൂതികർമ്മിണി സഹാനുഭൂതി ഉള്ളയാളായിരിക്കണമെന്നും (അവർ സ്വയം ഒരു കുഞ്ഞിനെ പ്രസവിക്കേണ്ടതില്ലെങ്കിലും) അമ്മയുടെയും കുഞ്ഞിന്റെയും ആശ്വാസത്തിനായി കൈകൾ മൃദുവായി സൂക്ഷിക്കണമെന്നും സോറാനസ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;French-69-84&quot;&gt;Valerie French, &quot;Midwives and Maternity Care in the Roman World&quot; (Helios, New Series 12(2), 1986), pp. 69-84&lt;/ref&gt; ഇക്കാലത്തെ മറ്റൊരു വൈദ്യനായ [[പ്ലീനി]], ഒരു മിഡ്‌വൈഫിൽ കുലീനതയെയും ശാന്തവും അവ്യക്തവുമായ സ്വഭാവത്തെയും വിലമതിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Jackson-97&quot;&gt;Ralph Jackson, ''Doctors and Diseases in the Roman Empire'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1988), p. 97&lt;/ref&gt; മിഡ്‌വൈഫുകളുടെ മൂന്ന് &quot;ഗ്രേഡുകൾ&quot; ഉണ്ടായിരുന്നതായി പറയുന്നു: ആദ്യത്തേത് സാങ്കേതികമായി പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായിരുന്നു; രണ്ടാമത്തേതിൽ പെടുന്നവർ പ്രസവചികിത്സയെയും ഗൈനക്കോളജിയെയും കുറിച്ചുള്ള ചില ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വായിച്ചിരിക്കാം; ഉയർന്ന പരിശീലനം നേടിയ മൂന്നാമത്തെ വിഭാഗം മിഡ്‌വൈഫറിയിൽ ഒരു [[മെഡിക്കൽ സ്പെഷ്യാലിറ്റി|മെഡിക്കൽ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റായി]] കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;Jackson-97&quot; /&gt;

[[അഗ്നോഡീസ്|അഗ്നോഡിസ്]] അല്ലെങ്കിൽ അഗ്നോഡൈക്ക് (Gr. Ἀγνοδίκη) പുരാതന ഗ്രീക്കുകാർക്കിടയിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പഴയ ചരിത്രപരവും സാധ്യതയുള്ള അപ്പോക്രിഫൽ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hsl.virginia.edu/historical/artifacts/antiqua/women.cfm|title=Women in Medicine|access-date=2012-12-10|publisher=www.hsl.virginia.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20130403130301/http://www.hsl.virginia.edu/historical/artifacts/antiqua/women.cfm|archive-date=2013-04-03}}&lt;/ref&gt; സൂതികർമ്മിണി ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|title-link=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|last=Greenhill|first=William Alexander|publisher=[[Little, Brown and Company]]|year=1867|editor-last=Smith|editor-first=William|volume=1|location=Boston|page=74|chapter=Agnodice|access-date=2012-12-10|chapter-url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0083.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007150113/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0083.html|archive-date=2012-10-07}}&lt;/ref&gt;

=== ആധുനിക ചരിത്രം ===
പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ, [[ശസ്ത്രക്രിയാവിദഗ്ദ്ധൻ|ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധരും]] മിഡ്‌വൈഫുമാരും തമ്മിൽ ഒരു സംഘർഷം ഉടലെടുത്തു. ആധുനിക ശസ്ത്രക്രിയ വിദഗ്ധരുടെ ആധുനിക ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ മിഡ്‌വൈഫുകൾ പരിശീലിക്കുന്ന [[നാട്ടുവൈദ്യം|നാടോടി വൈദ്യത്തേക്കാൾ]] അമ്മമാർക്കും ശിശുക്കൾക്കും മികച്ചതാണെന്ന് വൈദ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ തറപ്പിച്ചുപറയാൻ തുടങ്ങി.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2DHrH08bl5YC|title=Midwifery and the Medicalization of Childbirth: Comparative Perspectives|last=Van Teijlingen|first=Edwin R.|last2=Lowis|first2=George W.|last3=McCaffery|first3=Peter G.|date=2004|publisher=Nova Publishers|isbn=9781594540318}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=35q762L0IzMC|title=Catching Babies: The Professionalization of Childbirth, 1870-1920|last=Borst|first=Charlotte G.|date=1995|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674102620}}&lt;/ref&gt; ഡോക്‌ടർമാരും മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷനുകളും പ്രസവചികിത്സയിൽ നിയമപരമായ കുത്തകയ്‌ക്കായി പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ, യുണൈറ്റഡ് സ്‌റ്റേറ്റ്‌സിലും കാനഡയിലും ഉടനീളം മിഡ്‌വൈഫറി നിയമവിരുദ്ധമോ കനത്ത നിയന്ത്രണമുള്ള മേഖലയോ ആയിത്തീർന്നു.&lt;ref name=&quot;Ehrenreich&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/witchesmidwivesn00ehrerich|title=Witches, Midwives and Nurses: A History of Women Healers|last=Ehrenreich|first=Barbara|last2=Deirdre English|publisher=The Feminist Press|year=2010|isbn=978-0-912670-13-3|edition=2nd|pages=85–87|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rooks1997&quot;&gt;{{Cite book|title=Midwifery and childbirth in America|url=https://archive.org/details/midwiferychildbi0000rook|last=Rooks|first=Judith Pence|publisher=Temple University Press|year=1997|isbn=1-56639-711-1|location=Philadelphia|page=[https://archive.org/details/midwiferychildbi0000rook/page/422 422]}}&lt;/ref&gt; വടക്കൻ യൂറോപ്പിലും റഷ്യയിലും, മിഡ്‌വൈഫുകളുടെ സ്ഥിതി അൽപ്പം എളുപ്പമായിരുന്നു - [[റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|ഇംപീരിയൽ റഷ്യയിലെ]] ഡച്ചി ഓഫ് എസ്റ്റോണിയയിൽ, പ്രൊഫസർ ക്രിസ്റ്റ്യൻ ഫ്രെഡറിക് ഡച്ച് 1811-ൽ [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ടാർട്ടു]]വിൽ സ്ത്രീകൾക്കായി ഒരു മിഡ്‌വൈഫറി സ്കൂൾ സ്ഥാപിച്ചു, അത് ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധം വരെ നിലനിന്നിരുന്നു. ടാർട്ടു ഹെൽത്ത് കെയർ കോളേജിന്റെ മുൻഗാമിയായിരുന്നു അത്. 7 മാസം നീണ്ടുനിന്ന പരിശീലനത്തിന് അവസാനം വിദ്യാർത്ഥിനികൾക്ക് സൂതികർമ്മ പരിശീലനത്തിനുള്ള സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകി. സൂതികർമ്മിണികൾ &quot;കഴിവില്ലാത്തവരും അറിവില്ലാത്തവരുമാണ്&quot; എന്ന ആരോപണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും,&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/varneysmidwifery00varn|title=Varney's midwifery|last=Varney|first=Helen|publisher=Jones and Bartlett|year=2004|isbn=0-7637-1856-4|edition=4th|location=Sudbury, Mass.|page=[https://archive.org/details/varneysmidwifery00varn/page/n47 7]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; മോശമായ പരിശീലനം ലഭിച്ച ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധർ ഗർഭിണികൾക്ക് കൂടുതൽ അപകടകരമാണെന്ന് ചിലർ വാദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Williams|first=J. Whitridge|title=The Midwife Problem and Medical Education in the United States|journal=American Association for Study and Prevention of Infant Mortality: Transactions of the Second Annual Meeting|year=1912|pages=165–194}}&lt;/ref&gt; 1846-ൽ, ഫിസിഷ്യൻ [[ഇഗ്നാസ് ഫിലിപ്പ് സെമ്മൽ‌വെയ്സ്|ഇഗ്നാസ് സെമ്മൽവീസ്]], സ്ത്രീ മിഡ്‌വൈഫുമാരേക്കാൾ കൂടുതൽ സ്ത്രീകൾ പുരുഷ ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധർ ജോലി ചെയ്യുന്ന പ്രസവ വാർഡുകളിൽ മരിക്കുന്നതായി നിരീക്ഷിച്ചു. അന്നത്തെ മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ മൃതദേഹങ്ങൾ വിച്ഛേദിച്ചതിന് ശേഷം കൈകഴുകാത്തതിൽ  നിന്നാണ് [[പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം അണുബാധകൾ]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ രോഗാണു സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ സ്വീകാര്യത വ്യാപകമാകുന്നതുവരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാനിറ്ററി ശുപാർശകൾ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/sections/health-shots/2015/01/12/375663920/the-doctor-who-championed-hand-washing-and-saved-women-s-lives?t=1576014381640|title=The Doctor Who Championed Hand-Washing And Briefly Saved Lives|access-date=10 December 2019|last=Davis|first=Rebecca|website=NPR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK144018/|title=WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care: First Global Patient Safety Challenge Clean Care Is Safer Care.|last=Historical perspective on hand hygiene in health care|date=2009|publisher=World Health Organization|location=Geneva|page=4|access-date=10 December 2019}}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Midwife's_case_and_contents.jpg|ലഘുചിത്രം| മിഡ്‌വൈഫിന്റെ കേസും ഉള്ളടക്കവും, സ്കൻതോർപ്പ് മെറ്റേണിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ, 1920/30 (നോർത്ത് ലിങ്കൺഷയർ മ്യൂസിയം)]]
1900-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ബാക്ടീരിയോളജി പഠനം പ്രചാരത്തിലാവുകയും ആശുപത്രി ശുചിത്വം മെച്ചപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത് വരെ ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധർ മിഡ്‌വൈഫുകളേക്കാൾ അപകടകാരികളാണെന്ന വാദം നിലനിന്നിരുന്നു. പിന്നീട് സ്ത്രീകൾക്ക് ആശുപത്രികളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സുരക്ഷിതത്വം അനുഭവിക്കാൻ തുടങ്ങി.&lt;ref name=&quot;Brought to Bed&quot;&gt;{{Cite book|title=Brought to Bed: Childbearing in America, 1750-1950|last=Leavitt|first=Judith W.|publisher=Oxford University Press|year=1988|isbn=978-0195056907|location=Book|page=178}}&lt;/ref&gt; ജർമ്മൻ [[സാമൂഹികശാസ്ത്രം|സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞരായ]] ഗുന്നാർ ഹെയ്‌ൻസോണും ഓട്ടോ സ്റ്റീഗറും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്, മിഡ്‌വൈഫറി പൊതു അധികാരികളുടെ പീഡനത്തിന്റെയും അടിച്ചമർത്തലിന്റെയും ലക്ഷ്യമായിത്തീർന്നു എന്നാണ്, കാരണം പ്രസവത്തെ സഹായിക്കുന്നതിന് മാത്രമല്ല, ഗർഭനിരോധനം, ഗർഭച്ഛിദ്രം എന്നിവയെ സംബന്ധിച്ചും മിഡ്‌വൈഫുകൾക്ക് ഉയർന്ന വിജ്ഞാനവും വൈദഗ്ധ്യവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

== ഇതും കാണുക ==

* അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ മിഡ്‌വൈഫറി പദ്ധതി
* പ്രസവവും പ്രസവചികിത്സയും പുരാതന കാലത്ത് 
* ഗ്ലോബൽ ലൈബ്രറി ഓഫ് വിമൻസ് മെഡിസിൻ
* ഇന്റർനാഷണൽ കോൺഫെഡറേഷൻ ഓഫ് മിഡ്‌വൈവ്‌സ്
* [[ഒബ്സ്റ്റട്രിക്ക്സ്|പ്രസവചികിത്സ]]
* മായ സമൂഹത്തിലെ മിഡ്‌വൈഫറി

== അവലംബം ==
'''കുറിപ്പുകൾ'''
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
'''ഗ്രന്ഥസൂചിക'''

* ക്രാവൻ, ക്രിസ്റ്റ. 2007 Consumer’s Right&quot; to Choose a Midwife: Shifting Meanings for Reproductive Rights under Neoliberalism. അമേരിക്കൻ ആൻദ്രോപോളജിസ്റ്റ് , വാല്യം. 109, ലക്കം 4, പേജ്.&amp;nbsp;701–712. IL മക്ഗിൽ-ക്വീൻസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്.
* ഫോർഡ്, ആൻ ആർ., &amp; വാഗ്നർ, വിക്കി. ബൂർഗോട്ടിൽ, ഐവി എൽ., ബെനോയിറ്റ്, സിസിലിയ, ഡേവിസ്-ഫ്ലോയ്ഡ്, റോബി, എഡി. 2004 Reconceiving Midwifer. മക്ഗിൽ-ക്വീൻസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്: മോൺട്രിയൽ &amp; കിംഗ്സ്റ്റൺ
* മക്ഡൊണാൾഡ്, മാർഗരറ്റ്. 2007 At Work in the Field of Birth: Midwifery Narratives of Nature, Tradition, and Home. വാൻഡർബിൽറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്: നാഷ്വില്ലെ
* {{In lang|nl}} [http://www.verloskundigenpraktijkgroningen.nl ഗ്രോനിംഗൻ നഗരത്തിലെ പ്രസവചികിത്സകർ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130625050250/http://verloskundigenpraktijkgroningen.nl/ |date=2013-06-25 }}

== കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ==

* ലിറ്റോഫ്, ജൂഡി ബാരറ്റ് . &quot;An historical overview of midwifery in the United States (യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ മിഡ്‌വൈഫറിയുടെ ചരിത്രപരമായ അവലോകനം).&quot; ''പ്രീ-ആൻഡ് പെറി-നാറ്റൽ സൈക്കോളജി ജേർണൽ'' 1990; 5(1): 5 [https://www.questia.com/library/journal/1P3-1386989071/an-historical-overview-of-midwifery-in-the-united ഓൺലൈൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031133004/https://www.questia.com/library/journal/1P3-1386989071/an-historical-overview-of-midwifery-in-the-united |date=2018-10-31 }}
* ലിറ്റോഫ്, ജൂഡി ബാരറ്റ്. &quot;മിഡ്വൈഫുകളും ചരിത്രവും.&quot; In Rima D. Apple, ed., ''The History of Women, Health, and Medicine in America: An Encyclopedic Handbook'' (Garland Publishing, 1990).

== പുറം കണ്ണികൾ ==

* {{Commons category-inline}}
* [http://internationalmidwives.org/ International Confederation of Midwives (ICM)]
* [https://web.archive.org/web/20061115203827/http://www.who.int/pmnch/en/ Partnership Maternal Newborn and Child Health (PMNCH)]
{{pregnancy}}
{{Reproductive health}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:മാതൃത്വം]]
[[വർഗ്ഗം:പ്രസവം]]</text>
      <sha1>1dlbupyv6g7qf6xxfri09cebujqcsgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റാം (മലയാള ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581841</id>
    <revision>
      <id>4615493</id>
      <parentid>4545745</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10260" sha1="1ipydfwge3on5pnm73zssa4h7cwi1k2" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
{{Infobox film
| name           = '''''റാം'''''
| image          =  
| caption        =
| film name      = 
| director       = [[ജിത്തു ജോസഫ്]]
| producer       = രമേശ് പിള്ള&lt;br&gt;സുധൻ എസ്സ്.പിള്ള
| writer         = [[ജിത്തു ജോസഫ്]]
| screenplay     = [[ജിത്തു ജോസഫ്]]
| starring       = {{plainlist|
* [[മോഹൻലാൽ]]
* [[തൃഷ]]
* [[ദുർഗ്ഗ കൃഷ്ണ]]
* [[ഇന്ദ്രജിത്ത്]]
* [[സിദ്ദിഖ്]]
}}
| music          =വിഷ്ണു ശ്യാം 
| cinematography = സതീഷ് കുറുപ്പ്
| editing        = വി.എസ്സ് വിനായക് 
| studio         = അഭിഷേക് ഫിലിംസ്&lt;br&gt;പാഷൻ സ്റ്റുഡിയോസ്
| distributor    =മാക്സ് ലാബ്
| released       = 2026 
| runtime        = 
| country        = [[ഇന്ത്യ]]
| language       = [[മലയാളം]]
| Budget         =
}}
[[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിനെ]] നായകനാക്കി [[ജിത്തു ജോസഫ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത് വരാനിരിക്കുന്ന ഒരു [[മലയാളഭാഷ]] ചലച്ചിത്രമാണ് '''''റാം'''''.
[[തൃഷ|തൃഷയാണ്]] ഈ ചിത്രത്തിൽ മോഹൻലാലിൻ്റെ നായിക&lt;ref&gt;https://malayalam.news18.com/news/film/movies-is-trisha-and-mohanlal-in-jeethu-josephs-next-mm-155531.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.ഹേയ് ജൂഡ് എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം തൃഷ അഭിനയിക്കുന്ന മലയാള ചിത്രമെന്ന പ്രത്യേകതയും റാമിനുണ്ട്.
[[ഇന്ദ്രജിത്ത്]],സുരേഷ് മേനോൻ, [[സിദ്ദിഖ്]],[[ദുർഗ്ഗ കൃഷ്ണ]] എന്നിവരാണ് മറ്റുതാരങ്ങൾ.
ദൃശ്യത്തിന്റെ വലിയ വിജയത്തിന് ശേഷം ജിത്തു ജോസഫും,മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ ചിത്രമാണിത്.സതീഷ് കുറുപ്പ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ [[ഛായാഗ്രഹണം]] 
നിർവഹിക്കുന്നു.വി.എസ്സ് 
വിനായക് ചിത്രസംയോജനം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ഈ ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീത 
സംവിധാനം നിർവഹിക്കുന്നത് 
വിഷ്ണു ശ്യാമാണ്.മാക്സ് ലാബാണ്  ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ വിതരണത്തിന് എത്തിക്കുന്നത്.ചിത്രം രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായാണ് പുറത്തിറങ്ങുകയെന്ന് വാർത്തകളുണ്ട്.

==അഭിനേതാക്കൾ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!അഭിനേതാവ്
!കഥാപാത്രം
|-
|[[മോഹൻലാൽ]]
|രാമചന്ദ്രശേഖർ (റാം)
|-
|[[തൃഷ]]
|വിനീത
|-
|[[ദുർഗ്ഗ കൃഷ്ണ]] 
|മീര
|-
|[[ഇന്ദ്രജിത്ത്]]
|
|-
|[[സിദ്ദിഖ്]]
|
|-
|ആധിൽ ഹുസൈൻ
|
|- 
|[[സന്തോഷ് കീഴാറ്റൂർ]]
|
|-
|[[കലാഭവൻ ഷാജോൺ]]
|
|-
|[[ടിനി ടോം]]
|
|-
|[[സായ്കുമാർ]]
|
|-
|[[ലിയോണ ലിഷോയ്]]
|
|-
|[[വിനയ് ഫോർട്ട്]]
|പ്രവീൺ
|-
|ചന്തുനാഥ്
|
|-
|സുമൻ
|സഞ്ജയ്
|-
|ഹിമ ശങ്കർ
|
|-
|}

==നിർമ്മാണം==
[[ദൃശ്യം]], [[ദൃശ്യം 2]], [[12ത്ത് മാൻ (ചലച്ചിത്രം)|12ത്ത് മാൻ]], [[നേര് (സിനിമ)|നേര്]] എന്നീ മികച്ച ത്രില്ലർ സിനിമകൾക്ക് ശേഷം മോഹൻലാലും, ജിത്തു ജോസഫും ഒന്നിക്കുന്ന അഞ്ചാമത്തെ ചിത്രം ആണ് റാം. മോഹൻലാൽ - ജീത്തു ജോസഫ് കോമ്പോയിൽ വന്ന ചിത്രങ്ങളുടെ വലിയ വിജയം കാരണം തന്നെ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനം മുതൽ വളരെയധികം ആവേശത്തിൽ ആയിരുന്നു ആരാധകരും,
പ്രേക്ഷകരും. തൃഷ അഭിനയിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ മലയാള സിനിമയാണ് റാം.[[ശ്യാമപ്രസാദ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഹേയ് ജൂഡ് ആണ് തൃഷയുടെ ആദ്യ മലയാള ചിത്രം.[[നിവിൻ പോളി]] ആണ് ഈ ചിത്രത്തിലെ നായകൻ.എന്നാൽ ഹേയ് ജൂഡ് എന്ന ചിത്രത്തിന് ബോക്സ് ഓഫിസിൽ വലിയ വിജയം നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

2019 [[ഡിസംബർ]] 16-ന് ചിത്രത്തിന്റെ പൂജാ ചടങ്ങും പത്രസമ്മേളനവും നടന്നു.അന്ന്  ചിത്രത്തിന്റെ ശീർഷകം വെളിപ്പെടുത്തി.
റാമിന്റെ ചിത്രീകരണം 
2020 [[ജനുവരി]] 5-ന് ആരംഭിച്ചു.95 ദിവസം ഷൂട്ട് ഉണ്ടായിരുന്നു.കെയ്റോ, ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ, യുകെ, [[ഡൽഹി]], [[ധനുഷ്കോടി]], കൊളംബോ തുടങ്ങിയവയാകും ലൊക്കേഷൻ.  [[ഇന്ദ്രജിത്ത്]],[[സന്തോഷ് കീഴാറ്റൂർ]],ആധിൽ ഹുസ്സൈൻ,[[ദുർഗ്ഗ കൃഷ്ണ]] &lt;ref&gt;https://talkies.online/durga-krishna-plays-trishas-sisters-role-in-ram/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; തുടങ്ങിയ വൻ താര നിര ഈ ചിത്രത്തിൽ അണി നിരക്കുന്നു.
ചിത്രത്തെ കുറിച്ച്  [[മോഹൻലാൽ]] പറഞ്ഞതിങ്ങനെ; 
''[[ദൃശ്യം]] എന്ന സിനിമ ഒരുപാട് പേരുണ്ടാക്കിയ ചിത്രമാണ്. വലിയ വിജയമായിരുന്നു. അതിപ്പോൾ ചൈനയിൽ റീമേക്ക് ചെയ്തു.റാമും ഒരു ത്രില്ലർ സിനിമയാണ്. വലിയൊരു കമ്പനിയാണ് ഇത് നിർമിക്കുന്നത്. ഒരുപാട് നാളത്തെ ചർച്ചകൾക്കു ശേഷമാണ് ഈ സിനിമ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിക്കുന്നത്. വളരെ പാഷനോടുകൂടിയാണ് ഈ ചിത്രത്തെ കാണുന്നത്. വലിയ ലൊക്കേഷനുകൾ സിനിമയ്ക്ക് ആവശ്യമാണ്. വലിയ താരനിരയുണ്ട്. എല്ലാ സിനിമകളും തുടങ്ങുമ്പോൾ അത് ഹിറ്റാകട്ടെ എന്നു പ്രാർഥിച്ചാണ് തുടങ്ങുന്നത്. ചില സിനിമകൾ അങ്ങനെ ആകുന്നു, ചിലത് അങ്ങനെ അല്ലാതാകുന്നു. അതിന്റെ രഹസ്യം ആർക്കും അറിയില്ല. ഈ സിനിമയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ആ രഹസ്യം അറിയാതെ ഈ ചിത്രം മുന്നോട്ടുപോകുന്നു.''

സംവിധായകൻ [[ജിത്തു ജോസഫ്|ജിത്തു ജോസഫിന്റെ]] വാക്കുകൾ;
''ഈ സിനിമയിലെ തൃഷയുടെ കഥാപാത്രം ഡോക്ടറാണ്.ഈ ചിത്രത്തിലേക്ക് തൃഷയുടെ പേര് നിർദ്ദേശിച്ചത് മോഹൻലാലാണ്. കഥ പോകുന്ന രീതി അനുസരിച്ച് നമുക്ക് പരിചയമില്ലാത്ത ഒരാൾ അഭിനയിച്ചാൽ നന്നാകുമെന്ന് തോന്നി. തൃഷയെ കൂടാതെ പലപേരുകൾ പറഞ്ഞിരുന്നു.അവസാനം അങ്ങനെ തൃഷയിൽ എത്തുകയായിരുന്നു.''

==സംഗീതം==
നവാഗതനായ വിഷ്ണു ശ്യാമാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവഹിച്ചു.

==റിലീസ്==
2020 [[ഒക്ടോബർ]] 22 ന് പൂജ അവധി ദിവസങ്ങളിൽ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്യാൻ പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നെങ്കിലും കൊറോണ വൈറസ് കാരണം മാറ്റിവച്ചു.

==അവലംബം==

[[വർഗ്ഗം:ജിത്തു ജോസഫ് സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1ipydfwge3on5pnm73zssa4h7cwi1k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മലേഷ്യയിലെ ശ്രീലങ്കക്കാർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581927</id>
    <revision>
      <id>4615207</id>
      <parentid>3825561</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13182" sha1="jxvydx4jjwgpkf2vj4ft9x46kh8v35q" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=ശ്രീലങ്കൻ വംശജരായ മലേഷ്യക്കാർ|pop=30,000+ &lt;br /&gt;|popplace=[[കോലാലംപൂർ]], [[പെനാങ്]], [[പെരാക്ക്]]|langs=പ്രധാനമായും: [[തമിഴ്]], മലായ് ഭാഷ&lt;br&gt;
കൂടാതെ: ഇംഗ്ലീഷ് കൂടാതെ [[സിംഹള]]|rels=[[ഹിന്ദുമതം]], [[കത്തോലിസം]], [[പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് മതം]], [[തേരവാദ ബുദ്ധമതം]], [[ഇസ്ലാം]]|related=ശ്രീലങ്കൻ പ്രവാസികൾ, സിങ്കപ്പൂരിലെ ശ്രീലങ്കക്കാർ, തമിഴ് ഡയസ്‌പോറ, തമിഴ് മലേഷ്യക്കാർ}}

പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ ഉള്ള ശ്രീലങ്കൻ വംശജരായ '''ശ്രീലങ്കൻ മലേഷ്യക്കാർ''' മലേഷ്യയിൽ ജനിച്ചവരോ [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിലേക്ക്]] കുടിയേറിയവരോ ആണ്.

== ചരിത്രം ==
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആവിർഭാവത്തോടെയാണ് സിലോണീസ് (കൂടുതലും [[സിംഹളർ|സിംഹളരും]] ബർഗറുകളും കുറച്ച് തമിഴരും ) മലയയിൽ എത്തിത്തുടങ്ങിയത്. മലയയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിന്റെ ഭരണത്തിൽ സഹായിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അവരെ തേടിയെത്തി. &lt;ref&gt;&quot;[http://www.penangstory.net.my/mino-content-paperthuraiappah.html An Introduction to the Malaysian Ceylonese Community and the Malaysian Ceylonese Congress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128121404/http://www.penangstory.net.my/mino-content-paperthuraiappah.html |date=2022-11-28 }}&quot;, ''penangstory.net''.&lt;/ref&gt; [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിൽ]] നിന്ന് നേരിട്ട് ആളുകളെ നിയമിക്കുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഗവൺമെന്റിന്റെ രീതിയല്ലാത്തതിനാൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അവർക്ക് അവരുടെ സേവനത്തിൽ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമായ നിയമനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. പകരം അവർ സിലോണിലെ പ്രമുഖ ദിനപത്രങ്ങളിൽ അതിന്റെ സേവനത്തിലെ ഒഴിവുകൾ പരസ്യപ്പെടുത്തി, തസ്‌തികകളിലേക്ക് അപേക്ഷിക്കാൻ അനുയോജ്യരായ അപേക്ഷകരെ ക്ഷണിച്ചു.

1874-ലെ [[പാങ്കോർ ഉടമ്പടി|പാങ്കോർ ഉടമ്പടിക്ക്]] ശേഷം, ബ്രിട്ടീഷുകാർ മലായ് പെനിൻസുലയിൽ റോഡുകൾ, റെയിൽപ്പാതകൾ, സ്കൂളുകൾ, ആശുപത്രികൾ, സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു, രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിനും വരുമാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി റെയിൽവേ സർവേ നടത്താനും നിർമ്മിക്കാനും സിലോണിൽ നിന്ന് ആളുകളെ  കൊണ്ടുവന്നു. ഹോസ്പിറ്റലുകളിൽ [[അപ്പോത്തിക്കെരി|അപ്പോത്തിക്കെരിമാരാകാനും]], യോഗ്യതയുള്ള എഞ്ചിനീയർമാരുടെ സാങ്കേതിക സഹായികളാകാനും, വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ഗവൺമെന്റ് കൂടുതൽ ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരുന്ന ക്ലറിക്കൽ സേവനങ്ങളിലെ ജീവനക്കാർക്കും വേണ്ടിയാണ് അവരെ കൊണ്ടുവന്നത്. ഫെഡറേറ്റഡ് മലായ് സ്‌റ്റേറ്റ്‌സ് സ്ഥാപിതമായതോടെ, സിലോണിൽ നിന്ന് ധാരാളം ഗുമസ്തന്മാർ, സർവേയർമാർ, ഹോസ്പിറ്റൽ അസിസ്റ്റന്റുമാർ, അധ്യാപകർ, ടെക്‌നിക്കൽ അസിസ്റ്റന്റുമാർ എന്നിവർ എത്തിത്തുടങ്ങി. ഈ മനുഷ്യർ മലായ് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ വികസനത്തിൽ അവിസ്മരണീയമായ പങ്ക് വഹിച്ചു. അവർ മലേഷ്യൻ കാടുകളിലെ പല ആപത്തുകളെയും അതിജീവിച്ചു. അതിൽ ഏറ്റവും വലുത് പനി പടർത്തുന്ന കൊതുകായിരുന്നു, മലയയുടെ വികസനത്തിൽ ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ചില റോഡുകളുടെയും റെയിൽവേ ട്രാക്കുകളുടെയും അടിത്തറ അവർ സ്ഥാപിച്ചു. സിലോൺ തമിഴരും സിംഹളരും ബർഗറുകളും അവരവരുടെ മതവിശ്വാസങ്ങളും സാംസ്കാരികവും സാമൂഹികവുമായ ആചാരങ്ങളും ജീവിതരീതികളും അവരുടെയൊപ്പം കൊണ്ടുവന്നു. അവർ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന മതങ്ങൾ ഹിന്ദു മതം, ബുദ്ധമതം , ക്രിസ്തുമതം എന്നിവയായിരുന്നു.

== സെറ്റിൽമെന്റ് ==
[[പ്രമാണം:Sri_Lanka_Buddhist_Temple_(from_Lorong_Timur),_Sentul,_Kuala_Lumpur.jpg|ലഘുചിത്രം| ശ്രീലങ്ക ബുദ്ധക്ഷേത്രം (ലോറോംഗ് തിമൂറിൽ നിന്ന്), സെന്റുൽ, ക്വാലാലംപൂർ]]
കൊളംബോയിൽ നിന്ന് വന്നിരുന്ന ഓരോ കപ്പലും ഗവൺമെന്റിൽ ജോലി തേടുന്ന യുവാക്കളെ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു. പെനാംഗിലും സിംഗപ്പൂരിലും എത്തുന്ന കപ്പലുകൾകളിൽ അവർ വന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു. വിവിധ സർക്കാർ വകുപ്പുകളിലെ ക്ലറിക്കൽ സേവനങ്ങൾ അവർ കുത്തകയാക്കി. ഇന്നും ഒരു ഗുമസ്തനെ മലേഷ്യക്കാർ കീനി (ഒരു തമിഴ് വാക്ക്) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. കുറച്ചുപേർ മെഡിക്കൽ സർവീസിൽ ചേരുകയും ചിലർ സർക്കാർ ആശുപത്രികളിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. ശ്രീ.ജെ.എച്ച്.എം. റോബ്‌സൺ തന്റെ റെക്കോർഡ്‌സ് ആൻഡ് റിക്കളക്ഷൻസ് എന്ന പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നു, &quot;പല ചെറിയ ആശുപത്രികളുടെയും ചുമതല ഏൽപ്പിച്ച ജാഫ്ന തമിഴർ അവരുടെ യോഗ്യതയുടെ പരിധിക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഗംഭീരമായ ജോലി ചെയ്തു.&quot; ജാഫ്നക്കാർ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വകുപ്പ് മലയൻ റെയിൽവേ ആയിരുന്നു. ടൈപ്പിംഗ് മുതൽ പെരാക്കിലെ പോർട്ട് വെൽഡ് വരെയുള്ള ആദ്യ റെയിൽവേ ട്രാക്ക് സ്ഥാപിച്ചത് പോലെ തന്നെ മലയയിലുടനീളമുള്ള അതിന്റെ വളർച്ചയുമായി ജാഫ്നയിൽ നിന്ന് കുടിയേറിയവർ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു.

മലയൻ റെയിൽവേയുടെ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സെന്റർ (റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് എതിർവശത്ത്) സെന്റുൽ വർക്ക്ഷോപ്പ് എന്നിവയുടെ സാമീപ്യം കാരണം [[ക്വാല ലമ്പുർ|ക്വാലാലംപൂരിൽ]], സിലോൺ തമിഴ് ജനസംഖ്യ പ്രധാനമായും ബ്രിക്ക്ഫീൽഡ്, സെന്റുൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉയർന്ന ജോലികളും, താഴ്ന്ന ജോലികളും ചെയ്തിരുന്ന തൊഴിലാളികൾക്ക് സർക്കാർ താമസസൗകര്യം ഒരുക്കി. ഈ രണ്ട് പ്രദേശങ്ങളിലും താമസിക്കുന്ന സിലോൺ തമിഴർ ഭൂരിഭാഗവും ശൈവ വിശ്വാസികളാണ്, &quot;ക്ഷേത്രമില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് ആരും താമസിക്കരുത്&quot; എന്ന് അവർ തീവ്രമായി വിശ്വസിച്ചതിനാൽ, അവർ താമസിയാതെ സംഘടനകളായി സംഘടിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീലങ്കൻ തമിഴ്, ഹിന്ദു വാസ്തുവിദ്യകൾ ഏറ്റവും മികച്ച രീതിയിൽ സമന്വയിപ്പിച്ച് നിർമ്മിച്ച  നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണവും വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രവുമായി പിന്നീട് മാറിയ ശ്രീ കന്ദസ്വാമി കോവിലിന്റെ നിർമ്മാണത്തിലേക്ക് ഇത് നയിച്ചു.

== രാഷ്ട്രീയം ==
1958-ൽ അന്നത്തെ അലയൻസ് പാർട്ടിക്ക് പിന്തുണ നൽകുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ മലേഷ്യൻ സിലോണീസ് കോൺഗ്രസ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായി സ്ഥാപിതമായി. MCC ബാരിസൻ നാഷനലിനെയും സർക്കാരിനെയും തുടർച്ചയായി പിന്തുണച്ചു. മലേഷ്യൻ സിലോണീസ് കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ രാഷ്ട്രീയ, വിദ്യാഭ്യാസ, സാമൂഹിക, സാംസ്കാരിക വശങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുമാണ് ഇത് രൂപീകരിച്ചത്. എസ്‌ജെവി ചെൽവനായകം, റമോൺ നവരത്‌നം, ഡിആർ സീനിവാസഗം, ഇഇസി തുരൈസിംഗം എന്നിവരും ശ്രീലങ്കൻ വംശജരായ പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയക്കാരാണ്.

== ഇതും കാണുക ==

* [[സിംഹളർ|സിംഹള ജനത]]

== റഫറൻസുകൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* [https://web.archive.org/web/20090831034636/http://mcc.org.my/ മലേഷ്യൻ സിലോണീസ് കോൺഗ്രസ്]
[[വർഗ്ഗം:മലേഷ്യയിലെ വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jxvydx4jjwgpkf2vj4ft9x46kh8v35q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>യുവാൻ വാങ് 5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>582606</id>
    <revision>
      <id>4615475</id>
      <parentid>3827539</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6353" sha1="tnfow4rbxsz33dtyhakapc48zf7z6rr" xml:space="preserve">ഒരേ സമയം ഗവേഷണ ആവശ്യങ്ങൾക്കും ചാരപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ചൈനീസ് കപ്പലാണ് '''യുവാൻ വാങ് -5.'''

222 മീറ്റർ നീളവും 25.2 മീറ്റർ വീതിയുമാണ് ഈ കപ്പലിനുള്ളത്. യുവാൻ വാങ് ശ്രേണിയിലേ മൂന്നാം തലമുറ കപ്പലാണ് യുവാൻ വാങ് -5. ഉപഗ്രഹങ്ങളെയും [[ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈൽ|ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലുകളേയും]] നിരീക്ഷിക്കാനും അവയുടെ സിഗ്‌നലുകൾ പിടിച്ചെടുക്കാനുമുള്ള ശേഷി ഇതിനുണ്ട്. പീപ്പിൾസ് ലിബറേഷൻ ആർമിയുടെ (പിഎൽഎ) സ്ട്രാറ്റജിക് സപ്പോർട്ട് ഫോഴ്സിന്റെ (എസ്എസ്എഫ്) യൂണിറ്റിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് കപ്പൽ. ചൈനയുടെ 708 റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത കപ്പൽ 2007 സെപ്റ്റംബർ 29-ന് ചൈനയിലെ ജിയാങ്‌നാൻ ഷിപ്പ്യാർഡിലാണ് നിർമിച്ചത്. [[മിസൈൽ|മിസൈലുകളുടേയും]] [[റോക്കറ്റ്|റോക്കറ്റുകളുടേയും]] വിക്ഷേപണത്തിനും ട്രാക്കിംഗിനും സഹായകമാകുന്ന മികച്ച [[ആന്റിന|ആന്റിനകളും]] അത്യാധുനിക ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളുമാണ് ഈ കപ്പലിലുള്ളത്. കപ്പലിൽ സമുദ്രാന്തര ബഹിരാകാശ നിരീക്ഷണത്തിനായി അത്യാധുനിക ട്രാക്കിംഗ് സാങ്കേതികവിദ്യയുണ്ട്. ചൈനയുടെ 'ലോംഗ് മാർച്ച് 5 ബി' റോക്കറ്റിന്റെ വിക്ഷേപണത്തിൽ സമുദ്ര നിരീക്ഷണത്തിലും യുവാൻ വാങ് -5 ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ചൈനയുടെ ടിയാൻഗോങ് ബഹിരാകാശ നിലയത്തിന്റെ ആദ്യ ലാബ് മൊഡ്യൂളിന്റെ വിക്ഷേപണത്തിൽ സമുദ്ര നിരീക്ഷണത്തിലും യുവാൻ വാങ് -5 ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/news/world/why-the-chinese-spy-ship-yuan-wang-5-has-sparked-a-storm-and-what-are-india-s-concerns-1.7771155|title=സ്വരം കടുപ്പിച്ച് ഇന്ത്യ, ത്രിശങ്കുവിൽ ലങ്ക; ചൈനീസ് ചാരക്കപ്പൽ വെല്ലുവിളിയാകുന്നതെങ്ങനെ?|access-date=2022-12-11|language=ml}}&lt;/ref&gt;

യുവാൻ വാങ് സീരീസിന്റെ മൂന്നാം തലമുറ ട്രാക്കിംഗ് കപ്പലായ യുവാൻ വാങ് 5, 2007 സെപ്റ്റംബർ 29-ന് സർവീസിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഇലക്ട്രോണിക് ട്രാക്കിംഗ് ഗിയർ ഘടിപ്പിച്ച യുവാൻ വാങ് 5-നെ &quot;സ്പൈ ഷിപ്പ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-62558767|title=Yuwan Wang|access-date=11 Dec 2022|last=BBC News|first=Website|date=|website=BBC News|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; യുവാൻ വാങ് 5-ന്റെയും 6-ന്റെയും ജനറൽ ഡിസൈനർ 708-മത് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ചൈന ഷിപ്പ് ബിൽഡിംഗ് ഇൻഡസ്ട്രി കോർപ്പറേഷന്റെ ജനറൽ എഞ്ചിനീയർ മിസ്റ്റർ ഹുവാങ് വെയ് (黄蔚) ആയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|title=Yuan Wang-class tracking ship|date=2022-12-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yuan_Wang-class_tracking_ship&amp;oldid=1125837193|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-11}}&lt;/ref&gt; യാങ്‌സിയിലെ ജിയാങ്‌യിൻ ആണ് ഇതിന്റെ ഹോം തുറമുഖം &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; യുവാൻ വാങ് 5-നെ ചൈന ഗവേഷണ കപ്പലെന്നാണ് വിളിക്കുന്നതെങ്കിലും, യുവാൻ വാങ് സീരീസിന് കീഴിൽ വരുന്ന ഈ കപ്പലുകളിൽ മിസൈലുകളും റോക്കറ്റുകളും ട്രാക്കുചെയ്യാനും വിക്ഷേപിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന മികച്ച ആന്റിനകളും ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളും സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് പെന്റഗൺ പറയുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/world/chinese-spy-ship-yuan-wang-5-anchored-along-srilankan-port-mm-550586.html|title=Yuan Wang 5 {{!}} ആശങ്കയുയർത്തി ചൈനീസ് ചാരക്കപ്പൽ യുവാൻ വാങ് 5 ശ്രീലങ്കൻ തീരത്ത് നങ്കൂരമിട്ടു|access-date=2022-12-11|date=2022-08-16|language=ml}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>tnfow4rbxsz33dtyhakapc48zf7z6rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മോനിക് റയാൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586074</id>
    <revision>
      <id>4615441</id>
      <parentid>3842208</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="fd8svyiwvmau9akubsseona9h907tk8" xml:space="preserve">{{PU|Monique Ryan}}
{{Infobox politician
| name                = മോനിക് റയാൻ
| honorific_suffix    = [[Australian House of Representatives|MP]]
| image               =
| alt                 = 
| caption             = 
| other_names         = 
| constituency_MP     = [[Division of Kooyong|കൂയോങ്]]
| parliament          = ഓസ്ട്രേലിയൻ
| term_start          = 21 May 2022
| term_end            = 
| predecessor         = [[ജോഷ് ഫ്രൈഡൻബെർഗ്]]
| birth_name          = മോണിക്ക് മേരി റയാൻ
| birth_date          = {{birth date and age|df=yes|1967|01|20}}
| birth_place         = [[മെൽബൺ]], ഓസ്‌ട്രേലിയ
| death_date          = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place         = 
| occupation          = പീഡിയാട്രിക് ന്യൂറോളജിസ്റ്റ്
| party               = [[Independent politician|സ്വതന്ത്ര]]
| years_active        = 
| known_for           = Director of Neurology at The [[Royal Children's Hospital]] Melbourne
| notable_works       = 
| children            = 3
| website             = https://www.moniqueryan.com.au/
| otherparty          = [[Australian Labor Party|ലേബർ]] (2007–2010)
}}
'''മോണിക് മേരി റയാൻ''' (ജനനം: 20 ജനുവരി 1967) ഒരു ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പീഡിയാട്രിക് ന്യൂറോളജിസ്റ്റും രാഷ്ട്രീയക്കാരിയുമാണ്. 2022 ലെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ഫെഡറൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജോഷ് ഫ്രൈഡൻബെർഗിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിന് ശേഷം അവർ നിലവിൽ കൂയോങ്ങ് ഡിവിഷൻറെ ഫെഡറൽ സീറ്റിലേക്കുള്ള പാർലമെന്റ് അംഗമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=1mqIjg4AAAAJ&amp;hl=en|title=Monique Ryan|access-date=2022-01-23|website=scholar.google.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2022-05-23/josh-frydenberg-concedes-defeat-in-seat-of-kooyong/101092120|title=ABC News|access-date=2022-05-24|last=|first=|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|language=en-AU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/elections/federal/2022/guide/kooy|title=ABC News|access-date=2022-05-24|last=|first=|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|language=en-AU}}&lt;/ref&gt;

== മെഡിക്കൽ ജീവിതം ==
റയാൻ 1991-ൽ മെൽബൺ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് റയാൻ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ സിഡ്‌നിയിൽ പീഡിയാട്രിക് പരിശീലനവും മസാച്യുസെറ്റ്‌സിലെ ബോസ്റ്റൺ ചിൽഡ്രൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ ന്യൂറോളജി റെസിഡൻസിയും പൂർത്തിയാക്കി. മസാച്യുസെറ്റ്‌സിലെ ബോസ്റ്റണിലുള്ള ലാഹേ ക്ലിനിക്കിൽനിന്ന് ന്യൂറോഫിസിയോളജി ഫെലോഷിപ്പും റയാൻ പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;rch&quot;&gt;[https://www.rch.org.au/neurology/staff/Professor%20Monique%20Ryan/ &quot;Professor Monique Ryan&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230113013403/https://www.rch.org.au/neurology/staff/Professor%20Monique%20Ryan/ |date=2023-01-13 }} ''The Royal Children's Hospital.'' Retrieved 20 Jan 2022&lt;/ref&gt;

പാർലമെന്റ് അംഗമാകുന്നതിന് മുമ്പ് [[മെൽബൺ|മെൽബണിലെ]] റോയൽ ചിൽഡ്രൻസ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ [[ന്യൂറോളജി]] വിഭാഗം ഡയറക്ടറായിരുന്നു റയാൻ. 150-ലധികം പിയർ-റിവ്യൂ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുള്ള റയാൻ, കൂടാതെ നിരവധി ക്ലിനിക്കൽ ട്രയലുകളിൽ പ്രധാന അന്വേഷകയും കൂടിയാണ്.&lt;ref name=&quot;rch2&quot;&gt;[https://www.rch.org.au/neurology/staff/Professor%20Monique%20Ryan/ &quot;Professor Monique Ryan&quot;]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''The Royal Children's Hospital.'' Retrieved 20 Jan 2022&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==

[[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>fd8svyiwvmau9akubsseona9h907tk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാളികപ്പുറം (ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>589151</id>
    <revision>
      <id>4615289</id>
      <parentid>4587636</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6910" sha1="psprdehbnzimeixlu2b6dgim97vg8gl" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
{{Infobox film
| image          = 
| caption        = 
| director       = വിഷ്ണു ശശി ശങ്കർ
| script writter = അഭിലാഷ് പിള്ളൈ
| producer       = {{Unbulleted_list|[[ആന്റോ ജോസഫ്]]| [[വേണു കുന്നുപ്പിള്ളി]]}}
| writers        = അഭിലാഷ് പിള്ളൈ
| starring       = {{Unbulleted_list||[[ഉണ്ണി മുകുന്ദൻ]]|ദേവനന്ദ|ശ്രീപഥ്|[[മനോജ് കെ ജയൻ]]|[[സൈജു കുറുപ്പ്]]|[[രമേഷ് പിഷാരടി]]|}}
| narrator       = [[മമ്മുട്ടി]]
| music          = രഞ്ജിൻ രാജ്
| cinematography = വിഷ്ണു നാരായണൻ
| editing        = ഷമീർ മുഹമ്മദ്
| studio         = 
| distributor    = {{plainlist|
* കാവ്യ ഫിലിം കമ്പനി {{Small|(മലയാളം)}}
* [[ആന്റോ ജോസഫ് | ആന്റോ ഫിലിം കമ്പനി]] {{Small|(തമിൾ)}}
* [[ഗീത ആർട്ടിസ്‌റ്റ്]] {{Small|(തെലുങ്ക്)}}
}}
| released       = {{Film date|2022|12|30|df=yes}}
| runtime        = 121 മിനുട്ട്
| country        = ഇന്ത്യ
| language       = മലയാളം
| budget         = {{INR}}3.5 crore
| gross          = {{INR}}100crore&lt;ref name=&quot;boxoffice&quot;&gt;{{cite news |title=Unni Mukundan-Starrer Malikappuram Collects Rs 50 Cr at Worldwide Box Office |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-malikappuram-movie-enters-50-crore-club-mm-578512.html |access-date=22 January 2023 |agency=News 18 |date=17 January 2023 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
}}

വിഷ്ണു ശശി ശങ്കർ സംവിധാനം ചെയ്ത് ഉണ്ണി മുകുന്ദൻ പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച 2022 ലെ ഇന്ത്യൻ മലയാളം ഭാഷാ ചിത്രമാണ് മാളികപ്പുറം.  2022 ഡിസംബർ 30-നാണ് മാളികപ്പുറം തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്തത്. പ്രേക്ഷകരിൽ നിന്ന് നല്ല അഭിപ്രായമാണ് ചിത്രത്തിന് ലഭിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Malikappuramrolls&quot;&gt;{{cite news|title=Unni Mukundan’s next ‘Malikappuram’ starts rolling|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/unni-mukundans-next-malikappuram-starts-rolling-watch-video/articleshow/94147235.cms|access-date=22 January 2023|agency=The Times of India|date=12 September 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതിവൃത്തം ==
കല്ലു എന്ന 8 വയസ്സുകാരിയുടെ ശബരിമല ദർശനത്തിനുള്ള തീവ്രമായ ആഗ്രഹത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് കഥ വികസിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Can Unni Mukundan’s traditionalist Malikappuram afford to exist in new Malayalam cinema?|url=https://www.thenewsminute.com/article/can-unni-mukundan-s-traditionalist-malikappuram-afford-exist-new-malayalam-cinema-171860|access-date=22 January 2023|agency=The News Minute|date=12 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== 100 കോടി ക്ലബ്ബിൽ ==
സിനിമയുടെ ആഗോള വരുമാനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മാളികപ്പുറം 100 കോടി ക്ലബിൽ ഇടം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി 40 ദിവസം കൊണ്ടാണ് 100 കോടി  ക്ലബിൽ ചിത്രം എത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഈ വർഷം 100 കോടി ക്ലബിൽ എത്തുന്ന ആദ്യ മലയാള ചിത്രമാണ് മാളികപ്പുറം.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/02/01/malikappuram-makes-history-entering-to-100-crore-club.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/unni-mukundan-film-malikappuram-gross-crossed-100-crore-box-office-collection-749265/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://malayalam.news18.com/photogallery/film/malikappuram-movie-starring-unni-mukundan-has-joined-the-rs-100-crore-box-office-club-jk-580790.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.asianetnews.com/entertainment/box-office/unni-mukundan-movie-malikappuram-cross-100-crore-box-office-collection-nrn-rpepes&lt;/ref&gt;

== അഭിനേതാക്കൾ ==

* [[ഉണ്ണി മുകുന്ദൻ]] - അയ്യപ്പദാസ്
* [[ദേവനന്ദ]] - കല്യാണി
* ശ്രീപഥ് - പിയുഷ് ഉണ്ണി
* [[സൈജു കുറുപ്പ് |സൈജു കുറുപ്പ്]] - അജയൻ
* [[മനോജ് കെ. ജയൻ|മനോജ് കെ ജയൻ]] - ഹനീഫ്
* [[രമേഷ് പിഷാരടി]]  - ഉണ്ണി
* സമ്പത്ത് - മഹി
* [[ടി.ജി. രവി]] - പട്ടട
* [[ശ്രീജിത്ത് രവി ]] - പലിശക്കാരൻ അമ്പാടി

== സംഗീതം ==
{{Track listing|headline=Track listing|extra_column=Singer(s)|title1=കലിയുഗ|extra1=[[രഞ്ജിൻ രാജ്]]|length1=1:04|title2=അയ്യപ്പൻ|extra2=[[രഞ്ജിൻ രാജ്]]|length2=1:07|title3=ഗണപതി തുണയരുളുക|extra3=[[അന്തോണി ദാസൻ]], [[മധു ബാലകൃഷ്ണൻ]]|length3=3:39|title4=ഹരിവരാസനം|extra4=പ്രകാശ് പുത്തുർ|length4=5:46|title5=അമ്പാടി തുമ്പി|extra5=[[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]], തീർത്ഥ സുഭാഷ് , വൈഗ അഭിലാഷ്|length5=3:11|title6=നങ്ങേലി പൂവ്വേ|extra6=[[രഞ്ജിൻ രാജ്]]|length6=3:46|title7=ഒന്നാം പടി മേലെ|extra7=[[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]]|length7=2:00|total_length=20:33}}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{IMDb title|tt22037066}}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹോട്ട്സ്റ്റാറിൽ വന്ന സിനിമകൾ]]</text>
      <sha1>psprdehbnzimeixlu2b6dgim97vg8gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>591674</id>
    <revision>
      <id>4615483</id>
      <parentid>4591284</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30075" sha1="6b6bu09sl7bbq1h9a579t36gxq5t6b1" xml:space="preserve">'''രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്''' ഒരു ഇന്ത്യൻ സംഗീത സംവിധായകനും, ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവും, തിരക്കഥാകൃത്തും ആണ്. പ്രധാനമായും മലയാളചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m3db.com/rajesh-babu-sooranad|title=രാജേഷ് ബാബു|access-date=2023-02-09|language=മലയാളം}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://happenrecently.com/rajesh-babu-k-sooranad/|title=Rajesh Babu K Sooranad – A Maestro’s Journey from HR to the Heart of Cinema|access-date=2023-11-27|language=English}}&lt;/ref&gt;  

{{Infobox musical artist
| name               = രാജേഷ് ബാബു കെ ശൂരനാട്
| image              = Rajesh Babu K Sooranad.jpg
| caption            = രാജേഷ് ബാബു
| birth_name         =
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1976|05|27}}&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://in.bookmyshow.com/person/rajesh-babu-k-sooranad/2002859 | title=Rajesh Babu K Sooranad, About | newspaper=Book My Show}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[കൊല്ലം]], [[കേരളം]], 
| nationality        = 
| occupation         = {{hlist|സംഗീത സംവിധായകൻ}}
| parents            = 
| years_active        = 2018 മുതൽ
| module             = {{Infobox musical artist
| embed=yes
| instrument = കീബോർഡ് 
| genre = {{hlist||[[സംഗീതം]]|[[ഗാനങ്ങൾ]]}}
| label = {{ubl|AvenirTek Music Company}}}}
}}

==ആദ്യകാല ജീവിതം==
കേരളത്തിലെ കൊല്ലം ജില്ലയിലെ ശൂരനാട് ഗ്രാമത്തിൽ എൻ കരുണാകരൻ നായരുടെയും വിജയലക്ഷ്മി അമ്മയുടെയും മൂന്നാമത്തെ മകനായി ജനിച്ച രാജേഷ് ബാബുവിന് തന്റെ മൂത്ത സഹോദരിമാരിൽ നിന്നാണ് പാടാൻ പ്രചോദനമുണ്ടായത്. തുടർന്ന് ശ്രീ ശൂരനാട് ഗംഗാധരന്റെ  ശിക്ഷണത്തിൽ ഏഴ് വർഷം [[കർണാടക സംഗീതം]] അഭ്യസിച്ചു. ഗംഗാധരൻ ഗുരുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സ്കൂൾ പഠനകാലത്തും ബിരുദപഠനകാലത്തും സംഗീത കച്ചേരികളിലും ഗാനമേളകളിലും സജീവമായിരുന്നു. നാഗ്പൂർ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഹ്യൂമൻ റിസോഴ്‌സ് മാനേജ്‌മെന്റിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ രാജേഷ് ബാബു അതിനുശേഷം പതിനഞ്ച് വർഷത്തോളം വിവിധ മേഖലകളിൽ എച്ച്ആർ പ്രൊഫഷണലായി ജോലി ചെയ്തു, തുടർന്ന് രണ്ട് വർഷത്തോളം സംരംഭകനായി പ്രവർത്തിച്ച് 2015ൽ മലയാള സിനിമയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.manoramaonline.com/music/features/2022/09/26/story-based-on-hr-manager-rajesh-babu-who-became-the-part-of-film-industry.html | title=സംഗീതസംവിധായകനും സിനിമാ നിർമാതാവുമായി മാറിയ എച്ച്ആർ മാനേജർ! | newspaper=Manorama Music | date=27 September 2022 | last1=V | first1=Mithran }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://epaper.timesgroup.com/article-share?article=11_06_2023_015_029_toikrko_TOI
| title=A thriller based on contemporary crimes
 | newspaper=The Times Group | date=10 June 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.mallurelease.com/2023/01/rajesh-babu-k-sooranads-hr-management.html | title=HR professional in Cinema | newspaper=Mallu Release | date=23 January 2023}}&lt;/ref&gt;

==ഔദ്യോഗികജീവിതം==
റീട്ടെയിൽ, ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി, ഐടി, മാനുഫാക്ചറിംഗ്, സർവീസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് തുടങ്ങിയ വിവിധ മേഖലകളിൽ പതിനഞ്ച് വർഷത്തെ പ്രവർത്തന പരിചയത്തിന് ശേഷം &quot;ടേക്ക് ഇറ്റ് ഈസി&quot; എന്ന മലയാളം ചിത്രത്തിന് തിരക്കഥയെഴുതികൊണ്ടാണ് രാജേഷ് ബാബു സിനിമാ രംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത്.  &lt;ref&gt;{{cite news | url=//www.moviebuff.com/take-it-easy-2019-malayalam | title=A horror film directed by AK Sathaar, starring Anand Soorya | newspaper=Movie Buff | date=18 October 2019}}&lt;/ref&gt; തന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തെയും ഔദ്യോഗികജീവിതത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് സിനിമയുടെ തിരക്കഥ എഴുതിയത്. എച്ച്ആർ മാനേജ്‌മെന്റിൽ സാധാരണയായി പരിശീലിക്കുന്ന ന്യൂറോ-ലിംഗ്വിസ്റ്റിക് പ്രോഗ്രാമിംഗ് , ഇമോഷണൽ ഇന്റലിജൻസ്, റിലേഷൻഷിപ്പ് മാനേജ്‌മെന്റ് ടെക്‌നിക്‌സ്, ട്രാൻസാക്ഷണൽ അനാലിസിസ് തുടങ്ങിയ വിവിധ മാനേജ്‌മെന്റ് രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് സ്വന്തം ജീവിതം ഫിക്ഷനലൈസ് ചെയ്താണ് ടേക്ക് ഇറ്റ് ഈസിയുടെ തിരക്കഥ എഴുതിയത്. &quot;ടേക്ക് ഇറ്റ് ഈസി&quot; എന്ന സിനിമയുടെ പോസ്റ്റ്-പ്രൊഡക്ഷൻ ജോലികൾക്കിടെ, സിനിമാ മേഖലയിലെ പല പ്രമുഖരെയും അദ്ദേഹം കണ്ടുമുട്ടി. &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://anweshanam.com/entertainment/Rajesh-Babu-HR-professional-in-cinema-distinguished-musica/cid9789067.htm | title=സിനിമയിലെ എച്ച് ആർ പ്രൊഫഷണൽ രാജേഷ് ബാബുവിൻറെ വേറിട്ട സംഗീത ജീവിതം | newspaper=Anweshanam | date=22 January 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-details/take-it-easy/movieshow/71643230.cms | title=Take it Easy Malayalam Movie Rating | newspaper=Time of India | date=18 October 2019}}&lt;/ref&gt;

കേരള രൂപീകരണത്തിന്റെ വജ്രജൂബിലി ആഘോഷിക്കുന്നതിനായി 2016 നവംബർ 1 ന് കേരളത്തിന് സമർപ്പിച്ച പ്രശസ്ത കവി ശ്രീ [[പി.കെ. ഗോപി]] രചിച്ച ചന്ദനം സുഗന്ധമേകിയ സുന്ദരോദയകേരളം എന്ന ഗാനം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയത് രാജേഷ് ബാബുവാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ പരമ്പരാഗത കലാരൂപങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തി നൂറിലധികം കലാകാരന്മാർ ചേർന്ന് അവതരിപ്പിച്ച ഈ ഗാനം ആലപിച്ചത് പത്തു ചലച്ചിത്ര പിന്നണിഗായകരാണ്. &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/050618/packed-with-nostalgia.html | title=Packed with nostalgia | newspaper=DECCAN CHRONICLE | date=5 June 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://archives.mathrubhumi.com/movies-music/music/1.2191355 | title=കൂട്ടാണ് ഇവർക്ക് സംഗീതം. | newspaper=Mathrubhumi | date=26 August 2017}}&lt;/ref&gt; അതിനിടയിൽ, രാജേഷ് ബാബു മറ്റൊരു സംഗീതജ്ഞനായ ഷിംജിത്ത് ശിവനുമായി ചേർന്ന് മട്ടാഞ്ചേരി എന്ന മലയാള സിനിമക്ക് വേണ്ടി ഗാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന്, സംഗീതസംവിധായക-ദ്വയമായി, ശ്രീഹള്ളി, തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹം സംഗീതം നൽകി.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/sreehalli/movie-review/64507598.cms | title=SREEHALLI MOVIE REVIEW | newspaper=Times of India | date=8 June 2018}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ ഇത്തിരിവെട്ടം, വെള്ളരിപ്രാവുകൾ എന്ന ചിത്രങ്ങള്ക്കും സംഗീതം നൽകി. അതിനുശേഷം പ്രശസ്ത സംവിധായകൻ ഷാജൂൺ കാര്യാലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഉള്ള ഫസ്റ്റ് ക്ലാപ് എന്ന സിനിമാ സംഘടന നിർമ്മിച്ച പുള്ള് എന്ന സിനിമയ്ക്ക് വേണ്ടി രാജേഷ് ബാബുവും ഷിംജിത്തും ചേർന്ന് ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും ചിട്ടപ്പെടുത്തി. &quot;പുള്ളു&quot; നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും നേടിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/pullu-malayalam-film-wins-best-feature-film-award-in-shimla-international-film-festival-1.5310754 | title=ഷിംല ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ; 'പുള്ള്' മികച്ച ഇന്ത്യൻ സിനിമ | newspaper=Mathrubhumi | date=27 December 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.mallurelease.com/2023/01/rajesh-babu-k-sooranads-hr-management.html | title=HR professional in Cinema | newspaper=Mallu Release | date=23 January 2023}}&lt;/ref&gt; 2020-2023 കാലയളവിൽ. രാജേഷ് ബാബു [[പെർഫ്യൂം ഹെർ ഫ്രാഗ്രൻസ്]], ബൈനറി, ഴ എന്നീ മലയാള ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും സംഗീത സംവിധാനം നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. പെർഫ്യൂം- ഹെർ ഫ്രാഗ്രൻസ് എന്ന സിനിമയ്ക്ക് വേണ്ടി രാജേഷ് ബാബു ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ &quot;നീലവാനം താലമേന്തി,&quot; &quot;ശരിയേത് തെറ്റേതി വഴിയിൽ &quot; എന്നീ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചതിന് പിന്നണി ഗായകരായ [[കെ. എസ്. ചിത്ര]]യ്ക്കും പി. കെ. സുനിൽകുമാറിനും 2020ലെ മികച്ച  പിന്നണിഗായകർക്കുള്ള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അസോസിയേഷൻ അവാർഡുകൾ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. [[പെർഫ്യൂം ഹെർ ഫ്രാഗ്രൻസ്]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ &quot;നീലവാനം താലമേന്തി&quot; എന്ന ഗാനം കോവിഡ് പാൻഡെമിക് സമയത്ത് പുറത്തിറങ്ങിയ അഞ്ച് മികച്ച ഗാനങ്ങളിൽ ഒന്നായി [[മലയാള മനോരമ]] റേറ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2020/11/21/recently-released-5-melodious-songs-in-malayalam.html | title=കോവിഡിന്റെ കെട്ട കാലത്തും ഹൃദയം കവർന്ന അഞ്ച് മെലഡികൾ | newspaper=Manorama Music | date=21 November 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/reviews/perfume-movie-review-kaniha-and-tiny-tom-malayalam-movie-1.8078054 | title=ആസ്വദിക്കും..... നിങ്ങൾ ഈ സുഗന്ധം | newspaper=Mathrubhumi | date=25 November 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.indiaglitz.com/kerala-film-critics-awards-2020-malayalam-news-294884 | title=Kerala Film Critics Awards 2020 | newspaper=Indiaglitz | date=13 September 2021 | access-date=2023-02-09 | archive-date=2021-10-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211022075939/https://www.indiaglitz.com/kerala-film-critics-awards-2020-malayalam-news-294884 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  രാജേഷ് ബാബു നിർമ്മിച്ച് 26 മെയ് 2023 ന് റിലീസ് ചെയ്ത &quot;ബൈനറി&quot; എന്ന ചിത്രം നിരൂപക പ്രശംസ പിടിച്ചു പറ്റിയെങ്കിലും തിയേറ്ററുകളിൽ ശരാശരി വിജയമാണ് നേടിയത്... IMDB യും ബുക്ക് മൈ ഷോയും ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ മലയാള മനോരമ തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങളും മികച്ച റേറ്റിംഗ് ആണ് ചിത്രത്തിന് നൽകിയത്. &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://epaper.timesgroup.com/article-share?article=11_06_2023_015_029_toikrko_TOI
| title=A thriller based on contemporary crimes
 | newspaper=The Times Group | date=10 June 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-details/binary/movieshow/100535644.cms?_gl=1*auk3mc*_ga*Q3p5WGNEREZidEZ4MEhKX3BHb1p1aUd1SDJzRWxBVERTLVRIdVVSZ0hNSWY1UnVDRHdjSGt5QTFwWXhNcDhSRg&amp;from=mdr
| title= Times of India - Binary Review
 | newspaper=The Times Group | date=27 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-reviews/2023/05/29/binary-movie-review.html
| title=ഡിജിറ്റൽ ‘ക്രൈം’ ത്രില്ലർ; ബൈനറി റിവ്യൂ
 | newspaper=Manorama News | date=2 June 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.flashnewsonline.com/cinema/cyber-crime-thriller-film-binary-received-a-great-response-in-theatres-id9136.html?utm_source=wa&amp;utm_medium=social&amp;utm_campaign=share
| title=തിയേറ്ററിൽ മികച്ച പ്രതികരണം നേടി സൈബർ ക്രൈം ത്രില്ലെർ ചിത്രം ബൈനറി
 | newspaper=Manorama News | date=26 May 2023}}&lt;/ref&gt; ബൈനറിയിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ സിനിമയുടെ പ്രമോഷൻ ജോലികളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നത് സംബന്ധിച്ച് രാജേഷ് ബാബു നടത്തിയ പരാമർശം മാധ്യമങ്ങളിലും സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലും വിവാദമായിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/joy-mathew-accused-of-failing-binary-film-promotion-crew-voices-concerns/articleshow/100570331.cms?from=mdr
| title=Joy Mathew accused of failing ‘Binary’ film promotion, crew
 | newspaper=E Times | date=28 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/joy-mathew-accused-of-failing-binary-film-promotion-crew-voices-concerns/articleshow/100570331.cms?from=mdr
| title=സാമ്പാറിന്റെ അംശമുണ്ടെന്നു പറഞ്ഞ് കോസ്റ്റ്യൂം വലിച്ചെറിഞ്ഞു, പ്രമോഷനും വന്നില്ല: ജോയ് മാത്യുവിനെതിരെ.
 | newspaper=Manorama News | date=27 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/binary-movie-crew-against-actor-joy-mathew-and-kailash-nsn-rvb2bx | title='ലൊക്കേഷനിൽ വന്ന് തിരക്കഥ വലിച്ചെറിഞ്ഞു'; ജോയ് മാത്യുവിനെതിരെ 'ബൈനറി' സിനിമയുടെ അണിയറക്കാർ  | newspaper=Asianet News | date=27 May 2023}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-makers-of-the-movie-binary-raise-allegations-against-joy-mathew-mm-604876.html | title=സാമ്പാറുണ്ടെന്നു പറഞ്ഞ് കോസ്റ്റ്യൂം വലിച്ചെറിഞ്ഞു, പ്രമോഷനും വന്നില്ല: ജോയ് മാത്യുവിനെതിരെ 'ബൈനറി' സിനിമയുടെ പ്രവർത്തകർ | newspaper=News 18 Malayalam | date=27 May 2023 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 


== ഫിലിമോഗ്രാഫി ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! വർഷം !! സിനിമ !! സംവിധാനം !! കുറിപ്പുകൾ
|-
| 2016 || ടേക്ക് ഇറ്റ് ഈസി &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.mallurelease.com/2019/10/take-it-easy.html?m=1 | title=Take It Easy, ടേക്ക് ഇറ്റ് ഈസി | newspaper=Mallu Release | date=2 September 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://malayalam.filmibeat.com/reviews/take-it-easy-movie-review-056780.html?ref_medium=Mobile&amp;ref_source=FB-ML&amp;ref_campaign=Popup-Share | title=പ്രമേയവൈവിധ്യത്തിന്റെ ടേക്ക് ഇറ്റ് ഈസി — സദീം മുഹമ്മദിന്റെ റിവ്യൂ | newspaper=Filmibeat | date=29 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://happenrecently.com/take-it-easy/ | title=Take It Easy — A Malayalam Psychodrama Triumphs Globally at International Film Festivals | newspaper=Happen Recently | date=4 December 2023}}&lt;/ref&gt; || എ കെ സത്താർ || തിരക്കഥ &amp; സംഗീതം 
|-
| 2017 || ശ്രീഹള്ളി &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/sreehalli/movie-review/64507598.cms?from=mdr | title=ശ്രീഹള്ളി  | newspaper=Times of India | date=8 June 2018}}&lt;/ref&gt;  || സച്ചിൻ രാജ് || സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2017 || മട്ടാഞ്ചേരി &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nowrunning.com/movie/20965/malayalam/mattancherry/ | title=Mattancherry (2018) | newspaper=Now Running | date=9 March 2018}}&lt;/ref&gt; || ജയേഷ് മൈനാഗപള്ളി || സംഗീതം
|-
| 2017 || ഇത്തിരിവെട്ടം || മധു എലത്തൂർ || സംഗീതം
|-
| 2018 || വെള്ളരിപ്രാവുകൾ  || നിധീഷ് കെ നായർ || സംഗീതം
|-
| 2019 || ഒരു പപ്പടവട പ്രേമം &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/oru-pappadavada-premam.html | title=Oru Pappadavada Premam | newspaper=Filmibeat | date=18 December 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.world-today-news.com/kaithapram-again-with-spring-the-audience-cheered-the-song-on/ | title=Kaithapram again with spring; The audience cheered the song on | newspaper=World Today News | date=2 January 2021 | access-date=2023-02-22 | archive-date=2024-04-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240420223700/https://www.world-today-news.com/kaithapram-again-with-spring-the-audience-cheered-the-song-on/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || സായിർ പത്താൻ || സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2019 || കാക്കപ്പൊന്ന് || ദിനേശ് ഗോപാൽ || പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2019 || പുള്ള് &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.malabarnews.com/first-claps-pullu-in-international-awards-excellence-best-indian-film-at-the-shimla-film-festival/ | title=രാജ്യാന്തര പുരസ്‌കാര മികവിൽ ഫസ്‌റ്റ് ക്ളാപ്പിന്റെ ‘പുള്ള്’ | newspaper=Malabar News | date=1 January 2021 | access-date=2023-02-22 | archive-date=2023-02-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230222084333/https://www.malabarnews.com/first-claps-pullu-in-international-awards-excellence-best-indian-film-at-the-shimla-film-festival/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || ഫസ്റ്റ് ക്ലാപ്പ് || സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2020 || പ്രണയാമൃതം || പി കെ രാധാകൃഷ്ണൻ || പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2021 || ആനന്ദകല്യാണം &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-details/2018/movieshow/96176550.cms | title=Anandakalyanam E Times | newspaper=Times of India | date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt; || പി സി സുധീർ || സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2021 || [[പെർഫ്യൂം ഹെർ ഫ്രാഗ്രൻസ്]] &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/perfume-malayalam-movie-release-on-november-18-114271 | title=Perfume Movie: കനിഹയും ടിനി ടോമും കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളാകുന്ന പെർഫ്യൂം നവംബർ പതിനെട്ടിന് തിയേറ്ററുകളിലേക്ക് | newspaper=ZEE Malayalam News | date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://keralaonline.me/perfume-malayalam-movie-ott-release/ | title=Perfume Malayalam Movie OTT Release: Watch Options | newspaper=Kerala Online | date=25 December 2022}}&lt;/ref&gt; || [[ഹരിദാസ്]] || നിർമാണം, സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2023 || [[ബൈനറി 2023]] &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www-mallurelease-com.translate.goog/2022/05/binary-malayalam-movie.html?m=1&amp;_x_tr_sl=en&amp;_x_tr_tl=ml&amp;_x_tr_hl=ml&amp;_x_tr_pto=tc | title=സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ കഥ പറയുന്ന പുതിയ ചിത്രം 'ബൈനറി'യുടെ പോസ്റ്ററുകൾ പുറത്തിറങ്ങി | newspaper=Mallu Release | date=3 September 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://jsnewstimes.com/entertainment/malayalam/poru-mazha-meghame-ne-ennila-lianai-haricharan-again-with-a-love-song-duet-on-binary | title=Poru Mazha Meghame Ne Ennila Lianai… Haricharan Again With A Love Song; Duet On ‘Binary’ | newspaper=JS Times | date=6 September 2022 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; || ജാസിക് അലി || നിർമാണം, സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2024 || [[ഴ 2024]] &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/manikandan-and-nandu-anand-starrer-zha-first-look/articleshow/94003616.cms | title=തീവ്ര സൗഹൃദത്തിൻറെ കഥ പറയുന്ന 'ഴ' ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് പോസ്റ്റർ; മണികണ്ഠനും നന്ദുവും ഒന്നിക്കുന്ന ചിത്രം വരുന്നു | newspaper=The Times of India, Samayam | date=5 September 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://jsnewstimes.com/entertainment/malayalam/zha-first-look-poster-tells-the-story-of-intense-friendship-manikandan-and-nandus-film-coming-together | title=‘Zha’ First Look Poster Tells The Story Of Intense Friendship; Manikandan And Nandu’s Film Coming Together | newspaper=JS Times | date=6 September 2022 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://happenrecently.com/zha-a-malayalam-bromantic-thriller-unveils-th | title=Zha, A Malayalam bromantic thriller | newspaper=Happen Recently | date=4 December 2023}}&lt;/ref&gt; || ഗിരീഷ് പി സി പാലം || നിർമാണം, സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2023 || ബെല്ലും ബ്രേക്കും &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/malayalam-songs/singer-vineeth-sreenivasan-is-a-role-model-for-new-play-back-singers-says-music-director-rajesh-babu-k/articleshow/81544792.cms?story=1 | title=ഒരു ജാഡയുമില്ല, പുതിയ ഗായകർക്ക് വിനീത് മാത്യകയാണെന്ന് രാജേഷ് ബാബു | newspaper=The Times of India, Samayam | date=17 March 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.mallurelease.com/2023/02/bellum-brakeum-movie.html?m=1 | title=ബെല്ലും ബ്രേക്കും mallurelease | newspaper=Mallu Release  | date=19 February 2023}}&lt;/ref&gt; || പി സി സുധീർ || സംഗീതം
|-
| 2023 || രണ്ടാം മുഖം &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/manikandan-achari-starrer-randam-mukham-movie-updates/articleshow/96855815.cms | 
title=മണികണ്ഠൻ ആചാരിയുടെ 'രണ്ടാം മുഖം' തീയേറ്ററുകളിലേക്ക് | newspaper=The Times of India, Samayam | date=9 January 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/randam-mukham-movie-manikantan-achari-new-movie-1.7910106 | 
title=നായകനായി മണികണ്ഠൻ ആചാരി; 'രണ്ടാം മുഖം' തിയേറ്ററുകളിലേക്ക് | newspaper=Mathrubhumi | date=27 September 2022}}&lt;/ref&gt; || കൃഷ്ണജിത്ത് എസ് വിജയൻ || സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തല സംഗീതം
|-
| 2023 || മീനാക്ഷി &lt;ref&gt;{{cite news | url=http://cinemanewsagency.com/Site/detail/Meenakshi-MoviePoster-Audio | 
title='മീനാക്ഷി' ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് പോസ്റ്റർ റിലീസായി | newspaper=Cinema News Agency | date=6 February 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/upcoming-malayalam-movie-meenakshi-firstlook-poster-released/articleshow/97676594.cms | 
title=പി മുരളി മോഹന്റെ സംവിധാനത്തിൽ ' മീനാക്ഷി' എത്തുന്നു; ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് പോസ്റ്ററും ആദ്യഗാനവും പുറത്തുവിട്ടു | newspaper=The Times of India, Samayam | date=7 February 2023}}&lt;/ref&gt; || മുരളി മോഹൻ || സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തലസംഗീതം
|-
| 2023 || ബ്ലഡ്‌ മൂൺ &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://malayalam.samayam.com/photo-gallery/cinema/actress-neha-saxenas-new-movie-blood-moon-latest-pics-from-movie-launch/photoshow/82007447.cms | 
title='ബ്ലഡ് മൂൺ' സിനിമയിൽ നായികയായി നേഹ സക്‌സേന; വേദിയിൽ തിളങ്ങി താരം | newspaper=The Times of India, Samayam | date=10 April 2021}}&lt;/ref&gt; || സജി ലൂക്കോസ് || സംഗീതം &amp; പശ്ചാത്തല സംഗീതം 
|}

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
# ''{{IMDb name|nm14247128}}''
# ''[https://m3db.com/rajesh-babu-sooranad രാജേഷ് ബാബു M3DB]'' 
# ''[https://music.apple.com/us/artist/rajesh-babu-k-sooranad/1522908530 Apple Music/Rajesh Babu K Sooranad]''
# ''[https://open.spotify.com/artist/13xBGkQ180uMpoLoMLebXR Spotify/Rajesh Babu K Sooranad]''
# ''[https://music.amazon.com/artists/B08B2ZTYW4/rajesh-babu-k-sooranad Amazon Music/Rajesh Babu K Sooranad]''
# ''[https://www.jiosaavn.com/artist/rajesh-babu-k-sooranad-songs/-8AQGvWWnn0_ Jiosaavn/Rajesh Babu K Sooranad]''
# ''[https://www.shazam.com/artist/rajesh-babu-k-sooranad/1522908530 Shazam/Rajesh Babu K Sooranad]''
# ''[https://www.facebook.com/rajesh.babu.395 Rajesh Babu K Sooranad on Facebook]''

==അവലംബങ്ങൾ==</text>
      <sha1>6b6bu09sl7bbq1h9a579t36gxq5t6b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കാളി-ദാരിക യുദ്ധം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>595962</id>
    <revision>
      <id>4615360</id>
      <parentid>4597546</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34015" sha1="3c2zukif84dbd85qqo0pzroq7ayzdsr" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആവുകയും ദാനവൻ ദൈത്യ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്‌മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ വന്നു. ദാരികന്റെ ഉപദ്രവത്താൽ ഭൂമിയിൽ സർവരും  കഷ്ടപ്പെടുന്നു. 

ഇതേസമയം ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗലോകം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.


ത്രിമൂർത്തികളുടെ മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3c2zukif84dbd85qqo0pzroq7ayzdsr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615361</id>
      <parentid>4615360</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34056" sha1="3665u8k5sglujri2tz2reh14tosz6c5" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആവുകയും ദാനവൻ ദൈത്യ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്‌മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ വന്നു. ദാരികന്റെ ഉപദ്രവത്താൽ ഭൂമിയിൽ സർവരും  കഷ്ടപ്പെടുന്നു. 

ഇതേസമയം ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗലോകം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3665u8k5sglujri2tz2reh14tosz6c5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615363</id>
      <parentid>4615361</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34080" sha1="hk7fa8pk5wgioppfiqb1dlhxjrwdkdc" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്‌മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ വന്നു. ദാരികന്റെ ഉപദ്രവത്താൽ ഭൂമിയിൽ സർവരും  കഷ്ടപ്പെടുന്നു. 

ഇതേസമയം ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗലോകം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>hk7fa8pk5wgioppfiqb1dlhxjrwdkdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615364</id>
      <parentid>4615363</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34077" sha1="qdy82omkzd1yhfuvnjftbpii2k4kgjv" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ വന്നു. ദാരികന്റെ ഉപദ്രവത്താൽ ഭൂമിയിൽ സർവരും  കഷ്ടപ്പെടുന്നു. 

ഇതേസമയം ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗലോകം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qdy82omkzd1yhfuvnjftbpii2k4kgjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615365</id>
      <parentid>4615364</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34068" sha1="irva745yqhdjh2yde3vbb95gpq6147e" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ വന്നു. ദാരികന്റെ ഉപദ്രവത്താൽ ഭൂമിയിൽ സർവരും  കഷ്ടപ്പെടുന്നു. 

ഇതേസമയം ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>irva745yqhdjh2yde3vbb95gpq6147e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615366</id>
      <parentid>4615365</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34046" sha1="iyxwg1k9nhedqzloyimeblrvzqxfbn6" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ വന്നു. ദാരികന്റെ ഉപദ്രവത്താൽ ഭൂമിയിൽ സർവരും  കഷ്ടപ്പെടുന്നു. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>iyxwg1k9nhedqzloyimeblrvzqxfbn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615367</id>
      <parentid>4615366</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33898" sha1="4nla1tclmhc59hjcyxy4w0s0okgkqt9" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ വന്നു. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4nla1tclmhc59hjcyxy4w0s0okgkqt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615368</id>
      <parentid>4615367</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33907" sha1="0ueupfhyd7vo33cljt9skyhrw52o5tf" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0ueupfhyd7vo33cljt9skyhrw52o5tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615369</id>
      <parentid>4615368</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33929" sha1="ay4vaibip5apwoqacrxg0pnp2esjp92" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികൻ ആണ് വിജയിച്ചത്. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ദാരികന്മാർക്ക് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപെട്ട നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. നീ ഭദ്രകാളി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വേതാളി ഭഗവതിയുടെ വാഹനമായി. ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി. വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി ഭയങ്കരമായ  ഉഗ്രരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ചു അയാൾ സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മ മന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. അപ്പോൾ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ നാവ് പുറത്തേക്ക് നീട്ടി സൂര്യനെ വിഴുങ്ങി. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ഭഗവതിയും ദേവി വാഹനമായ വേതാളിയും ശിവ ഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്‌മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. വസൂരിമാല എന്ന മനോദരി വസൂരി രോഗത്തിന്റെ അണുക്കളെ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ay4vaibip5apwoqacrxg0pnp2esjp92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615373</id>
      <parentid>4615369</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34152" sha1="ibsmvjl81clfngh0wg2ufnjrss8bauc" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവ ഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി രോഗത്തിന്റെ വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി.

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ibsmvjl81clfngh0wg2ufnjrss8bauc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615374</id>
      <parentid>4615373</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34161" sha1="0naxubs252p6bzr29b9ynckahu8ke5b" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവ ഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി രോഗത്തിന്റെ വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി.

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0naxubs252p6bzr29b9ynckahu8ke5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615375</id>
      <parentid>4615374</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35383" sha1="nqsxs4ns08kgzxfo7yin5e3r0lmegl9" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവ ഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി രോഗത്തിന്റെ വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി.ഭഗവതി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>nqsxs4ns08kgzxfo7yin5e3r0lmegl9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615376</id>
      <parentid>4615375</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35384" sha1="snaz2nsrva7a4443088k95eufp6qv1j" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവ ഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി രോഗത്തിന്റെ വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ഭഗവതി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>snaz2nsrva7a4443088k95eufp6qv1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615377</id>
      <parentid>4615376</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35394" sha1="jerkn3473km5l1ik3dklorp0ius3wfg" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവ ഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി രോഗത്തിന്റെ വിത്തുകൾ അവൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ഭഗവതി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jerkn3473km5l1ik3dklorp0ius3wfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615379</id>
      <parentid>4615377</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35359" sha1="fcxmghncdw7wupi2ygtmt6yonc2o41j" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ അവൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ഭഗവതി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fcxmghncdw7wupi2ygtmt6yonc2o41j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615380</id>
      <parentid>4615379</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35381" sha1="7tl4570gio8lwszwkcqs0zbo5fshmwu" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ തനിക്ക് നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ അവൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ഭഗവതി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7tl4570gio8lwszwkcqs0zbo5fshmwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615381</id>
      <parentid>4615380</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35359" sha1="fcxmghncdw7wupi2ygtmt6yonc2o41j" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ അവൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ഭഗവതി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fcxmghncdw7wupi2ygtmt6yonc2o41j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615382</id>
      <parentid>4615381</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35356" sha1="4cthudf08807mbx76or0jzsf2a6aaz3" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ഭഗവതിയോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ അവൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4cthudf08807mbx76or0jzsf2a6aaz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615383</id>
      <parentid>4615382</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35230" sha1="q5r8nm3se9nvwfiykujdatwhtzd7iiv" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ ഭദ്രകാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>q5r8nm3se9nvwfiykujdatwhtzd7iiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615385</id>
      <parentid>4615383</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35218" sha1="q2ez7te5gk68yhjpdrfn4r7k2cyh8xj" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക, എന്ന്‌ ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഭൂതഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും എന്നും ശിവൻ ഭദ്രകാളിയോട് പറഞ്ഞു.   വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>q2ez7te5gk68yhjpdrfn4r7k2cyh8xj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615386</id>
      <parentid>4615385</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35138" sha1="32ap5w2gbpdwd35sw65vkbwwn9xl3u6" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ശിവൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവ ഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>32ap5w2gbpdwd35sw65vkbwwn9xl3u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615387</id>
      <parentid>4615386</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35140" sha1="r61het8cgy46t5ijtzggvxqyki2n8wi" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം കൂടി.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>r61het8cgy46t5ijtzggvxqyki2n8wi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615388</id>
      <parentid>4615387</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35167" sha1="1rezkq9j00uhe1g5r5dj91lng3qdbl0" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട കാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1rezkq9j00uhe1g5r5dj91lng3qdbl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615390</id>
      <parentid>4615388</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35183" sha1="ayptfnw9ma7pp3czj1n0ykbos23dejg" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ayptfnw9ma7pp3czj1n0ykbos23dejg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615391</id>
      <parentid>4615390</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35196" sha1="pvg66imsyjilstnrgjxo7tatv3706g7" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രപഞ്ച ചക്രവർത്തി ആകുവാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>pvg66imsyjilstnrgjxo7tatv3706g7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615392</id>
      <parentid>4615391</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35124" sha1="cplnqi8l5b6k6x860plnshtu5onrjdw" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആണ് ദാരിക വധം നടക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>cplnqi8l5b6k6x860plnshtu5onrjdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615393</id>
      <parentid>4615392</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35128" sha1="m08cfco10hh8zx6g27anes80hj4awtm" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും ശരീരവും  ഭഗവതിയും  കൂട്ടാളികളും ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>m08cfco10hh8zx6g27anes80hj4awtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615394</id>
      <parentid>4615393</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35112" sha1="d10b5i3w3da4rcxv94fcoc9l2e8gohq" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭഗവതിയുടെ ഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>d10b5i3w3da4rcxv94fcoc9l2e8gohq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615395</id>
      <parentid>4615394</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35093" sha1="6ay58qosp6exvz4719jijculclre3o3" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. ദാരികന്മാരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>6ay58qosp6exvz4719jijculclre3o3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615396</id>
      <parentid>4615395</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35072" sha1="ahd3ivgrdhm4cm2v0ktqem6ptgqau6u" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണൻ ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ahd3ivgrdhm4cm2v0ktqem6ptgqau6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615397</id>
      <parentid>4615396</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35107" sha1="92sz6rl4q2qdjtjuyu5gw3k0ncb43x7" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്താനായി
ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി.  ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>92sz6rl4q2qdjtjuyu5gw3k0ncb43x7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615398</id>
      <parentid>4615397</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35098" sha1="ca8svh5cxexu4jciov1ct2kgi9lw0iw" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്താൻ
ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി.  ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ca8svh5cxexu4jciov1ct2kgi9lw0iw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615400</id>
      <parentid>4615398</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35098" sha1="fufwdhobgiovg900tkfp782xl46e6lj" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്താൻ
ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ വന്നു.  ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fufwdhobgiovg900tkfp782xl46e6lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615401</id>
      <parentid>4615400</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35093" sha1="mgaz52vix6ow2g72qsq671ccq5yfo7o" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി.ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>mgaz52vix6ow2g72qsq671ccq5yfo7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615402</id>
      <parentid>4615401</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35094" sha1="qng7w2q0cevsg0mjx9susvdvpz26a0n" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qng7w2q0cevsg0mjx9susvdvpz26a0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615403</id>
      <parentid>4615402</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35082" sha1="em7vmpzx9tktz4cfbock52g4vlhzyk6" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>em7vmpzx9tktz4cfbock52g4vlhzyk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615404</id>
      <parentid>4615403</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35094" sha1="qng7w2q0cevsg0mjx9susvdvpz26a0n" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qng7w2q0cevsg0mjx9susvdvpz26a0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615405</id>
      <parentid>4615404</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35116" sha1="l7zwet2gspp9s6ebkb9rwopqswb3nd1" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച
ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി. ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. 

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>l7zwet2gspp9s6ebkb9rwopqswb3nd1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615406</id>
      <parentid>4615405</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35116" sha1="jhzzwai6apx203npqwpzp8xg92c9rxj" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  ഈരേഴ് പതിനാല് ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>jhzzwai6apx203npqwpzp8xg92c9rxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615407</id>
      <parentid>4615406</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35066" sha1="onhp9p4o57hm0nyo07acgz3x2d64qqb" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>onhp9p4o57hm0nyo07acgz3x2d64qqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615409</id>
      <parentid>4615407</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35016" sha1="7jfmonreyyvoogscn8r3g2hz1sw9cr4" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു എങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7jfmonreyyvoogscn8r3g2hz1sw9cr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615410</id>
      <parentid>4615409</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35012" sha1="ey16ftmfldi5mlftg0pnk9yzm3rpu6j" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. ദാരികനെ ഭഗവതി എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ey16ftmfldi5mlftg0pnk9yzm3rpu6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615411</id>
      <parentid>4615410</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35027" sha1="kqcl0nhs8su29s3h7yagtgqhb58fvth" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ദേവിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kqcl0nhs8su29s3h7yagtgqhb58fvth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615412</id>
      <parentid>4615411</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35027" sha1="dx21mgr86u3wc56u9jxve427g4tq8zs" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി ഉടനെ തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>dx21mgr86u3wc56u9jxve427g4tq8zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615413</id>
      <parentid>4615412</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35014" sha1="r2xphvq57vm7o6klbmb9p32yxpqfyki" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലെ]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>r2xphvq57vm7o6klbmb9p32yxpqfyki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615415</id>
      <parentid>4615413</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35026" sha1="70zriu4uxnfkhzxhagwg4uydj0dymjg" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലും]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>70zriu4uxnfkhzxhagwg4uydj0dymjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615416</id>
      <parentid>4615415</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35025" sha1="kb0c5k5o80uowd31h4p8b16et3852g1" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹിന്ദുഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലും]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമേണ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടുകൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kb0c5k5o80uowd31h4p8b16et3852g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615417</id>
      <parentid>4615416</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35035" sha1="oguvc7rqdmunaeqx6i40es8vzbijr8i" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==
ഹിന്ദുഗ്രന്ഥമായ [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലും]] ദാരികനിഗ്രഹകഥ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമത്തിൽ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടു കൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>oguvc7rqdmunaeqx6i40es8vzbijr8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615418</id>
      <parentid>4615417</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34799" sha1="louoj2c77s21oqzp7kzt3we368j3u97" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമത്തിൽ ദാരുമതിയ്ക്ക് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയ്ക്ക് ദാനവൻ എന്നും പേരോടു കൂടിയ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>louoj2c77s21oqzp7kzt3we368j3u97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615419</id>
      <parentid>4615418</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ദാരികനിഗ്രഹ കഥ */</comment>
      <origin>4615419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34853" sha1="s0r9j1e4tuhx3oea32angh105ysgw6u" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമത്തിൽ അവർക്ക് ഇരുപുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. ദാരുമതിയുടെ പുത്രന് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയുടെ പുത്രന് ദാനവൻ എന്നും പേരിട്ടു.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനുമായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>s0r9j1e4tuhx3oea32angh105ysgw6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615420</id>
      <parentid>4615419</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34847" sha1="j5jibyw6mn934j8y3zl77uh5q1wy8h1" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമത്തിൽ അവർക്ക് ഇരുപുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. ദാരുമതിയുടെ പുത്രന് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയുടെ പുത്രന് ദാനവൻ എന്നും പേരിട്ടു.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണ് വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>j5jibyw6mn934j8y3zl77uh5q1wy8h1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615421</id>
      <parentid>4615420</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4615421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34856" sha1="f8iajp65l3e6h0051o8b7k3s74fuxg6" xml:space="preserve">[[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമത]] ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധമാണ് '''കാളി-ദാരിക യുദ്ധം'''. [[ലിംഗ പുരാണം|ലിംഗപുരാണത്തിലാണ്]] [[കാളി]] [[ദാരികൻ|ദാരിക]] യുദ്ധം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദാരികനിഗ്രഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പല ചടങ്ങുകൾ കേരളത്തിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്. അതു പോലെ ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി [[അനുഷ്ഠാനകല|അനുഷ്ഠാന കലകളും]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[ഭരണി (ഉത്സവം)]], [[പൊങ്കാല]], [[കുത്തിയോട്ടം]], [[മുടിയാട്ടം]], പറണേറ്റ്, [[കളമെഴുത്തുപാട്ട്]], [[പടയണി]] തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളിലും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇതിവൃത്തം കാണാം. ദേവി ഭാഗവതം, ദേവി മാഹാത്മ്യം, ഭഗവതി പുരാണം, കാളികാ പുരാണം തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സമാനമായ മറ്റ് കഥകൾ കാണാം. അപ്രകാരം ചണ്ഡമുണ്ഡൻ, രക്തബീജൻ, സുംഭനിസുംഭൻ, രുരു തുടങ്ങിയ രാക്ഷസന്മാരെ ഭഗവതി വധിക്കുന്ന കഥകൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

== ദാരികനിഗ്രഹ കഥ ==

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടതിൽ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സഹോദരിമാരായ ദാരുമതിയും ദാനവതിയും ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്തു, അതിശക്തന്മാരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകണം എന്ന വരം വാങ്ങി. കാലക്രമത്തിൽ അവർക്ക് ഇരുപുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. ദാരുമതിയുടെ പുത്രന് ദാരികൻ എന്നും ദാനവതിയുടെ പുത്രന് ദാനവൻ എന്നും പേരിട്ടു.  

ദാരികൻ അസുരന്മാരുടെ ചക്രവർത്തി ആയപ്പോൾ ദാനവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ സേനാനായകനായി മാറി. മാതാവായ ദാരുമതിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത ദാരികവീരൻ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്തിലൂടെ പിറക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ തന്നെ വധിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന വരം വാങ്ങുന്നു, അതും ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും വീഴാതെ, കൂടാതെ പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മദണ്ഡും, ബ്രഹ്മ മന്ത്രവും വരമായി നേടി.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/padayani/padayani-myth/2|title=Myth behind the art form of Padayani {{!}} Kerala Tourism|access-date=2023-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു തുള്ളി രക്തം താഴെവീണാൽ അതിൽ നിന്ന് ആയിരം ദാരികന്മാർ ജനിക്കും എന്നതായിരുന്നു മറ്റൊരു വരം.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; വരബലത്താൽ ശക്തനായ ദാരികൻ, ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഒരുപോലെ നാശം വിതച്ചു.  സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദാരികന്റെ അധീനതയിലായി. അബലകളായ സ്ത്രീകൾക്ക്‌ തന്നെ വധിക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് ചിന്തിച്ച ദാരികൻ തനിക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി.

ദാരികന്റെ അതിക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ത്രിമൂർത്തികളെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
[[ത്രിമൂർത്തി|ത്രിമൂർത്തികളുടെ]] മൂന്ന് അംശങ്ങളും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[ഇന്ദ്രൻ]], [[വരുണൻ]], [[യമൻ]] ഇവരുടെ നാല് അംശങ്ങളും കൊണ്ട്, ദേവശക്തികളായ ആറു ദേവിമാരെ  (സപ്തമാതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ആറു പേർ) സൃഷ്ടിച്ച്‌ ദാരിക നിഗ്രഹത്തിനയച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും ബ്രാഹ്മി, വിഷ്ണുവിൽ നിന്നും വൈഷ്ണവി, മഹാദേവനിൽ നിന്നും മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രാണി, വരാഹമൂർത്തി, യമൻ, വരുണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ശക്തികൾ ചേർന്ന് [[വാരാഹി]], സുബ്രഹ്മണ്യനിൽ നിന്നും കൗമാരി എന്നിവരായിരുന്നു ആ ആറു ദേവിമാർ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

എന്നാൽ ദാരികനും ആറു മാതാക്കളും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ദാനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി രക്തത്തിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായി വന്നു. ധീരമായി പൊരുതിയെങ്കിലും ദേവിമാർക്ക് വിജയിക്കാനായില്ല. 

ദാരികന് നേർമാർഗം ഉപദേശിക്കാൻ മഹാദേവൻ നാരദരെ അയച്ചു. എന്നാൽ ദൂതനായ നാരദനെ ദാരികൻ രാജസഭയിൽ വച്ചു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. രക്ഷപ്പെട്ട
നാരദൻ ശിവപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ഇതിൽ കോപിഷ്ടനായ [[ശിവൻ]] തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് തുറക്കുകയും, തൃക്കണ്ണിലെ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ലോകമാതാവായ ആദിപരാശക്തി [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] രൂപത്തിൽ സർവായുധധാരിയായി  മനോഹരമായ കറുത്ത നിറത്തോടെയും, വലിയ തേജസോടെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. &quot;അല്ലയോ ചാമുണ്ഡി, നീ ദാരികനെ വധിച്ചു ലോകത്തിന് രക്ഷ ചെയ്യുക&quot; ശിവൻ ഭഗവതിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടെ ഭഗവതി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. &quot;ഭദ്രമായ കാലത്തെ നൽകുന്ന നീ ഭദ്രകാളി എന്ന്  അറിയപ്പെടും, വേതാളി നിനക്ക് വാഹനമാകും, എന്റെ  ഗണങ്ങൾ നിനക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കും&quot; ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.    വേതാളിയുടെ തോളിലേറി പള്ളിവാളും പിടിച്ചു ഭദ്രകാളി വേഗത്തിൽ  ദാരികാപുരിയിലെക്ക്‌ കുതിച്ചു.  ആറു മാതാക്കളും, ശിവഗണങ്ങളും ദേവിയുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാരികാപുരിയിൽ എത്തിയ ഭദ്രകാളി വിശ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ‘ദാരിക വീരാ പോരിന് വാടാ’ എന്നുള്ള  ഭദ്രകാളിയുടെ പോർവിളിയിൽ ദാരികാപുരി നടുങ്ങി. ദാരികന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിയ ഭയം ഉണ്ടായെങ്കിലും തന്റെ വിജയത്തിന് വേണ്ടി ബ്രഹ്മമന്ത്രം നിരന്തരം ചൊല്ലാൻ ഭാര്യയെ ഉപദേശിച്ച് സർവ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി അയാൾ യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആകാശ യുദ്ധം നടത്തിയിട്ടു പോലും വീരനായ ദാരികനെ വധിക്കുവാൻ ആദ്യം ഭഗവതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. മനോദരിയുടെ ബ്രഹ്മമന്ത്ര ജപത്തിന്റെ ശക്തിയാലാണ് ദാരികവധം സാധിക്കാതെ വന്നത്.

ഭദ്രകാളിക്ക് നേരിട്ട ഈ പ്രതിസന്ധി മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീ പാർവതി ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയുടെ രൂപത്തിൽ  യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[ദുർഗ്ഗാദേവി|ദുർഗ്ഗ]] ദാരികനെ വധിക്കാനുള്ള രഹസ്യമായ ബ്രഹ്മമന്ത്രം അയാളുടെ ഭാര്യ മനോദരിയിൽ നിന്നും മനസിലാക്കി അത് കാളിക്ക് ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple|title=ശാർക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട്|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

അതോടെ കാളി പൂർവാധികം ശക്തിയോടെ അടർക്കളത്തിൽ എത്തുന്നു. തുടർന്ന് കാളിയും ദാരികനുമായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദാരികന്റെ ഓരോ തുള്ളി ചോരയിൽ നിന്നും അനേകം ദാരികന്മാർ ഉണ്ടായെങ്കിലും അവരെയെല്ലാം ഭഗവതി വധിച്ചു. അവരുടെ രക്തവും മാംസവും  ഭൂതഗണങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. ഒടുവിൽ ദാരികൻ ബ്രഹ്മദണ്ഡ് കൊണ്ട് ഭഗവതിയെ അടിച്ചു. ബ്രഹ്മദണ്ഡ് ബലമായി പിടിച്ചു വാങ്ങിയ ഭദ്രകാളി അതുകൊണ്ട് ദാരികനെ പൊതിരെ തല്ലാൻ തുടങ്ങി. ദേവിയെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയ ദാരികൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി ഒളിച്ചു. എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് ദാരികനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വിശ്വരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി തന്റെ മുടിയഴിച്ചിട്ട് സൂര്യബിംബത്തെ മറച്ചു. ഇരുട്ട് പരന്നപ്പോൾ രാത്രി ആയെന്നു കരുതി പുറത്തു വന്ന ദാരികനെ തൽക്ഷണം കാളി തന്റെ പള്ളിവാൾ കൊണ്ടു വധിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt; 

ദാരികന്റെ ഒരു തുള്ളി രക്തം പോലും നിലത്തു വീഴാൻ അനുവദിക്കാതെ അയാളുടെ മാംസവും രക്തവും ദേവിയുടെ വാഹനമായ വേതാളിയും ഭൂതഗണങ്ങളും ഭക്ഷിച്ചു. ഈ സമയം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ  ആകാശത്തു നിന്നും പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി ഭഗവതിയെ സ്തുതിച്ചു. 

അങ്കക്കലി അടങ്ങാതെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ദാരികാപുരി ഇടിച്ചു തകർത്തു. തുടർന്ന് ദാരിക ശിരസ്സും കയ്യിലേന്തി ഭദ്രകാളിയും കൂട്ടരും വിജയാരവത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഈ കാഴ്ച കണ്ട ദാരിക പത്നി മനോദരി ശിവഭഗവാൻ നൽകിയ വസൂരി വിത്തുകൾ ഭദ്രകാളിയുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.&lt;ref name=&quot;padayani&quot; /&gt;

വസൂരിരോഗം ബാധിച്ച് ദേവി തളർന്നു വീണു. ശിവപുത്രനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ എത്തി ഭഗവതിയെ സുഖപ്പെടുത്തി. ദേവി ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ പേടിച്ചു വിറച്ച് ദൂരെ മാറി നിന്നിരുന്ന മനോദരിയെ കണ്ടു. 

ഉടനെ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ മനോദരിയെ പിടിച്ചു ഭദ്രകാളിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെന്നു.  ദേവി  തന്റെ  പള്ളിവാളുകൊണ്ട് അവളുടെ കണ്ണും ചെവിയും കാലുകളും ഛേദിച്ചിട്ട്  ഇപ്രകാരം അരുളിചെയ്തു.

“നീയിനി കണ്ടും കേട്ടും ഓടിയും ചെന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. നാം നിനക്ക്  “വസൂരി&quot; എന്ന് പേരിടുന്നു. ഇനിമേൽ നീയെൻ്റെ ആജ്ഞാകാരണിയായി പാർത്തുകൊൾക.” ഇപ്രകാരമാണത്രെ വസൂരിമാല എന്ന ദേവത ഉണ്ടായിത്തീർന്നത്. 

== അനുഷ്ഠാനകലകളും ആചാരങ്ങളും ==
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി അനുഷ്ഠാന കലകൾ കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
=== മുടിയേറ്റ് ===
{{main|മുടിയേറ്റ്}}
[[File:മുടിയേറ്റ്.jpg|മുടിയേറ്റ് അവതരണത്തിൽ‍ നിന്ന്|thumb|right|300px]]
യുനസ്കോയുടെ പൈതൃക കലകളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് മുടിയേറ്റ്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNESCO - Mudiyettu, ritual theatre and dance drama of Kerala |url=https://ich.unesco.org/en/RL/mudiyettu-ritual-theatre-and-dance-drama-of-kerala-00345 |access-date=2023-04-14 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; കുറുപ്പ്, മാരാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരാണ് മുടിയേറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മുടിയേറ്റ് - മധ്യകേരളത്തിലെ കാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുളള അനുഷ്ഠാനകല, കേരള ടൂറിസം |url=https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/mudiyettu-ritual-art/5 |access-date=2023-04-14 |website=Kerala Tourism |language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ===
{{main|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി}}
കാളീ-ദാരികയുദ്ധം തുടങ്ങുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് ആയ &quot;കോഴിക്കല്ലു മൂടൽ&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഭദ്രകാളി ദാരികനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയം വരിച്ചതായി വിശ്വസിക്കുന്ന രേവതിനാളിലാണ് പ്രസിദ്ധമായ &quot;രേവതി വിളക്ക്&quot; നടത്തപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://neramonline.com/%e0%b4%b0%e0%b5%87%e0%b4%b5%e0%b4%a4%e0%b4%bf-%e0%b4%b5%e0%b4%bf%e0%b4%b3%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%b5%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b4%be%e0%b4%b4%e0%b5%8d%e0%b4%9a%e0%b5%8d/|title=രേവതി വിളക്ക് വ്യാഴാഴ്ച്ച; തൊഴുതാൽ അക്ഷയ പുണ്യം|access-date=2023-04-14|date=2023-03-22|language=ml}}&lt;/ref&gt; മീനമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ കോഴിക്കല്ല് മൂടി കാളിയും ദാരികനും യുദ്ധത്തിന് സമയം കുറിച്ച്, തുടർന്നുള്ള  ഉത്രട്ടാതി നാളിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഒടുവിൽ രേവതിനാളിൽ ത്രിസന്ധ്യയോടെ പ്രതീകാത്മകമായി ദാരികന്റെ തലയറുത്ത് ലോകത്തിന് പ്രകാശം പരത്തുന്നതാണ് രേവതിവിളക്കിൻ്റെ ഐതീഹ്യം. തുടർന്ന് അശ്വതി നാളിൽ പ്രത്യേക പൂജയും കാവ് തീണ്ടലും നടക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|title=കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭരണി ഇന്ന‌് അശ്വതി കാവ‌ുതീണ്ടൽ|access-date=2023-04-16|language=ml|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416073100/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-thrissurkerala-07-04-2019/792511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നിണബലി ===
{{main|നിണബലി}}
വടക്കൻ കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്‌ നിണബലി.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-weekendspecial-20-05-2018/725897|title=നിണബലി|access-date=2023-03-04|date=20 May 2018|publisher=[[Deshabhimani]]|language=ml}}&lt;/ref&gt; [[മലയർ|മലയ]] ജനവിഭാഗം, ബാധ ഒഴിപ്പിക്കൽ ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ കലാരൂപം.&lt;ref name=&quot;Ninabali&quot; /&gt;

===കാളിദാരികൻ ===
{{main|കാളിദാരികൻ}}
ദാരികനിഗ്രഹകഥ പശ്ചാത്തലമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാന നാടകമാണ് കാളിദാരികൻ. കാളിയും ദാരികാസുരനുമായുള്ള പോർവിളിയും ഒടുവിൽ കാളി ദാരികനെ കൊല്ലുന്നതുമാണ് അരങ്ങിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, തൃശൂർ, പാലക്കാട് ജില്ലകളിൽ വേലയോടും പൂരത്തോടുമനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ അനുഷ്ഠാന നാടകം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത‌് കാട്ടകാമ്പാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂരം തൃശ്ശൂർ ചേലക്കര അന്തിമഹാകാളൻ കാവിലെ വേല എന്നിവ കാളിദാരികന് പ്രസിദ്ധമാണ്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-12-08-2018/743704|title=കാളിദാരിക വധം|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt; കാളിദാരികൻ നാടകത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗമായ കാളിയും ദാരികനും ആയുള്ള സംവാദം കാട്ടകാമ്പാലിൽ ''വായ്പ്പോര്'' എന്നും അന്തിമഹാകാളൻ കാവിൽ ''പെശക്കം'' എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=&quot;Kalidarikan&quot;/&gt;

=== പടയണി ===
{{main|പടയണി}}
[[ദാരികൻ|ദാരികനെ]] പരാശക്തിയായ [[ഭദ്രകാളി]] നിഗ്രഹിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് [[പടയണി]]. ദാരികനെ വധിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ കോപം ശമിച്ചില്ല, തുടർന്ന് ശിവൻ കോപാകുലയായ കാളിയുടെ മുന്നിൽ കുട്ടികളുടെ രൂപത്തിൽ ഗണപതിയെയും നന്ദിയെയും അയച്ചു.  കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ കാളിയുടെ മനസ്സ് മാതൃസ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഇതാണ് പടയണിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;padayani&quot;/&gt;

===വട്ടമുടി===
{{main|വട്ടമുടി (അനുഷ്ഠാന കല)}}
കേരളത്തിൽ പഴയ വള്ളുവനാട് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള കാളി-ദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ് വട്ടമുടി. പ്രധാനമായും കേരളത്തിലെ [[പറയർ|പറയ സമുദായക്കാർ]] ആചരിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനകലയാണ്‌ വട്ടമുടി.&lt;ref name=&quot;Deshabhimani&quot;&gt;{{cite news |title=നിറഞ്ഞാടും വട്ടമുടിയും തിറയും |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |work=Deshabhimani |language=ml |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327081620/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-14-12-2022/1061489 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; വട്ടമുടി അണിയുന്ന ആളിനെ ഭഗവതിയുടെ പ്രതിരൂപമായാണ് കാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TCV News |url=https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |work=tcvlive.in |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328040843/https://tcvlive.in/v/24/cultural-desk/article/954/tcv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===കളമെഴുത്തും പാട്ടും===
{{main|കളമെഴുത്തും പാട്ടും}}
ദാരികവധം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനമാണ് കളമെഴുത്തും പാട്ടും. ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപം കളം വരച്ചു ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന പാട്ടുകളോടെയാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദി കാളി ക്ഷേത്രമായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതിയെ സ്തുതിക്കുന്ന രീതിയിലും ഇത് പാടാറുണ്ട്. കാളി ദാരിക കഥ ഇതിവൃത്തമായി ഇതിൽ വരാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/religion/hinduism/epical-history-behind-kalamezhuthum-pattum-at-bhadrakali-temples-in-kerala/articleshow/73070608.cms|title=ഭദ്രകാളിക്ക് വസൂരി വന്നത് എങ്ങനെ എന്നറിയാമോ? കളമെഴുത്തും പാട്ടിനും പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെ!|access-date=2023-04-14|language=ml}}&lt;/ref&gt;

===കാളിയൂട്ട് ===
{{main|കാളിയൂട്ട്}}
കാളിയും ദാരികനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഇതിവൃത്തമാക്കി കുംഭ മാസത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വെള്ളിയാഴിച്ച നാളിൽ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് കാളിയൂട്ട്.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm|title=Spirituality enlightenes human beings and life|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ മഹാരാജാവ്]], [[കായംകുളം രാജവംശം|കായംകുളം രാജാവും]] ആയി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടും മുൻപ് ശാർക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ച് നേർച്ച ആയി നടത്താമെന്ന് ഏറ്റു പറഞ്ഞു തുടങ്ങിയതാണ് കാളിയൂട്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം.&lt;ref name=&quot;webdunia&quot;/&gt;

===കാളി തീയാട്ട്===
{{main|കാളി തീയാട്ട്}}
കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി  [[കളമെഴുത്ത്|കളത്തിനു]] മുന്നിൽ അരങ്ങേറുന്ന ഒരു അനുഷ്ടാന നൃത്തമാണ് കാളി തീയാട്ട്.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-03-06-2018/728630|title=ഭദ്രകാളിത്തീയാട്ട്|access-date=2023-04-16|language=ml}}&lt;/ref&gt; വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളായി ഒരു വേഷം തന്നെ അഭിനയിക്കുന്ന പകർന്നാട്ടം ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== നങ്ങ്യാർ കൂത്ത് ===
മാർഗ്ഗി ഉഷ തൊഴുവൻകോട് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ ദാരികവധം കഥ [[നങ്ങ്യാർ കൂത്ത്]] രൂപത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Darikarsquos-tale/article16840505.ece|title=Darika&amp;rsquo;s tale|last=Cheerath|first=Bhavani|website=www.thehindu.com|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

=== തെയ്യം ===
{{main|കുണ്ടാടി ചാമുണ്ഡി തെയ്യം}}
ദാരികനെ വധിച്ച കാളിയുടെ ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു തെയ്യമാണ് കുണ്ടോറ ചാമുണ്ഡി.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kesariweekly.com/27634/|title=കുണ്ടോറച്ചാമുണ്ഡി|access-date=2023-04-16|last=Haridas|first=Harikrishnan|date=2022-03-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; വേലന്മാർ ആണ് ഈ തെയ്യം കെട്ടുന്നത്. ഈ സമുദായക്കാർ കെട്ടിയാടിവരുന്ന കുറത്തി, പരവച്ചാമുണ്ഡി, തൊരക്കാർ, മോന്തിക്കോലം തുടങ്ങിയ തെയ്യങ്ങളിലെ ആരാധനാമൂർത്തിയും ഇതുതന്നെയാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== നാടകങ്ങൾ ==
===കാളി നാടകം===
അതിന്റെ 25-ാം വർഷത്തിൽ, കൊച്ചി ആസ്ഥാനമായുള്ള ലോകധർമ്മി തിയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പ് കാളിദാരിക യുദ്ധം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന നാടകമാണ് 'കാളി നാടകം'.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|title=The tale of Kaali who is oppressed|access-date=2023-04-16|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051240/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/01/The-tale-of-Kaali-who-is-oppressed-1500077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|title=Kaali Naadakam Review - Mahindra Excellence in Theatre Awards|access-date=2023-04-16|language=en|archive-date=2023-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416051427/https://metawards.com/blog/kaali-naadakam-review|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സജിത മഠത്തിൽ തിരക്കഥയെഴുതി മുഖ്യ വേഷം ചെയ്യുന്ന നാടകം സംവിധാനം ചെയ്യുന്നത് ചന്ദ്രദാസൻ ആണ്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; സ്ത്രീയുടെ ശക്തി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ  കാളിയുടെയും ദാരികൻ്റെയും പുരാണത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതാണ് നാടകമെന്ന് അണിയറ പ്രവർത്തകർ പറയുന്നു.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ചലച്ചിത്രങ്ങൾ ==
===ദൃഷ്ടാന്തം===
{{main|ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)}}
മുരളി നായകനായ [[ദൃഷ്ടാന്തം (ചലച്ചിത്രം)|ദൃഷ്ടാന്തം]] എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രവും കാളി-ദാരികയുദ്ധം പശ്ചാത്തലമാക്കിയ കലയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dff.gov.in|title=Indian panorama 2006 catalogue|access-date=2023-04-16|publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt; ഇതിൽ മുരളി അനുഷ്ഠാന കലാരൂപമായ തീയ്യാട്ട് കലാകാരനായി വേഷമിടുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Culture of Kerala}}
{{കേരളത്തിലെ തനതു കലകൾ}}
[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവാചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പുരാണത്തിലെ യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>f8iajp65l3e6h0051o8b7k3s74fuxg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sree1959</title>
    <ns>3</ns>
    <id>605563</id>
    <revision>
      <id>4615254</id>
      <parentid>4610466</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>53155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം</comment>
      <origin>4615254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37890" sha1="op5dv4b8afouvr7vgdjla2z8qqbfgsj" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Sree1959 | Sree1959 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 04:48, 24 സെപ്റ്റംബർ 2023 (UTC)

:നന്ദി, മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് അംഗത്വം എടുത്തു. [[ഉപയോക്താവ്: Sree1959|ശ്രീകൃഷ്ണൻ നാരായണൻ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റ്റെ സംവാദം:Sree1959|സംവാദം]]) 16:49, 17 ഒക്ടോബർ 2023 (UTC)
== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 ലേക്ക് സ്വാഗതം ==

{| style=&quot;border:4px #018543 solid; padding:1em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#000000; padding-left:2em;padding-right:2em; padding-top:1em;&quot; align=left |
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
പ്രിയ {{BASEPAGENAME}},

വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023 പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി താങ്കളെ ക്ഷണിക്കുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം ജന്മദിനാഘോഷം]] 2023 ഡിസംബർ 23 ന് തൃശ്ശൂർ സെന്റ്.തോമസ്സ് കോളേജിൽ വച്ച് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023ന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കുകയാണ്. അന്നേ ദിവസം മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെയും അനുബന്ധപദ്ധതികളുടേയും പ്രവർത്തനങ്ങളും അവലോകനവും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ സ്വതന്ത്രസോഫ്റ്റ്വയർ, മലയാളം കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്, ഓപ്പൺ ഡാറ്റ, ഓപ്പൺസ്ട്രീറ്റ്മാപ്പ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള പ്രൊജക്റ്റുകളുടെ അവതരണങ്ങളുമുണ്ടാകും.

[[File:Wiki Conference Kerala 2023 Post Card ml.png|upright|820px|center|link=[[m:WikiConference Kerala]]]]


വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങളുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനുബന്ധ സംഘടനകളുടേയും കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടേയും ഒരു കൂട്ടായ്മയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി [[m:WikiConference Kerala|വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന്റെ ഔദ്യോഗിക താൾ]] കാണുക. വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2023-ന് പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് [https://docs.google.com/forms/d/1LEY2kfPykJ_LARAM4P2nq42bhFirb6SAS75sYyMXzz0 രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]. 

ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമാവാൻ താങ്കളെ ഹാർദ്ദമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

[[:m:WikiConference Kerala/Community|സംഘാടകസമിതിക്കുവേണ്ടി]]. -- [[User:Gnoeee|&lt;span style=&quot;color:#990000&quot;&gt;❙❚❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#000&quot;&gt; ജിനോയ് &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#006699&quot;&gt;❚❙❚&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#339966&quot;&gt;❙❙&lt;/span&gt;]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 17:50, 21 ഡിസംബർ 2023 (UTC)
|}

:@[[ഉപയോക്താവ്:Gnoeee|Gnoeee]]  നന്ദി, പക്ഷെ ടിക്കറ്റ് കിട്ടാത്തത് കാരണം ഞാൻ പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കില്ല എന്നത് ഖേദപൂർവം അറിയിച്ചു കൊള്ളുന്നു. ഏതായാലും പരിപാടികൾ വിജയകരമായി തന്നെ നടക്കുവാൻ എൻ്റെ ആത്മാർത്ഥമായ അനുമോദനങ്ങൾ അറിയിച്ചു കൊള്ളുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്: Sree1959|ശ്രീകൃഷ്ണൻ നാരായണൻ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റ്റെ സംവാദം:Sree1959|സംവാദം]]) 00:58, 22 ഡിസംബർ 2023 (UTC)

== സംവാദത്താൾ ==

പ്രിയ  {{ping|Sree1959}},  താങ്കൾ  [[ഉപയോക്താവിന്റ്റെ സംവാദം:Sree1959|ഉപയോക്താവിന്റ്റെ സംവാദം താൾ]]  പ്രത്യേകമായി സൃഷ്ടിച്ചതായിക്കാണുന്നു. അതിന്റെ ആവശ്യമില്ല,  [[ഉപയോക്താവിന്റ്റെ സംവാദം:Sree1959|'''ഈ താൾ''']]  നീക്കം ചെയ്യുന്നതാണ് എന്നറിയിക്കുന്നു. ഇതേ പേജിൽത്തന്നെ തുടർന്നും ആശയവിനിമയം നടത്താവുന്നതാണ്. ക്ഷേമം ആശംസിക്കുന്നു.   [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  08:58, 22 ഡിസംബർ 2023 (UTC)

:നന്ദി, അതൊരു കൈയബദ്ധമായിരുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്: Sree1959|ശ്രീകൃഷ്ണൻ നാരായണൻ]] ([[ഉപയോക്താവിന്റ്റെ സംവാദം:Sree1959|സംവാദം]]) 17:06, 24 ഡിസംബർ 2023 (UTC)

== ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്സ് ഉപയോക്തൃ ഗ്രൂപ്പ്സാ - ങ്കേതിക കൂടിയാലോചനകൾ 2024 ==

സുഹൃത്തുക്കളേ,

വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളിൽ സംഭാവന നൽകുമ്പോൾ വിവിധ സാങ്കേതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ നേരിടുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പേഴ്‌സ് യൂസർ ഗ്രൂപ്പ്]] ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സാങ്കേതിക കൂടിയാലോചന നടത്തുന്നു. വിക്കിസമൂഹങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നന്നായി മനസിലാക്കുക, പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസിലാക്കുക, ഭാവി സാങ്കേതിക വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമാക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

താങ്കളുടെ  പൊതുവായ പ്രശ്നങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു സർവേയാണ്. ദയവായി (താങ്കളുടെ ഇഷ്ടമുള്ള ഭാഷയിൽ) സർവേ പൂരിപ്പിക്കുക. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

അവസാന തീയതി 2024 സെപ്റ്റംബർ 21 ആണ്.

പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ, ദയവായി സന്ദർശിക്കുക: https://w.wiki/AV78

മുകളിലെ ലിങ്കിൽ സർവേ മലയാളത്തിൽ വായിക്കാൻ ലഭ്യമാണ്.

ഒന്നിലധികം പ്രശ്നങ്ങളോ ആശയങ്ങളോ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ താങ്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം തവണ താങ്കൾക്ക് സർവേ പൂരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.

താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി!

സസ്നേഹം,
[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:38, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) 
ഇൻഡിക് മീഡിയവിക്കി ഡെവലപ്പർമാരുടെ പേരിൽ
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/ml&amp;oldid=27434524 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/November 2025|Wikimedians of Kerala - November 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;Updates / Discussions
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* On 22&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; November 2025, we held our user group’s monthly meeting online via Google Meet. The agenda for the meeting was shared by [[:User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] and welcomed everyone to the meeting. Fifteen members attended the meeting.
** Ranjith shared updates about the Wikidata Workshop and 13&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebration that has been happened during [[:OSMwiki:State of the Map Kerala 2025|State of the Map Kerala 2025]] event at Payyannur, Kannur.
** [[:User:Manojk|Manoj]] and Ranjith shared updates about the upcoming [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] which will be held on 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December at Kerala Institute of Local Administration (KILA), Thrissur, Kerala.
** Ranjith shared the updates on organising the [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] along with the WCK 2025.
** Ranjith shared the invitation received on organising [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop at Amal Jyothi College of Engineering Kanjirappally]].
** [[:User:Gnoeee|Jinoy]] shared the updates about the [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|Initial discussions about WikiConference India 2026]]. Inviting the community members to signup and endorse the Grant proposal. 
** Athul shared the plans about documenting [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] at Wikimedia Commons.
** Manoj shared the updates about 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; edition of Wiki Loves Birds India photography campaign in Wikimedia Commons.
** [[:User:SijiR|SijiR]] shared the idea of organising #SheSaid campaign as part of the Wiki Loves Women initiative on Malayalam Wikiquote.. ([[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/November 2025|Read more...]])
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 - 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] – A campaign on Wikimedia Commons that aims to capture and celebrate the stunning avian diversity of India. ''(12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Nov 2025 – 12&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:q:ml:Wq:SheSaid|SheSaid]] – A campaign to celebrate leading women and their voices by encouraging the creation and improvement of Wikiquote articles that feature women’s quotations in Malayalam Wikiquote. ''(1&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Sept – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Dec 2025)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi year campaign to document the Villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025 – [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|Annual General Body Meetup 2025]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Join [[:m:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|Malayalam Wikipedia 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday]] Celebration'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:41, 17 ഡിസംബർ 2025 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29733777 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/December 2025|Wikimedians of Kerala - December 2025 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* In the month of December, we did not have an online meeting as we held our AGM.
* On 5–6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 at AJCE|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Amal Jyothi College of Engineering, Kanjirappally, Kottayam.
** 52 students participated in this event and were trained on the Wikimedia ecosystem. The students presented their tools and outcomes on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], [[:User:MatthewsM2]], and [[:User:Ranjithsiji]] joined the workshop as mentors.
* On 15–16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, a [[:m:Event:Wikimedia Technical Workshop 2025 Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom|Wikimedia Technical Workshop]] was conducted at Chinmaya Vishwa Vidyapeeth - Global Campus, Piravom.
** 50 students participated in this event and received training on the Wikimedia technical ecosystem. The students worked on fixing issues and developing tools, which they presented on the last day of the event.
** [[:User:Athulvis]], [[:User:Gnoeee]], and [[:User:Ranjithsiji]] from the UG attended as mentors.
* 980 contributions were made to the [[c:Commons:Wiki Loves Museums|Wiki Loves Museums]] initiative from 20 November to 31 December 2025. 
* On 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; December 2025, [[:m:WikiConference Kerala 2025|WikiConference Kerala 2025]] was organised at the Kerala Institute of Local Administration, Thrissur.
** The [[Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|23&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Birthday Celebration]] of Malayalam Wikipedia was held during this time.
** 90+ participants attended the WCK and its sessions.
* This month, we held our [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Annual General Body Meeting (AGBM)]] at the Kerala Institute of Local Administration on 21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; December 2025. 
** Twenty-two UG members and two guests attended the meeting.
** Shared and discussed upcoming annual plans and the Wikipedia 25th Birthday celebrations.
** Discussed preparations for [[WikiConference India 2026]]. ''([[m:Event:Wikimedians of Kerala/Events/Annual General Body Meetup 2025/Report|Read the detailed report here...]])''
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:c:Commons:Quantum Century Exhibition 2025|Quantum Century Exhibition 2025]] – A campaign to document the International Year of Quantum Science &amp; Technology on Wikimedia Commons.
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Jan 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026 –  [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/2973|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 17:43, 30 ജനുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/January 2026|Wikimedians of Kerala - January 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 24&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; January 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/January 2026|January 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 12 community members participated in the discussion.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared the Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised across different districts of Kerala (Thrissur, Kannur, Kozhikode, Kollam, Wayanad, Ernakulam, Kottayam). [[User:Fotokannan|Kannan]] master shared the updates about organising the event at Kollam.
** A short update about the Wikimedia Hackathon planned at Kaprassery IHRD as part of Tarang on 7–8&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February was shared.
** Discussed about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The campaign was conducted on Wikimedia Commons and Malayalam Wikipedia.
*** The program was originally started in 2014 as 'Ende Gramam'.
** [[User:Irvin calicut|Irvin]] shared the outcomes of [[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign at Wikimedia Commons.
*** More than 6000 images have been uploaded and 9 bird walk programs have been conducted.
*** Education programs are ongoing and the campaign continues for another month.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the SheSaid campaign updates on Wikiquote. 9 contributors participated and 61 new articles were created during the timeperiod.
** Jinoy shared the status updates of [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]]
*** Athul Invited Community members interested in volunteering to [[:m:WikiConference India 2026/Initial conversations|register on the interest page]] on the WCI 2026 page.
* Discussions were also held about organising:
** Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore program
** International mother language day
** Womens month editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] – A photography campaign to collect and add high-quality, freely licensed images of educational institutions. ''(16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Sept 2025 – 31&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
** [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] – A multi-year campaign to document villages on Wikimedia Commons and Wikipedia. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Dec 2025 – 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Feb 2026)''
** [[:d:Wd:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] – Datathon on Wikidata. ''(21&lt;sup&gt;st&lt;/sup&gt; Feb 2026 – 3&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt; Mar 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3209|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 01:31, 28 ഫെബ്രുവരി 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=29828009 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/February 2026|Wikimedians of Kerala - February 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; February 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/February 2026|February 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 PM to 8:30 PM IST. The agenda for the meeting was shared by Jinoy and welcomed everyone to the meeting. 13 community members participated in the discussion.
** Shared the details about the [[:m:Wiki Loves Village|Wiki Loves Village]] campaign.
*** The program was organized to improve geographical details about villages.
*** 135 articles were written, 38 articles improved and 59 images were uploaded as part of the campaign.
** Shared the details about [[:m:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day]] program
*** A datathon was conducted from Feb 1 and it will end by March 3.
*** Tasks shared for the same was less difficult compared to the one shared last time.
** [[User:Sree1959|Sree1959]] updated on efforts to move Malayalam Wikivoyage out of the Incubator.
*** Introducing Wikivoyage day - Contributing to Malayalam Wikivoyage for atleast 1 day per month was announced.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared details about Wikipedia 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Birthday Celebrations organised in and around Kerala.
** Discussed about Women's Day campaign.
*** Planning to conduct Wiki Loves Women followed by an offline workshop program was discussed.
** Discussed about [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign.
*** Ranjithsiji shared about documentation of Theyyam which is currently in progress.
*** Planned to start [[:m:Wiki Loves Theyyam|Wiki Loves Theyyam]] campaign by mid of March.
*** Ranjithsiji and [[User:Gnoeee|Jinoy]] planning to visit Kannur during March 7-8 for documenting Theyyam.
** Discussions were also held about organizing
*** Wiki Loves Birds
*** Open Data Day
*** Wiki Loves Earth

&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:ml:WP:WHM2026|Womens Day Edit-a-athon 2026]] - 3rd March - 31 March 2026 a edit-a-thon on Malayalam Wikipedia related to creating and improving articles realted to Women health.
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] - a 2 month campaign from 17th March - 17 May 2026 photography campaign in Wikimedia commons related to Theyyam.
&lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3345|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[:m:User_talk:Adithyak1997|talk]]) and [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 09:45, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;

== [[:m:Wikimedians of Kerala/Newsletter/March 2026|Wikimedians of Kerala - March 2026 Newsletter]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; margin: 10px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small&gt;This is the Wikimedians of Kerala UG's 26&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; newsletter.&lt;/small&gt;
&lt;br&gt;
[[File:Wikimedians_of_Kerala_User_Group.svg|80px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Kerala]]&lt;/div&gt;

;User group news
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;

* On 28&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; March 2026, we held our [[:m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/March 2026|March 2026 Monthly Meetup]] from 7:30 pm to 8:30 pm IST. The agenda for the meeting was shared and everyone was welcomed. A total of 10 community members participated in the meeting and discussions.
** [[User:Gnoeee|Jinoy]] shared an update about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2026 Datathon|International Mother Language Day 2026 Datathon]] organized on the Wikidata from February 21, 2026 to March 3, 2026. A total of 31 contributors signed up for the event and contributed during the campaign period.
** [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] shared  an update about the [[:m:Wiki Loves Birds India 2025|Wiki Loves Birds India 2025]] campaign that was organized online and offline. Around 6,000 images was recieved during the campaing period and bird walks were also organized as part of the campaign.
** Ranjithsiji and [[User:Sree1959|Sreekrishnan]] shared the updates about the ongoing Malayalam Wikivoyage activities and improvements. Discussed the need for further enhancements and issues.
** [[User:SijiR|Siji]] shared the updates about the [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Womens Day 2026 Datathon|International Womens Day 2026 Datathon]] on Wikidata. A total of 21 contributors signed up during the campaign period.
** Ranjithsiji shared status updates on [[:m:WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] including the ongoing scholarship call, and encouraged everyone to apply.
** Ranjithsiji shared updates about the [[m:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] which started on March 17 and will end on May 17. Updates on [[m:Wiki Folklore Documentation|on-going documentation initatives]] as part of this campaign were also shared.
** Ranjithsiji shared the updates about the [[m:Wiki Loves Schools|Wiki Loves Schools]] hich received around 4,800 images during the campaign period.
*** [[User:Vijayanrajapuram|Vijayanrajapuram]] shared plans to create school related pages on Wikipedia and make use of the uploaded images.
* Discussions were also held about organising:
** International Women's Day Editathon
&lt;/div&gt;

;Events &amp; Activities
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-gap: 30px;&quot;&gt;
* ''Ongoing events &amp; activities by the User Group''
** [[:c:Commons:Wiki Loves Theyyam 2026|Wiki Loves Theyyam 2026]] – photo campaign on Wikimedia Commons. ''(17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Mar 2026 – 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; May 2026)''
&lt;/div&gt;

&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''Upcoming meeting: 25&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; April 2026 –  [[m:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/April 2026|Meeting page]] | [[:m:Special:RegisterForEvent/3549|Meetup Registration]]'''
&lt;hr&gt;
This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[:m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[:m:User_talk:Gnoeee|talk]]) on 13:34, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) • [[m:Wikimedians_of_Kerala/Newsletter|Contribute]] • [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter|Manage subscription]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedians_of_Kerala_newsletter&amp;oldid=30188373 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം  --&gt;</text>
      <sha1>op5dv4b8afouvr7vgdjla2z8qqbfgsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>609150</id>
    <revision>
      <id>4615329</id>
      <parentid>4136809</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11507" sha1="2m5n4hp42tjwhjs52l55shgdogi82ij" xml:space="preserve">{{Infobox beauty pageant
| caption     =
| image       =
| venue       = ജോസ് അഡോൾഫോ പിനെഡ നാഷണൽ ജിംനേഷ്യം, [[സാൻ സാൽവദോർ]], [[എൽ സാൽവദോർ]]
| date        = നവംബർ 18, 2023
| presenters  = {{Hlist|ജെന്നി മായ്|മരിയ മെനോനോസ്|[[ഒലീവിയ കൾപോ]]|കാട്രിയോണ ഗ്രേ|സൂരി ഹാൾ}}
| correspondent =
| acts        = [[ജോൺ ലെജൻഡ്]]
| broadcaster = &lt;small&gt;'''അന്താരാഷ്ട്രം''':&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{Hlist|റോക്കു|[[ടെലിമുണ്ടോ]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''ഔദ്യോഗിക ബ്രോഡ്കാസ്റ്റർ''':&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;കനാൽ 2 (സാൽവഡോറൻ ടിവി ചാനൽ)
| entrants    = 84
| placements  = 20
| debuts      = [[പാകിസ്താൻ]]
| withdrawals = {{Hlist|[[അർമേനിയ]]|[[ബെലീസ്]]|[[ഭൂട്ടാൻ]]|[[ചൈന]]|[[ഘാന]]|[[ഹെയ്റ്റി]]}|[[കിർഗ്ഗിസ്ഥാൻ]]|[[സെയ്‌ഷെൽസ്]]|[[തുർക്കി]]|[[ഉറുഗ്വേ]]}}
| returns     = {{Hlist|[[ഡെന്മാർക്ക്]]|[[ഈജിപ്റ്റ്]]|[[ഗയാന]]|[[ഹംഗറി]]|[[അയർലന്റ്]]|[[കസാഖ്സ്ഥാൻ]]|[[ലാത്വിയ]]|[[മംഗോളിയ]]|[[നോർവെ]]|[[സിംബാബ്‌വെ]]}}
| before      = [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2022|2022]]
| next        = [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2024|2024]]
| photogenic  =
| congeniality = അഥീന പെരസ്&lt;br&gt;{{ESP}}
| best national costume =
| winner      = '''[[ഷെയ്ന്നിസ് പാലാസിയോസ്]]'''&lt;br&gt;'''{{NIC}}'''
}}

'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2023''' [[മിസ് യൂണിവേഴ്സ്|മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്]] മത്സരത്തിന്റെ 72-ാമത്തെ പതിപ്പാണ്. 2023 നവംബർ 18-ന് [[എൽ സാൽവദോർ|എൽ സാൽവഡോറിലെ]] [[സാൻ സാൽവദോർ|സാൻ സാൽവഡോറിലെ]] ജിംനാസിയോ നാഷണൽ ജോസ് അഡോൾഫോ പിനെഡയിലാണ് മത്സരം അരങ്ങേറിയത്. മത്സരത്തിന്റെ അവസാനം, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ [[ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേൽ]],  [[നിക്കരാഗ്വ|നിക്കരാഗ്വയിലെ]] [[ഷെയ്ന്നിസ് പാലാസിയോസ്|ഷെയ്‌ന്നിസ് പാലാസിയോസിനെ]] മിസ്സ് യൂണിവേഴ്‌സ് 2023 ആയി കിരീടമണിയിച്ചു, ഇത് മത്സരത്തിലെ രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യ വിജയമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://flowersoriginals.com/2023/11/miss-universe-2023-is-sheynnis-palacios-from-nicaragua/|title=2023 ലെ മിസ് യൂണിവേഴ്‌സ് കിരീടം നേടി നോർത്ത് അമേരിക്കൻ വംശജ ഷെന്നിസ് പാലാസിയോസ്|publisher=flowersoriginals.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/lifestyle/news/nicaragua-wins-the-crown-at-72nd-miss-universe-1.9085772|title=ഈ വർഷത്തെ വിശ്വസുന്ദരിപ്പട്ടം നിക്കരാഗ്വയിൽ നിന്നുള്ള ഷീനിസിന്|publisher=mathrubhumi.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://malayalam.oneindia.com/women/miss-universe-2023-nicaraguas-sheynnis-palacios-has-been-announced-as-the-winner-424389.html|title=മിസ് യൂണിവേഴ്‌സ് കിരീടം നിക്കരാഗ്വേക്ക്; ഷെയ്‌നിസ് പലാഷ്യോസ് വിശ്വസുന്ദരി|publisher=malayalam.oneindia.com}}&lt;/ref&gt;

84 രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മത്സരാർത്ഥികൾ ഈ പതിപ്പിൽ മത്സരിച്ചു. മരിയ മെനൗനോസിനൊപ്പം തുടർച്ചയായി രണ്ടാം തവണയും ജീനി മായിയും [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2012]], [[ഒലീവിയ കൾപോ|ഒലീവിയ കൾപ്പോയും]] മുഖ്യ അവതാരകരായി. [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2018]] [[ക്യാട്രിയോന ഗ്രേ|ക്യാട്രിയോന ഗ്രേയും]] സൂറി ഹാളും രണ്ടാം തവണയും ബാക്ക്സ്റ്റേജ് ലേഖകരായി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://grihalakshmi.mathrubhumi.com/faces/miss-universe-contest-2023-is-embracing-the-diversity-1.9113122|title=''സ്‌കൂൾ ഫീസിനായി ബാത്ത്‌റൂമുകൾ വൃത്തിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്'' ; മിസ് യൂണിവേഴ്‌സിലെ വ്യത്യസ്തർ|publisher=grihalakshmi.mathrubhumi.com}}&lt;/ref&gt;

===പ്ലെയ്സ്മെന്റുകൾ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|-
! അന്തിമ ഫലം
! മത്സരാർത്ഥി
|-
|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ് 2023'''
|
* '''{{NIC}}''' – '''[[ഷെയ്ന്നിസ് പാലാസിയോസ്]]'''
|-
|'''1st റണ്ണർ അപ്പ്'''
|
* '''{{THA}}''' – ആന്റോണിയ പോർസിൽഡ്
|-
|'''2nd റണ്ണർ അപ്പ്'''
|
* '''{{AUS}}''' – മൊറായ വിൽസൺ
|-
|'''ടോപ്പ് 5'''
|
* '''{{COL}}''' – കമീല്ല അവെല്ല
* '''{{PUR}}''' – കാർല ഗിൽഫു
|-
|'''ടോപ്പ് 10'''
|
* '''{{Flagicon|El Salvador}} [[എൽ സാൽവദോർ]]''' – ഇസബെല്ല ഗാർസിയ-മാൻസോ
* '''{{PER}}''' – കമീല്ല സ്ക്രെബിൻസ്
* '''{{PHI}}''' – മിഷേൽ ഡീ
* '''{{ESP}}''' – അഥീന പെരസ്
* '''{{VEN}}''' – ഡയാന സിൽവ
|-
|'''ടോപ്പ് 20'''
|
* '''{{CAM}}''' – ഇസി പ്രിൻസെസ്സ്
* '''{{CHL}}''' – സെലസ്റ്റ് വീൽ
* '''{{IND}}''' – ശ്വേത ശാരദ
* '''{{JAM}}''' – ജോർദാൻ ലെവി
* '''{{Flagicon|NAM}} [[നമീബിയ]]''' – ജമീല ഉയിരാസ്
* '''{{NEP}}''' – ജെയ്ൻ ദീപിക ഗാരറ്റ്
* '''{{PAK}}''' – എറിക്ക റോബിൻ
* '''{{POR}}''' – മറീന മാഷെറ്റ
* '''{{RSA}}''' – ബ്രയോണി ഗോവിന്ദർ
* '''{{JAM}}''' – ജോർദാൻ ലെവി
* '''{{flagicon|USA}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുഎസ്എ]]''' – നോലിയ വോഗ്റ്റ്
|}

=== പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable unsortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! പ്രത്യേക പുരസ്കാരം
! മത്സരാർത്ഥി
|-
| '''മികച്ച ദേശീയ വേഷം'''
| rowspan=3|
* '''{{PHI}}''' – മിഷേൽ ഡീ
|-
|'''ഫാൻ വോട്ട് വിജയി'''
|-
|'''സ്പിരിറ്റ് ഓഫ് കാർണിവൽ അവാർഡ്'''
|-
| '''മിസ് കൺജെനിയാലിറ്റി'''
|
* '''{{ESP}}''' – അഥീന പെരസ്
|}

== വോയ്‌സ് ഫോർ ചേഞ്ച് (മാറ്റത്തിനായുള്ള ശബ്ദം) ==
പ്രധാന മത്സരത്തിന് മുന്നോടിയായി, വോയ്‌സ് ഫോർ ചേഞ്ച് മത്സരത്തിൽ മത്സരാർത്ഥികൾ മത്സരിച്ചു. മൂന്ന് മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള വീഡിയോയിൽ അവർ തങ്ങളുടെ വാദങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചു. ജ്വല്ലറി ബ്രാൻഡായ മൗവാദും കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമായ സി.ഐ ടോക്‌സും ചേർന്നുള്ള ഒരു സ്പോൺസർ ചെയ്‌ത സെഗ്‌മെന്റ് ആണിത്, മത്സരത്തിലെ വിജയികളെ ഓൺലൈൻ വോട്ടിലൂടെയും ഒരു സെലക്ഷൻ കമ്മിറ്റിയിലൂടെയും നിർണ്ണയിച്ചു. പത്ത് വെള്ളി ഫൈനലിസ്റ്റുകളെ പ്രാഥമിക മത്സരത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു, മൂന്ന് സ്വർണ്ണ ജേതാക്കളെ ഫൈനലിൽ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. മൂവർക്കും തങ്ങളുടെ വാദങ്ങൾ സഫലീകരിക്കുന്നതിന്റെ സഹായസൂചകമായി $1500 കൈമാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://malayalam.news18.com/photogallery/buzz/miss-universe-2023-is-sheynnis-palacios-from-nicaragua-ak-638804.html|title=നിക്കരാഗ്വയുടെ ഷെനീസ് പ്ലാസിയോസ് പുതിയ വിശ്വസുന്ദരി|publisher=malayalam.news18.com}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|-
! വിജയി സ്ഥാനം
! മത്സരാർത്ഥി
|-
|'''സ്വർണ്ണ ജേതാക്കൾ'''
|
* '''{{flagicon|ANG}} [[അംഗോള]]''' – അന കോയിമ്പ്ര
* '''{{PHI}}''' – മിഷേൽ ഡീ
* '''{{PUR}}''' – കാർല ഗിൽഫു
|-
|'''വെള്ളി ഫൈനലിസ്റ്റുകൾ'''
|
* '''{{BRA}}''' – മരിയ ബ്രെചനെ
* '''{{CHL}}''' – സെലസ്റ്റ് വീൽ
* '''{{flagicon|Lebanon}} [[ലെബനാൻ]]''' – മായ അബൂൽ ഹോസ്ൻ
* '''{{SIN}}''' – പ്രിയങ്ക അനൂൺസിയ
* '''{{RSA}}''' – ബ്രയോണി ഗോവിന്ദർ
* '''{{UKR}}''' – ആഞ്ജലീന ഉസനോവ
* '''{{flagicon|ZIM}} [[സിംബാബ്‌വെ]]''' – ബ്രൂക്ക് ബ്രൂക്ക്-ജാക്സൺ
|}

==അവലംബം==
{{Reflist}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [https://www.missuniverse.com/ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്]

{{മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്}}

[[Category:സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>2m5n4hp42tjwhjs52l55shgdogi82ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റാഫേൽ തട്ടിൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>611599</id>
    <revision>
      <id>4615504</id>
      <parentid>4596942</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11505" sha1="qunvqezzuyoylr8qlt7qbz55flefh5u" xml:space="preserve">{{Infobox Christian leader|type=മേജർ ആർച്ചുബിഷപ്പ്|honorific-prefix=മാർ|name=റാഫേൽ തട്ടിൽ|honorific-suffix=|title=സിറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ശ്രേഷ്ഠ വലിയ മെത്രാപ്പോലീത്ത|image=Thattill.jpg|caption=|province=|diocese=[[എറണാകുളം-അങ്കമാലി സിറോ-മലബാർ അതിരൂപത]]|see=എറണാകുളം - അങ്കമാലി|enthroned=|ended=|predecessor=[[ജോർജ് ആലഞ്ചേരി]]|ordination=21 ഡിസംബർ 1980|consecration=|rank=ബിഷപ്പ്|other_post=[[Archdiocese of Ernakulam|Metropolitan Archbishop of Ernakulam-Angamaly]]|birth_name=|birth_date={{birth date|df=yes|1956|4|21}}|birth_place=[[തൃശ്ശൂർ]], കേരളം, ഇന്ത്യ|residence=|parents=|alma_mater=[[Pontifical Oriental Institute]] (DCanL)|signature=|other=}}

[[സിറോ-മലബാർ സഭ|സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ]] നിലവിലെ ശ്രേഷ്ഠ മെത്രാപ്പോലീത്ത (മേജർ ആർച്ച് ബിഷപ്പ്) ആണ് ആവൂൻ '''മാർ റാഫേൽ തട്ടിൽ'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/01/10/syro-malabar-church-new-archbishop-mar-raphael-thattil.html|title=Mar Raphael Thattil is new Syro Malabar Church Archbishop|access-date=2024-01-10|website=Onmanorama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ccbi.in/mar-raphael-thattil-new-major-archbishop-of-syro-malabar-church/|title=Mar Raphael Thattil, New Major Archbishop of Syro Malabar Church|access-date=2024-01-10|last=ccbi|first=Editor|date=2024-01-10|website=CCBI|language=en-US|archive-date=2024-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110134443/https://ccbi.in/mar-raphael-thattil-new-major-archbishop-of-syro-malabar-church/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vaticannews.va/ml/pope/news/2024-01/syro-malabar-church-new-major-archbishop-mar-raphael-thattil.html|title=അഭിവന്ദ്യ മാർ റാഫേൽ തട്ടിൽ: സീറോ മലബാർ സഭയുടെ പുതിയ മേജർ ആർച്ചുബിഷപ്പ് - വത്തിക്കാൻ ന്യൂസ്|access-date=2024-01-10|date=2024-01-10|language=ml}}&lt;/ref&gt; 2010ൽ തൃശ്ശൂർ അതിരൂപതയുടെ സഹായമെത്രാനായി അഭിഷിക്തനായ അദ്ദേഹം 2018 മുതൽ 2024 വരെ ഷംഷാബാദ് രൂപതയുടെ ബിഷപ്പായും പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2018-01/syro-malabar-india-new-shamshabad-diocese-pope-.html|title=Syro-Malabar Catholic Church inaugurates Shamshabad Diocese|access-date=1 May 2020|website=Vatican News}}&lt;/ref&gt;

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1956 ഏപ്രിൽ 21ന് തൃശ്ശൂരിലാണ് റാഫേൽ തട്ടിൽ ജനിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bthattil.html|title=Bishop Raphael Thattil [Catholic-Hierarchy]|access-date=2024-01-10|website=www.catholic-hierarchy.org}}&lt;/ref&gt; [[സെന്റ് തോമസ് കോളേജ്, തൃശൂർ|തൃശ്ശൂർ സെന്റ് തോമസ് ഹൈസ്കൂളിൽ]] സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം 1971 ജൂലൈ 4-ന് തൃശ്ശൂർ തോപ്പിലെ സെന്റ് മേരീസ് മൈനർ സെമിനാരിയിൽ ചേർന്നു. സെന്റ് തോമസ് അപ്പോസ്തോലിക സെമിനാരിയിൽ സഭാ പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ  അദ്ദേഹം തൃശ്ശൂർ രൂപതയ്ക്കുവേണ്ടി 1980 ഡിസംബർ 21-ന് മാർ ജോസഫ് കുണ്ടുക്കുളം പിതാവിൽ നിന്ന് പൗരോഹിത്യം സ്വീകരിച്ചു.

== ജീവിതരേഖ ==
തൃശ്ശൂർ രൂപതയിലെ അരണാട്ടുകര ഇടവകയിൽ വികാരിയായും അദ്ദേഹം തൃശൂർ മൈനർ സെമിനാരിയിൽ ഫാദർ പ്രീഫെക്ട്, വൈസ് റെക്ടർ, പ്രെക്കുരേറ്റർ എന്നീ നിലകളിലും കൂനംമുച്ചി, ചേരുംകുഴി ഇടവകയിൽ ആക്ടിങ് വികാരിയായും സേവനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. റോമിലെ പൊന്തിഫിക്കൽ ഓറിയന്റൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽനിന്ന് കാനൻ നിയമത്തിൽ ഡോക്ടറേറ്റ് നേടിയ ശേഷം രൂപതാ വൈസ് ചാൻസലർ, ചാൻസലർ, സിൻചെല്ലൂസ് എന്നീ പദവികൾ അദ്ദേഹം വഹിച്ചു. റോമിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം മതബോധനപ്രസ്ഥാനത്തിൻറെ ഡയറക്ടറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. മേരി മാതാ സെമിനാരിയുടെ റെക്ടറായി 1998 മുതൽ 2007 വരെ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://marathakarachurch.com/node/471|title=Our Auxiliary Bishop Mar Raphael Thattil|access-date=2 June 2012|publisher=Marathakara Church|archive-date=2016-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807214253/http://marathakarachurch.com/node/471|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.syromalabarchurch.in/bishop.php?id=44|title=Mar Raphael Thattil|access-date=2 June 2012|publisher=Syro-Malabar Church Internet Mission|archive-date=2023-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330112902/http://www.syromalabarchurch.in/bishop.php?id=44|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 15ന് അദ്ദേഹം തൃശ്ശൂർ സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാ അതിരൂപതയുടെ സഹായ മെത്രനായി നിയമിതനായി.

2010-ൽ തൃശ്ശൂർ അതിരൂപതാ സഹായമെത്രാനായി അദ്ദേഹം നിയമിക്കപ്പെട്ടു. 2014 മുതൽ ഇന്ത്യയിൽ സിറോ മലബാർ സഭയുടെ അധികാരപരിധിക്ക് പുറത്ത് നൂറോളം മിഷൻ കേന്ദ്രങ്ങളിലായി താമസിക്കുന്ന രണ്ടു ലക്ഷത്തോളം പ്രവാസികളുടെ ചുമതലയുള്ള അപ്പസ്തോലിക് വിസിറ്റേറ്ററായി സേവനം ചെയ്തു. 2018-ലാണ് 23 സംസ്ഥാനങ്ങളും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും രണ്ട് ദ്വീപുകളുമടങ്ങുന്ന 2017-ൽ ആരംഭിച്ച ഷംഷാബാദ് രൂപതയുടെ ആദ്യ മെത്രാനാകുന്നത്.

സീറോ മലബാർ സഭയുടെ നാലാമത്തെ മേജർ ആർച്ച് ബിഷപ്പായി മാർ റാഫേൽ തട്ടിലിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 2024 ജനുവരി 10-ന് വത്തിക്കാനിലും സീറോ മലബാർ സഭയുടെ ആസ്ഥാനമായ കാക്കനാട്ടെ സെന്റ് തോമസ് മൗണ്ടിലും ഒരേ സമയമായിരുന്നു ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/bishop-raphael-thattil-appointed-as-major-arch-bishop-of-syro-malabar-church-1.9227388|title=സിറോ മലബാർ സഭയ്ക്ക് ഇനി പുതിയ നാഥൻ; മാർ റാഫേൽ തട്ടിൽ മേജർ ആർച്ച് ബിഷപ്പ്|access-date=2024-01-10|date=2024-01-10|language=en}}&lt;/ref&gt; സെന്റ് തോമസ് മൗണ്ടിൽ 2024 ജനുവരി 9-ന് നടന്ന സിനഡ് യോഗത്തിൽ രഹസ്യ ബാലറ്റിലൂടെയാണ് മേജർ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/life/religion-mar-raphel-thattil-is-the-new-major-archbishop-to-the-syro-malabar-church-mm-648912.html|title=മാർ റാഫേൽ തട്ടിൽ സിറോ മലബാർ സഭയുടെ പുതിയ മേജർ ആർച്ച് ബിഷപ്പ്|access-date=2024-01-10|date=2024-01-10|language=ml}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/01/10/shamshabad-bishop-mar-raphael-thattil-named-new-major-archbishop-of-syro-malabar-church.html|title=മാർ റാഫേൽ തട്ടിൽ സിറോ മലബാർ സഭയുടെ പുതിയ മേജർ ആർച്ച് ബിഷപ്; ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനമായി|access-date=2024-01-10|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/mar-raphael-thattil-as-the-new-major-archbishop-of-syro-malabar-242240|title=മാർ റാഫേൽ തട്ടിൽ സിറോ മലബാർ സഭാ അധ്യക്ഷൻ|access-date=2024-01-10|last=Desk|first=Web|date=2024-01-10|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kairalinewsonline.com/mar-raphel-thattil-new-major-arch-bishop-syro-malabar-church|title=സിറോ മലബാർ സഭയുടെ പുതിയ മേജർ ആർച്ച് ബിഷപ്പായി മാർ റാഫേൽ തട്ടിൽ|access-date=2024-01-10|last=Cheppallie|first=Veena Viswan|date=2024-01-10|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* [http://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2017/10/10/171010d.html വത്തിക്കാൻ ജീവചരിത്രം]
{{S-start}}
{{s-rel|ca}}
{{S-bef}}
{{s-ttl|title=Titular Bishop of Buruni|years=2010-2017}}
{{S-aft}}
{{s-break}}
{{s-new|diocese}}
{{s-ttl|title=[[Syro-Malabar Catholic Eparchy of Shamshabad|Eparch of Shamshabad]]|years=2017–present}}
{{s-inc}}
{{S-end}}
[[വർഗ്ഗം:സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കർ]]
[[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>qunvqezzuyoylr8qlt7qbz55flefh5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റോബ് ലിയർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>614127</id>
    <revision>
      <id>4615562</id>
      <parentid>4525777</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13775" sha1="8t36nltslzqn2fclxb7y5z1uzqce0n3" xml:space="preserve">{{copy edit|for=യാന്ത്രികവിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ|date=2024 ഏപ്രിൽ}}
{{PU|Rob Lear}}{{Infobox musical artist
| name            = റോബ് ലിയർ
| image           =
| caption         =
| birth_name      = റോബ് ലിയർ
| origin          = വെയിൽസ്
| birth_date      = [[മിഡ് ഗ്ലാമോർഗൻ]], വെയിൽസ്
| genre           = [[Acoustic music|അക്കോസ്റ്റിക്]], ഗായകൻ-ഗാനരചയിതാവ്, [[ഫോക്ക് റോക്ക്]], പോപ്പ്, [[കൺട്രി ഫോക്ക്]], [[ഇൻഡി റോക്ക്]], [[ആൾട്ടർനേറ്റീവ് റോക്ക്]], [[അമേരിക്കാന (സംഗീതം)|അമേരിക്കാന]], [[സിമ്രു]] -കാന
| occupation      = ഗായകൻ, ഗാനരചയിതാവ്
| years_active    = 1995–present
| instrument      = വോക്കൽസ്, ഗിറ്റാർ, കീബോർഡ്, യുകുലേലെ, മാൻഡലിൻ
| associated_acts = [[Lear (band)|Lear]]&lt;br /&gt; [[Proud Marys]]&lt;br /&gt; [[Mark Purnell]]&lt;br /&gt; [[dunkie]]&lt;br /&gt; [[Katie Waisell]]&lt;br /&gt; [[Edge of Universe]]&lt;br /&gt; [[Lua Sonique]]&lt;br /&gt;
| website         = [http://www.roblearmusic.com roblearmusic.com]
| current_members = Rob Lear&lt;br /&gt; Terry Payne&lt;br /&gt; Pete Hurley&lt;br /&gt; Liz Mullins&lt;br /&gt; Brett Green&lt;br /&gt; Tim Robinson&lt;br /&gt;
}}വെൽഷ് ഗായകനും ഒരു ഗാനരചയിതാവുമാണ് '''റോബ് ലിയർ.''' വെൽഷ് ബാൻഡുകളായ ലിയർ, പ്രൗഡ് മേരിസ് എന്നിവയുടെ പ്രധാന ഗാനരചയിതാവും പ്രധാന ഗായകനുമായാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്. 2013 ജനുവരി 27-ന് 10 അടി ഉയരമുള്ള&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.getawriggleon.com/guides/cardiff/10-feet-tall |title=10 Feet Tall : Review &amp;#124; Gallery &amp;#124; Offers &amp;#124; Phone Number &amp;#124; Wriggle - exclusive food &amp; drinks deals near you |access-date=21 August 2020 |archive-date=26 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926015140/https://www.getawriggleon.com/guides/cardiff/10-feet-tall |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കാർഡിഫിലെ വേദിയിൽ റൂ റോയലിനെ പിന്തുണച്ചുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല സോളോ പ്രകടനം നടന്നത്.

ലിവർപൂളിലെ കാവേൺ ക്ലബിലെ റെസിഡൻസി, വെംബ്ലി അരീനയിലെ പ്രകടനങ്ങൾ, ആമി വാഡ്ജ്, ഹെൻറി പ്രീസ്റ്റ്മാൻ, ബെർണാഡ് ബട്ട്‌ലർ, ഇയാൻ മക്കല്ലച്ച് എന്നിവരെ പിന്തുണയ്‌ക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടെ യുകെയിലും യൂറോപ്പിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതത്തെ കാണാൻ കഴിയും. ഒരു സമർപ്പിത സോംഗ്-സ്മിത്ത് എന്ന നിലയിൽ, കൺട്രി മ്യൂസികിൽ നിന്ന് ആർ &amp; ബിയിലേക്ക് ഗാനങ്ങൾ എഴുതാനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. യുകെ എക്സ്-ഫാക്ടർ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റ് കാറ്റി വെയ്‌സൽ, സ്പാനിഷ് ഇലക്ട്രോണിക് ഡാൻസ് മ്യൂസിക് ആർട്ടിസ്റ്റ് എഡ്ജ് ഓഫ് യൂണിവേഴ്സ്, ഇലക്ട്രോണിക് ഡാൻസ് മ്യൂസിക് ത്രയം  ലുവാ സോണിക്ക് എന്നിവർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം സഹഎഴുത്തുകാരനായിട്ടുണ്ട്.  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/music/artists/d6b4a3ec-3810-4225-9a5d-2d318a3be43c |title=Lua Sonique - BBC Music |access-date=21 August 2020 |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425132214/http://www.bbc.co.uk/music/artists/d6b4a3ec-3810-4225-9a5d-2d318a3be43c |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ആനിമേറ്റഡ് സിനിമകൾക്കായും  അതുപോലെ 2012 ലെ ടൊർണാഡോ ഇൻഡിപെൻഡൻ്റ് ഫിലിംസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ ബ്രിട്ടീഷ് മോഷൻ പിക്ചർ മ്യൂസിക്കൽ റെയിൻ: ആൻ ഒറിജിനൽ മ്യൂസിക്കൽ ('സമ്മർടൈം' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2215435/|title=Rain: An Original Musical|accessdate=15 December 2020|website=IMDb.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/prodcompany/157079/|title=Tornado Films Ltd [UK] - Production companies|website=Cineuropa.org|accessdate=15 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://film-directory.britishcouncil.org/summertime|title=British Council Film: Summertime|website=Film-directory.britishcouncil.org|accessdate=15 December 2020}}&lt;/ref&gt;എന്നിവയ്ക്കായും കൂടാതെ മാക്സിൻ ഇവാൻസ് സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തതിനും അദ്ദേഹം ഗാനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1468768/|title=Maxine Evans|website=IMDb.com|accessdate=15 December 2020}}&lt;/ref&gt;

സ്‌കോട്ട്‌ലൻഡ് പര്യടനത്തിനിടെ ലിയർ മികച്ച തത്സമയ പ്രതിനിധിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മാർക്ക് മോറിസ്, ഡോഡ്‌ജി, മിസ്റ്ററി ജെറ്റ്‌സ്, ടോം ഹിംഗ്‌ലി, സ്റ്റോറീസ്, ദി ക്രോക്കറ്റ്‌സ് ആൻഡ് തൗസൻ്റ് റീസൺസ് എന്നിവരെ പിന്തുണച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Echo review&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.walesonline.co.uk/showbiz-and-lifestyle/music-in-wales/2011/07/12/review-futuretown-rob-lear-10-feet-tall-cardiff-91466-29034213/#ixzz1RzrSKof4 | title=Rob Lear Review | work=South Wales Echo | author=Dave Owens | date=12 July 2011 | accessdate=17 September 2011}}&lt;/ref&gt;

വാൻ മോറിസൺ ബാസിസ്റ്റ് പീറ്റ് ഹർലി, ആഫ്രിക്കൻ റിഥം വിദ്യാർത്ഥി ലിസ് മുള്ളിൻസ്, കൺട്രി മ്യൂസിക് ഗിറ്റാറിസ്റ്റ് ബ്രെറ്റ് ഗ്രീൻ, ബാക്ക് ഓഫ് ബിയോണ്ട് ഡ്രമ്മർ ടിം റോബിൻസൺ, മൾട്ടി-ഇൻസ്ട്രുമെൻ്റലിസ്റ്റ് ടെറി പെയ്ൻ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ഇൻസ്ട്രുമെൻ്റലിസ്റ്റുകളെ റോബ് ലിയർ ബാൻഡ് സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു.
== ചരിത്രം ==
=== 2010–2012: സോളോ തുടക്കങ്ങളും ലിറ്റിൽ അക്രോൺസും ദ എ മില്യൺ സ്റ്റാർസും: ഒരു മിനി ആൽബം ===
2010 ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ 2011 ജൂൺ വരെ, ടൊർണാഡോ ഇൻഡിപെൻഡൻ്റ് ഫിലിംസ് ലിമിറ്റഡ് 2012-ൽ സൗത്ത് വെയിൽസ് അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർമ്മിച്ച റെയിൻ: ആൻ ഒറിജിനൽ മ്യൂസിക്കൽ&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ('സമ്മർടൈം' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) എന്ന ചിത്രത്തിനുവേണ്ടി ലിയർ എഴുതിയ നിരവധി ഗാനങ്ങൾ റെക്കോർഡുചെയ്‌തു.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; &quot;ടു സ്റ്റെപ്പുകൾ ബിഹൈൻഡ് യു&quot;, &quot;വി ആർ സോ യങ്&quot;, &quot;ദി കൾ-ഡി-സാക്ക് ടാംഗോ&quot;, &quot;ഫൈറ്റ് സീൻ തീം&quot; എന്നിവയായിരുന്നു സൗണ്ട് ട്രാക്കിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന മറ്റു ഗാനങ്ങൾ.


ഒരു ആറ് ട്രാക്ക് മിനി ആൽബം/ഇപി എ മില്യൺ സ്റ്റാർസ്  ആയിരുന്നു ലിയറിൻ്റെ ആദ്യ സോളോ റെക്കോർഡിംഗുകൾ.  അതിൻ്റെ വിജയത്തിൻ്റെ ഫലമായി ബിബിസി റേഡിയോ വെയിൽസിലെ ടൈറ്റിൽ ട്രാക്ക് വെൽഷ് സിംഗിൾ ഓഫ് ദി വീക്ക് ആയി ഇത് മാറി.&lt;ref name=&quot;BBC Radio Wales&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0149487 | title=Rob Lear Radio Interview| work=BBC Radio Wales | author=Rob Noble | date=20 September 2011 | accessdate=21 August 2020}}&lt;/ref&gt; ഗ്രെഗ് ഹാവർ നിർമ്മിച്ച റോബിൻ്റെ രണ്ടാമത്തെ സിംഗിൾ &quot;ലിറ്റിൽ അക്കോൺസ്&quot; റോയ് നോബിൾ ഷോയിൽ അവതരിപ്പിച്ചത് പോലെ ബിബിസി റേഡിയോ വെയിൽസിൽ വെൽഷ് സിംഗിൾ ഓഫ് ദി വീക്ക് ആക്കി മാറ്റി. ഈ റിലീസുകളെത്തുടർന്ന് ലിയർ തത്സമയ ലൈനപ്പിലേക്ക് ഡിജെംബെ, അക്കോഡിയൻ, ബാസ് ഗിറ്റാർ, ഗിറ്റാർ എന്നിവ ചേർത്ത സംഗീതജ്ഞരുടെ അതുല്യവും ആകർഷകവുമായ പിന്തുണയുള്ള ബാൻഡുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു.


2012 ഫെബ്രുവരിക്കും ഏപ്രിലിനും ഇടയിൽ, ഗ്രെഗ് ഹാവർ നിർമ്മിക്കുകയും മോഡേൺ വേൾഡ് സ്റ്റുഡിയോ റിലീസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്ത സ്‌പാനിഷ് ഭാഷാ ഇമോ സംഗീതജ്ഞൻ അലൻ സീഡിൻ്റെ നോ മോർ സൈലൻസ് ഇപിയ്‌ക്കായി &quot;എയർ&quot;, &quot;എവരിവൺ എവരിതിംഗ്&quot;, &quot;റിഫ്ലക്ഷൻസ് (ഫിസിക്സ്)&quot; എന്നീ ഗാനങ്ങൾ ലിയർ സഹഎഴുത്തുകാരനാകുകയും റെക്കോർഡ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

2012 മെയ് മാസത്തിൽ, ലിയർ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ടെറ്റ്ബറിയിലെ 2011 യുകെ എക്സ് ഫാക്ടർ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റ് കാറ്റി വെയ്‌സലും അവരുടെ ബാൻഡ് ദി റെഡ് വെൽവെറ്റ് ലവേഴ്‌സും ചേർന്ന് &quot;ഗീക്ക് ചിക്&quot;, &quot;സ്ട്രെയിറ്റ് അപ്പ്, സ്‌ട്രെയിറ്റ് ലേസ്&quot; എന്നീ ഗാനങ്ങൾക്ക് സഹഎഴുത്തുകാരനാകുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനങ്ങൾ അവരുടെ 2020-ലെ സോളോ ആൽബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു (ഇത് 'ഗീക്ക് ചിക്' എന്നത് 'ഗീക്ക്' എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://open.spotify.com/album/5JmoMce3o3uuwd1jR8p6V8|title=Katie Waissel|accessdate=15 December 2020|website=Open.spotify.com}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==
*[http://www.roblearmusic.com/ Official website]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://issuu.com/plugged_in_magazine/docs/plugged_in_issue_17 Interview with Plugged In Magazine Wales, pp 18–19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240204145020/https://issuu.com/plugged_in_magazine/docs/plugged_in_issue_17 |date=2024-02-04 }}
*[http://www.roblearmusic.com/discography.html Rob Lear's Discography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517043832/http://roblearmusic.com/discography.html |date=2022-05-17 }}

{{Authority control}}</text>
      <sha1>8t36nltslzqn2fclxb7y5z1uzqce0n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലില്ലി ഗ്ലാഡ്‌സ്റ്റൺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>615145</id>
    <revision>
      <id>4615577</id>
      <parentid>4569255</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16472" sha1="ediq8xks2rznumluyccvqxz3pwgi543" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ലില്ലി ഗ്ലാഡ്‌സ്റ്റൺ
| image              = Lily gladstone (cropped).jpg
| caption            = ലില്ലി ഗ്ലാഡ്‌സ്റ്റൺ, 2022
| birth_date         = {{nowrap|{{birth date and age|1986|08|02}}}}
| birth_place        = കാലിസ്പെൽ, മൊണ്ടാന, [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]
| education          = ബാച്ചിലർ ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്ട്സ്, യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മൊണ്ടാന
| occupation         = നടി
| years_active       = 2012–തുടരുന്നു
| relatives          = റെഡ് ക്രോ
| awards             = ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ്
}}
ഒരു അമേരിക്കൻ അഭിനേത്രിയാണ് '''ലില്ലി ഗ്ലാഡ്‌സ്റ്റൺ''' (ജനനം ഓഗസ്റ്റ് 2, 1986). [[മാർട്ടിൻ സ്‌കോർസേസി |മാർട്ടിൻ സ്‌കോർസേസിയുടെ]] ക്രൈം ഡ്രാമ ചിത്രമായ കില്ലേഴ്‌സ് ഓഫ് ദി ഫ്ലവർ മൂണിൽ (2023) മോളി കൈൽ എന്ന ഒസാജ് വംശജയായ തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ സ്ത്രീയെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ പ്രശസ്തിയിലേക്കുയർന്നു.  ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിലൂടെ നിരൂപക പ്രശംസയും നിരവധി അംഗീകാരങ്ങളും നേടി. മോഷൻ പിക്ചർ - ഡ്രാമ വിഭാഗത്തിലെ മികച്ച നടിക്കുള്ള ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് അവാർഡ്, മികച്ച നടിക്കുള്ള അക്കാഡമി അവാർഡിനായുള്ള നാമനിർദ്ദേശം എന്നീ അംഗീകാരങ്ങൾ നേടിയ ആദ്യത്തെ തദ്ദേശീയ അമേരിക്കക്കാരിയായി അവർ മാറി. &lt;ref name=&quot;Meyer2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/awards/story/2023-11-28/killers-of-the-flower-moon-lily-gladstone |title=Don't know Lily Gladstone? The 'Killers of the Flower Moon' star is no newcomer |last=Meyer |first=Carla |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=November 28, 2023 |access-date=November 30, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Zuckerman |first=Esther |date=January 7, 2024 |title=Lily Gladstone Becomes First Indigenous Person to Win a Golden Globe for Best Actress |url=https://www.nytimes.com/2024/01/07/movies/lily-gladstone-golden-globes.html |newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;
==ആദ്യകാലജീവിതം==
1986 ഓഗസ്റ്റ് 2-ന് മൊണ്ടാനയിലെ കാലിസ്പെൽ എന്ന പട്ടണത്തിലാണ് ലില്ലി ജനിച്ചത്. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Lily Gladstone profile |url=https://goldenglobes.com/person/lily-gladstone/ |publisher=Golden Globes |access-date=January 16, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Seth |first=Radhika |date=May 25, 2023 |title='She Survived Everything Imaginable': Lily Gladstone on the Real Story Behind 'Killers of the Flower Moon' and Working With Marty, Leo, and Bob |url=https://www.vogue.com/article/lily-gladstone-killers-of-the-flower-moon-cannes-interview |access-date=January 8, 2024 |magazine=Vogue}}&lt;/ref&gt; പിതാവ് പീഗൻ ബ്ലാക്ക്ഫീറ്റ്, നെസ് പെർസെ എന്നീ തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ വംശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളയാളും മാതാവ് യൂറോപ്യനും ആണ്. &lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bauer|first1=Jennifer K.|title=Staying true to her heritage: 'Winter in the Blood' star Lily Gladstone talks about filmmaking, bucking Hollywood stereotypes|url=http://inland360.com/more-news/2013/03/staying-true-to-her-heritage-winter-in-the-blood-star-lily-gladstone-talks-about-filmmaking-bucking-hollywood-stereotypes/|access-date=October 5, 2016|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030143123/https://inland360.com/more-news/2013/03/staying-true-to-her-heritage-winter-in-the-blood-star-lily-gladstone-talks-about-filmmaking-bucking-hollywood-stereotypes/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Abramovitch |first=Seth |date=May 16, 2023 |title=Cannes: Native Actor Lily Gladstone Almost Quit the Biz — Then Scorsese Requested a Zoom |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/native-actor-lily-gladstone-killers-of-the-flower-moon-1235483477/ |access-date=January 1, 2024 |magazine=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;

അഞ്ചാം വയസ്സിൽ റിട്ടേൺ ഓഫ് ദി ജെഡൈ എന്ന ചിത്രം കണ്ടപ്പോൾ അതിലെ  ഇവോക് എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹമാണ് ലില്ലിയെ ഒരു നടിയാകാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wippel |first=Teresa |date=October 7, 2012 |title=Arts Around Terrace: MTHS grad Lily Gladstone's acting dreams coming true |url=https://mltnews.com/arts-around-terrace-mths-grad-lily-gladstones-acting-dreams-coming-true/ |access-date=October 24, 2023 |website=MLTnews |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024013814/https://mltnews.com/arts-around-terrace-mths-grad-lily-gladstones-acting-dreams-coming-true/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Seventh Row |title=An acting masterclass with Lily Gladstone and Frank Mosley (Lockdown Film School #9) |url=https://www.youtube.com/watch?v=BvCey3RzRRk |access-date=October 24, 2023 |quote=&quot;I really wanted to grow up to be an Ewok. Loved that life. Was all about it.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=KCTS 9 |title=Lily Gladstone's Story {{!}} Native America: Northwest Stories |url=https://www.youtube.com/watch?v=dI6Ok6aUNrE |access-date=October 24, 2023 |via=YouTube |quote=&quot;I realized I couldn't actually be an Ewok unless I became an actor.&quot;}}&lt;/ref&gt; കുട്ടിക്കാലത്ത് മിസ്സൗള ചിൽഡ്രൻസ് തിയേറ്റർ ലില്ലിയുടെ പട്ടണത്തിലെത്തിയപ്പോൾ അവർ അവതരിപ്പിച്ച് സിൻഡ്രല്ല നാടകത്തിൽ സിൻഡ്രല്ലയുടെ ക്രൂരയായ അർദ്ധസഹോദരിയെ അവതരിപ്പിച്ചതാണ് ലില്ലിയുടെ അഭിനയകലയിലെ തുടക്കം.

മിഡിൽ സ്കൂൾ കാലഘട്ടത്തിൽ ലില്ലിയുടെ കുടുംബം സിയാറ്റിൽ പ്രദേശത്തേക്ക് താമസം മാറ്റി. &lt;ref name=&quot;Herald&quot;&gt;{{cite news |last=Tall |first=Jonathan |date=October 19, 2023 |title=Lily Gladstone, a Mountlake Terrace grad, stars in new Scorsese epic |url=https://www.heraldnet.com/news/lily-gladstone-a-mountlake-terrace-grad-stars-in-new-scorsese-epic/ |newspaper=[[The Everett Herald]] |accessdate=January 7, 2024}}&lt;/ref&gt; അവിടെ കലാലയ സിനിമകളിലും തീസിസുകളിലും അഭിനയിച്ച ലില്ലി സിയാറ്റിൽ പ്രദേശത്തെ യുവാക്കൾക്കായി ലാഭേച്ഛയില്ലാത്ത പ്രവർത്തിക്കുന്ന നാടക കമ്പനിയായ സ്റ്റോൺ സൂപ്പ് തിയേറ്ററിൽ ചേർന്നു. 2004-ൽ വാഷിംഗ്ടണിലെ മൗണ്ട്‌ലേക്ക് ടെറസിലെ മൗണ്ട്‌ലേക്ക് ടെറസ് ഹൈസ്‌കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2008-ൽ മൊണ്ടാന സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് അഭിനയത്തിലും/സംവിധാനത്തിലും ബാച്ചിലർ ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്‌സ് (ബിഎഫ്എ) ബിരുദവും നേറ്റീവ് അമേരിക്കൻ സ്റ്റഡീസ് മൈനറും നേടി. 2010-ൽ, ഓട്രിയിലെ നേറ്റീവ് വോയ്‌സ്, യുഎം സ്കൂൾ ഓഫ് തിയേറ്റർ ആൻഡ് ഡാൻസ്, ദി മൊണ്ടാന റിപ്പർട്ടറി തിയേറ്റർ എന്നിവയുടെ സഹനിർമ്മാണമായ ദി ഫ്രൈബ്രെഡ് ക്വീനിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.

==ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ==
ജിമ്മി പി: സൈക്കോതെറാപ്പി ഓഫ് എ പ്ലെയിൻസ് ഇന്ത്യൻ (2012) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഗ്ലാഡ്‌സ്റ്റോണിന്റെ ചലച്ചിത്ര അരങ്ങേറ്റം. 2022-ൽ മോറിസ മാൾട്ട്സ് സംവിധാനം ചെയ്ത ദി അൺനോൺ കൺട്രി എന്ന സിനിമയിൽ അഭിനയിച്ചു. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നായികാവേഷത്തിനുള്ള ഗോഥം ഇൻഡിപെൻഡന്റ് ഫിലിം അവാർഡ് ലഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Ind Spirit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.filmindependent.org/blog/film-independent-spirit-awards-nominations-announced/|title=2017 Film Independent Spirit Awards Nominations Announced!|last=Warren|first=Matt|date=November 22, 2016|publisher=[[Independent Spirit Awards]]|access-date=October 2, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gotham&quot;&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2016/film/news/gotham-awards-nominations-2016-list-nominees-1201895205/?platform=hootsuite|title=Gotham Awards Nominations 2016: 'Manchester By The Sea' Leads with Four|last=Cox|first=Gordon|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=October 20, 2016|access-date=October 2, 2020}}&lt;/ref&gt;

മാർട്ടിൻ സ്‌കോർസേസിയുടെ സംവിധാനത്തിൽ 2023 ഒക്ടോബറിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://atribecalledgeek.com/review-killers-of-the-flower-moon/ |title=Review: Native actresses shine bright in Killers of the Flower Moon |last=Jalbert |first=Jennifer |date=Oct 19, 2023 |accessdate=Jan 23, 2024 |website=A Tribe Called Geek |archive-date=2024-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124052204/https://atribecalledgeek.com/review-killers-of-the-flower-moon/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReleaseDate&quot;&gt;{{cite magazine |last=Lang |first=Brett |date=March 27, 2023 |title=Martin Scorsese's 'Killers of the Flower Moon' with Leonardo DiCaprio Gets October Release Date |url=https://variety.com/2023/film/news/killers-of-the-flower-moon-release-date-martin-scorsese-leonardo-dicaprio-1235565330/ |access-date=March 27, 2023 |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; കില്ലേഴ്‌സ് ഓഫ് ദി ഫ്ലവർ മൂൺ എന്ന ചിത്രത്തിലെ മുഖ്യകഥാപാത്രമായ മോളി കൈൽ എന്ന ഒസാജ് വംശജയായ തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ സ്ത്രീയെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ ലില്ലി ഗ്ളാഡ്സ്റ്റൺ പ്രശസ്തിയിലേക്കുയർന്നു.  ഈ ചിത്രത്തിലെ ലില്ലിയുടെ പ്രകടനത്തിന് വ്യാപകമായ നിരൂപക പ്രശംസ ലഭിക്കുകയും ഈ പ്രകടനം ചിത്രത്തിന്റെ ഹൈലൈറ്റ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Ryan |first=Jack |date=October 24, 2023 |title='Certain Women', Lily Gladstone's breakout, is the perfect 'Killers of the Flower' Moon chaser |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/lily-gladstone-certain-women |access-date=October 24, 2023 |magazine=British [[GQ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Willmore |first=Alison |date=October 20, 2023 |title=All Eyes on Lily Gladstone |url=https://www.vulture.com/article/lily-gladstone-killers-of-the-flower-moon-profile.html |access-date=October 25, 2023 |website=[[Vulture (website)|Vulture]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hutchinson |first=Chase |date=October 20, 2023 |title='Killers of the Flower Moon' Is at Its Best When Lily Gladstone Is on Screen |url=https://collider.com/killers-of-the-flower-moon-lily-gladstone/ |access-date=December 1, 2023 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spiegel |first=Josh |date=October 23, 2023 |title=Killers Of The Flower Moon Spoiler Review: One Of Martin Scorsese's Best Pictures |url=https://www.slashfilm.com/1425859/killers-of-the-flower-moon-spoiler-review/ |access-date=December 3, 2023 |website=/Film}}&lt;/ref&gt;  2024 ഫെബ്രുവരിയിൽ, കില്ലേഴ്‌സ് ഓഫ് ദി ഫ്ലവർ മൂണിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടിക്കുള്ള സ്‌ക്രീൻ ആക്ടേഴ്‌സ് ഗിൽഡ് അവാർഡ് നേടുന്ന ആദ്യത്തെ തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ അഭിനേത്രിയായി.

==വ്യക്തിജീവിതം==
എൽജിബിടിക്യു കമ്മ്യൂണിറ്റിയിലെ അംഗമായ ലില്ലി ഗ്ളാഡ്സ്റ്റൺ സ്വയം മിഡിൽ ജെൻഡർ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.&quot;&lt;ref name=&quot;AnderssonSheThey&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Andersson |first1=Eric |title=Lily Gladstone on Why She Uses She/They Pronouns: A Way of 'Decolonizing Gender for Myself' (Exclusive) |url=https://people.com/why-lily-gladstone-uses-both-she-and-they-pronouns-exclusive-8419312 |magazine=People |date=December 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StenzelSheThey&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Stenzel |first1=Wesley |title='Killers of the Flower Moon' star Lily Gladstone says using she/they pronouns is 'a way of decolonizing gender' |url=https://ew.com/lily-gladstone-she-they-pronouns-decolonizing-gender-8421144 |access-date=January 18, 2024 |magazine=Entertainment Weekly |date=January 1, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ParkelSheThey&quot;&gt;{{cite news |last1=Parkel |first1=Inga |title=Killers of the Flower Moon star embraces she/they pronouns to 'decolonise gender' |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/killers-of-the-flower-moon-lily-gladstone-pronouns-b2472275.html |access-date=18 January 2024 |newspaper=The Independent |date=January 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hale |first=Nardos |date=January 9, 2024 |title=&quot;I'm not fully this either&quot;: Lily Gladstone discusses pronoun inclusivity |url=https://www.salon.com/2024/01/09/lily-gladstone-pronouns-gender-nonbinary/ |access-date=February 26, 2024 |work=Salon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 16, 2023 |title=Pride Guide: 15 LGBTQ+ Filmmakers and Artists on the Rise in 2023 |url=https://aframe.oscars.org/news/post/pride-guide-2023-lgbtq-filmmakers-and-actors |access-date=February 26, 2024 |website=A.frame |publisher=[[Academy of Motion Pictures Arts and Sciences]]}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:1986-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>ediq8xks2rznumluyccvqxz3pwgi543</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൊഹേന കുമാരി സിംഗ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>615977</id>
    <revision>
      <id>4615432</id>
      <parentid>4076665</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7575" sha1="h9o51944uihappz55787jizzd58pn7y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Mohena Kumari Singh
| image              = Mohena singh.jpg
| caption            = Mohena Singh at the Star Parivaar Awards 2017
| birth_name         = Mohena Kumari Singh
| birth_date         = 
| birth_place        = 
| nationality        = 
| other_names        = Mohena Singh, Mo
| alma_mater         = [[University of Mumbai]]
| occupation         = Choreographer • Dancer • Youtuber • Former Actress
| years_active       = 2011–2019
| known_for          = [[Dance India Dance]]&lt;br/&gt;[[Yeh Rishta Kya Kehlata Hai]]
| relatives          = [[Martand Singh]] (grandfather)&lt;br/&gt;[[Satpal Maharaj]] (father-in-law)
| family             = 
| spouse             = {{marriage|Suyesh Rawat|2019}}
| children           = 1
| father             = [[Pushpraj Singh]]
}}
ഒരു ഇന്ത്യൻ നർത്തകിയും നൃത്തസംവിധായകയും യൂട്യൂബറും മുൻ ടെലിവിഷൻ അഭിനേത്രിയുമാണ് മോഹന കുമാരി സിംഗ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''മോഹന സിംഗ്''' .&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai's Shivangi Joshi, Mohena Singh and team turn in to fairies for a special episode |work=The Times of India |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |url=https://timesofindia.indiatimes.com/yeh-rishta-kya-kehlata-hais-shivangi-joshi-mohena-singh-and-team-turn-in-to-fairies-for-a-special-episode/photostory/65338488.cms |access-date=24 July 2022}}&lt;/ref&gt; സ്റ്റാർ പ്ലസിൻ്റെ യേ റിഷ്താ ക്യാ കെഹ്‌ലതാ ഹേയിൽ കീർത്തി ഗോയങ്ക സിംഘാനിയ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെയാണ് അവർ ശ്രദ്ധേയയായത്.
==സ്വകാര്യ ജീവിതം==
രേവ രാജകുടുംബത്തിൽപെ്ട്താണ്  മോഹന സിംഗ്. 2019 ഒക്ടോബർ 14-ന് അവർ ഉത്തരാഖണ്ഡ് കാബിനറ്റ് മന്ത്രി സത്പാൽ മഹാരാജിൻ്റെ മകനും രാഷ്ട്രീയക്കാരനും വ്യവസായിയുമായ സുയേഷ് റാവത്തിനെ &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mohena Kumari reveals what made her fall for husband Suyesh Rawat |work=Hindustan Times |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |url=https://www.hindustantimes.com/tv/mohena-kumari-reveals-what-made-her-fall-for-husband-suyesh-rawat/story-GkJe2HHst6jt1KiDFSWRjP.html |access-date=24 July 2022}}&lt;/ref&gt; വിവാഹം കഴിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/tv/mohena-kumari-singh-gets-a-royal-reception-in-rewa-after-gran-d-wedding-in-haridwar-see-pics-videos/story-nIKAkwtyHl0h8nyjo0iyjK.html |title=Mohena Kumari Singh gets a royal reception in Rewa after grand wedding in Haridwar. See pics, videos |date=13 November 2019 |website=Hindustan Times |language=en |access-date=8 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.freepressjournal.in/india/pm-modi-attends-mohena-kumari-singhs-royal-reception-in-delhi-clicks-selfies |title=PM Modi attends Mohena Kumari Singh's royal reception in Delhi, clicks selfies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/in-pictures-is-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-actress-mohena-singh-engaged |title=PM Modi attends Mohena Kumari Singh's royal reception in Delhi, clicks selfies}}&lt;/ref&gt; ദമ്പതികൾ 15 ഏപ്രിൽ 2022 ന്  ആൺകുഞ്ഞിനെ ദേതടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=120 साल बाद रीवा रियासत की किसी बेटी ने बेटे को दिया जन्म, उत्तराखंड से है ये खास कनेक्शन |work=News 18 |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |url=https://hindi.news18.com/news/uttarakhand/dehradun-satpal-maharaj-younger-son-suyash-rawat-wife-mohina-singh-gave-birth-to-a-baby-boy-nodark-4196040.html |access-date=24 July 2022 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yadav |first=Prerna |date=16 April 2022 |title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai fame Mohena Kumari blessed with baby boy {{!}} Tv News – India TV |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv/yeh-rishta-kya-kehlata-hai-mohena-kumari-blessed-with-baby-boy-suyesh-rawat-latest-celeb-news-2022-04-16-770114 |access-date=25 May 2022 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==കരിയർ==
അവർ ആദ്യമായി  ടെലിവിഷനിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത് 2012-ൽ ഡാൻസ് ഇന്ത്യ ഡാൻസിലായിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; അതിനുശേഷം അവർ സ്റ്റുഡൻ്റ് ഓഫ് ദി ഇയർ , ദേദ് ഇഷ്‌കിയ , യേ ജവാനി ഹേ ദീവാനി തുടങ്ങിയ വിവിധ പ്രോജക്ടുകളിൽ റെമോ ഡിസൂസയുടെ അസിസ്റ്റൻ്റ് കൊറിയോഗ്രാഫറായിരുന്നു. ദിൽ ദോസ്തി ഡാൻസ് (2015) എന്ന ചിത്രത്തിലെ സാറയായാണ് അവർ അഭിനയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. സെലിബ്രിറ്റി ഡാൻസ് റിയാലിറ്റി ഷോയായ ജലക് ദിഖ്‌ല ജായുടെ പല സീസണുകളിലും അവർ കൊറിയോഗ്രാഫറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [ ടഅവലംബം ആവശ്യമാണ്] പിന്നീട് യേ റിഷ്താ ക്യാ കെഹ്‌ലതാ ഹേ എന്ന സീരിയലിൽ അഭിനയിച്ച അവർ സ്റ്റാർ പ്ലസിലെ (2016) സിൽസില പ്യാർ കായിലും അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [അവലംബം ആവശ്യമാണ്] ഡാൻസ് ഇന്ത്യ ഡാൻസിൽ അവർ അഞ്ചാം സ്ഥാനത്താണ് ഫിനിഷ് ചെയ്തത്. 2 വർഷത്തിനുള്ളിൽ 2 ദശലക്ഷത്തിലധികം സബ്‌സ്‌ക്രൈബർമാരെ നേടിയ യേ റിഷ്താ ക്യാ കെഹ്‌ലതാ ഹെയ്‌ക്കൊപ്പം സഹതാരങ്ങളായ ഋഷി ദേവ്, ഗൗരവ് വാധ്വ എന്നിവരോടൊപ്പം അവർ 'റിമോരവ് വ്ലോഗ്‌സ്' എന്ന യുട്യൂബ് ചാനലിൻ്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. 2019 സെപ്റ്റംബറിൽ അവരുമായുള്ള വേർപിരിയലിനെത്തുടർന്ന് അവർ സ്വന്തമായി 'MOHENA VLOGS' എന്ന YouTube ചാനൽ ആരംഭിച്ചു. [അവലംബം ആവശ്യമാണ്]

==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
* {{IMDb name|8870318|Mohena Singh}}
==അവലംബം==</text>
      <sha1>h9o51944uihappz55787jizzd58pn7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാറ്റ്‌ലാബ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618380</id>
    <revision>
      <id>4615285</id>
      <parentid>4610943</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29895" sha1="ag7vtfn7mp7h0biyyd6xec2te7z4c5r" xml:space="preserve">{{PU|MATLAB}}
{{Infobox programming language
| name = മാറ്റ്‌ലാബ് (പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ)
| paradigm = [[Multi-paradigm programming language|multi-paradigm]]: [[Functional programming|functional]], [[Imperative programming|imperative]], [[Procedural programming|procedural]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Array programming|array]]
| family = 
| year = late 1970s
| designer = [[Cleve Moler]]
| developer = [[MathWorks]]
| latest release version = {{wikidata|property|edit|reference|P548=Q2804309|P348}}
| latest release date = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|mdy|single|P548=Q2804309|P348|P577}}}}
| latest preview version = {{wikidata|property|edit|reference|P548=Q2122918|P348}}
| latest preview date = 
| typing = [[dynamic typing|dynamic]], [[weak typing|weak]]
| scope = 
| implementations = MATLAB Software, [[GNU Octave]], [[Sysquake]]
| dialects = 
| influenced by = {{startflatlist}}
* [[APL (programming language)|APL]]
* [[EISPACK]]
* [[LINPACK]]
* [[PL/0]]
* [[Speakeasy (computational environment)|Speakeasy]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archive.computerhistory.org/resources/access/text/2013/12/102746804-05-01-acc.pdf |title=An interview with CLEVE MOLER Conducted by Thomas Haigh On 8 and 9 March, 2004 Santa Barbara, California |publisher=Computer History Museum |quote=So APL, Speakeasy, LINPACK, EISPACK, and PL0 were the predecessors to MATLAB. |access-date=December 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227140938/http://archive.computerhistory.org/resources/access/text/2013/12/102746804-05-01-acc.pdf |archive-date=December 27, 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{endflatlist}}
| influenced = {{startflatlist}}
* [[Julia (programming language)|Julia]]&lt;ref name=&quot;Julia&quot;&gt;{{cite web |url=http://julialang.org/blog/2012/02/why-we-created-julia |first1=Jeff |last1=Bezanson |first2=Stefan |last2=Karpinski |first3=Viral |last3=Shah |first4=Alan |last4=Edelman |title=Why We Created Julia  |publisher=Julia Language |date=February 14, 2012 |access-date=December 1, 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[GNU Octave|Octave]]&lt;ref name=&quot;Octave&quot;&gt;{{cite web |url=http://jbrwww.che.wisc.edu/tech-reports/twmcc-2001-03.pdf |first=John W. |last=Eaton |title=Octave: Past, Present, and Future |work=Texas-Wisconsin Modeling and Control Consortium |date=May 21, 2001 |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809034614/http://jbrwww.che.wisc.edu/tech-reports/twmcc-2001-03.pdf |archive-date=August 9, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* [[Scilab]]&lt;ref name=&quot;Scilab&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.scilab.org/scilab/history |title=History |publisher=Scilab |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201171246/http://www.scilab.org/scilab/history |archive-date=December 1, 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[INTLAB]]&lt;ref name=&quot;rump&quot;&gt;S.M. Rump: INTLAB – INTerval LABoratory. In Tibor Csendes, editor, Developments in Reliable Computing, pages 77–104. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;moore&quot;&gt;Moore, R. E., Kearfott, R. B., &amp; Cloud, M. J. (2009). Introduction to Interval Analysis. [[Society for Industrial and Applied Mathematics]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;acta&quot;&gt;Rump, S. M. (2010). Verification methods: Rigorous results using floating-point arithmetic. [[Acta Numerica]], 19, 287–449.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;har&quot;&gt;Hargreaves, G. I. (2002). Interval analysis in MATLAB. Numerical Algorithms, (2009.1).&lt;/ref&gt;
{{endflatlist}}
| operating system = 
| license = 
| file ext = .m, .p,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Protect Your Source Code|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_prog/protect-your-source-code.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007100833/https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_prog/protect-your-source-code.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .mex*,&lt;ref&gt;{{cite web|title=MEX Platform Compatibility|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_external/platform-compatibility.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2014-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311035113/https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_external/platform-compatibility.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .mat,&lt;ref&gt;{{cite web|title=MAT-File Versions|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/import_export/mat-file-versions.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2013-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111083630/https://www.mathworks.com/help/matlab/import_export/mat-file-versions.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .fig,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Save Figure to Reopen in MATLAB Later|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/creating_plots/save-figure-to-reopen-in-matlab-later.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2015-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315173439/https://www.mathworks.com/help/matlab/creating_plots/save-figure-to-reopen-in-matlab-later.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .mlx,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Live Code File Format (.mlx)|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_prog/live-script-file-format.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2016-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401051653/https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_prog/live-script-file-format.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .mlapp,&lt;ref&gt;{{cite web|title=MATLAB App Designer|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/ref/appdesigner.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2016-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427080442/https://www.mathworks.com/help/matlab/ref/appdesigner.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .mltbx,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Toolbox Distribution|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/creating-help.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2012-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918053743/https://www.mathworks.com/help/matlab/creating-help.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .mlappinstall,&lt;ref&gt;{{cite web|title=MATLAB App Installer File|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/creating_guis/what-is-an-app.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2014-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117002416/https://www.mathworks.com/help/matlab/creating_guis/what-is-an-app.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .mlpkginstall&lt;ref&gt;{{cite web|title=Support Package Installation|url=https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_external/support-package-installation.html|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006135910/https://www.mathworks.com/help/matlab/matlab_external/support-package-installation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|https://www.mathworks.com/products/matlab.html|mathworks.com}}
| wikibooks = MATLAB Programming
}}
{{Infobox software
| name = മാറ്റ്‌ലാബ് (സോഫ്റ്റ്‌വെയർ)
| logo = [[File:Matlab Logo.png|121px]]
| logo caption = എൽ ആകൃതിയിലുള്ള മെംബ്രൻ ലോഗോ&lt;ref&gt;{{cite web|title=The L-Shaped Membrane|url=http://www.mathworks.com/company/newsletters/articles/the-l-shaped-membrane.html|publisher=MathWorks|access-date=February 7, 2014|year=2003|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423053626/https://www.mathworks.com/company/newsletters/articles/the-l-shaped-membrane.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| screenshot = 
| caption = MATLAB R2015b running on Windows 10
| developer = [[MathWorks]]
| released = {{Start date and age|1984}}
| latest release version = {{wikidata|property|edit|reference|P548=Q2804309|P348}}
| latest release date = 
| latest preview version = 
| latest preview date = 
| programming language = [[C (programming language)|C]]/[[C++]], MATLAB
| operating system = [[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], and [[Linux]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mathworks.com/products/availability/index.html#ML|title=System Requirements and Platform Availability|publisher=MathWorks|access-date=August 14, 2013|archive-date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013171819/http://www.mathworks.com/products/availability/index.html#ML|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Platform Road Map for MATLAB and Simulink Product Families|url=https://de.mathworks.com/support/requirements/platform-road-map.html|access-date=2021-12-22|website=de.mathworks.com|language=en|archive-date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222111745/https://de.mathworks.com/support/requirements/platform-road-map.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| platform = [[IA-32]], [[x86-64]], [[ARM64]]
| genre = [[List of numerical-analysis software|Numerical computing]]
| license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[commercial software]]
| website = {{URL|https://www.mathworks.com/products/matlab.html|mathworks.com}}
}}
മാറ്റ്‌ലാബ് (&quot;Matrix LABoratory&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Matrices and Arrays - MATLAB &amp; Simulink |url=https://www.mathworks.com/help/matlab/learn_matlab/matrices-and-arrays.html |access-date=2022-05-21 |website=www.mathworks.com |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517182440/https://www.mathworks.com/help/matlab/learn_matlab/matrices-and-arrays.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നതിൻ്റെ ചുരുക്കെഴുത്ത്) എന്നത് മാത് വർക്സ് (MathWorks) വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഒരു പ്രൊപ്രൈറ്ററി മൾട്ടി-പാരഡൈം പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയും സംഖ്യാ കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് പരിതസ്ഥിതിയുമാണ്. മാട്രിക്സ് മാനിപ്പുലേഷൻ, ഫംഗ്‌ഷനുകളുടെയും ഡാറ്റയുടെയും പ്ലോട്ടിംഗ്, അൽഗോരിതം നടപ്പിലാക്കൽ, ഉപയോക്തൃ ഇൻ്റർഫേസുകൾ സൃഷ്ടിക്കൽ, മറ്റ് ഭാഷകളിൽ എഴുതിയ പ്രോഗ്രാമുകളുമായി ഇൻ്റർഫേസിംഗ് എന്നിവ മാറ്റ്‌ലാബ് അനുവദിക്കുന്നു.

മാറ്റ്‌ലാബ് പ്രാഥമികമായി സംഖ്യാ കമ്പ്യൂട്ടിംഗിനെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണെങ്കിലും, ഒരു ഓപ്‌ഷണൽ ടൂൾബോക്‌സ് പ്രതീകാത്മക കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് കഴിവുകളിലേക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിക്കുന്ന മ്യുപാഡ്(MuPAD) പ്രതീകാത്മക എഞ്ചിൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഒരു അധിക പാക്കേജ്, സിമുലിങ്ക്, ഡൈനാമിക്, എംബഡഡ് സിസ്റ്റങ്ങൾക്കായി ഗ്രാഫിക്കൽ മൾട്ടി-ഡൊമെയ്ൻ സിമുലേഷനും മോഡൽ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഡിസൈനും ചേർക്കുന്നു.

2020-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, മാറ്റ്‌ലാബിന് ലോകമെമ്പാടും നാല് ദശലക്ഷത്തിലധികം ഉപയോക്താക്കളുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;mathworksCompanyOverview&quot;&gt;{{cite web|title=Company Overview|url=https://uk.mathworks.com/content/dam/mathworks/handout/2020-company-factsheet-8-5x11-8282v20.pdf|author=The MathWorks|date=February 2020|access-date=2024-05-19|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719211946/https://uk.mathworks.com/content/dam/mathworks/handout/2020-company-factsheet-8-5x11-8282v20.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;അവർ എഞ്ചിനീയറിംഗ്, ശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ വിവിധ പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാണ്. 2017-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, 5000-ലധികം ആഗോള കോളേജുകളും സർവ്വകലാശാലകളും നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കും ഗവേഷണത്തിനും പിന്തുണ നൽകാൻ മാറ്റ്‌ലാബ് ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Current number of matlab users worldwide |url=https://www.mathworks.com/matlabcentral/answers/77436-current-number-of-matlab-users-worldwide |date=2017-11-09 |access-date=2023-04-26 |website=Mathworks }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== ചരിത്രം ==
===ഉത്ഭവം===
ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനും കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമറുമായ ക്ലീവ് മോളറാണ് മാറ്റ്‌ലാബ് കണ്ടുപിടിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot;&gt;{{cite journal | last1=Chonacky | first1=N. | last2=Winch | first2=D. | title=Reviews of Maple, Mathematica, and Matlab: Coming Soon to a Publication Near You | journal=Computing in Science &amp; Engineering | publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE) | volume=7 | issue=2 | year=2005 | issn=1521-9615 | doi=10.1109/mcse.2005.39 | pages=9–10| bibcode=2005CSE.....7b...9C | s2cid=29660034 }}&lt;/ref&gt;മാറ്റ്‌ലാബ് എന്ന ആശയം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ 1960കളിലെ പിഎച്ച്ഡി(PhD) തീസിസിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot; /&gt;ന്യൂ മെക്‌സിക്കോ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ ഗണിത പ്രൊഫസറായ മോളർ തൻ്റെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി മാറ്റ്‌ലാബ് വികസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot; /&gt;. മാറ്റ്‌ലാബിൻ്റെ പ്രാരംഭ ലീനിയർ ആൾജിബ്ര പ്രോഗ്രാമിംഗ് 1967-ൽ അദ്ദേഹം തൻ്റെ ഒറ്റത്തവണ തീസിസ് ഉപദേശകനായ ജോർജ്ജ് ഫോർസൈത്തിനൊപ്പം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot; /&gt; ഇതിനെ തുടർന്നാണ് 1971-ൽ രേഖീയ സമവാക്യങ്ങൾക്കായുള്ള ഫോർട്രാൻ കോഡ് വന്നത്.&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot; /&gt;

പതിപ്പ് 1.0-ന് മുമ്പ്, മാറ്റ്‌ലാബ് &quot;ഒരു പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയായിരുന്നില്ല; അതൊരു ലളിതമായ സംവേദനാത്മക മാട്രിക്സ് കാൽക്കുലേറ്ററായിരുന്നു. പ്രോഗ്രാമുകളോ ടൂൾബോക്സുകളോ ഗ്രാഫിക്സോ ഇല്ലായിരുന്നു. കൂടാതെ ഒഡിഇ(ODE)-കളും എഫ്എഫ്ടി(FFT)കളും ഇല്ല.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Brief History of MATLAB|url=https://www.mathworks.com/company/newsletters/articles/a-brief-history-of-matlab.html|access-date=2021-09-04|website=www.mathworks.com|language=en|archive-date=2019-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822225250/https://www.mathworks.com/company/newsletters/articles/a-brief-history-of-matlab.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മാറ്റ്‌ലാബിൻ്റെ ആദ്യകാല പതിപ്പ് 1970-കളുടെ അവസാനത്തിൽ പൂർത്തിയായി.&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot; /&gt;1979 ഫെബ്രുവരിയിൽ കാലിഫോർണിയയിലെ നേവൽ പോസ്റ്റ് ഗ്രാജ്വേറ്റ് സ്കൂളിൽ വെച്ചാണ് ഈ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ആദ്യമായി പൊതുജനങ്ങൾക്കായി വെളിപ്പെടുത്തിയത്.&lt;ref name=&quot;hobby&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.tomandmaria.com/Tom/Writing/MolerBio.pdf|first=Thomas|last=Haigh|title=Cleve Moler: Mathematical Software Pioneer and Creator of Matlab|publisher=IEEE Computer Society|journal=IEEE Annals of the History of Computing}}&lt;/ref&gt;മാറ്റ്‌ലാബിൻ്റെ ആദ്യകാല പതിപ്പുകൾ 71 പ്രീ-ബിൽറ്റ് ഫംഗ്ഷനുകളുള്ള ലളിതമായ മാട്രിക്സ് കാൽക്കുലേറ്ററുകളായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Moler Little pp. 1–67&quot;&gt;{{cite journal | last1=Moler | first1=Cleve | last2=Little | first2=Jack | title=A history of MATLAB | journal=Proceedings of the ACM on Programming Languages | publisher=Association for Computing Machinery (ACM) | volume=4 | issue=HOPL | date=June 12, 2020 | pages=1–67 | issn=2475-1421 | doi=10.1145/3386331| doi-access=free }}&lt;/ref&gt; അക്കാലത്ത്, മാറ്റ്‌ലാബ് സർവ്വകലാശാലകൾക്ക് സൗജന്യമായി&lt;ref name=&quot;Xue Press 2020 p. 21&quot;&gt;{{cite book | last1=Xue | first1=D. | last2=Press | first2=T.U. | title=MATLAB Programming: Mathematical Problem Solutions | publisher=De Gruyter | series=De Gruyter STEM | year=2020 | isbn=978-3-11-066370-9 | url=https://books.google.com/books?id=0Y7ZDwAAQBAJ&amp;pg=PP21 | access-date=September 16, 2020 | page=21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Press 2008 p. 6&quot;&gt;{{cite book | last=Press | first=CRC | title=Solving Applied Mathematical Problems with MATLAB | publisher=CRC Press | year=2008 | isbn=978-1-4200-8251-7 | url=https://books.google.com/books?id=V4vulPEc29kC&amp;pg=PA6 | access-date=September 16, 2020 | page=6}}&lt;/ref&gt;വിതരണം ചെയ്തിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Woodford Phillips 2011 p. 1&quot;&gt;{{cite book | last1=Woodford | first1=C. | last2=Phillips | first2=C. | title=Numerical Methods with Worked Examples: Matlab Edition | publisher=Springer Netherlands | series=SpringerLink : Bücher | year=2011 | isbn=978-94-007-1366-6 | url=https://books.google.com/books?id=L90JVxIvA0YC&amp;pg=PA1 | access-date=September 16, 2020 | page=1}}&lt;/ref&gt;മോളർ താൻ സന്ദർശിച്ച സർവ്വകലാശാലകളിൽ പകർപ്പുകൾ ഉപേക്ഷിക്കും, കൂടാതെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കാമ്പസുകളിലെ ഗണിത വകുപ്പുകളിൽ സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ശക്തമായ അനുയായികൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;Tranquillo 2011 p.&quot;&gt;{{cite book | last=Tranquillo | first=J.V. | title=MATLAB for Engineering and the Life Sciences | publisher=Morgan &amp; Claypool Publishers | series=Synthesis digital library of engineering and computer science | year=2011 | isbn=978-1-60845-710-6 | url=https://books.google.com/books?id=ofWpMryW0lgC | access-date=September 17, 2020 | page=}}&lt;/ref&gt;: 5

1980-കളിൽ, ക്ലീവ് മോളർ ജോൺ എൻ. ലിറ്റിലിനെ കണ്ടുമുട്ടി. മാറ്റ്‌ലാബ് സി-യിൽ റീപ്രോഗ്രാം ചെയ്യാനും അക്കാലത്ത് മെയിൻഫ്രെയിം കമ്പ്യൂട്ടറുകളെ മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചിരുന്ന [[IBM|ഐബിഎം]] ഡെസ്‌ക്‌ടോപ്പുകൾക്കായി മാർക്കറ്റ് ചെയ്യാനും അവർ തീരുമാനിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot; /&gt;ജോൺ ലിറ്റിലും പ്രോഗ്രാമർ സ്റ്റീവ് ബാംഗർട്ടും സി-യിൽ മാറ്റ്‌ലാബ് വീണ്ടും പ്രോഗ്രാം ചെയ്തു, മാറ്റ്‌ലാബ് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ സൃഷ്ടിച്ചു, ടൂൾബോക്സുകൾക്കുള്ള ഫീച്ചറുകൾ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;hobby&quot; /&gt;

1993 മുതൽ ഒരു ഓപ്പൺ സോഴ്സ് ബദൽ, [[GNU Octave|ഗ്നു ഒക്ടേവ്]] (മിക്കവാറും മാറ്റ്‌ലാബിന് അനുയോജ്യമാണ്), സൈലാബ് (മാറ്റ്‌ലാബിന് സമാനമായത്) എന്നിവ ലഭ്യമാണ്.

=== വാണിജ്യ വികസനം ===
1984-ൽ ലാസ് വെഗാസിൽ നടന്ന ഓട്ടോമാറ്റിക് കൺട്രോൾ കോൺഫറൻസിലാണ് മാറ്റ്‌ലാബ് ആദ്യമായി ഒരു വാണിജ്യ ഉൽപ്പന്നമായി പുറത്തിറക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;Chonacky Winch 2005 pp. 9–10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hobby&quot; /&gt;മാത് വർക്സ്, ഇങ്ക്. സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനായി സ്ഥാപിതമായതാണ്&lt;ref name=&quot;Press 2008 p. 6&quot;/&gt;കൂടാതെ മാറ്റ്‌ലാബ് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയും പുറത്തിറങ്ങി.&lt;ref name=&quot;Moler Little pp. 1–67&quot; /&gt;മസാച്യുസെറ്റ്‌സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്‌നോളജിയിൽ നിന്ന് നിക്ക് ട്രെഫെതൻ പത്ത് കോപ്പികൾ വാങ്ങിയ അടുത്ത വർഷമായിരുന്നു ആദ്യത്തെ മാറ്റ്‌ലാബ് വിൽപ്പന.&lt;ref name=&quot;hobby&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LoTurco 2020&quot;&gt;{{cite web | last=LoTurco | first=Lori | title=Accelerating the pace of engineering | website=MIT News |publisher=Massachusetts Institute of Technology | date=January 28, 2020 | url=https://news.mit.edu/2020/accelerating-pace-engineering-mathworks-fellows-0128 | access-date=September 16, 2020}}&lt;/ref&gt;

1980-കളുടെ അവസാനത്തോടെ, മാറ്റ്‌ലാബിൻ്റെ നൂറുകണക്കിന് കോപ്പികൾ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ഉപയോഗത്തിനായി സർവ്വകലാശാലകൾക്ക് വിറ്റു.&lt;ref name=&quot;hobby&quot; /&gt; പ്രത്യേക ഗണിതപരമായ ജോലികൾ ചെയ്യുന്നതിനായി വിവിധ മേഖലകളിലെ വിദഗ്ധർ സൃഷ്ടിച്ച ടൂൾബോക്സുകൾക്ക് നന്ദി പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് ഈ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ജനപ്രിയമായത്.&lt;ref name=&quot;Xue Press 2020 p. 21&quot; /&gt;പല ടൂൾബോക്സുകളും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത് സ്റ്റാൻഫോർഡ് വിദ്യാർത്ഥികൾ അക്കാദമിയിൽ മാറ്റ്‌ലാബ് ഉപയോഗിക്കുകയും പിന്നീട് സ്വകാര്യ മേഖലയിലേക്ക് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;hobby&quot; /&gt;

കാലക്രമേണ, ഡിജിറ്റൽ എക്യുപ്‌മെൻ്റ് കോർപ്പറേഷൻ, വാക്‌സ്, [[സൺ മൈക്രോസിസ്റ്റംസ്]], [[യുണിക്സ്]] പിസികൾ എന്നിവയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ആദ്യകാല [[operating system|ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങൾക്കായി]] മാറ്റ്‌ലാബ് വീണ്ടും എഴുതപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;hobby&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Moler Little pp. 1–67&quot; /&gt;പതിപ്പ് 3 1987-ൽ പുറത്തിറങ്ങി.&lt;ref name=&quot;Gatto Rizzoli 1993 pp. 85–88&quot;&gt;{{cite journal | last1=Gatto | first1=Marino | last2=Rizzoli | first2=Andrea | title=Review of MATLAB, Version 4.0 | journal=Natural Resource Modeling | publisher=Wiley | volume=7 | issue=1 | year=1993 | issn=0890-8575 | doi=10.1111/j.1939-7445.1993.tb00141.x | pages=85–88| bibcode=1993NRM.....7...85G }}&lt;/ref&gt; മാറ്റ്‌ലാബ് കംപൈലർ 1990-കളിൽ സ്റ്റീഫൻ സി. ജോൺസൺ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;Moler Little pp. 1–67&quot; /&gt;

2000-ൽ, മാത് വർക്സ്, സി-യിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ലിൻപാക്(LINPACK), ഇഐഎസ്പാക്(EISPACK) സബ്‌റൂട്ടീനുകൾക്ക് പകരമായി മാറ്റ്‌ലാബ് 6-ൽ ലീനിയർ ബീജഗണിതത്തിനായി ഫോർട്രാൻ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ലൈബ്രറി ചേർത്തു.&lt;ref name=&quot;Moler Little pp. 1–67&quot; /&gt;മാറ്റ്‌ലാബിൻ്റെ പാരലൽ കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് ടൂൾബോക്സ് 2004-ലെ സൂപ്പർകമ്പ്യൂട്ടിംഗ് കോൺഫറൻസിൽ പുറത്തിറങ്ങി, 2010-ൽ ഗ്രാഫിക്സ് പ്രോസസ്സിംഗ് യൂണിറ്റുകൾക്കുള്ള ([[GPU|ജിപയുകൾ]]) പിന്തുണ ഇതിലേക്ക് ചേർത്തു.&lt;ref name=&quot;Moler Little pp. 1–67&quot; /&gt;
===സമീപകാല ചരിത്രം===
2012-ലെ പതിപ്പ് 8-ൽ സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറിൽ ചില വലിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി.&lt;ref name=&quot;Cho Martinez 2014 p.&quot;&gt;{{cite book | last1=Cho | first1=M.J. | last2=Martinez | first2=W.L. | title=Statistics in MATLAB: A Primer | publisher=CRC Press | series=Chapman &amp; Hall/CRC Computer Science &amp; Data Analysis | year=2014 | isbn=978-1-4665-9657-3 | url=https://books.google.com/books?id=X0IqBgAAQBAJ | access-date=September 17, 2020 | page=}}&lt;/ref&gt;ഉപയോക്തൃ ഇൻ്റർഫേസ് പുനർനിർമ്മിച്ചു സിമുലിങ്കിൻ്റെ(Simulink's)പ്രവർത്തനക്ഷമത വിപുലീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Xue Chen 2013 p. 17&quot;&gt;{{cite book | last1=Xue | first1=D. | last2=Chen | first2=Y. | title=System Simulation Techniques with MATLAB and Simulink | publisher=Wiley | series=No Longer used | year=2013 | isbn=978-1-118-69437-4 | url=https://books.google.com/books?id=6d7iAAAAQBAJ&amp;pg=PT17 | access-date=October 15, 2020 | page=17}}&lt;/ref&gt;2016 ആയപ്പോഴേക്കും, മാറ്റ് ലാബ് ലൈവ് എഡിറ്റർ നോട്ട്ബുക്കും മറ്റ് സവിശേഷതകളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സാങ്കേതിക, ഉപയോക്തൃ ഇൻ്റർഫേസ് മെച്ചപ്പെടുത്തിയ പതിപ്പ് അവതരിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Moler Little pp. 1–67&quot;/&gt;
==വാക്യഘടന==
മാറ്റ് ലാബ് പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് മാറ്റ് ലാബ്  ആപ്ലിക്കേഷൻ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മാറ്റ് ലാബ് ആപ്ലിക്കേഷൻ &quot;കമാൻഡ് വിൻഡോ&quot; ഒരു ഇൻ്ററാക്ടീവ് മാത്തമാറ്റിക്കൽ ഷെല്ലായി ഉപയോഗിക്കുന്നു അല്ലെങ്കിൽ മാറ്റ് ലാബ് കോഡ് അടങ്ങുന്ന ടെക്സ്റ്റ് ഫയലുകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mathworks.com/help/matlab/index.html|title=MATLAB Documentation|publisher=MathWorks|access-date=August 14, 2013|archive-date=2024-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619172747/https://www.mathworks.com/help/matlab/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== &quot;ഹലോ, വേൾഡ്!&quot; ഉദാഹരണം ===
&quot;ഹലോ, വേൾഡ്!&quot; എന്നതിൻ്റെ ഒരു ഉദാഹരണം. മാറ്റ് ലാബിൽ ചെയ്തിരിക്കുന്ന പ്രോഗ്രാം താഴെകൊടുക്കുന്നു.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;matlab&quot;&gt;
disp('Hello, world!')
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==അവലംബം==</text>
      <sha1>ag7vtfn7mp7h0biyyd6xec2te7z4c5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മലേഷ്യ രാമകൃഷ്ണപിള്ള</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647821</id>
    <revision>
      <id>4615206</id>
      <parentid>4396419</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3883" sha1="4qvpfwzzpav44ewxiqgmxkvktflm3b2" xml:space="preserve">{{prettyurl|malaysia ramakrishna pillai}}
മലയാള കവിയും പരിഭാഷകനും സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയുമായിരുന്നു '''മലേഷ്യ രാമകൃഷ്ണപിള്ള'''(15 ഫെബ്രുവരി 1910 -8 ഏപ്രിൽ 1990).  [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിൽ]] [[ഐ.എൻ.എ]] യുടെ സിവിൽ സംഘടനയായ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ലീഗിന്റെ ജില്ലാ കമ്മിറ്റി ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;https://limaworldlibrary.com/?p=15598{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
[[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിലെ]] [[തലവടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തലവടിയിൽ]] ജനിച്ചു.  മുട്ടശ്ശേരി കേശവപിള്ളയും അറയ്ക്കൽ മഠത്തിൽ കുഞ്ഞിക്കുട്ടിയമ്മയുമായിരുന്നു മാതാപിതാക്കൾ. ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം കഴിഞ്ഞ് 1928 ൽ മലേഷ്യയ്ക്കു ജോലി അന്വേഷിച്ച് കപ്പൽ കയറി. അവിടെ ഹോസ്പിറ്റൽ അസിസ്റ്റന്റ് പരീക്ഷ ജയിച്ച് ജോലിക്ക് ചേർന്നു. മലേഷ്യയിലുള്ള കാലത്ത് [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്|സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസിന്റെ]] സേനയിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. കുട്ടിക്കാലത്തേ സാഹിത്യ തത്പരനായിരുന്ന പിള്ള മലേഷ്യയിൽ വച്ച് ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിൽ ആകൃഷ്ടനാവുകയും സാഹിത്യ രചനകളിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇരുനൂറിൽപ്പരം ഭാവഗീതങ്ങൾ ഇംഗ്ലീഷിൽ നിന്ന് മലയാളത്തിലേക്ക് തർജമ ചെയ്തു. [[രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ|ടാഗോറിന്റെ]] ചിത്ര, ഇന്ദുലേഖ ഇവയുടെ പരിഭാഷയും [[കാളിദാസൻ|കാളിദാസന്റെ]] [[വിക്രമോർവശീയം|വിക്രമോർവശീയവും]] പരിഭാഷപ്പെടുത്തി. 

1968 ൽ നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി, സാഹിത്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.  മലയായിലെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കി ഒരു നോവലും എഴുതി.

==കൃതികൾ==
* “നർത്തകിയും ഗായികയും ” 
* “ചിത്ര”
* “ലീലാശുകം “
* “കൊയ്ത്തുകാരൻ ”
* “മുകുളാമോദം”
* “ചന്ദ്രലേഖ ”
==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

[[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വിവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:1910-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 15-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 8-ന് മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1990-ൽ മരിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>4qvpfwzzpav44ewxiqgmxkvktflm3b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സെന്റ്. തോമസ് പള്ളി, തുമ്പോളി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653497</id>
    <revision>
      <id>4615580</id>
      <parentid>4558587</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ty Jn M.</username>
        <id>168790</id>
      </contributor>
      <comment>ഉള്ളടക്കം ചേർത്ത് മെച്ചപ്പെടുത്തി</comment>
      <origin>4615580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56365" sha1="44yssoz8bbk44tts3810xf9h6lt6pxn" xml:space="preserve">{{unreferenced|date=2025 മേയ്}}
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ‘സാങ്ച്വറി ഓഫ് ഫാത്തിമ' യെന്നും, തെക്കൻ കേരളത്തിന്റെ ‘വേളാങ്കണ്ണി' യെന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ അമ്പലപ്പുഴ താലൂക്കിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാന തീരദേശ പട്ടണത്തിലെ പ്രമുഖ മരിയൻ തീർത്ഥാടന ദേവാലയമാണ് തുമ്പോളിപ്പള്ളി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന സെന്റ്. തോമസ് പള്ളി, തുമ്പോളി. വിശുദ്ധ തോമാസ്ലിഹായുടെ  നാമദേയത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ദേവാലയം ദൈവമാതാവായ പരിശുദ്ധ [[മറിയം|അമലോത്ഭവ]] മാതാവും അവിടുത്തെ തിരുനാളുമാണ് തുമ്പോളിയെ പ്രശസ്തമാക്കിയത്. ഈ ദേവാലയം [[ആലപ്പുഴ രൂപത]]യുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. 05 നൂറ്റാണ്ടിലേറെ പഴക്കവും വിശ്വാസപരമ്പര്യവുമുള്ള ഒരു [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രൈസ്തവ]] [[തീർത്ഥാടനം|തീർത്ഥാടന]] കേന്ദ്രവുമാണ് [[തുമ്പോളി]]. AD 06 നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഏതാനും മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ തുമ്പോളിയിലേക്ക് കുടിയേറി താമസിക്കുകയും ഇവിടെ ആദ്യം ഓലമെയ്ച്ചുള്ള ചെറിയ പള്ളി സ്ഥാപിച്ചു. പിന്നീട് AD 1600 ലാണ് കല്ലും,തടിയുമുപയോഗിച്ച് തുമ്പോളിയിൽ പള്ളി സ്റ്റാപിക്കപ്പെടുന്നത്. രൂപതയിലെ രണ്ടാമത്തെ പ്രധാന ദേവാലയമായ ഈ പള്ളിയെ അതിന്റെ കാലപഴക്കവും, പാരമ്പര്യവും ചരിത്ര പ്രാധാന്യം എന്നിവ കൂടാതെ മറ്റു പ്രേത്യകതകൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ‘മൈനർ ബസിലിക്ക' തീർത്ഥാടന ദേവാലയ  പദവിയിൽ പരിഗണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ദേവാലയം കൂടിയാണിത്. കേരളത്തിലെയും , ആലപ്പുഴ രൂപതയിലെയും പ്രധാന അതിപുരാത ദേവാലയവും വലിയ ഇടവകകളിൽ ഒന്നുമാണിത്. [[കേരളം|കേരളസംസ്ഥാന]] സർക്കാരിന്റെ തീർത്ഥാടന ടൂറിസത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട പള്ളിയാണ് [[തുമ്പോളി സെന്റ്. തോമസ് പിൽഗ്രിമേജ് ഷ്രൈൻ ചർച്ച്]]. പരിശുദ്ധ [[മറിയം|അമലോത്ഭവ]] ([[തുമ്പോളി മാതാവ്]]) മാതാവിന്റെ തിരുനാളായ തുമ്പോളിപ്പെരുന്നാൾ വളരെ ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുനാൾ എല്ലാ വർഷവും നവംബർ 27 മുതൽ ഡിസംബർ 15 വരെയാണ് സാഘോഷം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്. നാനാ-ജാതിമതസ്ഥർ ഇവിടെ തീർത്ഥാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. 2030 ലെ വർഷത്തിൽ തുമ്പോളിയിലെ നിലവിലെ പള്ളി പൂർത്തിക്കരിച്ചിട്ട് - 300 മത്തെ വാർഷികവും കൂടാതെ പള്ളി സ്റ്റാപിക്കപ്പെട്ടിട്ട് - 430 വർഷം കൂടി ആകുന്ന ജൂബിലി ആഘോഷമാണ് വരാൻ പോകുന്നത്. AD 6 നൂറ്റാണ്ടിലെ ആദ്യത്തെ ഓലമെയ്ച്ചുള്ള  ‘‘തോമപ്പള്ളിയും'', AD 820 ലെ ‘‘മുത്തപ്പൻ കുരിശ്'' വെച്ച് കണക്കനുസരിച് നോക്കുമ്പോൾ തുമ്പോളിയുടെ പാരമ്പര്യവും, കാലപഴക്കമെന്ന് പറയുന്നത് 1200 വർഷത്തിന് മേലെയാണ്. 1599 ലാണ് തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ തിരുനാളായ തുമ്പോളിപ്പെരുന്നാൾ ഔദ്യോദികമായി ആരംഭിച്ചത്.

==തുമ്പോളിപള്ളി ചരിത്രം==
എ.ഡി. ആറാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ തുമ്പോളിയിൽ ഏതാനും മാർതോമ ക്രിസ്ത്യാനികൾ കുടിയേറി സ്ഥിരതാമസമാക്കി, അങ്ങനെ ക്രിസ്ത്യൻ പാരമ്പര്യം തുമ്പോളിയിൽ ‘തോമാ പള്ളി'  എന്ന പേരിൽ ഒരു ചെറിയ പള്ളി ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. എ.ഡി. 820-ൽ സിറിയയിലെ ബിഷപ്പുമാരായ [[മാർ സപോറും]], [[മാർ പ്രോത്തും]] മനക്കോടത്ത് നിന്ന് [[കൊല്ലം|കൊല്ലത്തേക്കുള്ള]] യാത്രാമധ്യേ തുമ്പോളി സന്ദർശിച്ചു, അവിടെ ഒരു കുരിശ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, പിന്നീട് പ്രസ്തുത കുരിശ് ‘മുത്തപ്പൻ കുരിശ്' എന്നറിയപ്പെട്ടു. എ.ഡി. 1600-കളിൽ കല്ലും മരവും ഉപയോഗിച്ച് തുമ്പോളി പള്ളി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. തുടക്കത്തിൽ ഇത് ഒരു ചെറിയ പള്ളിയായിരുന്നു,  ആദ്യത്തെ പള്ളി ഓല മേച്ചിൽപ്പുറങ്ങളുള്ള ഒരു ചെറിയ പള്ളിയായിരുന്നു. 1500 നും 1700 നും ഇടയിൽ വലിയ ദേവാലയം പണിയുവാൻ പലതവണ ശ്രെമിച്ചിരുന്നു അവയെല്ലാം അന്നത്തെ കാലത്തെ യുദ്ധത്തിലും, അക്രമങ്ങളിലും, തീപ്പിടുത്തതിലുമെല്ലാം നശിക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ 1600 ൽ പുതിയൊരു വലിയ ദേവാലയം പണിയുവാനായി തീരുമാനിക്കുകയും, കൊച്ചി രാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ തുമ്പോളിയിൽ പള്ളി നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. ദേവാലയത്തിന്റെ നിർമ്മാണവേളയിൽ കൊച്ചി രാജാവ് ഇവിടെക്ക് എഴുന്നള്ളി വരുകയും ദേവാലയ നിർമ്മാണത്തിന്റെ പണി എവിടെവരെയായി എന്ന് മനസിലാക്കുകയും അതിൽ അദ്ദേഹം തന്റെയൊരു കൈയൊപ്പ് പോലെ അതിൽ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു. കൂടാതെ അദ്ദേഹം തുമ്പോളി മാതാവിന് വിലമതിക്കനാവത്തെ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു തിരിച്ചു പോയി. പിന്നീട് ചില കാരണങ്ങളാൽ പള്ളി നിർമ്മാണത്തിന്റെ വേഗത കുറഞ്ഞു. അങ്ങനെ 1624 ൽ പള്ളിയുടെ നിർമ്മാണം വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു അതിനിടയിൽ ഒരിക്കൽ ദേവാലയത്തിന്റെ നിർമ്മാണം നടക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ രണ്ട് കള്ളന്മാർ പാതിരാത്രി മാതാവിൻറെ തിരുസരൂപത്തെയും ആഭരണങ്ങളെയും മോഷ്ടിക്കുവാൻ ശ്രമിച്ചു അങ്ങനെ മാതാവിന്റെ രൂപവും എടുത്തുകൊണ്ട് അവർ പള്ളിയുടെ മുൻവശത്ത് ആനവാതിക്കൽ വരെ എത്തിയപ്പോൾ മാതാവിന്റെ രൂപത്തിന് ഭാരം കൂടുകയും അങ്ങനെ അവർ ക്ഷീണിച്ചു രൂപം അവിടെ താഴെ നിലത്ത് വെയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പിന്നീട് മാതാവിന്റെ  രൂപത്തിനെ അവർക്ക്  ഒരടി പോലും ഉയർത്തുവാനോ, അനക്കുവാൻ പോലും സാധിച്ചില്ല അങ്ങനെ ദേഷ്യം തോന്നിയ  കള്ളന്മാരിൽ ഒരാൾ മാതാവിൻറെ വലത്തേ കവിളിൽ ഒരു നുള്ള് കൊടുത്തു അപ്പോൾ പള്ളിമണികൾ തനിയെ മുഴങ്ങുകയും, അവിടെ ഇനി നിന്നാൽ പന്തികേട് ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവർ ഓടി മറയുവാൻ നോക്കി എന്നാൽ ഒരു മായയിൽ അകപ്പെട്ടപോലെ അവർ പള്ളിക്ക് ചുറ്റും പലതവണ വട്ടം കറങ്ങി ഓടികൊണ്ടിരുന്നു. അങ്ങനെ നാട്ടുകാർ ഓടിക്കൂടുകയും ചെയ്തു, അവസാനം കള്ളന്മാർ  അവിടെ നിന്ന് പോയി. എന്നാൽ അന്ന് നുള്ളു കൊടുത്തു ഉണ്ടായ മുറിപാട് പോലൊരു ഇളം ചുവപ്പ് നിറത്തിൽ  ഇന്നും മാതാവിന്റെ കവിളിൽ കാണുവാൻ സാധിക്കും ഇത് ഒരു ഐതിഹ്യമായി ഇന്നും പറയപ്പെടുന്നു. 1680-ൽ തുമ്പോളിപ്പള്ളിക്ക് അവസാനമായി അഗ്നിബാധയുണ്ടായി. പള്ളിയിൽ കത്തിച്ചു വെച്ചിരുന്ന കെടാവിളക്ക് മറിഞ്ഞു പള്ളിക്ക് തീ പിടിക്കുകയും കത്തി നശിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപം തീനാളം ഏൽക്കാതെ കൂടുതൽ ശോഭയോടെ സുരക്ഷിതമായി ഇരിക്കുന്നതാണ് ജനങ്ങൾ കണ്ടത്. ഇത് വലിയൊരു അത്ഭുതമായാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. എന്നാൽ പള്ളിയെയും മാതാവിനെയും സംബന്ധിക്കുന്ന നിരവധി ചരിത്രരേഖകൾ കത്തിനശിച്ചു പോയി. അങ്ങനെ പിന്നീട് 1700 ൽ പള്ളിയുടെ നിർമ്മാണം കൂടുതൽ വേഗത്തിലാവുകയും ചെയ്തു. അവസാനമായി 1730 ൽ ഇന്ന് കാണുന്ന ദേവാലയത്തിന്റെ നിർമ്മാണം  പൂർത്തീകരിക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് പള്ളിയുടെ നിർമ്മാണ കാലഘട്ടത്തിൽ കുമ്മായം, വരാൽപശ, ചുണ്ണാമ്പ് എന്നിവക്കൊണ്ട് സുർക്കി മിശ്രിതത്തിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ആകർഷകമായ കൊത്തുപണികളാലും വാസ്തുവിദ്യയിലും വളരെ മനോഹരമായി പണി കഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതാണ് തുമ്പോളി പള്ളിയും അതിന്റെ ഉൾവശവും. ചമ്പക്കുളത്തെ ആശാരിക്കായിരുന്നു നിർമ്മാണ ചുമതല. പ്രേത്യേകിച്ചു  പ്രധാന അൾത്താര (മദ്ബ്ഹാ) ഇല ചാറുകളുടെയും പഴ ചാറുകളുടെയും പ്രേത്യേക ഛായകൂട്ടിൽ  5 വർണ്ണങ്ങളാണ് ഇവിടെ  ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. മാത്രവുമല്ല വെറും കൈകൾക്കൊണ്ട് കൊത്തിയെടുത്ത അൾത്താര നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ഒറ്റ തടിയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ്. പ്രധാന അൾത്താര കൂടാതെ 6 ചെറിയ ഉപ അൾത്താരകളും ഇവിടെയുണ്ട്.  ക്രൂശിതനായ യേശു ക്രിസ്തുവിന്റെ ജീവൻ തുടിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള ക്രൂശിത രൂപം വളരെ വലുതും മനോഹരവുമാണ്. ഇൻഡോ -പോർച്ചുഗീസ് ബറോഖ്  ശൈലിയിൽ 17 -നൂറ്റാണ്ടിൽ  കേരളത്തിൽ  നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ദേവാലയങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. തുമ്പോളി പള്ളിയോളം ചരിത്രവും,പഴക്കവുമുണ്ട് കടപ്പുറത്തെ സെന്റ്. ആന്റണിസിന്റെ  കുരിശ്ശടിക്ക്. ഈ അടുത്ത കാലത്താണ് കുരിശ്ശടി പുനർനവികരിച്ചത്. അതുപോലെ പള്ളിയുടെ മുമ്പിലെ വട്ടകല്ല് മറ്റു ദേവാലയങ്ങളിലെ വട്ടകല്ലിനെക്കാൾ വലുതും എന്നാൽ ഇന്ന് ഇത്തരത്തിലുള്ള വട്ടക്കല്ലുകൾ നമുക്ക് കാണാൻ കഴിയുന്നത് വളരെ അപൂർവ്വവുമാണ്. പള്ളിയുടെ മുഖവാരം വളരെ മനോഹരമാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് കൂടാതെ ആകർഷണവും തോന്നിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിലാണ്. പുനർനവീകരണ സമയത്ത് പള്ളിയുടെ ഉൾവശം, മുഖവാരം ഉൾപ്പെടെ റീ-പ്ലാസ്റ്റ് ചെയ്തിട്ടുള്ളതാണ്. പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ സംരക്ഷണവുമുണ്ട് പള്ളിക്ക്. ഒരിക്കൽ തുമ്പോളിപ്പള്ളിയിലെ മേട നിർമ്മാണത്തിന് കുറച്ചു വലിയ കല്ലുകൾ ആവിശ്യമായി വന്നു. ആ ഒരു വേളയിൽ ആലപ്പുഴ ലൈറ്റ് ഹൗസ്ന്റെ പണി  നടക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഇത് അറിഞ്ഞു തുമ്പോളിയിലെ കുറച്ചു ജനങ്ങൾ കല്ലുകൾ കുറച്ചു നൽകി സഹായിക്കണമെന്നുള്ള കാര്യം ലൈറ്റ് ഹൗസിന്റെ ശിൽപ്പിയായ ഹുക്രഫോർഡ്‌സിനോട് അവതരിപ്പിച്ചു.    എന്നാൽ അയാൾ കല്ലുകൾ തരാൻ സാധിക്കില്ലെന്നും അഥവാ അത് നൽകിയാൽ തന്നെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ഇത് ഇവിടെ നിന്ന് കൊണ്ട് പോകുമെന്ന് ചോദിച്ചു, ആ ഭീമകരമായ കല്ലുകൾ ആനയെ ഉപയോഗിച്ചാണ് കെട്ടിവലിച്ചു എടുക്കുന്നത്. കല്ലുകൾ നിങ്ങൾക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ഇവിടെയുള്ള ആനയെയും വിട്ടുതരില്ലന്ന് അയാൾ പറഞ്ഞു. പിന്നെ ഇത് എങ്ങനെ ഇവിടെ നിന്ന് നിങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകും?   എന്തേ ഇത്  നിങ്ങൾടെ  ആ  തുമ്പോളി മാതാവ് കൊണ്ടുപോകുമോ, മാത്രവുമല്ല നിങ്ങൾടെ മാതാവിന് കൊമ്പും തുമ്പിക്കൈയും ഉണ്ടോ കെട്ടി വലിച്ചു  കൊണ്ടുപോകാൻ എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് പരിഹസിച്ചു. അങ്ങനെ നിരാശയിൽ ആയ ജനങ്ങൾ അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോയി. എന്നാൽ അന്ന് രാത്രി ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ഹുക്രഫോഡിനെ ഒരു ആന കൊല്ലാൻ വരുന്നതായും ആനയുടെ കൊമ്പും തുമ്പിക്കൈയും  അയാൾ പലതവണ സ്വപ്നം കണ്ട് ഞെട്ടി ഉണർന്ന്, അയാൾക്ക് സ്വസ്ഥമായി കിടക്കുവാൻ സാധിക്കാതെ വന്നു. അങ്ങനെ എന്താ കാര്യം എന്ന് ചോദിച്ചു മനസ്സിലാക്കിയ അയാളുടെ ഭാര്യ തുമ്പോളി മാതാവിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു ക്ഷേമ ചോദിച്ചു അവിടെ കൊടുക്കുവാനുള്ള കല്ലുകൾ എത്രയും വേഗം അടുത്ത ദിവസങ്ങളിൽ ഏൽപ്പിക്കണമെന്ന് അയാളോട് ആവിശ്യപ്പെട്ടു. തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി മാതാവിനോട് അയാൾ പ്രാർത്ഥിച്ചു.      അങ്ങനെ തൊട്ട് അടുത്ത ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ആ വലിയ കല്ലുകൾ അവിടെ എത്തിക്കാൻ അവിടെയുള്ള   ആനകളെയും ഹുക്രഫോർഡ് വിട്ടുകൊടുത്തു. ഇനി ദുസ്വപ്നം ഇനിയും ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാനും അതിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തതിനുമായി അദ്ദേഹം ഒരു കൊമ്പനാനയുടെ ഓട്ട്  കൊണ്ടുള്ള ചെറിയ രൂപം മാതാവിന് സമർപ്പിച്ചു. ഇന്നും ദുസ്വപ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തി നേടാൻ വിശ്വാസികൾ ആ ഓട്ട് കൊണ്ടുള്ള ആനയുടെ രൂപത്തെ തൊട്ട് മാതാവിനോട് പ്രാർത്ഥിക്കാറുണ്ട്.   ഈ കൊച്ചു ആനയുടെ രൂപം തിരുനാൾ നാളുകളിൽ മാത്രമേ കാണാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു. മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപ കൂടിന് അടുത്ത് താഴെയാണ് ഉണ്ടാവുക. കൂടാതെ കയർ, തോണി/വള്ളം  പോലുള്ള വസ്തുക്കളും നമുക്ക് കാണാൻ സാധിക്കും അതിനും ഓരോ കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നാണ് പറയുന്നത്. 1550നും 1600 നുമിടയിൽ ഒരു പായ്ക്കപ്പൽ പാരിസിൽ / ഇറ്റലിയിൽ നിന്നും അറബിക്കടലിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ കാറ്റും,കോളും കാരണം കപ്പലിന്റെ നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെടുകയും കപ്പിത്താൻ കപ്പലിന്റെ പ്രേത്യേക അറയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ദൈവമാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപത്തോട് പ്രാർത്ഥിക്കുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ അതിന്റെ ഫലമായി കടലും, കാലാവസ്ഥയും ശാന്തമാവുകയും കപ്പൽ തുമ്പോളി തീരത്ത് വന്നുനിൽക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ കപ്പിത്താന് കിട്ടിയ ദർശന പ്രേകാരം കപ്പലിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ദൈവമാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപം തുമ്പോളി പള്ളിയിൽ പ്രേതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏല്പിച്ചു. അങ്ങനെ ഇന്ത്യാ|ഭാരതത്തിൽ തന്നെ ആദ്യമായി ദൈവമാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപം മതപരമായ ആചാരനുഷ്ടനങ്ങളോടെ പ്രേതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നത് തുമ്പോളിലാണ്. ഇത് ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പറയുവാൻ സാധിക്കും, തുമ്പോളിമാതാവിനെ ‘കപ്പലോട്ടക്കാരി അമ്മ'മാതാവ് എന്നും ‘നാവികരുടെ അമ്മ' എന്നും വിളിക്കുന്നു കാരണം തുമ്പോളി മാതാവ് ഇവിടെക്ക് കപ്പലിൽ വന്നതിനാലാണ്. കൂടാതെ ഇത് തന്നെയാണ് ഈ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രശസ്തി. ദൈവമാതാവിന്റെ മറ്റുള്ള തിരുസ്വരൂപങ്ങളെ വെച്ച് നോക്കുമ്പോൾ ഒരു പ്രേത്യേക ഭംഗിയും, നിത്യ ചൈതന്യവും, തേജ്വസും  തോന്നിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിലാണ് തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ അത്ഭുത തിരുസ്വരൂപത്തെ മറ്റ് രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് നിർത്തുന്നത്. മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപത്തിന് നമ്മൾ ഒന്നു ശ്രദ്ധിച്ചു നോക്കിയാൽ മുഖത്തിൽ പല ഭാവമാറ്റങ്ങൾ വരുന്നതായി കാണാം. അതേപോലെ തന്നെ പള്ളിയുടെ പുറകിലെ തീരദേശ റോഡിനു സമീപത്തെ പള്ളി മുഖവാര കുരിശ്ശടിയിലെ മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപത്തിനും (ആ രൂപം തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപത്തിന്റെ മറ്റൊരു  വലിയ രൂപമാണ്). മേൽപറഞ്ഞപോലെ  ചില പ്രേത്യകതകളും, ഭാവമാറ്റങ്ങളും ഉണ്ടാവുന്നതായി ശ്രെദ്ധിച്ചാൽ കാണാം.  1585 ലാണ് ഫാ. ജയ്കൊമോ ഫിനിഷ്യോ തുമ്പോളിപള്ളിയിൽ വെച്ച് ആദ്യമായി Confraternity - Visionary Community അഥവാ കൊമ്പ്രെര്യാ|കൊമ്പ്രിയ ദർശന സാഹോദര്യം സ്റ്റാപിച്ചത്. കൂടാതെ അദ്ദേഹം തുമ്പോളിപ്പള്ളിക് മറ്റു സഹായങ്ങളും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ കൊമ്പ്രിയ/ദർശന സാഹോദര്യത്തിന്റെ ഒരു ബൈലോ പല ദേവാലയങ്ങളും അതിന്റെ പ്രാധാന്യം കണക്കാക്കികൊണ്ട് ആവിശ്യപ്പെട്ട് മുന്നോട്ട് വരാറുണ്ട്(പണ്ട് ആയാലും ഇപ്പോഴായാലും വരുന്നു). മാത്രവുമല്ല മൂത്തേടത്ത് രാജാവ് യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുവാനായി മാതാവിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചുക്കൊണ്ട് ഒരു സമാധാന സന്ധി/ശാന്തി പ്രസ്താവന പുറപ്പെടുവിക്കുകയും അത് കൊച്ചി രാജാവും, ഇളടത്തു രാജാവും അത് അംഗീകരിക്കുകയും അതിന്റെ ഫലമായി 1607 ൽ അദ്ദേഹം ആനയുടെ ഒറ്റക്കൊമ്പിൽ തീർത്ത മാതാവിന്റെ ‘സാൾവേ രൂപം' തുമ്പോളിമാതാവിന് സമർപ്പിച്ചു. ഇന്നും തിരുനാൾ ദിനങ്ങളിൽ ‘സാൾവെ ലിറ്റിനി/ലദിഞ്ഞുനും' തിരുനാൾ പ്രദക്ഷിണത്തിലും മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപത്തോട് കൂടി എഴുന്നള്ളിക്കുന്നു. 2009 ലാണ് ദേവാലയം അവസാനമായി പുനർനവീകരണം നടന്നത്. റീ-പ്ലാസ്റ്റിലൂടെ അതിന്റെ തനിമയും, പൈതൃകവും നഷ്ടപ്പെടാതെ തന്നെയാണ് നവികരിച്ചത്. 1599 മുതലാണ് തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ കൊമ്പ്രിയ/ദർശന   തിരുനാളായ തുമ്പോളിപ്പെരുന്നാൽ ഔദ്യോദികമായി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യ കാലത്ത് ഒന്നര നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് വരെ മറിയത്തിന്റെ സ്വർഗ്ഗരോഹണ തിരുനാൾ ആയിരുന്നു ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീടാണ് മറിയത്തിന്റെ അമലോത്ഭവ തിരുനാൾ ആഘോഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. എന്നാൽ തീയതിയിലും, മാസത്തിലും മാറ്റം വരുത്തിയത് അല്ലാതെ തിരുനാൾ ചടങ്ങുകൾക്കോ, ആചാരനുഷ്ട്ടനങ്ങൾക്കോ മാറ്റം വരുത്തിട്ടില്ല ഇതുവരെ.

==എത്തിച്ചേരാൻ== 
തുമ്പോളിയിലേക്ക് - ആലപ്പുഴ നഗരത്തിൽ നിന്ന് 6 Km, കൊച്ചി ഇന്റർനാഷണൽ എയർപോർട്ടിൽ നിന്ന് 80 Km, കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്ന് 60 Km, ചേർത്തലയിൽ നിന്ന് 20 Km, കുട്ടനാട്ടിൽ നിന്ന് 24 Km, ചങ്ങനാശ്ശേരിയിൽ നിന്ന് 34 Km, കായംകുളംത്തുനിന്ന് 52 Km ആയാണ് തുമ്പോളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 
• ആലപ്പുഴ - തുമ്പോളി - അർത്തുങ്കൽ - ചെല്ലാനം - തോപ്പുംപ്പടി - കൊച്ചി തീരദേശ [[കേരളം|സംസ്ഥാന പാത66]]SH66 റോഡ് 
വഴിയും 
• നാഷണൽ ഹൈവേ/NH66 റോഡ് വഴിയും എത്തിച്ചേരാം. തുമ്പോളി ജംഗ്ഷൻ ഉള്ളിൽ പടിഞ്ഞാറാണ്. 
• SH66, NH66 ഇവ രണ്ടും തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു തുമ്പോളി, ഈ രണ്ടു റോഡിലെയും പ്രധാന ജംഗ്ഷൻ കൂടിയാണിത്. 
• അടുത്തുള്ള Ksrtc Bus സ്റ്റേഷൻ/സ്റ്റാൻഡ് ആലപ്പുഴ KSRTC ഡിപ്പോ യാണ്. 
• അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ തുമ്പോളി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ പിന്നെ അടുത്തുള്ളത് ആലപ്പുഴ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ഡിപ്പോയുമാണ്. 
•

==തുമ്പോളിപ്പെരുന്നാൾ/തിരുനാൾ==
തുമ്പോളി പള്ളിയിലെ തുമ്പോളി ഔവർ ലേഡി ഓഫ് ഇമ്മാക്കുലേറ്റ് കൺസെപ്‌ഷൻ്റെ വാർഷിക കോൺഫ്രറ്റേണിറ്റി / പരിശുദ്ധ അമലോത്ഭവ മാതാവിന്റെ  കൊമ്പ്രിയ/ദർശന തിരുനാളായ തുമ്പോളിപ്പെരുന്നാൾ വളരെ ചരിത്രപരവും പ്രസിദ്ധവുമായ തിരുനാൾ ആഘോഷമാണ്. എല്ലാ വർഷവും നവംബർ 27 മുതൽ ഡിസംബർ 15 വരെയാണ് തിരുനാൾ ഇവിടെ സാഘോഷം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാന തിരുനാൾ ഡിസംബർ 08 നാണ് ആഘോഷിക്കുക.  കാലങ്ങളായി (കൊടിയേറ്റ് മുതൽ നടത്തുറക്കൽ ദിനം വരെ) തിരുനാൾ ദിനങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന പ്രത്യേക പ്രാർഥന അനുഷ്ഠാനമായ സാൽവേ ലദീഞ്ഞിൽ ദർശന സമൂഹാംഗങ്ങൾ ദേവാലയ മധ്യത്തിൽ സ്ഥാന വസ്ത്രങ്ങൾ അണിഞ്ഞ് ഇരു വശങ്ങളിലായി നിരന്ന് ഭക്തിയോടെ ദിവ്യരൂപം (സാൾവെ രൂപം) വഹിക്കുന്ന കാർമികനോടൊപ്പം ഈ പ്രത്യേക തിരുകർമത്തിന്റെ ഭാഗമാകും. പുഷ്പം, സുഗനധ ദ്രവ്യം, ധൂപം എന്നിവ കൊണ്ടും ദൈവ മാതാവിന്റെ ദിവ്യ രൂപത്തിൽ അർച്ചന അർപ്പിക്കുന്ന ഭക്തി സാന്ദ്രമായ അനുഭവം തിരുനാൾ നാളുകളിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചു വരുന്ന സാൾവേ രൂപം  ആനയുടെ ഒറ്റക്കൊമ്പിൽ തീർത്ത ദൈവമാതാവിന്റെ സാൾവേ രൂപം വളരെ പ്രസിദ്ധവും , വിശ്വാസപരവുമാണ്. ഈ  രൂപം 1607 - ൽ മൂത്തേടത് രാജാവ് സമ്മർപ്പിച്ചതാണ്.  ഇന്നും ഇത്  സംരക്ഷിച്ചു വരുന്നു. ഈ രൂപത്തിന്റെ മനോഹാരിത വർധിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ വെള്ളി/സ്വർണ്ണ നിറത്തിൽ വർണക്കല്ലുകൾ പതിപ്പിച്ച ലോഹ നിർമിതമായ ആർച്ച് രൂപത്തിലുള്ള വൈഭവമാർന്ന ഒരു ആർട്ട്‌വർക്കും ദൃശ്യമാണ്. നവംബർ 27 ഉച്ചകഴിഞ്ഞു 4 മണിക്കൂശേഷം തിരുന്നാളിന്റെ ആരംഭം/ വരവ് അറിയിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ‘തിരുനാൾ സന്ദേശ വിളംബര റാലി' വലിയൊരു ജനപങ്കാളിതത്തോടെയുള്ള വലിയ  പ്രേത്യേകതയാണ്. നവംബർ 28 രാത്രി 8 ന് ശേഷമാണു ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ തിരുനാൾ കൊടിയേറ്റ് നടക്കുക. ഇതിൽ ആയിരത്തിഅഞ്ഞൂറിലേറെ വിശ്വാസി ജനങ്ങൾ കൈയിൽ കത്തിച്ചുവെച്ച മെഴുകുതിരി, തിരുനാൾ കൊടി ഉയരുമ്പോൾ ഉയർത്തിപിടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ആ ധന്യ മൂഹൂർത്തത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. ഇത് കാണുവാനായി ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് പോലും ഇവിടെ ജനങ്ങൾ അന്ന് വരാറുണ്ട്. ഡിസംബർ 06 അന്ന് രാത്രി 12 മണിക്കാണ് മാതാവിന്റെ അത്ഭുത തിരുസ്വരൂപം പൊതു വണക്കത്തിനായി നടതുറന്ന് കൊടുക്കുന്നത്. തിരുനാളിനോട് അനുബന്ധിച്ചു നടത്തുറക്കൽ ദിവസം മാതാവിനെ പൊതു വണക്കത്തിനായി തിരുസ്വരൂപം പ്രധാന അൾത്താരയിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് കൊണ്ടുവരുകയും മാതാവിന്റെ അത്ഭുത തിരുസ്വരൂപത്തെ നന്നായി സുവർണ്ണ പട്ട് കൊണ്ട് അണിയിച്ചൊരുക്കുകയും, തുടർന്ന് മാതാവിനെ തിരുആഭരണങ്ങൾ ചാർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിൽ തിരുആഭരണങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കൊച്ചി രാജാവ് 16- നൂറ്റാണ്ടിൽ സമർപ്പിച്ച വിലമതിക്കാവുന്ന ആഭരണങ്ങളും ഉണ്ട്.(കാലാ കാലങ്ങളായി ചാർത്താറുള്ള ആഭരണങ്ങൾ മാത്രമേ പൊതുവെ മാതാവിന് ചാർത്താറുള്ളു. ബാക്കിയുള്ളവ എണ്ണി തിട്ടപ്പെടുത്തിയും, രേഖപെടുത്തിയും വെയ്ക്കുന്നു). അങ്ങനെ മാതാവിനെ വളരെ അതീവ മനോഹരമായി ഒരു രാജ്ഞിയെപ്പോലെ ഒരുക്കിയാണ്, പതിനായിരക്കണക്കിന്  ജനങ്ങൾക്ക് പൊതു വണക്കത്തിനായി നടതുറന്നു കൊടുത്ത് തിരുമുഖ ദർശനം ചെയ്യുന്നത്. ഡിസംബർ 07 ന് വെസ്പര ദിനം തുടർന്ന് ഡിസംബർ 08 നാണ് പ്രധാന തിരുനാൾ ദിനം. അന്നേ ദിവസം വൈകുന്നേരം 5 മണിക്കാണ്,  2 മണിക്കൂർ മേലെനീളുന്ന ഭക്തിസാന്ദ്രമായ തിരുനാൾ പ്രദക്ഷിണം. വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രമേ തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ അത്ഭുത തിരുസ്വരൂപം പള്ളികുള്ളിൽ നിന്നും പുറത്തേക്കെടുക്കുന്നത്. വിശ്വാസികൾ പൂക്കളും,വെറ്റിലയും,സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവക്കൊണ്ട് മാതാവിനെ ആനയിച്ചു എഴുന്നേള്ളിക്കുന്നു. മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിക്കാൻ എടുക്കുമ്പോഴും, കടപ്പുറത്തെ കുരിശ്ശടി ചുറ്റുമ്പോഴും,പിന്നെ തിരിച്ചു പള്ളിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോഴും എല്ലാരും വലിയ സ്വരത്തിൽ മാതാവിനെ എന്റെ അമ്മേ മാതാവേ എന്ന് വിളിച്ചുകൊണ്ടു പ്രാർത്ഥിക്കും. തുമ്പോളിയിൽ ഡിസംബർ -  07, 08, 15  എന്നീ ദിവസങ്ങളിൽ ജനലക്ഷങ്ങൾക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കും. ഡിസംബർ 15 നാണ് എട്ടാംമിടം തിരുനാൾ അന്ന് വൈകീട്ട് അമ്മമാരുടെയും സഹോദരികളുടെയും (സ്ത്രീകളുടെ) നേതൃത്വത്തിൽ എട്ടാംമിട തിരുനാൾ പ്രദക്ഷിണം നടക്കുന്നു. വളരെ അപൂർവം ദേവാലയങ്ങളിൽ മാത്രമേ സ്ത്രീകളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രദക്ഷിണം നടക്കുന്നത് നമുക്ക് കാണാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു. അന്ന് രാത്രി 12 മണിക്കാണ് തിരുസ്വരൂപ നട അടക്കലും, തിരുനാൾ കൊടി ഇറങ്ങുന്നത്തോടെയാണ് പെരുന്നാൾ അവസാനിക്കുന്നത്. പിന്നെ അടുത്ത തിരുന്നാളിന്നായുള്ള കാത്തിരിപ്പ്. നവംബർ 28 മുതൽ ഡിസംബർ 15 വരെയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ വിവിധ സമയക്രേമത്തിൽ ജപമാല,ദിവ്യബലി, നൊവേന,ലേദിഞ്ഞു,ആരാധന എന്നിവ ഉണ്ടായിരിക്കും. ഡിസംബർ 06 മുതൽ ഡിസംബർ 15 വരെയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപെട്ട തിരുനാൾ ദിനങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നത് കാരണം പള്ളിയും, പള്ളി പരിസരവും മുതൽ കടപ്പുറം വരെയും പല വർണ്ണങ്ങളാലും,കട കമ്പോളങ്ങൾ, കർണ്ണിവൽ, ഇല്ലുമിനേഷൻ ലൈറ്റ്കൾ ക്കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കും. മാതാവിന്   ദീപക്കാഴ്ച, പട്ടും കിരീടം സമർപ്പണം, സാരീ സമർപ്പണം എന്നിവയും ഉണ്ടാവും. [ഒന്നര നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് വരെ തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ തിരുനാൾ ആഘോഷം നടത്തിരുന്നത് ഓഗസ്റ്റ് മാസം സ്വർഗ്ഗരോപിത മാതാവിന്റെ തിരുനാൾ  ആയിരുന്നു. പിന്നീടാണ് 1854 ശേഷം ഡിസംബറിലേക്ക് മാറ്റിയത് എന്നാൽ മാസത്തിലും, തീയതിയിലും മാറ്റം വന്നത് അല്ലാതെ തിരുനാൾ ചടങ്ങുകൾക്കോ ആചാരങ്ങൾക്കോ മാറ്റം വരുത്തിട്ടില്ലാ. 
*ജൂലൈ 3 - വിശുദ്ധ തോമാസ്ലിഹായുടെ തിരുനാൾ. ജൂലൈ ആദ്യത്തെ ഞായർ അല്ലങ്കിൽ രണ്ടാമത്തെ ഞായർ സെന്റ്. തോമസിന്റെ ഇടവക തിരുനാൾ ആഘോഷിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം വിശുദ്ധ പത്രോസിന്റെയും തിരുനാൾ ആഘോഷം. സെപ്റ്റംബർ 1 മുതൽ 8 ന് വരെ കന്യകമാറിയത്തിന്റെ ജനന തിരുനാൾ ആഘോഷം. ഒക്ടോബർ 1 മുതൽ 31 വരെ കൊന്തമാസ (കൊന്ത നമസ്കാരം) ആഘോഷം എന്നിവയാണ് തുമ്പോളിയിലെ മറ്റു തിരുനാൾ ആഘോഷം.

==തിരുകർമ്മം/നേർച്ചകൾ==
തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ പ്രധാന നേർച്ച എന്ന് പറയുമ്പോൾ  ‘പട്ടും കിരീടം' സമർപ്പണം -മാണ്. കൂടാതെ സാരീ സമർപ്പണം, അടിമ സമർപ്പണം,   സ്വർണ്ണം, വെള്ളി സമർപ്പണം, ആൾരൂപം, ഉരുപടികൾ വെച്ച് സമർപ്പൺ, നോട്ട് മാല, പൂമാല , പായസം എന്നിവയാണ് മറ്റു നേർച്ച-കാഴ്ചകൾ. 
 
*ഞായർ - രാവിലെ 5 മണിക്ക് പ്രഭാത പ്രാർത്ഥന, ജപമാല, 6 Am ന്, ദിവ്യബലി, 8.30 ന് ദിവ്യബലി, 5.30 Pm ന് ദിവ്യബലി. 
*തിങ്കൾ മുതൽ വെള്ളി വരെ  രാവിലെ 5.30 ന് പ്രഭാത പ്രാർത്ഥന, ജപമാല, 6.30 Am ന് ദിവ്യബലി, 5.30 ന് ദിവ്യബലി. 
*വ്യാഴം- വൈകീട്ട് 5 ന് തോമാസ്ലിഹായുടെ നൊവേന, തുടർന്ന് ദിവ്യബലി. 
*വെള്ളിയാഴ്ച- എല്ലാ മാസആദ്യ വെള്ളിയാഴ്ച ഇടവകയിലെ രോഗികൾക്ക് വീടുകളിൽ വന്ന് ദിവ്യകാരുണ്യം നൽകുന്നു. കൂടാതെ എല്ലാ വെള്ളിയാഴ്ചയും ആരാധന വൈകിട്ടു ഉണ്ടായിരിക്കും. 
*ശനിയാഴ്ച - ദൈവമാതാവിന്റെ പ്രേത്യേക മാധ്യസ്ഥ സഹായം തേടുന്ന ദിവസം. അന്ന് രാവിലെ 5.30 ന് പ്രഭാത പ്രാർത്ഥന, ജപമാല, ദിവ്യബലി, മാതാവിന്റെ നൊവേന. വൈകീട്ട് 4.15 pm ന് മാതാവിന്റെ നൊവേന, 4.50 ന് ദിവ്യബലി, 5.30 ന് ആരാധന, 6.00 മണിക്ക് മെഴുകുതിരി പ്രദക്ഷിണം, തുടർന്ന് നേർച്ച ഭക്ഷണം. 

അമലോത്ഭവ മാതാവായ തുമ്പോളി മാതാവിനോട് പ്രേത്യേകമായി പ്രാർത്ഥിക്കുവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന അനുഗ്രങ്ങൾ സന്താന ലേഭ്ധി, വിവാഹ തടസം മാറൽ, നല്ല അനുയോജ്യമായ ജോലി ലഭിക്കുവാൻ, കടൽ - കാർഷിക സമൃധി, കടൽ-കര അപകടങ്ങളിൽ സംരക്ഷണം, രോഗ ശാന്തി, രോഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിടുതൽ, പൈശാചിക ബന്ധനങ്ങൾ മറുവാൻ, കുടുംബ പ്രശ്നം മറുവാൻ എന്നിവയാണ്. 

പള്ളിയിലെ സന്ദർശന സമയം രാവിലെ 5.30 Am മുതൽ രാത്രി 8 Pm വരെയാണ്.

==പ്രേത്യേകതകൾ==
*AD 6 നൂറ്റാണ്ടിൽ ഓലമെയ്ച്ചുള്ള ആദ്യ പള്ളി സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പള്ളി  തോമാപ്പള്ളി എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു.
*പിന്നീട് 1600 ൽ കല്ലും തടിയുമുപയോഗിച്ച് പള്ളി സ്ഥാപിക്കപെടുന്നു. 
*1730 -ൽ നിലവിലെ ഇപ്പോൾ കാണുന്ന ദേവാലയത്തിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. 2030 മത്തെ വർഷത്തിൽ ദേവാലയം സ്റ്റാപിക്കപ്പെട്ടിട്ട് 432 വർഷം പൂർത്തീകരിക്കുന്ന ജൂബിലി വർഷാഘോഷമാണ് വരാൻ പോകുന്നത്.(AD 6 നൂറ്റാണ്ടിലെ തോമപ്പള്ളിയും, 820 ലെ മുത്തപ്പൻ കുരിശും വെച്ച് കണക്കനുസരിച് നോക്കുമ്പോൾ 1200 വർഷത്തിന് മേലെയാണ് തുമ്പോളിക്ക് പാരമ്പര്യവും, പഴക്കവും ഉള്ളത്.)
*പോർച്ചുഗീസുകാർ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ പള്ളി. 
*ഡച്ച്ക്കാരെ ഭയന്ന് മാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപം കുറേക്കാലം കടപ്പുറത്തെ കുരിശ്ശടിയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു. ആ കുരിശ്ശടി നല്ല ഭിത്തിക്കനം ഉള്ളതാണ്. 
*കാലപഴക്കം, പാരമ്പര്യം, പൈതൃകം, ചരിത്രപ്രാധാന്യം, മറ്റു പ്രത്യേകതകൾ എന്നിവ പരിഗണിച്ചുകൊണ്ട് ‘മൈനർ ബസിലിക്ക'തീർത്ഥാടന ദേവാലയമായി പ്രഖ്യാപിക്കുവാൻ ഉൾപെടുത്തിട്ടുള്ള പള്ളിയാണിത്.
*1500 - 1600 നും ഇടയിൽ ഭാരതം /ഇന്ത്യയിൽ  ആദ്യമായി ദൈവമാതാവിന്റെ തിരുസ്വരൂപം പ്രേതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നത് തുമ്പോളി പള്ളിയിലാണ്. കപ്പലോട്ടക്കാരി മാതാവ്/നാവികരുടെ അമ്മ എന്നും വിളിക്കുന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. കപ്പലിൽ വന്നതിനാൽ)
*AD 820 ൽ സ്റ്റാപിക്കപ്പെട്ട മുത്തപ്പൻ കുരിശ്. 290 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം വീണ്ടും പുതിയ കൽകുരിശ് സ്ഥാപിച്ചു. 
*19 ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന തിരുനാൾ ആഘോഷം. കേരളത്തിലെ അതിപുരാതന ദേവാലയങ്ങളിൽ ഒന്നും, മാതാവിന്റെ മരിയൻ തിരുനാളുകളിൽ ഏറ്റവും വലിയ തിരുനാളിൽ ഒന്നുമാണ്  തുമ്പോളിപ്പെരുന്നാൾ - നവംബർ 27 മുതൽ ഡിസംബർ 15 വരെ.
*1585 -ൽ ഫാ. ജയ്കൊമോ ഫിനിഷ്യയോയാണ് തുമ്പോളിയിൽ വെച്ച് ആദ്യം Confraternity -Visionary Community അഥവാ കൊമ്പ്രെര്യ/കൊമ്പ്രിയ ദർശന സമൂഹം സ്റ്റാപിക്കുന്നത്.
*1599 - ലാണ് തുമ്പോളി മാതാവിന്റെ തിരുനാളായ തുമ്പോളിപ്പെരുന്നാൾ ഔദ്യോദികമായി ആരംഭിച്ചത്. 
*പ്രധാന മദ്ബ്ഹാ/അൾത്താര ആകർഷകമായ കൊത്തുപണികളാൽ മനോഹരവും, വെറും കൈകൾകൊണ്ട് കൊത്തിയെടുത്തിട്ടുള്ള അൾത്താര 5 തൂണുകളിലായി ഒറ്റതടിയിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇൻഡോ-പോർച്ചുഗീസ് ബറോഖ് ശൈലിയിൽ ചുണ്ണാമ്പ്, വരാൽപശ, കുമ്മായം എന്നീ സുർഖി മിശ്രിതത്തിലാണ് പള്ളി നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്.
*2009 ൽ പള്ളി റീപ്ലാസ്റ്റിലൂടെ അതിന്റെ തനിമ നഷ്ടപ്പെടാതെ പുനർനവീകരണം നടന്നത്.
*ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ‘‘ലീജീയൻ ഓഫ് മേരി'' യുടെ ഏറ്റവും വലിയ സീനിയർ കൂരിയയും ജൂനിയർ കൂരിയായും ഇവിടെയാണ്. കൂടാതെ വിൻസന്റ് ഡി പോൾ സൊസൈറ്റി എന്നീ സംഘടന കളുമുണ്ട്.
*എട്ടാംമിടത്തിലെ തിരുനാൾ പ്രേദക്ഷിണം സ്ത്രീകളാണ് നേതൃത്വം വഹിക്കുന്നത്. 
*സാൾവേ ലിറ്റിനിക്ക് ഉപയോഗിച്ച് വരുന്ന ‘സാൾവെ രൂപം' 1607 ൽ മൂത്തേടത്തു രാജാവ് സമർപ്പിച്ചതാണ്, അത് ഇന്നും സംരക്ഷിച്ചു വരുന്നു.ഈ രൂപം തിരുനാൾ ദിനങ്ങളിൽ മാത്രമേ കാണാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു.
*1600 -ൽ കൊച്ചി രാജാവായ വീര കേരള രണ്ടാമൻ തുമ്പോളി പള്ളിയിൽ സന്ദർശിക്കുകയും പള്ളി പണിയിൽ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു. കൂടാതെ അദ്ദേഹം തുമ്പോളി മാതാവിന് വിലപിടിപ്പുള്ള സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും തിരുനാൾ ദിനങ്ങളിൽ മാതാവിന് ചാർത്താറുള്ള തിരുആഭരണങ്ങളിൽ കൊച്ചി രാജാവ് സമർപ്പിച്ച ആഭരണങ്ങളും അവയിൽ ഉണ്ട്.

==ചിത്രശാല==


==പുറംകണ്ണികൾ==


==അവലംബം==
{{Reflist}}
&lt;reference/&gt;
വർഗം- ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ക്രിസ്ത്യൻ തീർത്ഥാടന പള്ളികൾ
https://www.keralatourism.org/1000festivals//assets/uploads/pdf/1530690314-0.pdf
https://www.thumpolychurch.org{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
https://www.thumpolychurch.com{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>44yssoz8bbk44tts3810xf9h6lt6pxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാധുരി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656036</id>
    <revision>
      <id>4615275</id>
      <parentid>4573068</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10380" sha1="3yqyok4scgbhzvkxilqxhnltime7ihy" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = മാധുരി
| image              = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = മാധുരി
| birth_date         = 
| birth_place        = [[മധുര]], [[തമിഴ്നാട്]]
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --&gt;
| death_place        = 
| occupation         = നടി
| years_active       = 1984–1994
| spouse             = 
| awards             = 
}}

1980കളിലും 1990കളുടെയും തുടക്കത്തിലും നിരവധി [[തമിഴ്]], [[മലയാളം]] ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച ഒരു തെന്നിന്ത്യൻ നടിയാണ് '''മാധുരി'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/madhuri-acted-with-rajinikanth-vijayakanth-prabhu-back-in-the-80s-where-is-she-4884830.html|title=Madhuri Acted With Rajinikanth, Vijayakanth, Prabhu Back in the '80s. Where is She?|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt; 1884ൽ മലയാളത്തിൽ പ്രാവം ക്രൂരൻ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ അവർ ആദ്യം മലയാളസിനിമയിലായിരുന്നു എങ്കിലും പിന്നീട് പ്രവർത്തനരംഗം അധികം തമിഴിലേക്ക് മാറി&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tamil.news18.com/photogallery/entertainment/cinema-tamil-actress-madhuri-manidhan-mathuri-unknown-facts-jbr-scs-716868.html|title=மனிதன் மாதுரியின் மறுபக்கம்!|access-date=16 July 2023|date=16 March 2022|website=News18 Tamil|language=ta|archive-date=2023-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230716160123/https://tamil.news18.com/photogallery/entertainment/cinema-tamil-actress-madhuri-manidhan-mathuri-unknown-facts-jbr-scs-716868.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. നടി സത്യചിത്രയുടെ സഹോദരി എന്ന നിലയിൽ രംഗത്തെത്തിയ  കുറഞ്ഞ വർഷം കൊണ്ട് ഒരുപാട് ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m3db.com/madhuri-1|title=}}&lt;/ref&gt;. .പ്രമുഖനടന്മാരൊടൊത്ത് അഭിനയിക്കാനും കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/madhuri-acted-with-rajinikanth-vijayakanth-prabhu-back-in-the-80s-where-is-she-4884830.html|title=}}&lt;/ref&gt;

== വ്യക്തി വിവരങ്ങൾ ==
സത്യചിത്രയുടെ സഹൊദരി. ഭർത്താവ് അരവിന്ദ്. 

== അഭിനയിച്ച ചില ചിത്രങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalasangeetham.info/displayProfile.php?category=actors&amp;artist=Madhuri|title=|access-date=2025-06-06|archive-date=2025-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517061709/https://malayalasangeetham.info/displayProfile.php?category=actors&amp;artist=Madhuri|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!വർഷം.
!സിനിമ
!റോൾ
!ഭാഷ
! class=&quot;unsortable&quot; |കുറിപ്പുകൾ
|-
|1984
|''[[പാവം ക്രൂരൻ]]''
|നിമ്മി
|മലയാളം
|
|-
|1984
|''പാവം കൊടൂരൻ''
|നിമ്മി
|തമിഴ്
|
|-
|1985
|''[[ഒരിക്കൽ ഒരിടത്ത്]]''
|
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''അലായ് ഒസായ്''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1985
|''[[ബോയിംഗ് ബോയിംഗ്]]''
|പത്മ
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''[[ഉയരും ഞാൻ നാടാകെ]]''
|ഉപ്പട്ടി
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''നല്ലിനോവിക്കാത്തെ''
|
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''[[നേരറിയും നേരത്ത്]]''
|ശാരദയ.
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''[[മണിച്ചെപ്പു തുറന്നപ്പോൾ]]''
|
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''[[ശത്രു (ചലച്ചിത്രം)|ശത്രു]]''
|സുമ.
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''ബ്ലാക്ക് മെയിൽ''
|ചെമ്പകം
|മലയാളം
|
|-
|1985
|''[[സന്നാഹം (ചലച്ചിത്രം)|സന്നാഹം]]''
|രേഖ
|മലയാളം
|
|-
|1986
|''എന്ദ്രവത്ത് ഒരു നാൾ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1986
|''ശബദാം''
|
|മലയാളം
|
|-
|1986
|''അണ്ണൈ എൻ ദൈവ''
|റുക്കു
|തമിഴ്
|
|-
|1986
|''[[ഒപ്പം ഒപ്പത്തിനൊപ്പം]]''
|ദേവകി
|മലയാളം
|
|-
|1986
|''ഭഗവാൻ''
|
|മലയാളം
|
|-
|1986
|''മാരുതി''
|തങ്കം
|തമിഴ്
|
|-
|1986
|''[[അർദ്ധരാത്രി (ചലച്ചിത്രം)|അർദ്ധരാത്രി]]''
|
|മലയാളം
|
|-
|1986
|''സംസാരം ആധു മിൻസാരം''
|വസന്ത
|[[തമിഴ്]]
|
|-
|1986
|''പാലൈവന റോജക്കൽ''
|ശാന്തി
|തമിഴ്
|
|-
|1986
|''അദുത വീഡു''
|ജയ.
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''മണികണ്ഠൻ''
|ഇന്ദ്രൻ
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''വെലിച്ചം''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''മെഗാം കരുതിറുക്കു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''ഓറി രഥം''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''നല്ല പമ്പു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''മൈക്കൽ രാജ്''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''കാവലാൻ അവാൻ കോവളൻ''
|അഞ്ജല
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''എവർഗൽ ഇന്ത്യാർഗൽ''
|സാവിത്രിയും
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''പരിസം പൊട്ടച്ചു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''പാശം ഒരു വേഷം''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''വലയാൽ സത്താർ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1987
|''ശ്രീ കനകമാലക്ഷ്മി റെക്കോർഡിംഗ് ഡാൻസ് ട്രൂപ്പ്''
|സീത.
|തെലുങ്ക്
|
|-
|1988
|''ഉള്ളത്തിൽ നല്ല ഉള്ളം''
|ലക്ഷ്മി
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''തെർക്കത്തി കല്ലൻ''
|അന്നകിലി
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''[[ഭീകരൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഭീകരൻ]]''
|
|മലയാളം
|
|-
|1988
|''[[അഗ്നിചിരക്കുള തുമ്പി]]''
|
|മലയാളം
|
|-
|1988
|''തെൻപാണ്ടി സീമയിൽ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''പൂവം പുയലം''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''ആവൽ മെല്ല സിരിത്താൾ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''[[Onnum Onnum Pathinonnu|ഒന്നും ഒന്നും പാതിനോന്നു]]''
|
|മലയാളം
|
|-
|1988
|''പെൻമണി അവാൽ കൺമണി''
|മീനാക്ഷി
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''കൈ നാട്ടു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''കുറ്റ്രാവലി''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''അൻബെ എൻ അൻബെ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''കാളിചരൺ''
|ജൂലി
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''ഇറാൻഡിൽ ഒൻഡ്രു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''സൂര സംഹാരം''
|അരുണിൻറെ ഭാര്യ
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''വസന്തി''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''റായ്ലുക്കു നേരമാച്ചു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''തപ്പു കണക്ക്''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''മാനവി ഒരു മന്ദിരി''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''തൈമെൽ ആനായ്''
|വിനോദിൻറെ ഭാര്യ
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''ധയാം ഒന്നു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1988
|''സഹദേവൻ മഹാദേവൻ''
|കാവേരി
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''രാധാ കാദൽ വരദാ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''സോന്തക്കരൻ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''ശിവ.''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''സകലകല സമ്മേന്ധി''
|സരസ്വതി
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''സംസാരമേ ശരണമ്''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''വെട്ടയാട് വിളയാട്''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''മൂഡു മന്തിരം''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1989
|''മാനസുകേത മഹാരാസ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1990
|''കാനവർ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1990
|''കാവലുക്ക് കെട്ടിക്കാരൻ''
|ചെല്ല കിലി
|തമിഴ്
|
|-
|1990
|''തങ്കത്തിൻ തങ്കം''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1990
|''ആലെ പാത്തു മലയ് മാതു''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1990
|''എംഗൽ സ്വാമി അയ്യപ്പൻ''
|വേണി.
|തമിഴ്
|
|-
|1991
|''പുതു മണിത്തൻ''
|ലക്ഷ്മി
|തമിഴ്
|
|-
|1991
|''രാഗം അനുരാഗം''
|
|മലയാളം
|
|-
|1992
|''ഉയർന്ധവൻ''
|
|തമിഴ്
|
|-
|1994
|''പല്ലെടൂരി മൊഗുഡു''
|
|തെലുങ്ക്
|
|-
|}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|1790889|Madhuri}}
[[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]</text>
      <sha1>3yqyok4scgbhzvkxilqxhnltime7ihy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മോർക്കുളങ്ങര</title>
    <ns>0</ns>
    <id>662568</id>
    <revision>
      <id>4615457</id>
      <parentid>4593596</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="75o8kmmwhtu6vrfpc874womt42ic24h" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = മോർക്കുളങ്ങര
| native_name                     = 
| native_name_lang                = 
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ഗ്രാമം
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = 
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = 
| coordinates                     = 
| subdivision_type                = Country
| subdivision_name                = {{flag|ഇന്ത്യ}}
| subdivision_type1               = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1               = [[Kerala]]
| subdivision_type2               = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2               = [[Kottayam district|കോട്ടയം]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_total                = 
| population_as_of                = 
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| demographics_type1              = Languages
| demographics1_title1            = Official
| demographics1_info1             = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]]
| timezone1                       = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1                     = +5:30
| postal_code_type                = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code                     = 
| area_code_type                  = Telephone code
| area_code                       = +91 481
| registration_plate              = KL-33 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.findandtrace.com/trace-find-vehicle-number-owner-registration/KL-33|title=KL-33- Changanassery, District RTO office in Kerala State}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec1                = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1                = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിലെ]] [[ചങ്ങനാശ്ശേരി താലൂക്ക്|ചങ്ങനാശ്ശേരി താലൂക്കിൽ]]‍, [[വാഴപ്പള്ളി|വാഴപ്പള്ളിയ്ക്കു]] സമീപത്തുള്ള ഒരു ചെറു ഗ്രാമമാണ് '''മോർക്കുളങ്ങര'''. [[എം.സി. റോഡ്‌|എം.സി. റോഡിൽ]] ചങ്ങനാശ്ശേരി ബൈപാസിനു സമീപത്താണ് ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചങ്ങനാശ്ശേരി നഗരസഭ|ചങ്ങനാശ്ശേരി നഗരസഭയുടെ]] ഒരു വനിതാ സംവരണ വാർഡ് (6) ആണിത്. ചങ്ങനാശ്ശേരി നഗരപ്രാന്തമായ ഇവിടേയ്ക്ക് മുനിസിപ്പൽ ജംഗ്ഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 കിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരമാണുള്ളത്. ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള ബസ് സ്റ്റേഷൻ വാഴപ്പള്ളി ക്ഷേത്ര പാതയും മോർക്കുളങ്ങര ബൈപാസ് ജംഗ്ഷൻ പാതയും കൂട്ടിമുട്ടുന്ന 700 മീ. ദൂരത്തിലുള്ള മതുമൂല ജംഗ്ഷൻ ബസ് സ്റ്റോപ്പ് ആണ്. ചരിത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ഈ ഗ്രാമത്തിനു സമീപത്തുള്ള ആനന്ദാശ്രമം മഹാത്മാ ഗാന്ധി, ശ്രീ നാരായണ ഗുരു എന്നിവർ സന്ദർശിച്ച ചരിത്രമുണ്ട്.

ഗ്രാമത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം നെടുമ്പാശ്ശേരി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളവും ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ 1 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ചങ്ങനാശ്ശേരിയുമാണ്. കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രശസ്ത ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രമായ [[മോർക്കുളങ്ങര ഭഗവതിക്ഷേത്രം|മോർക്കുളങ്ങര ദേവി ക്ഷേത്രം]] ഈ ഗ്രാമത്തിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത 6 അടിയിൽ കൂടുതൽ ഉയരമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉത്സവമായ മീന ഭരണി ഉത്സവം മാർച്ച്-ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ നടക്കുന്നു.

== അവലംബം ==
{{കോട്ടയം ജില്ല}}</text>
      <sha1>75o8kmmwhtu6vrfpc874womt42ic24h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>യാരോസ്ലാവ് ഹ്രിറ്റ്സാക്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666369</id>
    <revision>
      <id>4615471</id>
      <parentid>4612495</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4615471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11711" sha1="r4pywls20x5oosfem86g3zi75ik0e6m" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = യാരോസ്ലാവ് ഹ്രിറ്റ്സാക്
| image              = Ярослав Грицак.JPG
| birth_date         = 1 ജനുവരി 1960
| birth_place        = ഡോവ്ഹെ, ലിവിവ് ഒബ്ലാസ്റ്റ്, ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആർ
| citizenship        = [[ഉക്രൈൻ]]
| education          = ലിവിവ് സർവകലാശാല
| occupation         = ചരിത്രകാരൻ, പ്രൊഫസർ
}}

'''യാരോസ്ലാവ് യോസിപോവിച്ച് ഹ്രിറ്റ്സാക്''' ഒരു ഉക്രേനിയൻ ചരിത്രകാരനും ചരിത്ര ശാസ്ത്ര ഡോക്ടറുമാണ്. അദ്ദേഹം ഉക്രേനിയൻ കാത്തലിക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറാണ്. [[ലിവിവ്|ലിവിവിലെ]] ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ നാഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ സ്റ്റഡീസിന്റെ ഡയറക്ടറാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://warsaweuropeanforum.com/en/ludzie/yaroslav-hrytsak/|title=Yaroslav Hrytsak — Warsaw European Forum|access-date=2026-04-01|website=warsaweuropeanforum.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

== തൊഴിൽ ==
&quot;ഉക്രെയ്ൻ മോഡേൺ&quot; എന്ന പണ്ഡിത ജേണലിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററാണ് ഹ്രിസ്റ്റാക്ക്. അബ് ഇംപീരിയോ, ക്രിട്ടിക്, സ്ലാവിക് റിവ്യൂ എന്നീ ജേണലുകളുടെ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡ് അംഗവും ഹാർവാർഡ് ഉക്രേനിയൻ സ്റ്റഡീസിന്റെ സൂപ്പർവൈസറി ബോർഡ് അംഗവുമാണ് അദ്ദേഹം.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
1960 ജനുവരി 1 ന് [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ]] ഉക്രേനിയൻ എസ്എസ്ആറിലെ ഡോവ്ഹെ ഗ്രാമത്തിലാണ് ഹ്രിറ്റ്സാക്ക് ജനിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.timeandspace.lviv.ua/index.php?module=users&amp;id=21|title=Yaroslav Hrytsak|access-date=2014-06-10|publisher=timeandspace.lviv.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222056/http://www.timeandspace.lviv.ua/index.php?module=users&amp;id=21|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1987-ൽ ലിവിവ് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ചരിത്രത്തിൽ പിഎച്ച്ഡി നേടി.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.timeandspace.lviv.ua/index.php?module=users&amp;id=21|title=Yaroslav Hrytsak|access-date=2014-06-10|publisher=timeandspace.lviv.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222056/http://www.timeandspace.lviv.ua/index.php?module=users&amp;id=21|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=janos |first=default |title=Yaroslav Hrytsak |url=http://www.personal.ceu.hu/staff/Yaroslav_Hrytsak/ |access-date=2026-04-01 |website=www.personal.ceu.hu |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421064645/http://www.personal.ceu.hu/staff/Yaroslav_Hrytsak/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1992 മുതൽ ലിവിവിലെ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ നാഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ ഡയറക്ടറാണ് അദ്ദേഹം.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

1998-ൽ, കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച വിദേശ പുസ്തകത്തിനുള്ള &quot;പ്രെസെഗ്ലാഡ് വ്സ്കോഡ്നി&quot; എന്ന കൃതിയുടെ പുരസ്‌കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.coleurope.eu/pl/node/15030/|title=Lecture by Professor Yaroslav HRYTSAK: &quot;A Report from the Eastern Front: Ukraine as a Conundrum for Europe&quot;|publisher=College of Europe}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ബൗദ്ധിക നേട്ടങ്ങൾക്കുള്ള അന്റോനോവിച്ച് പുരസ്‌കാരം, ഉക്രേനിയൻ മാസികയായ Кореспондент-ൽ&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; നിന്ന് &quot;ഉക്രെയ്നിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പുസ്തകം&quot; എന്നീ പുരസ്‌കാരങ്ങളും 2014-ൽ ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകത്തിന് ജെർസി ഗീഡ്രോയ്‌ക് പുരസ്‌കാരവും ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://centrum.fm/nagroda-im-jerzego-giedroycia-trafila-do-prof-jaroslawa-hrycaka/|title=Nagroda im. Jerzego Giedroycia trafiła do prof. Jarosława Hrycaka}}&lt;/ref&gt;

== റഷ്യ-ഉക്രെയ്ൻ യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് ==
ഉക്രെയ്‌നിനെതിരായ റഷ്യൻ ആക്രമണത്തെ ഹ്രിറ്റ്‌സാക് വിമർശിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://telegrafi.com/en/Putin-is-playing-in-the-long-term--he-has-punished-Ukraine-and-will-not-stop-there./|title=Putin is playing for the long term: He has punished Ukraine and will not stop there - Telegraph|access-date=2026-04-01|last=Telegrafi|first=From|website=telegrafi.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theukrainians.org/en/not-thanks-to-but-despite/|title=Not thanks to, but despite.|access-date=2026-04-01|last=Hrytsak|first=Yaroslav|date=2024-09-06|website=The Ukrainians|language=en-US}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് പാർലമെന്റ് സന്ദർശിക്കുകയും 2026 ഫെബ്രുവരി 25 ന് ലണ്ടനിലെ ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസിൽ നടന്ന &quot;ദി ഉക്രെയ്ൻ ഫാക്ടർ - രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധ പൈതൃകം കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും നാസി ജർമ്മനിക്കെതിരായ സോവിയറ്റ് വിജയത്തിൽ അതിന്റെ സുപ്രധാന പങ്ക് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുക&quot; എന്ന പാർലമെന്ററി ലോഞ്ച് ഇവന്റിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ucu.edu.ua/en/news/faktor-ukrayiny-istoryk-yaroslav-grytsak-vystupyv-u-brytanskomu-parlamenti/|title=The Ukraine factor: historian Yaroslav Hrytsak at the British Parliament - UCU|access-date=2026-04-01|date=2026-03-02|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ucufoundation.org/the-ukraine-factor-ucu-historian-yaroslav-hrytsak-speaks-in-the-british-parliament/|title=The Ukraine Factor: UCU Historian Yaroslav Hrytsak Speaks in the British Parliament|access-date=2026-04-01|last=Foundation|first=U. C. U.|date=2026-03-04|website=Ukrainian Catholic University Foundation|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ഹേഗ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് അപ്ലൈഡ് സയൻസസിൽ നടന്ന ഒരു പ്രഭാഷണത്തിൽ, ഒരു വശത്ത് തകർച്ചയോടെ മാത്രമേ യുദ്ധം അവസാനിക്കൂ എന്ന് ഹ്രിറ്റ്‌സാക് അവകാശപ്പെട്ടു. ഉക്രെയ്‌നിന് പാശ്ചാത്യ സഹായം തുടർച്ചയായി ലഭിക്കുകയാണെങ്കിൽ, റഷ്യയുടെ തകർച്ചയുടെ സാധ്യത വർദ്ധിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrainianworldcongress.org/ukraine-historian-says-war-could-end-with-the-collapse-of-one-side/|title=Ukraine historian says war could end with 'internal collapse' of one side - Ukrainian World Congress|access-date=2026-04-01|website=www.ukrainianworldcongress.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2025 ൽ, വോൾഹിനിയ കൂട്ടക്കൊലയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുകയും രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് ഉക്രേനിയൻ ദേശീയവാദികൾ 100,000 പോളണ്ടുകാരെ 1943 ൽ നടത്തിയ കൂട്ടക്കൊലയെ &quot;അങ്ങേയറ്റം സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു കഥ&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvpworld.com/87787391/historian-calls-volhynia-massacre-a-complicated-story-as-poland-marks-anniversary|title=Historian calls Volhynia massacre a “complicated story” as Poland marks anniversary|access-date=2026-04-01|last=S.A|first=Telewizja Polska|website=tvpworld.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/blog-post/ukrainian-polish-relations-the-context-the-memory-war-game-lose-lose|title=Ukrainian-Polish Relations in the Context of the Memory War: A Game of Lose-Lose {{!}} Wilson Center|access-date=2026-04-01|date=2017-10-13|website=www.wilsoncenter.org|language=en}}&lt;/ref&gt;

== പുസ്തകങ്ങൾ ==

* യുദ്ധത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന ആത്മാവ്... ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോയുടെ (1856–1916) ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഛായാചിത്രം (ൽവിവ്, 1990, ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oeaw.ac.at/fileadmin/mitglieder/publikationen/Hrytsak_Short_List_of_Publications.pdf|title=SELECTED BIBLIOGRAHPY|website=Hrytsak_Short_List_of_Publications.pdf}}&lt;/ref&gt;
* റുസാൽക്ക ഡിനിസ്ട്രോവ. ഡോക്യുമെൻ്റുകളും മെറ്റീരിയലുകളും (കൈവ്, 1989).&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
* ആധുനിക ഉക്രെയ്ൻ. ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ വാർഷികം. നമ്പർ 1, 2-3 (എൽവിവ്, 1997, 1999).&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
* ഉക്രെയ്ൻ: ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം, 2022 (ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനം: 2023)&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>r4pywls20x5oosfem86g3zi75ik0e6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ദീപക് റാം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666634</id>
    <revision>
      <id>4615573</id>
      <parentid>4614108</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vaikhary123</username>
        <id>216671</id>
      </contributor>
      <origin>4615573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5110" sha1="kl8sdjfpfzbg2sw0dv44rtnm8f9nz7m" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ദീപക് റാം
| birth_date          = {{Birth date and age|1990|5|26}}
| birth_place         = [[ബാലുശ്ശേരി]], [[കോഴിക്കോട്]], കേരളം
| occupation          = [[ഗാനരചയിതാവ്]]
| years_active        = 2011 – നിലവിൽ
| relatives           = [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി]] (അമ്മയുടെ സഹോദരൻ)
}}വൈശാഖ് (സഹോദരൻ )

'''ദീപക് റാം''' മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു ഗാനരചയിതാവാണ്. മലയാളത്തിലെ ഇതിഹാസ ഗാനരചയിതാവായിരുന്ന പരേതനായ [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി|ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ]] സഹോദരിയുടെ മകനാണ് ഇദ്ദേഹം. പാൻ-ഇന്ത്യൻ ബിഗ് ബജറ്റ് സിനിമകളുടെ മലയാളം പതിപ്പുകളിലെ വരികളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായി.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1990 മെയ് 26-ന് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ബാലുശ്ശേരിക്കടുത്ത് കരുമലയിൽ ജനിച്ചു. രാമകൃഷ്ണന്റെയും ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ സഹോദരിയായ ജലജ രാമകൃഷ്ണന്റെയും മകനാണ്.വൈശാഖ് ജ്യേഷ്ഠസഹോദരൻ. പാലോറ ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, കോഴിക്കോട് മലബാർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി.

== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ==
2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഓ മൈ ലവ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഗാനരചനാരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ]], [[സന്തോഷ് നാരായണൻ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സംഗീത സംവിധായകർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജയിലർ (ചലച്ചിത്രം)|ജയിലർ]] (2023), [[ലിയോ (2023 ചലച്ചിത്രം)|ലിയോ]] (2023) എന്നീ സിനിമകളിലെ എല്ലാ മലയാളം ഗാനങ്ങളും രചിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്. കന്നഡ ചിത്രമായ ''45''-ലെ &quot;അസീമ പ്രേമ രാധയായതോ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ വരികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷാജ്ഞാനത്തിന് വലിയ പ്രശംസ നേടിക്കൊടുത്തു.

== പ്രധാന വർക്കുകൾ ==

=== സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകൾ ===
* ബിവെയർ ഓഫ് ഡോഗ്സ് (2014)
* മറിയം വന്നു വിളക്കൂതി (2020)
* ടു ലെറ്റ് അമ്പാടി ടാക്കീസ്
* നാൻസി റാണി (2025)
* പറന്നു പറന്നു പറന്നു ചെല്ലാൻ (2025)

=== മൊഴിമാറ്റ ചിത്രങ്ങൾ (മലയാളം വരികൾ) ===
* '''തമിഴിൽ നിന്ന്:''' ശിവാജി ദ ബോസ്, എന്തിരൻ, സർക്കാർ, ജയ് ഭീം, അണ്ണാത്തെ, മൂക്കുത്തി അമ്മൻ, ബീസ്റ്റ്, വിക്രം, പോർ തൊഴിൽ, ജയിലർ, ലിയോ, വിടുതലൈ, രായൻ.
* '''തെലുങ്കിൽ നിന്ന്:''' താങ്ക്യൂ, സ്പൈ, സ്കന്ദ, കിങ്ഡം.
* '''മറ്റ് ഭാഷകൾ:''' 45 (കന്നഡ), ചുപ്പ്, ഗൺപത് (ഹിന്ദി), ദശാവതാർ (മറാത്തി).
* '''വരാനിരിക്കുന്നവ:''' വിടമുയർച്ചി, കൂലി, മദ്രാസി, ഡ്യൂഡ് (Dude), ജനനായകൻ.

[[Category:മലയാള ചലച്ചിത്ര ഗാനരചയിതാക്കൾ]]
[[Category:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]</text>
      <sha1>kl8sdjfpfzbg2sw0dv44rtnm8f9nz7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615574</id>
      <parentid>4615573</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vaikhary123</username>
        <id>216671</id>
      </contributor>
      <origin>4615574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5236" sha1="bdd7fu716q8609bz382846yevvcs4pi" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ദീപക് റാം
| birth_date          = {{Birth date and age|1990|5|26}}
| birth_place         = [[ബാലുശ്ശേരി]], [[കോഴിക്കോട്]], കേരളം
| occupation          = [[ഗാനരചയിതാവ്]]
| years_active        = 2011 – നിലവിൽ
| relatives           = [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി]] (അമ്മയുടെ സഹോദരൻ)
}}വൈശാഖ് (സഹോദരൻ )

'''ദീപക് റാം''' മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു ഗാനരചയിതാവാണ്. മലയാളത്തിലെ ഇതിഹാസ ഗാനരചയിതാവായിരുന്ന പരേതനായ [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി|ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ]] സഹോദരിയുടെ മകനാണ് ഇദ്ദേഹം. പാൻ-ഇന്ത്യൻ ബിഗ് ബജറ്റ് സിനിമകളുടെ മലയാളം പതിപ്പുകളിലെ വരികളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായി.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1990 മെയ് 26-ന് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ബാലുശ്ശേരിക്കടുത്ത് കരുമലയിൽ ജനിച്ചു. രാമകൃഷ്ണന്റെയും ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ സഹോദരിയായ ജലജ രാമകൃഷ്ണന്റെയും മകനാണ്.വൈശാഖ് ജ്യേഷ്ഠസഹോദരൻ. പാലോറ ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, കോഴിക്കോട് മലബാർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. ചെന്നൈയിൽ സൗണ്ട് എഞ്ചിനീയർ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു.

== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ==
2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഓ മൈ ലവ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഗാനരചനാരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ]], [[സന്തോഷ് നാരായണൻ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സംഗീത സംവിധായകർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജയിലർ (ചലച്ചിത്രം)|ജയിലർ]] (2023), [[ലിയോ (2023 ചലച്ചിത്രം)|ലിയോ]] (2023) എന്നീ സിനിമകളിലെ എല്ലാ മലയാളം ഗാനങ്ങളും രചിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്. കന്നഡ ചിത്രമായ ''45''-ലെ &quot;അസീമ പ്രേമ രാധയായതോ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ വരികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷാജ്ഞാനത്തിന് വലിയ പ്രശംസ നേടിക്കൊടുത്തു.

== പ്രധാന വർക്കുകൾ ==

=== സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകൾ ===
* ബിവെയർ ഓഫ് ഡോഗ്സ് (2014)
* മറിയം വന്നു വിളക്കൂതി (2020)
* ടു ലെറ്റ് അമ്പാടി ടാക്കീസ്
* നാൻസി റാണി (2025)
* പറന്നു പറന്നു പറന്നു ചെല്ലാൻ (2025)

=== മൊഴിമാറ്റ ചിത്രങ്ങൾ (മലയാളം വരികൾ) ===
* '''തമിഴിൽ നിന്ന്:''' ശിവാജി ദ ബോസ്, എന്തിരൻ, സർക്കാർ, ജയ് ഭീം, അണ്ണാത്തെ, മൂക്കുത്തി അമ്മൻ, ബീസ്റ്റ്, വിക്രം, പോർ തൊഴിൽ, ജയിലർ, ലിയോ, വിടുതലൈ, രായൻ.
* '''തെലുങ്കിൽ നിന്ന്:''' താങ്ക്യൂ, സ്പൈ, സ്കന്ദ, കിങ്ഡം.
* '''മറ്റ് ഭാഷകൾ:''' 45 (കന്നഡ), ചുപ്പ്, ഗൺപത് (ഹിന്ദി), ദശാവതാർ (മറാത്തി).
* '''വരാനിരിക്കുന്നവ:''' വിടമുയർച്ചി, കൂലി, മദ്രാസി, ഡ്യൂഡ് (Dude), ജനനായകൻ.

[[Category:മലയാള ചലച്ചിത്ര ഗാനരചയിതാക്കൾ]]
[[Category:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]</text>
      <sha1>bdd7fu716q8609bz382846yevvcs4pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615575</id>
      <parentid>4615574</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T09:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vaikhary123</username>
        <id>216671</id>
      </contributor>
      <origin>4615575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5334" sha1="1gvihl5nykpg109le7bqdvzx9dylvkn" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ദീപക് റാം
| birth_date          = {{Birth date and age|1990|5|26}}
| birth_place         = [[ബാലുശ്ശേരി]], [[കോഴിക്കോട്]], കേരളം
| occupation          = [[ഗാനരചയിതാവ്]]
| years_active        = 2011 – നിലവിൽ
| relatives           = [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി]] (അമ്മയുടെ സഹോദരൻ)
}}വൈശാഖ് (സഹോദരൻ )

'''ദീപക് റാം''' മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു ഗാനരചയിതാവാണ്. മലയാളത്തിലെ ഇതിഹാസ ഗാനരചയിതാവായിരുന്ന പരേതനായ [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി|ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ]] സഹോദരിയുടെ മകനാണ് ഇദ്ദേഹം. പാൻ-ഇന്ത്യൻ ബിഗ് ബജറ്റ് സിനിമകളുടെ മലയാളം പതിപ്പുകളിലെ വരികളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായി.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1990 മെയ് 26-ന് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ബാലുശ്ശേരിക്കടുത്ത് കരുമലയിൽ ജനിച്ചു. രാമകൃഷ്ണന്റെയും ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ സഹോദരിയായ ജലജ രാമകൃഷ്ണന്റെയും മകനാണ്.വൈശാഖ് ജ്യേഷ്ഠസഹോദരൻ. പാലോറ ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, കോഴിക്കോട് മലബാർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. ചെന്നൈയിൽ സൗണ്ട് എഞ്ചിനീയർ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു.

== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ==
2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഓ മൈ ലവ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഗാനരചനാരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ]], [[സന്തോഷ് നാരായണൻ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സംഗീത സംവിധായകർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജയിലർ (ചലച്ചിത്രം)|ജയിലർ]] (2023), [[ലിയോ (2023 ചലച്ചിത്രം)|ലിയോ]] (2023) എന്നീ സിനിമകളിലെ എല്ലാ മലയാളം ഗാനങ്ങളും രചിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്. കന്നഡ ചിത്രമായ ''45''-ലെ &quot;അസീമ പ്രേമ രാധയായതോ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ വരികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷാജ്ഞാനത്തിന് വലിയ പ്രശംസ നേടിക്കൊടുത്തു.

== പ്രധാന വർക്കുകൾ ==

=== സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകൾ ===
* ബിവെയർ ഓഫ് ഡോഗ്സ് (2014)
* മറിയം വന്നു വിളക്കൂതി (2020)
* ടു ലെറ്റ് അമ്പാടി ടാക്കീസ്
* നാൻസി റാണി (2025)
* പറന്നു പറന്നു പറന്നു ചെല്ലാൻ (2025)

=== മൊഴിമാറ്റ ചിത്രങ്ങൾ (മലയാളം വരികൾ) ===
* '''തമിഴിൽ നിന്ന്:''' ശിവാജി ദ ബോസ്, എന്തിരൻ, സർക്കാർ, ജയ് ഭീം, അണ്ണാത്തെ, മൂക്കുത്തി അമ്മൻ, ബീസ്റ്റ്, വിക്രം, പോർ തൊഴിൽ, ജയിലർ, ലിയോ, വിടുതലൈ, രായൻ.വിടമുയർച്ചി, കൂലി, മദ്രാസി, ഡ്യൂഡ് (Dude), 
* '''തെലുങ്കിൽ നിന്ന്:''' താങ്ക്യൂ, സ്പൈ, സ്കന്ദ, കിങ്ഡം.
* '''മറ്റ് ഭാഷകൾ:''' 45 (കന്നഡ), ചുപ്പ്, ഗൺപത് (ഹിന്ദി), ദശാവതാർ (മറാത്തി).
* '''വരാനിരിക്കുന്നവ:''' ജനനായകൻ, ലവ് ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി, കറുപ്പ്, ( തമിഴ് )

[[Category:മലയാള ചലച്ചിത്ര ഗാനരചയിതാക്കൾ]]
[[Category:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]</text>
      <sha1>1gvihl5nykpg109le7bqdvzx9dylvkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615585</id>
      <parentid>4615575</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vaikhary123</username>
        <id>216671</id>
      </contributor>
      <origin>4615585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="5wjjcwjfeyo7ojvno4o3t0rep2cmwy1" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name           = ദീപക് റാം
| image          = Deepak Ram Lyricist.jpg
| caption        = ദീപക് റാം
| background     = non_performing_personnel
| birth_date     = {{Birth date and age|1990|5|26}}
| birth_place    = [[ബാലുശ്ശേരി]], [[കോഴിക്കോട്]], കേരളം
| occupation     = [[ഗാനരചയിതാവ്]]
| years_active   = 2011 – നിലവിൽ
| relatives      = [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി]] (അമ്മയുടെ സഹോദരൻ)&lt;br&gt;വൈശാഖ് (സഹോദരൻ)
}}


'''ദീപക് റാം''' മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു ഗാനരചയിതാവാണ്. മലയാളത്തിലെ ഇതിഹാസ ഗാനരചയിതാവായിരുന്ന പരേതനായ [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി|ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ]] സഹോദരിയുടെ മകനാണ് ഇദ്ദേഹം. പാൻ-ഇന്ത്യൻ ബിഗ് ബജറ്റ് സിനിമകളുടെ മലയാളം പതിപ്പുകളിലെ വരികളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായി.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1990 മെയ് 26-ന് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ബാലുശ്ശേരിക്കടുത്ത് കരുമലയിൽ ജനിച്ചു. രാമകൃഷ്ണന്റെയും ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ സഹോദരിയായ ജലജ രാമകൃഷ്ണന്റെയും മകനാണ്.വൈശാഖ് ജ്യേഷ്ഠസഹോദരൻ. പാലോറ ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, കോഴിക്കോട് മലബാർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. ചെന്നൈയിൽ സൗണ്ട് എഞ്ചിനീയർ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു.

== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ==
2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഓ മൈ ലവ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഗാനരചനാരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ]], [[സന്തോഷ് നാരായണൻ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സംഗീത സംവിധായകർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജയിലർ (ചലച്ചിത്രം)|ജയിലർ]] (2023), [[ലിയോ (2023 ചലച്ചിത്രം)|ലിയോ]] (2023) എന്നീ സിനിമകളിലെ എല്ലാ മലയാളം ഗാനങ്ങളും രചിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്. കന്നഡ ചിത്രമായ ''45''-ലെ &quot;അസീമ പ്രേമ രാധയായതോ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ വരികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷാജ്ഞാനത്തിന് വലിയ പ്രശംസ നേടിക്കൊടുത്തു.

== പ്രധാന വർക്കുകൾ ==

=== സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകൾ ===
* ബിവെയർ ഓഫ് ഡോഗ്സ് (2014)
* മറിയം വന്നു വിളക്കൂതി (2020)
* ടു ലെറ്റ് അമ്പാടി ടാക്കീസ്
* നാൻസി റാണി (2025)
* പറന്നു പറന്നു പറന്നു ചെല്ലാൻ (2025)

=== മൊഴിമാറ്റ ചിത്രങ്ങൾ (മലയാളം വരികൾ) ===
* '''തമിഴിൽ നിന്ന്:''' ശിവാജി ദ ബോസ്, എന്തിരൻ, സർക്കാർ, ജയ് ഭീം, അണ്ണാത്തെ, മൂക്കുത്തി അമ്മൻ, ബീസ്റ്റ്, വിക്രം, പോർ തൊഴിൽ, ജയിലർ, ലിയോ, വിടുതലൈ, രായൻ.വിടമുയർച്ചി, കൂലി, മദ്രാസി, ഡ്യൂഡ് (Dude), 
* '''തെലുങ്കിൽ നിന്ന്:''' താങ്ക്യൂ, സ്പൈ, സ്കന്ദ, കിങ്ഡം.
* '''മറ്റ് ഭാഷകൾ:''' 45 (കന്നഡ), ചുപ്പ്, ഗൺപത് (ഹിന്ദി), ദശാവതാർ (മറാത്തി).
* '''വരാനിരിക്കുന്നവ:''' ജനനായകൻ, ലവ് ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി, കറുപ്പ്, ( തമിഴ് )

[[Category:മലയാള ചലച്ചിത്ര ഗാനരചയിതാക്കൾ]]
[[Category:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]</text>
      <sha1>5wjjcwjfeyo7ojvno4o3t0rep2cmwy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615586</id>
      <parentid>4615585</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vaikhary123</username>
        <id>216671</id>
      </contributor>
      <origin>4615586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5548" sha1="lshx67dkry4qv9ydnkc039tctptf41s" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name           = ദീപക് റാം
| image          = Deepak Ram Lyricist.jpg
| caption        = ദീപക് റാം
| background     = non_performing_personnel
| birth_date     = {{Birth date and age|1990|5|26}}
| birth_place    = [[ബാലുശ്ശേരി]], [[കോഴിക്കോട്]], കേരളം
| occupation     = [[ഗാനരചയിതാവ്]]
| years_active   = 2011 – നിലവിൽ
| relatives      = [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി]] (അമ്മയുടെ സഹോദരൻ)&lt;br&gt;വൈശാഖ് (സഹോദരൻ)
}}


'''ദീപക് റാം''' മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു ഗാനരചയിതാവാണ്. മലയാളത്തിലെ ഇതിഹാസ ഗാനരചയിതാവായിരുന്ന പരേതനായ [[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി|ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ]] സഹോദരിയുടെ മകനാണ് ഇദ്ദേഹം. പാൻ-ഇന്ത്യൻ ബിഗ് ബജറ്റ് സിനിമകളുടെ മലയാളം പതിപ്പുകളിലെ വരികളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായി.

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
1990 മെയ് 26-ന് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ബാലുശ്ശേരിക്കടുത്ത് കരുമലയിൽ ജനിച്ചു. രാമകൃഷ്ണന്റെയും ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ സഹോദരിയായ ജലജ രാമകൃഷ്ണന്റെയും മകനാണ്.വൈശാഖ് ജ്യേഷ്ഠസഹോദരൻ. പാലോറ ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, കോഴിക്കോട് മലബാർ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. ചെന്നൈയിൽ സൗണ്ട് എഞ്ചിനീയർ ആയി പ്രവർത്തിച്ചു.

== ചലച്ചിത്ര ജീവിതം ==
2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഓ മൈ ലവ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഗാനരചനാരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ]], [[സന്തോഷ് നാരായണൻ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സംഗീത സംവിധായകർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ജയിലർ (ചലച്ചിത്രം)|ജയിലർ]] (2023), [[ലിയോ (2023 ചലച്ചിത്രം)|ലിയോ]] (2023) എന്നീ സിനിമകളിലെ എല്ലാ മലയാളം ഗാനങ്ങളും രചിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്. കന്നഡ ചിത്രമായ ''45''-ലെ &quot;അസീമ പ്രേമ രാധയായതോ&quot; എന്ന ഗാനത്തിലെ വരികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷാജ്ഞാനത്തിന് വലിയ പ്രശംസ നേടിക്കൊടുത്തു.

== പ്രധാന വർക്കുകൾ ==

=== സ്വതന്ത്ര മലയാള സിനിമകൾ ===
* ബിവെയർ ഓഫ് ഡോഗ്സ് (2014)
* മറിയം വന്നു വിളക്കൂതി (2020)
* ടു ലെറ്റ് അമ്പാടി ടാക്കീസ്
* നാൻസി റാണി (2025)
* പറന്നു പറന്നു പറന്നു ചെല്ലാൻ (2025)

=== മൊഴിമാറ്റ ചിത്രങ്ങൾ (മലയാളം വരികൾ) ===
* '''തമിഴിൽ നിന്ന്:''' ശിവാജി ദ ബോസ്, എന്തിരൻ, സർക്കാർ, ജയ് ഭീം, അണ്ണാത്തെ, മൂക്കുത്തി അമ്മൻ, ബീസ്റ്റ്, വിക്രം, പോർ തൊഴിൽ, ജയിലർ, ലിയോ, വിടുതലൈ, രായൻ.വിടമുയർച്ചി, കൂലി, മദ്രാസി, ഡ്യൂഡ് (Dude), 
* '''തെലുങ്കിൽ നിന്ന്:''' താങ്ക്യൂ, സ്പൈ, സ്കന്ദ, കിങ്ഡം.
* '''മറ്റ് ഭാഷകൾ:''' 45 (കന്നഡ), ചുപ്പ്, ഗൺപത് (ഹിന്ദി), ദശാവതാർ (മറാത്തി).
* '''വരാനിരിക്കുന്നവ:''' ജനനായകൻ, ലവ് ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി, കറുപ്പ്, ( തമിഴ് )

[[Category:മലയാള ചലച്ചിത്ര ഗാനരചയിതാക്കൾ]]
[[Category:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ളവർ]]

== ചിത്രങ്ങൾ ==
&lt;gallery&gt;
Deepak Ram Lyricist.jpg | ദീപക് റാം
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>lshx67dkry4qv9ydnkc039tctptf41s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വാസിൽ സുഖോംലിൻസ്കി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666776</id>
    <revision>
      <id>4615248</id>
      <parentid>4615188</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>add reflist</comment>
      <origin>4615248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20853" sha1="aky1g66bbtv9kxq1y536561if1pboj2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = വാസിൽ സുഖോംലിൻസ്കി
| image              = Coin of Ukraine Sukhomlin R.jpg
| alt                = Image of Ukrainian coin commemorating Sukhomlynsky.
| caption            = വാസിൽ സുഖോംലിൻസ്കി ചിത്രമുള്ള ഉക്രയിൻ നാണയം
| birth_name         = Василь Олександрович Сухомлинський
| birth_date         = {{Birth date|1918|09|28}}
| birth_place        = ഒമെൽനിക്, [[ഉക്രേനിയൻ സംസ്ഥാനം]]
| death_date         = {{Death date and age|1970|09|02|1918|09|28}}
| death_place        = പാവ്ലിഷ്, [[കിരോവോഹ്രാദ് ഒബ്ലാസ്റ്റ്]], ഉക്രേനിയൻ SSR, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ
| other_names        = 
| known_for          = [[Teaching method]]
| occupation         = അദ്ധ്യാപകൻ, പ്രസാധകൻ, എഴുത്തുകാരൻ
}}

വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം യഥാർത്ഥ മനുഷ്യത്വമുള്ള ഒരു ജീവിയെ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് എന്ന ആശയത്തിലൂന്നി പ്രവർത്തിച്ച ഉക്രേനിയൻ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തകനും അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു വാസിൽ ഒലെക്സാൻഡ്രോവിച്ച് സുഖോംലിൻസ്കി (സെപ്റ്റംബർ 28,1918-സെപ്റ്റംബർ 2,1970).
==ജീവചരിത്രം==
[[ഉക്രൈൻ|ഉക്രേനിയിലെ]] കിറോവോഹ്റാഡ് ഒബ്ലാസ്റ്റിലെ ഒലെക്സാണ്ട്രിയ ക്വെസ്ഡിലെ (ഇന്ന് ഒലെക്സാന്റിയ റയോൺ) ഒമെൽനിക് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിലാണ് സുഖോംലിൻസ്കി ജനിച്ചത്. 1933-ൽ ഏഴ് വർഷത്തെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം അമ്മ അദ്ദേഹത്തെ ക്രെമെഞ്ചുക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ അദ്ദേഹം ഒരു പ്രാദേശിക മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ ചേർന്നു. പിന്നീട്  മെഡിക്കൽ വിദ്യാലയം ഉപേക്ഷിച്ച് റോബിറ്റ്ഫക്കിൽ ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അത് ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് പൂർത്തിയാക്കി. 1935ൽ അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിൽ നിന്ന് അധികം അകലെയല്ലാതെ അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. 1938-ൽ സുഖോംലിൻസ്കി പോൾട്ടാവ പെഡഗോഗിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ചേർന്നു, അവിടെ നിന്ന് അതേ വർഷംതന്നെ ബിരുദം നേടി. ബിരുദം നേടിയ ശേഷം അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുകയും അവിടെ ഒനുഫ്രീവ്ക മിഡിൽ സ്കൂളിൽ ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അവിടെവെച്ച് അദ്ദേഹം വിവാഹിതനായി. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് 1941 ൽ  സന്നദ്ധസേവനം നടത്തിയ അദ്ദേഹത്തിന് 1942 ജനുവരിയിൽ മോസ്കോയുടെ പ്രതിരോധത്തിനിടെ ഒരു ജൂനിയർ പൊളിട്രക്ക് എന്ന നിലയിൽ ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റിരുന്നു. [[യൂറാൽ പർവ്വതനിര|യൂറാൽ പർവതനിരകളിലെ]] ഒരു സൈനിക ആശുപത്രിയിലേക്ക് മാറ്റി, അവിടെ അദ്ദേഹം ചികിത്സ തുടർന്നു. ആ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മുൻനിരയിലേക്ക് മടങ്ങണമെന്ന് നിരന്തരം അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ മെഡിക്കൽ കമ്മീഷന് വ്യവസ്ഥാപിതമായി പോലും അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഉവാ (റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഉദ്മുർത്തിയ) പട്ടണത്തിലെ ഒരു മിഡിൽ സ്കൂളിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി അദ്ദേഹം നിയമിക്കപ്പെട്ടു. നാസികളിൽ നിന്ന് ഉക്രെയ്ൻ പിടിച്ചടക്കിയ ശേഷം 1944ൽ അദ്ദേഹം ജന്മനാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. തന്റെ ഭാര്യയും ഇളയ മകനും [[ഗസ്റ്റപ്പോ|ഗെസ്റ്റപ്പോകളാൽ]] പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടതായി വാസിൽ മനസ്സിലാക്കി. റീജിയണൽ പീപ്പിൾസ് എജ്യുക്കേഷൻ (ആർ. എ. ഐ. എൻ. ഒ.) ഡയറക്ടറായി അദ്ദേഹത്തെ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. 1948ൽ അദ്ദേഹം പാവ്ലിഷ് സെറ്റിൽമെന്റിലെ പാവ്ലിഷ് സെക്കൻഡറി സ്കൂളിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി .ഈ സ്ഥാനം അദ്ദേഹം ജീവിതാവസാനം വരെ വഹിച്ചു.
==വിദ്യാഭ്യാസ തത്ത്വചിന്ത==
സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ കാതൽ ധാർമ്മിക വിദ്യാഭ്യാസത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനമായിരുന്നു, അതിൽ പ്രകൃതിയിലും കലയിലും മാനുഷിക ബന്ധങ്ങളിലും സൌന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ച് തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളെ ബോധവൽക്കരിക്കുകയും അവരെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ജീവിത പരിസ്ഥിതിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു..&lt;ref&gt;[http://www.kspu.kr.ua/download/nauk_zapiski/1998_vipusk_12_zamovlennya_627.pdf Кравцов В. О. (1998) 'Ідея природовідповідного виховання у педагогочній концепції В. О. Сухомлинського' ''Наукові записки''. – Випуск ХІІ. – Серія: Педагогічні науки. – Кіровоград: РВЦ КДПУ ім. В. Винниченка.] p. 54–63 {{ISBN|966-7401-03-0}} {{in lang|uk}}&lt;/ref&gt;

ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട കാര്യം ഒരു മനുഷ്യനാണെന്നും മറ്റുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ ബഹുമാനം മറ്റൊന്നുമില്ലെന്നും സുഖോംലിൻസ്കി തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിച്ചു. മറ്റുള്ളവർക്കും പ്രത്യേകിച്ച് അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും സന്തോഷം നൽകുന്നതിന്, അവർ തങ്ങളിലും പരിസ്ഥിതിയിലും സൌന്ദര്യം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ സമീപനത്തിൽ ധാർമ്മികമായ പഠനവും സൌന്ദര്യ ശാസ്ത്ര പഠനവും  തമ്മിൽ വളരെ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.

യഥാർത്ഥ മനുഷ്യനായിരിക്കുന്നതിൻറെ മറ്റൊരു വശം ബുദ്ധിയുടെ വികാസമായിരുന്നു, അങ്ങനെ മനസ്സിന്റെ ചക്രവാളങ്ങൾ ക്രമേണ വിശാലമായി വളരുകയും ക്രമേണ ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ബഹിരാകാശത്തിൻറെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പൂർണ്ണമായും പ്രയോജനകരമായ ശ്രദ്ധ നൽകാൻ ശ്രമിച്ചവരുമായി യോജിക്കാൻ സുഖോംലിൻസ്കിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല, ജോലിസ്ഥലത്ത് നേരിട്ട് പ്രയോഗം കണ്ടെത്തിയാൽ മാത്രമേ അറിവ് പ്രയോജനപ്പെടുകയുള്ളൂ എന്ന് അവർ കരുതി. അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഒരു വ്യക്തിക്ക് അവർ ഭാഗമായ ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും അവരുടെ മനസ്സ് വിശാലമാക്കുന്നതിനും വിദേശ ഭാഷകളെയും ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനം അനിവാര്യമായിരുന്നു.

എല്ലാ വ്യക്തിപരമായ വളർച്ചയുടെയും അടിസ്ഥാനം ആരോഗ്യമാണ്, കുട്ടികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കുട്ടിക്കാലത്ത്, സ്വഭാവം രൂപപ്പെടുമ്പോൾ, മികച്ച ആരോഗ്യം ആസ്വദിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ സുഖോംലിൻസ്കി വളരെയധികം ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി. ശാരീരിക വ്യായാമവും ചിന്തയിലെ പാഠങ്ങളും സൌന്ദര്യത്തെ വിലമതിക്കുന്നതും സംയോജിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം കുട്ടികളെ പലപ്പോഴും പ്രകൃതിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. പ്രത്യേകിച്ചും പ്രൈമറി സ്കൂളിൽ, കുട്ടികളുടെ ചിന്തകൾ സ്കൂളിൽ നിന്ന് നടക്കാവുന്ന ദൂരത്തിനുള്ളിൽ വയലുകളിലും വനങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഉജ്ജ്വലമായ ചിത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കേണ്ടത് പ്രധാനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. കുട്ടികളുടെ നേരിട്ടുള്ള അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ചിന്തിച്ചാൽ അത് അവരെ തളർത്തും.

കുട്ടികളുടെ പഠനവും അവരുടെ ബുദ്ധിയുടെ പ്രവർത്തനവും അവരുടെ അറിവ് ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കേണ്ടതും പ്രധാനമായിരുന്നു. കുട്ടികളുടെ അറിവ് അവരുടെ പരിസ്ഥിതിയും ചുറ്റുമുള്ള ആളുകളുടെ ജീവിതവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഉപയോഗിച്ചാൽ മാത്രമേ അത് ജീവിതത്തിന്റെ സജീവമായ ഒരു തത്ത്വചിന്തയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്കും പ്രായോഗികമായ ഒരു ധാർമ്മിക നിലപാടിലേക്കും നയിക്കൂ.

ആരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസം, ധാർമ്മിക വിദ്യാഭ്യാസം, സൌന്ദര്യ വിദ്യാഭ്യാസം, ബൌദ്ധിക വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് സ്തംഭങ്ങളിലാണ് സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ സമഗ്ര വിദ്യാഭ്യാസ തത്ത്വചിന്ത നിലകൊള്ളുന്നത്.

==ഹൃദയത്തെ പഠിപ്പിക്കുക==
[[File:Sukhomlinsky-grave.jpg|thumb|]ഉക്രയിനിലെ സുഖോംലിൻസ്കിയുടെ ശവകുടീരം ]]
കുട്ടികളുടെ കുട്ടിക്കാലം ദീർഘിപ്പിക്കാനും അവരെ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസത്തോടെയും ലോകത്തോട് തുറന്ന മനസ്സോടെയും നിലനിർത്താനും ലോകത്തോടുള്ള അവരുടെ വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങളുടെ പുതുമ നിലനിർത്താനുമാണ് സുഖോംലിൻസ്കി ശ്രമിച്ചത്. അവർ ചെറുതായിരുന്നിട്ടും, അവർ ജീവിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതിയെ പരിപാലിക്കാനും അവർ കണ്ടുമുട്ടുന്ന ആളുകൾക്ക് സന്തോഷം നൽകാനും അവർക്ക് ധാരാളം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം അവരെ കാണിച്ചു. അവരുടെ യുവമനസ്സുകളിൽ താൻ പകർന്നുവന്ന ഭാവങ്ങളിൽ വളരെ സെലക്ടീവ് ആയിരിക്കുന്നതിലൂടെ അവരുടെ സൌന്ദര്യബോധം പരിഷ്കരിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. തനിക്ക് കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദത്ത സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം അവരെ കൊണ്ടുപോയി. പ്രകൃതിയുടെ സംഗീതം, പുല്ലുകളുടെയും ഇലകളുടെയും കോലാഹലം, ലാർക്കിന്റെ പാട്ട് എന്നിവ കേൾക്കാൻ അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അത്തരം സ്വാഭാവിക ശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവയ്ക്ക് സംഗീതം നൽകുകയും പ്രകൃതി സൌന്ദര്യത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ചിത്രങ്ങളുടെയും ശബ്ദങ്ങളുടെയും ഒരു സർഫൈറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം അവയെ നനച്ചില്ല, മറിച്ച് സൌന്ദര്യത്തോടുള്ള ഓരോ പുതിയ എക്സ്പോഷറും അവിസ്മരണീയമാക്കാൻ അനുവദിച്ചു.

മറ്റുള്ളവരുടെ ആന്തരികലോകത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകാനും മറ്റുള്ളവരുടെ കണ്ണുകൾ വായിക്കാനും സന്തോഷത്തിൻ്റെയും ദുഃഖത്തിൻ്റെയോ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൻ്്റെയോ വികാരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. ഓരോ കുട്ടിക്കും തങ്ങൾക്ക് മികവ് പുലർത്താൻ കഴിയുന്ന ചില ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കഴിവുകളോ കഴിവുകളോ കണ്ടെത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ കുട്ടികൾ സ്കൂളിൽ നിന്ന് അവരുടെ കുടുംബങ്ങളിലേക്ക് സന്തോഷം എത്തിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. എല്ലാ കുട്ടികൾക്കും അക്കാദമികമായി മികവ് പുലർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും ഓരോരുത്തർക്കും എന്തെങ്കിലും തിളങ്ങാനും മറ്റുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം നൽകാനുള്ള വഴി കണ്ടെത്താനും കഴിഞ്ഞു. ഇത് അവരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിൻ്റെയും ധാർമികവികസനത്തിൻ്റെയും അടിത്തറയായിരുന്നു.

വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ നേട്ടങ്ങൾക്ക് 1968ൽ സുഖോംലിൻസ്കിക്ക് ഹീറോ ഓഫ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ലേബർ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു. ഓർഡർ ഓഫ് ലെനിൻ, ഓർഡൽ ഓഫ് റെഡ് സ്റ്റാർ, ഉഷിൻസ്കി, മകരെങ്കോ മെഡലുകൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1969-ൽ സുഖോംലിൻസ്കി കുട്ടികൾക്ക് ഞാൻ എന്റെ ഹൃദയം നൽകുന്നു (To Children I Give My Heart) എന്ന പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ പുസ്തകത്തിന് 1974-ൽ (മരണാനന്തരം) ഉക്രേനിയൻ SSR-ന്റെ സംസ്ഥാന സമ്മാനം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.

==അവലംബങ്ങൾ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഉക്രേനിയൻ എഴുത്തുകാർ]]</text>
      <sha1>aky1g66bbtv9kxq1y536561if1pboj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mercy foundation</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666818</id>
    <revision>
      <id>4615214</id>
      <parentid>4615124</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25067-71</username>
        <id>216931</id>
      </contributor>
      <comment>more detils</comment>
      <origin>4615214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="k2rld4k2px9lnjagj3h8gs1pbnonx7z" xml:space="preserve">
ജീവകാരുണ്യ ജനസേവന രംഗത്തും പാലിയേറ്റീവ് മേഖലയിലും ഉണ്ണികുളം പഞ്ചായത്തിലെ  കപ്പുറം കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന എൻ ജി ഒ ആണ് മെഴ്‌സി ഫൗണ്ടേഷൻ. ആതുര സേവനം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമ്പത്തികം, കലാ-കായികം, സാംസ്‌കാരികം തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ ഫൗണ്ടേഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ് പലിശ രഹിത മൈക്രോ ഫിനാൻസ് സംവിധാനമായ സംഗമം അയൽക്കൂട്ടായ്മയിൽ പ്രദേശത്തെ 600ൽ പരം കുടുംബങ്ങൾ ഗുണഭോക്താക്കളാണ്. സ്ത്രീശാക്തീകരണ രംഗത്തും കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയിലും ശ്രദ്ധേയമായ ഇടപെടലാണ് സംഗമം നടത്തി വരുന്നത്.

മെഴ്‌സി മെഡി ഹെൽപ്പ് പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി നിർധനരായ നിരവധി പേർക്ക് മരുന്ന്, ഭക്ഷണം എന്നിവയും എയർബെഡ്, മെഡിക്കൽ കോട്ട്, വീൽചെയർ, ഓക്സിജൻ സപ്പോർട്ടർ, ഓക്സിജൻ സിലിണ്ടർ, ഇലക്ട്രിക് വീൽചെയർ തുടങ്ങി കിടപ്പ് രോഗികൾക്ക് ആവശ്യമുള്ള മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളും സൗജന്യമായി നൽകി വരുന്നുണ്ട് ഇതോടൊപ്പം ആഴ്ചയിൽ നാലുദിവസങ്ങളിൽ പാലിയേറ്റീവ് വ്ളണ്ടിയർമാർ വീടുകൾ സന്ദർശിച്ച് രോഗികളെ പരിചരിക്കുകയും ആവശ്യാനുസരണം മെഡിക്കൽ ഗൈഡൻസ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;mercy broucher&lt;/ref&gt;

----</text>
      <sha1>k2rld4k2px9lnjagj3h8gs1pbnonx7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615218</id>
      <parentid>4615214</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25067-71</username>
        <id>216931</id>
      </contributor>
      <origin>4615218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2577" sha1="t4tkfc7y6eiifsi3q9muhk50ke1nd23" xml:space="preserve">== മെഴ്‌സി ഫൗണ്ടേഷൻ. ==
ജീവകാരുണ്യ ജനസേവന രംഗത്തും പാലിയേറ്റീവ് മേഖലയിലും ഉണ്ണികുളം പഞ്ചായത്തിലെ  കപ്പുറം കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന എൻ ജി ഒ ആണ് മെഴ്‌സി ഫൗണ്ടേഷൻ. ആതുര സേവനം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമ്പത്തികം, കലാ-കായികം, സാംസ്‌കാരികം തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ ഫൗണ്ടേഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ് പലിശ രഹിത മൈക്രോ ഫിനാൻസ് സംവിധാനമായ സംഗമം അയൽക്കൂട്ടായ്മയിൽ പ്രദേശത്തെ 600ൽ പരം കുടുംബങ്ങൾ ഗുണഭോക്താക്കളാണ്. സ്ത്രീശാക്തീകരണ രംഗത്തും കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയിലും ശ്രദ്ധേയമായ ഇടപെടലാണ് സംഗമം നടത്തി വരുന്നത്.

മെഴ്‌സി മെഡി ഹെൽപ്പ് പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി നിർധനരായ നിരവധി പേർക്ക് മരുന്ന്, ഭക്ഷണം എന്നിവയും എയർബെഡ്, മെഡിക്കൽ കോട്ട്, വീൽചെയർ, ഓക്സിജൻ സപ്പോർട്ടർ, ഓക്സിജൻ സിലിണ്ടർ, ഇലക്ട്രിക് വീൽചെയർ തുടങ്ങി കിടപ്പ് രോഗികൾക്ക് ആവശ്യമുള്ള മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളും സൗജന്യമായി നൽകി വരുന്നുണ്ട് ഇതോടൊപ്പം ആഴ്ചയിൽ നാലുദിവസങ്ങളിൽ പാലിയേറ്റീവ് വ്ളണ്ടിയർമാർ വീടുകൾ സന്ദർശിച്ച് രോഗികളെ പരിചരിക്കുകയും ആവശ്യാനുസരണം മെഡിക്കൽ ഗൈഡൻസ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;mercy broucher&lt;/ref&gt;

----</text>
      <sha1>t4tkfc7y6eiifsi3q9muhk50ke1nd23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615238</id>
      <parentid>4615218</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; കാണുക [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Mercy foundation]]. ([[WP:Twinkle|ട്വിങ്കിൾ]])</comment>
      <origin>4615238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="95a9ho6cjudiqoe9grz58ci0kauh101" xml:space="preserve">{{മായ്ക്കുക/ലേഖനം}}

== മെഴ്‌സി ഫൗണ്ടേഷൻ. ==
ജീവകാരുണ്യ ജനസേവന രംഗത്തും പാലിയേറ്റീവ് മേഖലയിലും ഉണ്ണികുളം പഞ്ചായത്തിലെ  കപ്പുറം കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന എൻ ജി ഒ ആണ് മെഴ്‌സി ഫൗണ്ടേഷൻ. ആതുര സേവനം, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമ്പത്തികം, കലാ-കായികം, സാംസ്‌കാരികം തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ ഫൗണ്ടേഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ് പലിശ രഹിത മൈക്രോ ഫിനാൻസ് സംവിധാനമായ സംഗമം അയൽക്കൂട്ടായ്മയിൽ പ്രദേശത്തെ 600ൽ പരം കുടുംബങ്ങൾ ഗുണഭോക്താക്കളാണ്. സ്ത്രീശാക്തീകരണ രംഗത്തും കുടുംബങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയിലും ശ്രദ്ധേയമായ ഇടപെടലാണ് സംഗമം നടത്തി വരുന്നത്.

മെഴ്‌സി മെഡി ഹെൽപ്പ് പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി നിർധനരായ നിരവധി പേർക്ക് മരുന്ന്, ഭക്ഷണം എന്നിവയും എയർബെഡ്, മെഡിക്കൽ കോട്ട്, വീൽചെയർ, ഓക്സിജൻ സപ്പോർട്ടർ, ഓക്സിജൻ സിലിണ്ടർ, ഇലക്ട്രിക് വീൽചെയർ തുടങ്ങി കിടപ്പ് രോഗികൾക്ക് ആവശ്യമുള്ള മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളും സൗജന്യമായി നൽകി വരുന്നുണ്ട് ഇതോടൊപ്പം ആഴ്ചയിൽ നാലുദിവസങ്ങളിൽ പാലിയേറ്റീവ് വ്ളണ്ടിയർമാർ വീടുകൾ സന്ദർശിച്ച് രോഗികളെ പരിചരിക്കുകയും ആവശ്യാനുസരണം മെഡിക്കൽ ഗൈഡൻസ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;mercy broucher&lt;/ref&gt;

----</text>
      <sha1>95a9ho6cjudiqoe9grz58ci0kauh101</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഒക്സാന ഷ്വേറ്റ്സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666822</id>
    <revision>
      <id>4615217</id>
      <timestamp>2026-04-25T12:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1328832507|Oksana Shvets]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4615217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16325" sha1="hhpox19otz8vt1g84z6uqsmnl216g0e" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975 ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot; /&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Owoseje&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFTapp,_Tom2022&quot;&gt;Tapp, Tom (17 March 2022). [https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/ &quot;Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack&quot;]. ''[[Deadline Hollywood]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;18 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

*  
*  

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>hhpox19otz8vt1g84z6uqsmnl216g0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615220</id>
      <parentid>4615217</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <origin>4615220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18136" sha1="ehkywcv0gmtya8otj5ibv5stq9ycf6k" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975&lt;ref name=&quot;Burton&quot;&gt;{{cite news |last=Burton|first=Jamie|title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed in Russian rocket attack|website=[[Newsweek]]|date=18 March 2022|url=https://www.newsweek.com/who-oksana-shvets-ukraine-actress-died-russian-attack-1689370|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy2&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ&lt;ref name=&quot;Owoseje2&quot;&gt;{{cite news |author=Owoseje, Toyin|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/oksana-shvets-actress-killed-intl-scli/index.html|title=Oksana Shvets, famed Ukrainian actress, killed in Russian missile strike|publisher=[[CNN]]|date=18 March 2022|access-date=20 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy3&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Independent2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot; /&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Owoseje&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFTapp,_Tom2022&quot;&gt;Tapp, Tom (17 March 2022). [https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/ &quot;Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack&quot;]. ''[[Deadline Hollywood]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;18 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

*  
*  

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>ehkywcv0gmtya8otj5ibv5stq9ycf6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615221</id>
      <parentid>4615220</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>fix error</comment>
      <origin>4615221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18020" sha1="7evd37kmu3kf0nzblnk6jl76djkn9lq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975&lt;ref name=&quot;Burton&quot;&gt;{{cite news |last=Burton|first=Jamie|title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed in Russian rocket attack|website=[[Newsweek]]|date=18 March 2022|url=https://www.newsweek.com/who-oksana-shvets-ukraine-actress-died-russian-attack-1689370|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy2&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ&lt;ref name=&quot;Owoseje2&quot;&gt;{{cite news |author=Owoseje, Toyin|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/oksana-shvets-actress-killed-intl-scli/index.html|title=Oksana Shvets, famed Ukrainian actress, killed in Russian missile strike|publisher=[[CNN]]|date=18 March 2022|access-date=20 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy3&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Independent2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline2&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|author=Tapp, Tom|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022|work=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot; /&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Owoseje&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

*  
*  

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>7evd37kmu3kf0nzblnk6jl76djkn9lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615223</id>
      <parentid>4615221</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>fix error</comment>
      <origin>4615223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18745" sha1="m01jlfk6lrbwg39z5hfz1ofjirnvt4q" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975&lt;ref name=&quot;Burton&quot;&gt;{{cite news |last=Burton|first=Jamie|title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed in Russian rocket attack|website=[[Newsweek]]|date=18 March 2022|url=https://www.newsweek.com/who-oksana-shvets-ukraine-actress-died-russian-attack-1689370|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy2&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ&lt;ref name=&quot;Owoseje2&quot;&gt;{{cite news |author=Owoseje, Toyin|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/oksana-shvets-actress-killed-intl-scli/index.html|title=Oksana Shvets, famed Ukrainian actress, killed in Russian missile strike|publisher=[[CNN]]|date=18 March 2022|access-date=20 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy3&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Independent2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline2&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|author=Tapp, Tom|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022|work=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot; /&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

*  
*  

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>m01jlfk6lrbwg39z5hfz1ofjirnvt4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615225</id>
      <parentid>4615223</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>fix error</comment>
      <origin>4615225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19114" sha1="m5yf4ddgwknbwm3s04u8vonyeikjja0" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975&lt;ref name=&quot;Burton&quot;&gt;{{cite news |last=Burton|first=Jamie|title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed in Russian rocket attack|website=[[Newsweek]]|date=18 March 2022|url=https://www.newsweek.com/who-oksana-shvets-ukraine-actress-died-russian-attack-1689370|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy2&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ&lt;ref name=&quot;Owoseje2&quot;&gt;{{cite news |author=Owoseje, Toyin|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/oksana-shvets-actress-killed-intl-scli/index.html|title=Oksana Shvets, famed Ukrainian actress, killed in Russian missile strike|publisher=[[CNN]]|date=18 March 2022|access-date=20 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy3&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Independent2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline2&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|author=Tapp, Tom|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022|work=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot;&gt;{{cite news |last1=БЕСПЕРСТОВА|first1=Ольга|title=Під час удару по столиці загинула відома театральна актриса|url=https://crime.fakty.ua/398452-vo-vremya-bombezhki-stolicy-pogibla-izvestnaya-teatralnaya-aktrisa|access-date=24 March 2022|work=[[Fakty i Kommentarii]]|date=17 March 2022|language=uk}}&lt;/ref&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

*  
*  

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>m5yf4ddgwknbwm3s04u8vonyeikjja0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615227</id>
      <parentid>4615225</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>/* ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ */</comment>
      <origin>4615227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19113" sha1="7kn0xm4qko0wyeiz5cogokt3ft09cxn" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975&lt;ref name=&quot;Burton&quot;&gt;{{cite news |last=Burton|first=Jamie|title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed in Russian rocket attack|website=[[Newsweek]]|date=18 March 2022|url=https://www.newsweek.com/who-oksana-shvets-ukraine-actress-died-russian-attack-1689370|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy2&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ&lt;ref name=&quot;Owoseje2&quot;&gt;{{cite news |author=Owoseje, Toyin|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/oksana-shvets-actress-killed-intl-scli/index.html|title=Oksana Shvets, famed Ukrainian actress, killed in Russian missile strike|publisher=[[CNN]]|date=18 March 2022|access-date=20 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy3&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Independent2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline2&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|author=Tapp, Tom|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022|work=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot;&gt;{{cite news |last1=БЕСПЕРСТОВА|first1=Ольга|title=Під час удару по столиці загинула відома театральна актриса|url=https://crime.fakty.ua/398452-vo-vremya-bombezhki-stolicy-pogibla-izvestnaya-teatralnaya-aktrisa|access-date=24 March 2022|work=[[Fakty i Kommentarii]]|date=17 March 2022|language=uk}}&lt;/ref&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

*  
*  

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>7kn0xm4qko0wyeiz5cogokt3ft09cxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615229</id>
      <parentid>4615227</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>/* കൂടുതൽ വായിക്കുക */</comment>
      <origin>4615229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20124" sha1="37dlsev6nygp439y4l5psvolobm1dw4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975&lt;ref name=&quot;Burton&quot;&gt;{{cite news |last=Burton|first=Jamie|title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed in Russian rocket attack|website=[[Newsweek]]|date=18 March 2022|url=https://www.newsweek.com/who-oksana-shvets-ukraine-actress-died-russian-attack-1689370|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy2&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ&lt;ref name=&quot;Owoseje2&quot;&gt;{{cite news |author=Owoseje, Toyin|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/oksana-shvets-actress-killed-intl-scli/index.html|title=Oksana Shvets, famed Ukrainian actress, killed in Russian missile strike|publisher=[[CNN]]|date=18 March 2022|access-date=20 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy3&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Independent2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline2&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|author=Tapp, Tom|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022|work=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot;&gt;{{cite news |last1=БЕСПЕРСТОВА|first1=Ольга|title=Під час удару по столиці загинула відома театральна актриса|url=https://crime.fakty.ua/398452-vo-vremya-bombezhki-stolicy-pogibla-izvestnaya-teatralnaya-aktrisa|access-date=24 March 2022|work=[[Fakty i Kommentarii]]|date=17 March 2022|language=uk}}&lt;/ref&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

* {{Cite news | title=Oksana Shvets: Ukrainische Schauspielerin stirbt bei Raketenangriff auf Kiew | website=[[Der Spiegel]] | date=18 March 2022 | url=https://www.spiegel.de/kultur/tv/oksana-shvets-ukrainische-schauspielerin-stirbt-bei-raketenangriff-auf-kiew-a-e72362ef-fdcb-4bb4-85fb-32dde6f1d4b0 | language=de | access-date=21 March 2022}}
* {{Cite news | last=Spencer | first=Richard | date=19 March 2022 | title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed by rocket as she slept in Kyiv flat | url=https://www.thetimes.com/article/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-by-rocket-as-she-slept-in-kyiv-flat-rxncp8b96 | url-status=live | work=[[The Times]] | location=Kyiv | publisher=[[News UK#Times Newspapers Ltd|Times Newspapers Ltd]] | publication-place=London | archive-url=https://archive.today/20220319013107/https://www.thetimes.co.uk/article/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-by-rocket-as-she-slept-in-kyiv-flat-rxncp8b96 | archive-date=19 March 2022 | url-access=subscription | access-date=21 March 2022}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>37dlsev6nygp439y4l5psvolobm1dw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615235</id>
      <parentid>4615229</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T12:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>add pu</comment>
      <origin>4615235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20145" sha1="9ktoats02t3d3rlv8wa68q8n73dunyk" xml:space="preserve">{{PU|Oksana Shvets}}
{{Infobox person
| name               = Oksana Shvets
| image              = Oksana_Shvets.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = {{nobold|Оксана Швець}}
| other_names        = 
| birth_name         = Oksana Oleksandrivna Shvets
| birth_date         = {{Birth date|1955|02|10|df=y}}
| birth_place        = [[Kyiv|Kiev]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now [[Kyiv]], [[Ukraine]])
| death_date         = {{Death date and age|2022|03|17|1955|02|10|df=y}}
| death_place        = [[Kyiv]], [[Ukraine]]
| nationality        = 
| education          = [[Kyiv National I. K. Karpenko-Kary Theatre, Cinema and Television University|I. K. Karpenko-Kary Theatre]]
| occupation         = Actress
| organization       = [[Kyiv National Academic Molodyy Theatre]]
| title              = [[Merited Artist of Ukraine]]
}}

ഉക്രേനിയൻ നടിയായിരുന്നു '''ഒക്സാന ഒലെക്സാണ്ട്രിവ്ന ഷ്വേറ്റ്സ്''' (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ: Оксана олексондривна Светсьвитсь) (10 ഫെബ്രുവരി 1955-17 മാർച്ച് 2022). 1980 ൽ സ്ഥാപിതമായ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിൽ ഒക്സാന പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ‌1996 ൽ കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ ബഹുമതികളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി ഒക്സാനയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും കീവ് തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2013-ലെ റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലീസ് പോലുള്ള സിനിമകളിലും ടെലിവിഷനിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.

== ജീവചരിത്രം ==
1975&lt;ref name=&quot;Burton&quot;&gt;{{cite news |last=Burton|first=Jamie|title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed in Russian rocket attack|website=[[Newsweek]]|date=18 March 2022|url=https://www.newsweek.com/who-oksana-shvets-ukraine-actress-died-russian-attack-1689370|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy2&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; ൽ കീവിലാണ് ഷ്വേറ്റ്സ് ജനിച്ചത്. ഇവാൻ ഫ്രാങ്കോ തിയേറ്ററിലെ തിയേറ്റർ സ്റ്റുഡിയോയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1986 ൽ ഐ. കെ. കാർപെങ്കോ-കാരി തിയേറ്ററിലെ&lt;ref name=&quot;Owoseje2&quot;&gt;{{cite news |author=Owoseje, Toyin|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/oksana-shvets-actress-killed-intl-scli/index.html|title=Oksana Shvets, famed Ukrainian actress, killed in Russian missile strike|publisher=[[CNN]]|date=18 March 2022|access-date=20 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy3&quot;&gt;{{cite web |url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|date=2021|language=uk|access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt; തിയേറ്റർ സ്റ്റഡീസ് ഫാക്കൽറ്റിയുടെ ബിരുദധാരിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Independent2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent3&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;/ref&gt; ടെർണോപിൽ മ്യൂസിക് ആൻഡ് ഡ്രാമ തിയേറ്ററിലും  [[കീവ്]] തിയേറ്റർ ഓഫ് സാറ്റയറിലും ഷ്വേറ്റ്സ് പ്രവർത്തിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Parsley&quot;&gt;{{Cite web|url=https://people.com/movies/beloved-ukrainian-actress-oksana-shvets-reportedly-killed-russian-rocket-attack/|title=Ukrainian Actress Oksana Shvets Reportedly Killed in Russian Rocket Attack: 'No Forgiveness'|access-date=18 March 2022|last=Parsley, Aaron|date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;  1980 ൽ കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിന്റെ (യംഗ് തിയേറ്റർ) തുടക്കം മുതൽ മരണം വരെ ഒക്സാന ഒരു അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/oksana-shvets-death-ukraine-russia-war-b2038666.html|title=Oksana Shvets death: Ukrainian actor killed in Russian rocket attack, aged 67|newspaper=[[The Independent]]|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deadline2&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|author=Tapp, Tom|date=17 March 2022|access-date=18 March 2022|work=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;  2013 ൽ നിക്കോളായ് എർഡ്മാൻ നിർമ്മിച്ച ഗൊഗോൾ-മോഗോൾ (ഗൊഗോൾ മൊഗോൾ) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;

ഒ. ഉട്ടെഗാനോവ് സംവിധാനം ചെയ്ത ആന്റൺ ചെക്കോവിന്റെ ത്രീ സിസ്റ്റേഴ്സിൽ നടാഷയായി ഒക്സാന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=[[Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]|language=uk}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://molodyytheatre.com/people/shvec-oksana#bootstrap-panel--2 &quot;Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)&quot;] (in Ukrainian). [[കൈവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മൊളോഡി തിയേറ്റർ|Kyiv National Academic Molodyy Theatre ]]. 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]&lt;/ref&gt; ഇവാൻ കാർപെങ്കോ-കാരി  യുടെ ടാലന്റ്ലെസ് [യുകെ [യുകെ _ യുകെ] എന്ന നാടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 2015 ൽ നിർമ്മിച്ച സാച്ചറോവാനി (ചാർമഡ് അല്ലെങ്കിൽ എൻചാന്റഡ്]) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ ഹന്നയായി അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/person/62334fb395aea/|title=Акторка Оксана Швець загинула під час ракетного обстрілу - театр|access-date=22 March 2022|date=6 January 2018|website=tabloid.pravda.com.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;[uk] തിയേറ്ററിന്റെ ഉദ്ദേശ്യനായ ആൻഡ്രി ബിലൌസ് ആണ് ഇത് സംവിധാനം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/zacharovanyy|title=Зачарований|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nachtkritik.de/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=16256:theaterbrief-aus-kiew-2&amp;catid=1552:theaterbriefe-aus-der-ukraine&amp;Itemid=99|title=Treffen der European Theatre Convention in Kiew / Aufbruchstimmung trotz Krieg|access-date=22 March 2022|last=Kranz, Oliver|date=17 March 2022|website=nachtkritik.de|language=de}}&lt;/ref&gt; നാടക നിരൂപകനായ ഒലെഗ് വെർഗെലിസ്  അവരുടെ പ്രകടനത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും അമ്മായിയമ്മയുടെ കഥാപാത്രത്തിലെ മോശം സ്വഭാവം മാത്രമല്ല, വിവിധ തരം സങ്കീർണതകൾ കണ്ടെത്തുകയും അത് സൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നും പരാമർശിച്ചു.[uk]&lt;ref name=&quot;Fakty&quot;&gt;{{cite news |last1=БЕСПЕРСТОВА|first1=Ольга|title=Під час удару по столиці загинула відома театральна актриса|url=https://crime.fakty.ua/398452-vo-vremya-bombezhki-stolicy-pogibla-izvestnaya-teatralnaya-aktrisa|access-date=24 March 2022|work=[[Fakty i Kommentarii]]|date=17 March 2022|language=uk}}&lt;/ref&gt; ഒരു 2016ൽ വിന ഡെൽമാർ നിർമ്മിച്ച പോസ്റ്റ്മോർട്ടം സന്ദേശം!  (മെയ്ക്ക് വേ!) എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ നെമിയുടെ വേഷം ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Molodyy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabloid&quot; /&gt; മേക്ക് വേ ഫോർ ടുമോറോ എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതും ദുഃഖകരമായ ഒരു കോമഡി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ നാടകം സംവിധാനം ചെയ്തത് ഡിമിട്രോ വെസെൽസ്കിയാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://molodyytheatre.com/repertoire/postupysya-miscem|title=Швець Оксана / Раніше зіграні ролі (roles)|access-date=22 March 2022|date=2021|publisher=Kyiv National Academic Molodyy Theatre|language=uk}}&lt;/ref&gt; [എ]{{Efn|''Make Way!'' is possibly the production mentioned in some sources as ''Get Missed!''&lt;ref name=&quot;Burton&quot; /&gt;}}

1996-ൽ, അവരുടെ ദീർഘകാല പ്രകടനങ്ങളും &quot;പ്രകടന കലകളിലെ മികച്ച നേട്ടവും&quot; കണക്കിലെടുത്ത് കലാകാരന്മാർക്കുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഉക്രേനിയൻ അവാർഡുകളിലൊന്നായ മെറിറ്റഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ഓഫ് ഉക്രെയ്ൻ എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;/ref&gt;

സ്റ്റേജിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് ഒക്സാന കൂടുതൽ അറിയപ്പെട്ടതെങ്കിലും നിരവധി സിനിമകളിലും ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളിലും അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|last=Cooke, Bruno|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCooke,_Bruno2022&quot;&gt;Cooke, Bruno (18 March 2022). [https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ &quot;Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv&quot;]. Archived from [https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/ the original] on 11 May 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; സാവ്ത്രാ ബുഡെ സാവ്ത്രാ (നാളെ ''നാളെ ആയിരിക്കും'') എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Малай&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/show/people/u-kievi-pid-chas-raketnogo-obstrilu-zaginula-zasluzhena-artistka-ukraini-oksana-shvets.htm|title=У Києві під час ракетного обстрілу загинула заслужена артистка України Оксана Швець|access-date=18 March 2022|last=Малай, К.|date=17 March 2022|website=news.obozrevatel.com}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ ആദ്യ ടെലിവിഷൻ പരമ്പര 1976 ൽ ഒരു ചെറിയ വേഷം ചെയ്ത ''നസ്ലെദ്നിക്കി'' (ഹീർസ്) ആയിരുന്നു. ഏകദേശം 20 വർഷത്തോളം റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ഒരു ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ പരമ്പരയായ പോവെർനെനിയ മുഖ്താര (''മുഖ്താർ റിട്ടേൺസ്'') എന്ന എപ്പിസോഡിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2006 ൽ ഉക്രേനിയൻ പരമ്പരയായ ταύμνιτογο Святого πатрика (The Mystry of St Patrick) ന്റെ എട്ട് എപ്പിസോഡുകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Малай&quot; /&gt; 2013-ൽ, റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ ദിം സ് ലില്ലിമിയിൽ (ഹൌസ് വിത്ത് ലില്ലിസ്) രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ 2013 വരെ സാങ്കൽപ്പിക യുദ്ധ നായകൻ മൈക്കൽ ഗോവറോവിനെയും കുടുംബത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ടിവി പരമ്പരയിൽ ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുകാരിയായി അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Cooke2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cooke3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|title=Oksana Shvets movies to watch in her honour as Ukrainian actress dies in Kyiv|access-date=20 March 2022|date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511031142/https://www.thefocus.news/movies/oksana-shvets-movies/|archive-date=11 May 2022|author=Cooke, Bruno|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
2022 മാർച്ച് 17 ന്, ഉക്രെയ്നിലെ റഷ്യൻ അധിനിവേശത്തിനിടെ, അവർ താമസിച്ചിരുന്ന കീവ് റെസിഡൻഷ്യൽ കെട്ടിടത്തിന് നേരെ റഷ്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ ഒക്സാന മരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Deadline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-russian-rocket-attack-1234981310/|title=Revered Ukrainian Actress Oksana Shvets Killed In Russian Rocket Attack|access-date=18 March 2022|last=Tapp, Tom|date=17 March 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|title=В Киеве во время ракетного обстрела погибла заслуженная артистка Украины Оксана Швец|access-date=18 March 2022|publisher=ukrinform.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331114039/https://www.ukrinform.ru/rubric-culture/3432571-v-kieve-vo-vrema-raketnogo-obstrela-pogibla-zasluzennaa-artistka-ukrainy-oksana-svec.html|archive-date=31 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ഇതും കാണുക ==

* [[:uk:Київський національний академічний Молодий театр#Репертуар_театру|കീവ് നാഷണൽ അക്കാദമിക് മോലോഡി തിയേറ്ററിലെ നിർമ്മാണങ്ങളുടെ പട്ടിക]] (ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ) 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Notelist}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== കൂടുതൽ വായിക്കുക ==

* {{Cite news | title=Oksana Shvets: Ukrainische Schauspielerin stirbt bei Raketenangriff auf Kiew | website=[[Der Spiegel]] | date=18 March 2022 | url=https://www.spiegel.de/kultur/tv/oksana-shvets-ukrainische-schauspielerin-stirbt-bei-raketenangriff-auf-kiew-a-e72362ef-fdcb-4bb4-85fb-32dde6f1d4b0 | language=de | access-date=21 March 2022}}
* {{Cite news | last=Spencer | first=Richard | date=19 March 2022 | title=Ukrainian actress Oksana Shvets killed by rocket as she slept in Kyiv flat | url=https://www.thetimes.com/article/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-by-rocket-as-she-slept-in-kyiv-flat-rxncp8b96 | url-status=live | work=[[The Times]] | location=Kyiv | publisher=[[News UK#Times Newspapers Ltd|Times Newspapers Ltd]] | publication-place=London | archive-url=https://archive.today/20220319013107/https://www.thetimes.co.uk/article/ukrainian-actress-oksana-shvets-killed-by-rocket-as-she-slept-in-kyiv-flat-rxncp8b96 | archive-date=19 March 2022 | url-access=subscription | access-date=21 March 2022}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* {{IMDb name|7435645}}
{{Authority Control}}
[[വർഗ്ഗം:2022-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>9ktoats02t3d3rlv8wa68q8n73dunyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oksana Shvets</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666823</id>
    <redirect title="ഒക്സാന ഷ്വേറ്റ്സ്" />
    <revision>
      <id>4615233</id>
      <timestamp>2026-04-25T12:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>create redirect</comment>
      <origin>4615233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="869e9fszda62m083s2d70gla3dagdzh" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഒക്സാന ഷ്വേറ്റ്സ്]]</text>
      <sha1>869e9fszda62m083s2d70gla3dagdzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Mercy foundation</title>
    <ns>4</ns>
    <id>666824</id>
    <revision>
      <id>4615239</id>
      <timestamp>2026-04-25T12:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>പുതിയ ഒഴിവാക്കൽ നിർദ്ദേശ താൾ [[Mercy foundation]]. ([[WP:Twinkle|ട്വിങ്കിൾ]])</comment>
      <origin>4615239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="afscyf4an5gdnp4nra6a3qrp49uxm82" xml:space="preserve">===[[:Mercy foundation]]===
{{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|S}}

:{{la|Mercy foundation}} – (&lt;includeonly&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Mercy foundation|View AfD]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പത്തായം/ഏപ്രിൽ 2026#{{anchorencode:Mercy foundation}}|View log]]&lt;/noinclude&gt;{{int:dot-separator}} &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://tools.wmflabs.org/jackbot/snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%92%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B5%BB_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE/Mercy_foundation Stats]&lt;/span&gt;)
ശ്രദ്ധേയതയില്ലാത്ത സ്ഥാപനം [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:51, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>afscyf4an5gdnp4nra6a3qrp49uxm82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:~2026-25067-71</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666825</id>
    <revision>
      <id>4615240</id>
      <timestamp>2026-04-25T12:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranjithsiji</username>
        <id>22471</id>
      </contributor>
      <comment>അറിയിപ്പ്: [[Mercy foundation]] [[WP:AFD|ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങളിലേക്ക്]] ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. ([[WP:Twinkle|ട്വിങ്കിൾ]])</comment>
      <origin>4615240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="2v02045cs5wy3vd557akt3vbiscwt99" xml:space="preserve">
==  [[:Mercy foundation]]  എന്ന ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള നാമനിർദ്ദേശം ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;  '''[[:Mercy foundation]]''' എന്ന ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കും നയരേഖകൾക്കും അനുസൃതമായി നിലനിർത്താവുന്നതാണോ അതോ  [[Wikipedia:Deletion policy|നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതാണോ]] എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച്  [[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Mercy foundation]] എന്ന താളിൽ ഒരു ചർച്ച ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രസ്തുത താളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ലേഖനം നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനു മുൻപായി താങ്കളുടെ അഭിപ്രായം അറിയുവാൻ 7 ദിവസം വരെ സമയം ലഭിക്കുന്നതാണ്. കൂടാതെ താല്പര്യമുള്ള മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതായിരിക്കും. ലേഖനം വിക്കിപീഡിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ തക്ക വിധത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധേയത, നിഷ്പക്ഷത, സ്വീകാര്യത എന്നിവയെ ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ള ശക്തമായ അവലംബങ്ങളും വാദഗതികളുമാണു് ഈ ചർച്ചയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതു്. ഈ ചർച്ച നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളും അവലംബങ്ങളും മറ്റും ചേർത്ത് പ്രസ്തുത ലേഖനം പുഷ്ടിപ്പെടുത്താവുന്നതാണു്. എന്നാൽ, കാര്യനിർവ്വാഹകരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടായി ഒരു അന്തിമതീരുമാനം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ, ലേഖനത്തിന്റെ മുകളിൽ ചേർത്തിട്ടുള്ള, ലേഖനം മായ്ക്കാൻ  നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട അറിയിപ്പ് നീക്കം ചെയ്തുകൂടാ.- [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:51, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2v02045cs5wy3vd557akt3vbiscwt99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vineethapee</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666826</id>
    <revision>
      <id>4615264</id>
      <timestamp>2026-04-25T13:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6838" sha1="ejurlfd482qqhwctkssdovx0wk9dmlc" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Vineethapee | Vineethapee | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:36, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ejurlfd482qqhwctkssdovx0wk9dmlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreerammon</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666827</id>
    <revision>
      <id>4615265</id>
      <timestamp>2026-04-25T13:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6836" sha1="q3yr0q78vlpwsu9s3qmrc080r8ss1ix" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Sreerammon | Sreerammon | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:44, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q3yr0q78vlpwsu9s3qmrc080r8ss1ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉക്രെയ്നിന്റെ ചരിത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666828</id>
    <revision>
      <id>4615270</id>
      <timestamp>2026-04-25T13:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Muhammed Ameen</username>
        <id>173888</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344262509|History of Ukraine]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4615270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19039" sha1="8kljwudd4216q2mdevwoqxhibkheek9" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable sidebar sidebar-collapse nomobile nowraplinks vcard hlist&quot; role=&quot;navigation&quot;
! class=&quot;sidebar-title-with-pretitle&quot; style=&quot;&quot; |ഉക്രൈനിൻ്റെ ചരിത്രം
|-
| class=&quot;sidebar-image&quot; |[[File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|250x250ബിന്ദു|Ukraine - land of the Cossacks. Map &quot;Ukraine or Cossack land with neighboring provinces of Wallachia, Moldavia, and Little Tartary&quot; by Johann Baptist Homann, Nuremberg, 1716]]
|}
കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ [[Pontic–Caspian steppe|പോണ്ടിക് സ്റ്റെപ്പി]] ഭാഗമായുള്ള  ചരിത്രാതീതകാലത്തെ [[ഉക്രൈൻ]], ചാൽക്കോലിത്തിക്, വെങ്കലയുഗങ്ങളുടെ വ്യാപനം, ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റം, കുതിര വളർത്തൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ യുറേഷ്യൻ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|title=What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur|access-date=12 December 2010|website=International Museum of the Horse|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214163832/http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|archive-date=14 December 2019}}(Citation does not exist anymore)&lt;/ref&gt;

പുരാതന കാലത്ത് സിഥിയ ഭാഗമായിരുന്ന ഉക്രൈയ്നിൽ, കുടിയേറ്റ കാലഘട്ടത്തിൽ ഗ്രെതുങ്കി, ഗെറ്റെ, ഗോത്ത്, ഹൂൺസ് എന്നിവർ പ്രധാനമായും സ്ഥിരതാമസമാക്കിയപ്പോൾ, ഉക്രൈൻ്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ ആദ്യം ഗ്രീക്കുകാരും പിന്നീട് റോമാക്കാരും കോളനിവൽക്കരിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടത്തിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ആദ്യകാല സ്ലാവിക് വ്യാപനത്തിൻ്റെ ഒരു സ്ഥലം കൂടിയായിരുന്നു. മധ്യകാലത്തെ ശക്തമായ ഒരു രാജ്യമായി കീവൻ റുസ് സ്ഥാപിതമായതോടെ  ലിഖിത ചരിത്രം ആരംഭിച്ചു, ആ രാഷ്ട്രം മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ വിഘടിക്കുകയും 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം]] നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

14 -15 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഇന്നത്തെ ഉക്രൈയ്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, [[ഗോൾഡൻ ഹോർഡ്]], ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ്, ഗ്രാൻഡ് ഡച്ചി ഓഫ് ലിത്വാനിയ, [[പോളണ്ട്]] എന്നി നാല് ബാഹ്യശക്തികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി. ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ് പോലുള്ള സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും നേരിട്ടുള്ള ഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും [[കരിങ്കടൽ]] പ്രദേശത്തെ പ്രധാന  ശക്തിയായി [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]] ഉയർന്നുവന്നു.

പോളിഷ്-ലിത്വാനിയ കോമൺവെൽത്തിനെതിരായ 1648 ലെ കൊസാക്കുകളുടെ കലാപത്തിന് ശേഷം, ഹെറ്റ്മാൻ, ബോധാൻ ഖ്മെൽനിറ്റ്സ്കി 1654 ജനുവരിയിൽ പെരിയാസ്ലാവ് ഉടമ്പടി സമ്മതിച്ചു. കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റും റഷ്യയും തമ്മിലുള്ള ഈ ഉടമ്പടി സ്ഥാപിച്ച ബന്ധത്തിൻ്റെ കൃത്യമായ സ്വഭാവം പണ്ഡിത വിവാദമായി തുടരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kroll |first=Piotr |title=Od ugody hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658-1660 |date=2008 |isbn=978-83-235-1880-8 |doi=10.31338/uw.9788323518808}}&lt;/ref&gt;  ഈ കരാർ റഷ്യൻ-പോളിഷ് യുദ്ധത്തിനും, ഹദിയാക്ക് ഉടമ്പടി പരാജയപ്പെടുവാനും കാരണമായി.1686-ൽ ഒപ്പുവെച്ച ശാശ്വത സമാധാന ഉടമ്പടി (Treaty of Perpetual Peace) പ്രകാരം, ഉക്രെയ്‌നിൻ്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗം (നൈപ്പർ നദിയുടെ കിഴക്ക്) റഷ്യൻ ഭരണത്തിന് കീഴിലായി. വലതുപക്ഷ ഉക്രൈൻ (Right-bank Ukraine) നഷ്ടപ്പെട്ടതിനുള്ള നഷ്ടപരിഹാരമായി പോളണ്ടിന് 146,000 റൂബിൾസ് നൽകാനും തീരുമാനമായി. കൂടാതെ, ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യവുമായി പ്രത്യേക ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെക്കില്ലെന്ന് ഇരുപക്ഷവും സമ്മതിച്ചു. ഈ ഉടമ്പടിയെ പോളണ്ടിൽ ശക്തമായി എതിർക്കുകയും, 1710 വരെ പോളിഷ്-ലിത്വാനിയൻ സെയിം (Sejm) ഇത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തില്ല. ഈ അംഗീകാരത്തിൻ്റെ നിയമസാധുത തർക്കവിഷയമാണ്. ജാസെക് സ്റ്റാഷെവ്സ്കിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 1764-ലെ സെഷൻ വരെ ഈ ഉടമ്പടി സെയിം (Sejm) പ്രമേയത്തിലൂടെ ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നില്ല. 

ഗ്രേറ്റ് നോർത്തേൺ യുദ്ധസമയത്ത്, 1708-ൽ ഹെറ്റ്മാൻ ഇവാൻ മാസെപ സ്വീഡനിലെ ചാൾസ് പന്ത്രണ്ടാമനോടൊപ്പം സഖ്യമുണ്ടാക്കി. എന്നിരുന്നാലും, 1709ലെ തീവ്രശൈത്യം ([[:en:Great_Frost_of_1709|Great Frost of 1709]])  സ്വീഡിഷ് സൈന്യത്തെ വളരെയധികം ദുർബലപ്പെടുത്തി. 1709-ലെ പോൾട്ടാവ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന്, ഹെറ്റ്മാനേറ്റ് ശക്തിയിൽ കുറവുണ്ടായി, 1760-കളിൽ കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റിൻ്റെ തകർച്ചയും 1770-കളിൽ സാപോറോഷ്യൻ സിച്ചിൻ്റെ നാശത്തിലും കലാശിച്ചു. പോളണ്ടിൻ്റെ വിഭജനത്തെയും(1772–1795)([[:en:Partitions_of_Poland|Partitions of Poland]]) ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റിനെ റഷ്യ കീഴടക്കിയതിനെയും തുടർന്ന്, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യവും ഹാബ്സ്ബർഗ് ഓസ്ട്രിയായും ഇന്നത്തെ ഉക്രെയ്ൻ ഉൾപ്പെടുന്ന എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം നൂറിലധികം വർഷങ്ങളോളം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഉക്രേനിയൻ ദേശീയത വികസിച്ചത്.

1917 ലെ [[റഷ്യൻ വിപ്ലവം|റഷ്യൻ വിപ്ലവങ്ങൾ]] ശേഷം ഒരു അരാജകത്വ കാലഘട്ടം ഉടലെടുത്തു. സമാന്തരമായി, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം ഹാബ്സ്ബർഗ് രാജവാഴ്ച ([[:en:Habsburg_monarchy|Habsburg monarchy]])പിരിച്ചുവിട്ടതിനെത്തുടർന്ന് മുൻകാലത്തെ രാജ്യങ്ങളായ ഗലീഷ്യ, ലോഡോമിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ യുദ്ധമുണ്ടായി. സോവിയറ്റ്-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം കൊണ്ട് (1917-1921) ബോൾഷേവിക്ക് റെഡ് ആർമി 1919 കളോടെ ആദിപത്യമുണ്ടാക്കി. ഉക്രേനിയൻ [[ബോൾഷെവിക് പാർട്ടി|ബോൾഷെവിക്]] കീവിലെ ദേശീയ സർക്കാരിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും, ഉക്രേനിയൻ സോവിയറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്([[:en:Ukrainian_Soviet_Socialist_Republic|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]) സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു, അത് 1922 ഡിസംബർ 30 ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ സ്ഥാപക റിപ്പബ്ലിക്കുകളിലൊന്നായി മാറി.   [[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ]]&lt;nowiki/&gt;യോടും ഉക്രേനിയൻ സംസ്കാരത്തോടുമുള്ള പ്രാരംഭ സോവിയറ്റ് നയം ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയെ ഭരണത്തിന്റെയും സ്കൂളുകളുടെയും ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാകി. 1930കളിലെ നയം റഷ്യൻവൽക്കരണത്തിലേക്ക്([[:en:Russification|Russification]]) നയിച്ചു. 1932ലും 1933ലും ഉക്രെയ്നിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ, കൂടുതലും കർഷകർ, ഹോളോഡോമോർ [[:en:Holodomor|(Holodomor)]]&lt;nowiki/&gt;എന്നറിയപ്പെട്ട ക്ഷാമത്തിൽ പട്ടിണി കിടന്ന് മരിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ 6 മുതൽ 8 ദശലക്ഷം വരെ ആളുകൾ പട്ടിണി മൂലം മരിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അവരിൽ 4 മുതൽ 5 ദശലക്ഷം വരെ ഉക്രൈനിയക്കാരായിരുന്നു.

1939 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനും]], [[നാസി ജർമ്മനി|നാസി ജർമ്മനിയും]]&lt;nowiki/&gt;പോളണ്ടിനെ ആക്രമിച്ചതിനുശേഷം ഉക്രേനിയൻ എസ്. എസ്. ആറിന്റെ പ്രദേശം പടിഞ്ഞാറോട്ട് വ്യാപിച്ചു. 1941 മുതൽ 1944 വരെ അച്ചുതണ്ട് സഖ്യ സൈന്യം ഉക്രെയ്ൻ കൈവശപ്പെടുത്തി. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]], ഉക്രേനിയൻ ഇൻസർജന്റ് ആർമി ഘടകങ്ങൾ ജർമ്മനിക്കും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും എതിരെ ഉക്രേനിയന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടി, മറ്റ് ഘടകങ്ങൾ നാസികളുമായി സഹകരിച്ച് ഉക്രെയ്നിൽ ഹോളോകോസ്റ്റ് നടത്താനും പോളണ്ടുകാരെ അടിച്ചമർത്താനും സഹായിച്ചു. 1953-ൽ, ഉക്രെയ്നിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി മുൻ തലവനായ, റഷ്യൻ വംശകനായ [[നികിത ക്രൂഷ്ച്ചേവ്|നികിത ക്രൂഷ്ചേവ്]] സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാൾട്ടിയുടെ തലവനായി വിജയിക്കുകയും കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രാപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തു, ഇത് ഉക്രേനിയൻ പുനരുജ്ജീവനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. 1954ൽ റഷ്യയിൽ നിന്ന് ക്രിമിയ കൈമാറ്റം ചെയ്തതോടെ റിപ്പബ്ലിക് തെക്കോട്ട് വ്യാപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ മറ്റെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലെയും പോലെ കവികൾക്കും ചരിത്രകാരന്മാർക്കും മറ്റ് ബുദ്ധിജീവികൾക്കുമെതിരായ രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലുകൾ തുടർന്നു.

1991ൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] പിരിച്ചുവിട്ടതോടെ ഉക്രെയ്ൻ വീണ്ടും സ്വതന്ത്രമായി. ഇത് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന് തുടക്കമിട്ടു, അതിൽ ഉക്രെയ്ൻ എട്ട് വർഷത്തെ മാന്ദ്യം നേരിട്ടു.&lt;ref name=&quot;Macroindicators NBU&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bank.gov.ua/ENGL/Macro/index.htm|title=Macroeconomic Indicators|publisher=[[National Bank of Ukraine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021232506/http://bank.gov.ua/Engl/Macro/index.htm|archive-date=21 October 2007}}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, മഹാമാന്ദ്യകാലത്ത് ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നതുവരെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ ഉയർന്ന [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം|ജിഡിപി]] വളർച്ച ഉണ്ടായി.&lt;ref&gt;Inozmi, [http://unian.net/eng/news/news-325554.html &quot;Ukraine – macroeconomic economic situation&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222203413/http://www.unian.net/eng/news/news-325554.html|date=22 February 2012}}. June 2009.&lt;/ref&gt;

2013 നവംബർ 21 ന് പ്രസിഡന്റ് വിക്ടർ യാനുകോവിച്ച് ([[:en:Viktor_Yanukovych|Viktor Yanukovych]])യൂറോപ്യൻ യൂണിയനുമായുള്ള ഒരു സഹകരണ കരാർ നടപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവക്കുകയും, [[റഷ്യ]]&lt;nowiki/&gt;യുമായി കൂടുതൽ അടുത്ത ബന്ധം തേടുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തത് ഒരു നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിക്ക് തുടക്കമിട്ടു  . ഈ തീരുമാനം യൂറോമൈദാൻ ([[:en:Euromaidan|Euromaidan]]) പ്രതിഷേധത്തിനും പിന്നീട് അന്തസ്സിന്റെ വിപ്ലവത്തിനും [[:en:Revolution_of_Dignity|(Revolution of Dignity]]) കാരണമായി.  2014 ഫെബ്രുവരിയിൽ യാനുകോവിച്ചിനെ ഉക്രേനിയൻ പാർലമെന്റ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഫെബ്രുവരി 20ന് റഷ്യൻ സൈന്യം [[ക്രിമിയൻ ഉപദ്വീപ്‌|ക്രിമിയയിൽ]] പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ [[ഉക്രൈനിലെ റഷ്യൻ സൈനിക ഇടപെടൽ 2014|റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം]] ആരംഭിച്ചു. താമസിയാതെ, യാനുകോവിച്ചിന് ഭൂരിഭാഗം പിന്തുണയും ലഭിച്ച ഉക്രെയ്നിലെ കിഴക്കൻ, തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ റഷ്യൻ അനുകൂല അശാന്തിക്ക് കാരണമായി. വലിയ തോതിൽ റഷ്യൻ വംശരുള്ള ഉക്രേനിയൻ സ്വയംഭരണ പ്രദേശമായ ക്രിമിയയിൽ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു ഹിതപരിശോധന നടത്തുകയും 2014 മാർച്ച് 18 ന് ക്രിമിയ റഷ്യയിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധംഇപ്പോഴുംനടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.</text>
      <sha1>8kljwudd4216q2mdevwoqxhibkheek9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615271</id>
      <parentid>4615270</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Muhammed Ameen</username>
        <id>173888</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344262509|History of Ukraine]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4615271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19011" sha1="9k2t8ja3rdh4cecd4w12qq69zhl0tjd" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable sidebar sidebar-collapse nomobile nowraplinks vcard hlist&quot; role=&quot;navigation&quot;
! class=&quot;sidebar-title-with-pretitle&quot; style=&quot;&quot; |ഉക്രൈനിൻ്റെ ചരിത്രം
|-
| class=&quot;sidebar-image&quot; |[[File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|250x250ബിന്ദു|Ukraine - land of the Cossacks. Map &quot;Ukraine or Cossack land with neighboring provinces of Wallachia, Moldavia, and Little Tartary&quot; by Johann Baptist Homann, Nuremberg, 1716]]
|}
കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ പോണ്ടിക് സ്റ്റെപ്പി ഭാഗമായുള്ള  ചരിത്രാതീതകാലത്തെ [[ഉക്രൈൻ]], ചാൽക്കോലിത്തിക്, വെങ്കലയുഗങ്ങളുടെ വ്യാപനം, ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റം, കുതിര വളർത്തൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ യുറേഷ്യൻ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|title=What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur|access-date=12 December 2010|website=International Museum of the Horse|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214163832/http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|archive-date=14 December 2019}}(Citation does not exist anymore)&lt;/ref&gt;

പുരാതന കാലത്ത് സിഥിയ ഭാഗമായിരുന്ന ഉക്രൈയ്നിൽ, കുടിയേറ്റ കാലഘട്ടത്തിൽ ഗ്രെതുങ്കി, ഗെറ്റെ, ഗോത്ത്, ഹൂൺസ് എന്നിവർ പ്രധാനമായും സ്ഥിരതാമസമാക്കിയപ്പോൾ, ഉക്രൈൻ്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ ആദ്യം ഗ്രീക്കുകാരും പിന്നീട് റോമാക്കാരും കോളനിവൽക്കരിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടത്തിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ആദ്യകാല സ്ലാവിക് വ്യാപനത്തിൻ്റെ ഒരു സ്ഥലം കൂടിയായിരുന്നു. മധ്യകാലത്തെ ശക്തമായ ഒരു രാജ്യമായി കീവൻ റുസ് സ്ഥാപിതമായതോടെ  ലിഖിത ചരിത്രം ആരംഭിച്ചു, ആ രാഷ്ട്രം മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ വിഘടിക്കുകയും 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം]] നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

14 -15 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഇന്നത്തെ ഉക്രൈയ്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, [[ഗോൾഡൻ ഹോർഡ്]], ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ്, ഗ്രാൻഡ് ഡച്ചി ഓഫ് ലിത്വാനിയ, [[പോളണ്ട്]] എന്നി നാല് ബാഹ്യശക്തികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി. ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ് പോലുള്ള സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും നേരിട്ടുള്ള ഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും [[കരിങ്കടൽ]] പ്രദേശത്തെ പ്രധാന  ശക്തിയായി [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]] ഉയർന്നുവന്നു.

പോളിഷ്-ലിത്വാനിയ കോമൺവെൽത്തിനെതിരായ 1648 ലെ കൊസാക്കുകളുടെ കലാപത്തിന് ശേഷം, ഹെറ്റ്മാൻ, ബോധാൻ ഖ്മെൽനിറ്റ്സ്കി 1654 ജനുവരിയിൽ പെരിയാസ്ലാവ് ഉടമ്പടി സമ്മതിച്ചു. കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റും റഷ്യയും തമ്മിലുള്ള ഈ ഉടമ്പടി സ്ഥാപിച്ച ബന്ധത്തിൻ്റെ കൃത്യമായ സ്വഭാവം പണ്ഡിത വിവാദമായി തുടരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kroll |first=Piotr |title=Od ugody hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658-1660 |date=2008 |isbn=978-83-235-1880-8 |doi=10.31338/uw.9788323518808}}&lt;/ref&gt;  ഈ കരാർ റഷ്യൻ-പോളിഷ് യുദ്ധത്തിനും, ഹദിയാക്ക് ഉടമ്പടി പരാജയപ്പെടുവാനും കാരണമായി.1686-ൽ ഒപ്പുവെച്ച ശാശ്വത സമാധാന ഉടമ്പടി (Treaty of Perpetual Peace) പ്രകാരം, ഉക്രെയ്‌നിൻ്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗം (നൈപ്പർ നദിയുടെ കിഴക്ക്) റഷ്യൻ ഭരണത്തിന് കീഴിലായി. വലതുപക്ഷ ഉക്രൈൻ (Right-bank Ukraine) നഷ്ടപ്പെട്ടതിനുള്ള നഷ്ടപരിഹാരമായി പോളണ്ടിന് 146,000 റൂബിൾസ് നൽകാനും തീരുമാനമായി. കൂടാതെ, ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യവുമായി പ്രത്യേക ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെക്കില്ലെന്ന് ഇരുപക്ഷവും സമ്മതിച്ചു. ഈ ഉടമ്പടിയെ പോളണ്ടിൽ ശക്തമായി എതിർക്കുകയും, 1710 വരെ പോളിഷ്-ലിത്വാനിയൻ സെയിം (Sejm) ഇത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തില്ല. ഈ അംഗീകാരത്തിൻ്റെ നിയമസാധുത തർക്കവിഷയമാണ്. ജാസെക് സ്റ്റാഷെവ്സ്കിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 1764-ലെ സെഷൻ വരെ ഈ ഉടമ്പടി സെയിം (Sejm) പ്രമേയത്തിലൂടെ ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നില്ല. 

ഗ്രേറ്റ് നോർത്തേൺ യുദ്ധസമയത്ത്, 1708-ൽ ഹെറ്റ്മാൻ ഇവാൻ മാസെപ സ്വീഡനിലെ ചാൾസ് പന്ത്രണ്ടാമനോടൊപ്പം സഖ്യമുണ്ടാക്കി. എന്നിരുന്നാലും, 1709ലെ തീവ്രശൈത്യം ([[:en:Great_Frost_of_1709|Great Frost of 1709]])  സ്വീഡിഷ് സൈന്യത്തെ വളരെയധികം ദുർബലപ്പെടുത്തി. 1709-ലെ പോൾട്ടാവ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന്, ഹെറ്റ്മാനേറ്റ് ശക്തിയിൽ കുറവുണ്ടായി, 1760-കളിൽ കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റിൻ്റെ തകർച്ചയും 1770-കളിൽ സാപോറോഷ്യൻ സിച്ചിൻ്റെ നാശത്തിലും കലാശിച്ചു. പോളണ്ടിൻ്റെ വിഭജനത്തെയും(1772–1795)([[:en:Partitions_of_Poland|Partitions of Poland]]) ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റിനെ റഷ്യ കീഴടക്കിയതിനെയും തുടർന്ന്, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യവും ഹാബ്സ്ബർഗ് ഓസ്ട്രിയായും ഇന്നത്തെ ഉക്രെയ്ൻ ഉൾപ്പെടുന്ന എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം നൂറിലധികം വർഷങ്ങളോളം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഉക്രേനിയൻ ദേശീയത വികസിച്ചത്.

1917 ലെ [[റഷ്യൻ വിപ്ലവം|റഷ്യൻ വിപ്ലവങ്ങൾ]] ശേഷം ഒരു അരാജകത്വ കാലഘട്ടം ഉടലെടുത്തു. സമാന്തരമായി, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം ഹാബ്സ്ബർഗ് രാജവാഴ്ച ([[:en:Habsburg_monarchy|Habsburg monarchy]])പിരിച്ചുവിട്ടതിനെത്തുടർന്ന് മുൻകാലത്തെ രാജ്യങ്ങളായ ഗലീഷ്യ, ലോഡോമിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ യുദ്ധമുണ്ടായി. സോവിയറ്റ്-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം കൊണ്ട് (1917-1921) ബോൾഷേവിക്ക് റെഡ് ആർമി 1919 കളോടെ ആദിപത്യമുണ്ടാക്കി. ഉക്രേനിയൻ [[ബോൾഷെവിക് പാർട്ടി|ബോൾഷെവിക്]] കീവിലെ ദേശീയ സർക്കാരിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും, ഉക്രേനിയൻ സോവിയറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്([[:en:Ukrainian_Soviet_Socialist_Republic|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]) സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു, അത് 1922 ഡിസംബർ 30 ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ സ്ഥാപക റിപ്പബ്ലിക്കുകളിലൊന്നായി മാറി.   [[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ]]&lt;nowiki/&gt;യോടും ഉക്രേനിയൻ സംസ്കാരത്തോടുമുള്ള പ്രാരംഭ സോവിയറ്റ് നയം ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയെ ഭരണത്തിന്റെയും സ്കൂളുകളുടെയും ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാകി. 1930കളിലെ നയം റഷ്യൻവൽക്കരണത്തിലേക്ക്([[:en:Russification|Russification]]) നയിച്ചു. 1932ലും 1933ലും ഉക്രെയ്നിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ, കൂടുതലും കർഷകർ, ഹോളോഡോമോർ [[:en:Holodomor|(Holodomor)]]&lt;nowiki/&gt;എന്നറിയപ്പെട്ട ക്ഷാമത്തിൽ പട്ടിണി കിടന്ന് മരിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ 6 മുതൽ 8 ദശലക്ഷം വരെ ആളുകൾ പട്ടിണി മൂലം മരിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അവരിൽ 4 മുതൽ 5 ദശലക്ഷം വരെ ഉക്രൈനിയക്കാരായിരുന്നു.

1939 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനും]], [[നാസി ജർമ്മനി|നാസി ജർമ്മനിയും]]&lt;nowiki/&gt;പോളണ്ടിനെ ആക്രമിച്ചതിനുശേഷം ഉക്രേനിയൻ എസ്. എസ്. ആറിന്റെ പ്രദേശം പടിഞ്ഞാറോട്ട് വ്യാപിച്ചു. 1941 മുതൽ 1944 വരെ അച്ചുതണ്ട് സഖ്യ സൈന്യം ഉക്രെയ്ൻ കൈവശപ്പെടുത്തി. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]], ഉക്രേനിയൻ ഇൻസർജന്റ് ആർമി ഘടകങ്ങൾ ജർമ്മനിക്കും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും എതിരെ ഉക്രേനിയന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടി, മറ്റ് ഘടകങ്ങൾ നാസികളുമായി സഹകരിച്ച് ഉക്രെയ്നിൽ ഹോളോകോസ്റ്റ് നടത്താനും പോളണ്ടുകാരെ അടിച്ചമർത്താനും സഹായിച്ചു. 1953-ൽ, ഉക്രെയ്നിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി മുൻ തലവനായ, റഷ്യൻ വംശകനായ [[നികിത ക്രൂഷ്ച്ചേവ്|നികിത ക്രൂഷ്ചേവ്]] സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാൾട്ടിയുടെ തലവനായി വിജയിക്കുകയും കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രാപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തു, ഇത് ഉക്രേനിയൻ പുനരുജ്ജീവനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. 1954ൽ റഷ്യയിൽ നിന്ന് ക്രിമിയ കൈമാറ്റം ചെയ്തതോടെ റിപ്പബ്ലിക് തെക്കോട്ട് വ്യാപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ മറ്റെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലെയും പോലെ കവികൾക്കും ചരിത്രകാരന്മാർക്കും മറ്റ് ബുദ്ധിജീവികൾക്കുമെതിരായ രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലുകൾ തുടർന്നു.

1991ൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] പിരിച്ചുവിട്ടതോടെ ഉക്രെയ്ൻ വീണ്ടും സ്വതന്ത്രമായി. ഇത് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന് തുടക്കമിട്ടു, അതിൽ ഉക്രെയ്ൻ എട്ട് വർഷത്തെ മാന്ദ്യം നേരിട്ടു.&lt;ref name=&quot;Macroindicators NBU&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bank.gov.ua/ENGL/Macro/index.htm|title=Macroeconomic Indicators|publisher=[[National Bank of Ukraine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021232506/http://bank.gov.ua/Engl/Macro/index.htm|archive-date=21 October 2007}}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, മഹാമാന്ദ്യകാലത്ത് ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നതുവരെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ ഉയർന്ന [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം|ജിഡിപി]] വളർച്ച ഉണ്ടായി.&lt;ref&gt;Inozmi, [http://unian.net/eng/news/news-325554.html &quot;Ukraine – macroeconomic economic situation&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222203413/http://www.unian.net/eng/news/news-325554.html|date=22 February 2012}}. June 2009.&lt;/ref&gt;

2013 നവംബർ 21 ന് പ്രസിഡന്റ് വിക്ടർ യാനുകോവിച്ച് ([[:en:Viktor_Yanukovych|Viktor Yanukovych]])യൂറോപ്യൻ യൂണിയനുമായുള്ള ഒരു സഹകരണ കരാർ നടപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവക്കുകയും, [[റഷ്യ]]&lt;nowiki/&gt;യുമായി കൂടുതൽ അടുത്ത ബന്ധം തേടുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തത് ഒരു നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിക്ക് തുടക്കമിട്ടു  . ഈ തീരുമാനം യൂറോമൈദാൻ ([[:en:Euromaidan|Euromaidan]]) പ്രതിഷേധത്തിനും പിന്നീട് അന്തസ്സിന്റെ വിപ്ലവത്തിനും [[:en:Revolution_of_Dignity|(Revolution of Dignity]]) കാരണമായി.  2014 ഫെബ്രുവരിയിൽ യാനുകോവിച്ചിനെ ഉക്രേനിയൻ പാർലമെന്റ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഫെബ്രുവരി 20ന് റഷ്യൻ സൈന്യം [[ക്രിമിയൻ ഉപദ്വീപ്‌|ക്രിമിയയിൽ]] പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ [[ഉക്രൈനിലെ റഷ്യൻ സൈനിക ഇടപെടൽ 2014|റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം]] ആരംഭിച്ചു. താമസിയാതെ, യാനുകോവിച്ചിന് ഭൂരിഭാഗം പിന്തുണയും ലഭിച്ച ഉക്രെയ്നിലെ കിഴക്കൻ, തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ റഷ്യൻ അനുകൂല അശാന്തിക്ക് കാരണമായി. വലിയ തോതിൽ റഷ്യൻ വംശരുള്ള ഉക്രേനിയൻ സ്വയംഭരണ പ്രദേശമായ ക്രിമിയയിൽ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു ഹിതപരിശോധന നടത്തുകയും 2014 മാർച്ച് 18 ന് ക്രിമിയ റഷ്യയിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധംഇപ്പോഴുംനടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.</text>
      <sha1>9k2t8ja3rdh4cecd4w12qq69zhl0tjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615272</id>
      <parentid>4615271</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Muhammed Ameen</username>
        <id>173888</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344262509|History of Ukraine]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4615272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19169" sha1="hqn4aamvdyyh3qrpple5wtp666kj5di" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable sidebar sidebar-collapse nomobile nowraplinks vcard hlist&quot; role=&quot;navigation&quot;
! class=&quot;sidebar-title-with-pretitle&quot; style=&quot;&quot; |ഉക്രൈനിൻ്റെ ചരിത്രം
!
|-
| class=&quot;sidebar-image&quot; |[[File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|250x250ബിന്ദു|Ukraine - land of the Cossacks. Map &quot;Ukraine or Cossack land with neighboring provinces of Wallachia, Moldavia, and Little Tartary&quot; by Johann Baptist Homann, Nuremberg, 1716]]
|[[പ്രമാണം:Europe location UKR.png|ലഘുചിത്രം|[[ഉക്രൈൻ|ഉക്രൈന്റെ]] ലൊക്കേഷൻ ]]
|}
കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ പോണ്ടിക് സ്റ്റെപ്പി ഭാഗമായുള്ള  ചരിത്രാതീതകാലത്തെ [[ഉക്രൈൻ]], ചാൽക്കോലിത്തിക്, വെങ്കലയുഗങ്ങളുടെ വ്യാപനം, ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റം, കുതിര വളർത്തൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ യുറേഷ്യൻ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|title=What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur|access-date=12 December 2010|website=International Museum of the Horse|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214163832/http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|archive-date=14 December 2019}}(Citation does not exist anymore)&lt;/ref&gt;

പുരാതന കാലത്ത് സിഥിയ ഭാഗമായിരുന്ന ഉക്രൈയ്നിൽ, കുടിയേറ്റ കാലഘട്ടത്തിൽ ഗ്രെതുങ്കി, ഗെറ്റെ, ഗോത്ത്, ഹൂൺസ് എന്നിവർ പ്രധാനമായും സ്ഥിരതാമസമാക്കിയപ്പോൾ, ഉക്രൈൻ്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ ആദ്യം ഗ്രീക്കുകാരും പിന്നീട് റോമാക്കാരും കോളനിവൽക്കരിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടത്തിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ആദ്യകാല സ്ലാവിക് വ്യാപനത്തിൻ്റെ ഒരു സ്ഥലം കൂടിയായിരുന്നു. മധ്യകാലത്തെ ശക്തമായ ഒരു രാജ്യമായി കീവൻ റുസ് സ്ഥാപിതമായതോടെ  ലിഖിത ചരിത്രം ആരംഭിച്ചു, ആ രാഷ്ട്രം മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ വിഘടിക്കുകയും 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം]] നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

14 -15 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഇന്നത്തെ ഉക്രൈയ്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, [[ഗോൾഡൻ ഹോർഡ്]], ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ്, ഗ്രാൻഡ് ഡച്ചി ഓഫ് ലിത്വാനിയ, [[പോളണ്ട്]] എന്നി നാല് ബാഹ്യശക്തികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി. ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ് പോലുള്ള സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും നേരിട്ടുള്ള ഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും [[കരിങ്കടൽ]] പ്രദേശത്തെ പ്രധാന  ശക്തിയായി [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]] ഉയർന്നുവന്നു.

പോളിഷ്-ലിത്വാനിയ കോമൺവെൽത്തിനെതിരായ 1648 ലെ കൊസാക്കുകളുടെ കലാപത്തിന് ശേഷം, ഹെറ്റ്മാൻ, ബോധാൻ ഖ്മെൽനിറ്റ്സ്കി 1654 ജനുവരിയിൽ പെരിയാസ്ലാവ് ഉടമ്പടി സമ്മതിച്ചു. കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റും റഷ്യയും തമ്മിലുള്ള ഈ ഉടമ്പടി സ്ഥാപിച്ച ബന്ധത്തിൻ്റെ കൃത്യമായ സ്വഭാവം പണ്ഡിത വിവാദമായി തുടരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kroll |first=Piotr |title=Od ugody hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658-1660 |date=2008 |isbn=978-83-235-1880-8 |doi=10.31338/uw.9788323518808}}&lt;/ref&gt;  ഈ കരാർ റഷ്യൻ-പോളിഷ് യുദ്ധത്തിനും, ഹദിയാക്ക് ഉടമ്പടി പരാജയപ്പെടുവാനും കാരണമായി.1686-ൽ ഒപ്പുവെച്ച ശാശ്വത സമാധാന ഉടമ്പടി (Treaty of Perpetual Peace) പ്രകാരം, ഉക്രെയ്‌നിൻ്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗം (നൈപ്പർ നദിയുടെ കിഴക്ക്) റഷ്യൻ ഭരണത്തിന് കീഴിലായി. വലതുപക്ഷ ഉക്രൈൻ (Right-bank Ukraine) നഷ്ടപ്പെട്ടതിനുള്ള നഷ്ടപരിഹാരമായി പോളണ്ടിന് 146,000 റൂബിൾസ് നൽകാനും തീരുമാനമായി. കൂടാതെ, ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യവുമായി പ്രത്യേക ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെക്കില്ലെന്ന് ഇരുപക്ഷവും സമ്മതിച്ചു. ഈ ഉടമ്പടിയെ പോളണ്ടിൽ ശക്തമായി എതിർക്കുകയും, 1710 വരെ പോളിഷ്-ലിത്വാനിയൻ സെയിം (Sejm) ഇത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തില്ല. ഈ അംഗീകാരത്തിൻ്റെ നിയമസാധുത തർക്കവിഷയമാണ്. ജാസെക് സ്റ്റാഷെവ്സ്കിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 1764-ലെ സെഷൻ വരെ ഈ ഉടമ്പടി സെയിം (Sejm) പ്രമേയത്തിലൂടെ ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നില്ല. 

ഗ്രേറ്റ് നോർത്തേൺ യുദ്ധസമയത്ത്, 1708-ൽ ഹെറ്റ്മാൻ ഇവാൻ മാസെപ സ്വീഡനിലെ ചാൾസ് പന്ത്രണ്ടാമനോടൊപ്പം സഖ്യമുണ്ടാക്കി. എന്നിരുന്നാലും, 1709ലെ തീവ്രശൈത്യം ([[:en:Great_Frost_of_1709|Great Frost of 1709]])  സ്വീഡിഷ് സൈന്യത്തെ വളരെയധികം ദുർബലപ്പെടുത്തി. 1709-ലെ പോൾട്ടാവ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന്, ഹെറ്റ്മാനേറ്റ് ശക്തിയിൽ കുറവുണ്ടായി, 1760-കളിൽ കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റിൻ്റെ തകർച്ചയും 1770-കളിൽ സാപോറോഷ്യൻ സിച്ചിൻ്റെ നാശത്തിലും കലാശിച്ചു. പോളണ്ടിൻ്റെ വിഭജനത്തെയും(1772–1795)([[:en:Partitions_of_Poland|Partitions of Poland]]) ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റിനെ റഷ്യ കീഴടക്കിയതിനെയും തുടർന്ന്, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യവും ഹാബ്സ്ബർഗ് ഓസ്ട്രിയായും ഇന്നത്തെ ഉക്രെയ്ൻ ഉൾപ്പെടുന്ന എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം നൂറിലധികം വർഷങ്ങളോളം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഉക്രേനിയൻ ദേശീയത വികസിച്ചത്.

1917 ലെ [[റഷ്യൻ വിപ്ലവം|റഷ്യൻ വിപ്ലവങ്ങൾ]] ശേഷം ഒരു അരാജകത്വ കാലഘട്ടം ഉടലെടുത്തു. സമാന്തരമായി, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം ഹാബ്സ്ബർഗ് രാജവാഴ്ച ([[:en:Habsburg_monarchy|Habsburg monarchy]])പിരിച്ചുവിട്ടതിനെത്തുടർന്ന് മുൻകാലത്തെ രാജ്യങ്ങളായ ഗലീഷ്യ, ലോഡോമിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ യുദ്ധമുണ്ടായി. സോവിയറ്റ്-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം കൊണ്ട് (1917-1921) ബോൾഷേവിക്ക് റെഡ് ആർമി 1919 കളോടെ ആദിപത്യമുണ്ടാക്കി. ഉക്രേനിയൻ [[ബോൾഷെവിക് പാർട്ടി|ബോൾഷെവിക്]] കീവിലെ ദേശീയ സർക്കാരിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും, ഉക്രേനിയൻ സോവിയറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്([[:en:Ukrainian_Soviet_Socialist_Republic|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]) സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു, അത് 1922 ഡിസംബർ 30 ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ സ്ഥാപക റിപ്പബ്ലിക്കുകളിലൊന്നായി മാറി.   [[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ]]&lt;nowiki/&gt;യോടും ഉക്രേനിയൻ സംസ്കാരത്തോടുമുള്ള പ്രാരംഭ സോവിയറ്റ് നയം ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയെ ഭരണത്തിന്റെയും സ്കൂളുകളുടെയും ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാകി. 1930കളിലെ നയം റഷ്യൻവൽക്കരണത്തിലേക്ക്([[:en:Russification|Russification]]) നയിച്ചു. 1932ലും 1933ലും ഉക്രെയ്നിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ, കൂടുതലും കർഷകർ, ഹോളോഡോമോർ [[:en:Holodomor|(Holodomor)]]&lt;nowiki/&gt;എന്നറിയപ്പെട്ട ക്ഷാമത്തിൽ പട്ടിണി കിടന്ന് മരിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ 6 മുതൽ 8 ദശലക്ഷം വരെ ആളുകൾ പട്ടിണി മൂലം മരിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അവരിൽ 4 മുതൽ 5 ദശലക്ഷം വരെ ഉക്രൈനിയക്കാരായിരുന്നു.

1939 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനും]], [[നാസി ജർമ്മനി|നാസി ജർമ്മനിയും]]&lt;nowiki/&gt;പോളണ്ടിനെ ആക്രമിച്ചതിനുശേഷം ഉക്രേനിയൻ എസ്. എസ്. ആറിന്റെ പ്രദേശം പടിഞ്ഞാറോട്ട് വ്യാപിച്ചു. 1941 മുതൽ 1944 വരെ അച്ചുതണ്ട് സഖ്യ സൈന്യം ഉക്രെയ്ൻ കൈവശപ്പെടുത്തി. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]], ഉക്രേനിയൻ ഇൻസർജന്റ് ആർമി ഘടകങ്ങൾ ജർമ്മനിക്കും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും എതിരെ ഉക്രേനിയന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടി, മറ്റ് ഘടകങ്ങൾ നാസികളുമായി സഹകരിച്ച് ഉക്രെയ്നിൽ ഹോളോകോസ്റ്റ് നടത്താനും പോളണ്ടുകാരെ അടിച്ചമർത്താനും സഹായിച്ചു. 1953-ൽ, ഉക്രെയ്നിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി മുൻ തലവനായ, റഷ്യൻ വംശകനായ [[നികിത ക്രൂഷ്ച്ചേവ്|നികിത ക്രൂഷ്ചേവ്]] സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാൾട്ടിയുടെ തലവനായി വിജയിക്കുകയും കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രാപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തു, ഇത് ഉക്രേനിയൻ പുനരുജ്ജീവനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. 1954ൽ റഷ്യയിൽ നിന്ന് ക്രിമിയ കൈമാറ്റം ചെയ്തതോടെ റിപ്പബ്ലിക് തെക്കോട്ട് വ്യാപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ മറ്റെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലെയും പോലെ കവികൾക്കും ചരിത്രകാരന്മാർക്കും മറ്റ് ബുദ്ധിജീവികൾക്കുമെതിരായ രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലുകൾ തുടർന്നു.

1991ൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] പിരിച്ചുവിട്ടതോടെ ഉക്രെയ്ൻ വീണ്ടും സ്വതന്ത്രമായി. ഇത് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന് തുടക്കമിട്ടു, അതിൽ ഉക്രെയ്ൻ എട്ട് വർഷത്തെ മാന്ദ്യം നേരിട്ടു.&lt;ref name=&quot;Macroindicators NBU&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bank.gov.ua/ENGL/Macro/index.htm|title=Macroeconomic Indicators|publisher=[[National Bank of Ukraine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021232506/http://bank.gov.ua/Engl/Macro/index.htm|archive-date=21 October 2007}}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, മഹാമാന്ദ്യകാലത്ത് ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നതുവരെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ ഉയർന്ന [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം|ജിഡിപി]] വളർച്ച ഉണ്ടായി.&lt;ref&gt;Inozmi, [http://unian.net/eng/news/news-325554.html &quot;Ukraine – macroeconomic economic situation&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222203413/http://www.unian.net/eng/news/news-325554.html|date=22 February 2012}}. June 2009.&lt;/ref&gt;

2013 നവംബർ 21 ന് പ്രസിഡന്റ് വിക്ടർ യാനുകോവിച്ച് ([[:en:Viktor_Yanukovych|Viktor Yanukovych]])യൂറോപ്യൻ യൂണിയനുമായുള്ള ഒരു സഹകരണ കരാർ നടപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവക്കുകയും, [[റഷ്യ]]&lt;nowiki/&gt;യുമായി കൂടുതൽ അടുത്ത ബന്ധം തേടുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തത് ഒരു നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിക്ക് തുടക്കമിട്ടു  . ഈ തീരുമാനം യൂറോമൈദാൻ ([[:en:Euromaidan|Euromaidan]]) പ്രതിഷേധത്തിനും പിന്നീട് അന്തസ്സിന്റെ വിപ്ലവത്തിനും [[:en:Revolution_of_Dignity|(Revolution of Dignity]]) കാരണമായി.  2014 ഫെബ്രുവരിയിൽ യാനുകോവിച്ചിനെ ഉക്രേനിയൻ പാർലമെന്റ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഫെബ്രുവരി 20ന് റഷ്യൻ സൈന്യം [[ക്രിമിയൻ ഉപദ്വീപ്‌|ക്രിമിയയിൽ]] പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ [[ഉക്രൈനിലെ റഷ്യൻ സൈനിക ഇടപെടൽ 2014|റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം]] ആരംഭിച്ചു. താമസിയാതെ, യാനുകോവിച്ചിന് ഭൂരിഭാഗം പിന്തുണയും ലഭിച്ച ഉക്രെയ്നിലെ കിഴക്കൻ, തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ റഷ്യൻ അനുകൂല അശാന്തിക്ക് കാരണമായി. വലിയ തോതിൽ റഷ്യൻ വംശരുള്ള ഉക്രേനിയൻ സ്വയംഭരണ പ്രദേശമായ ക്രിമിയയിൽ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു ഹിതപരിശോധന നടത്തുകയും 2014 മാർച്ച് 18 ന് ക്രിമിയ റഷ്യയിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധംഇപ്പോഴുംനടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.</text>
      <sha1>hqn4aamvdyyh3qrpple5wtp666kj5di</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615273</id>
      <parentid>4615272</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T13:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Muhammed Ameen</username>
        <id>173888</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344262509|History of Ukraine]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4615273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19179" sha1="4f2kqhw8bsfr9p0r4snjn336q7hu9t4" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable sidebar sidebar-collapse nomobile nowraplinks vcard hlist&quot; role=&quot;navigation&quot;
! class=&quot;sidebar-title-with-pretitle&quot; style=&quot;&quot; |ഉക്രൈനിൻ്റെ ചരിത്രം
!&lt;big&gt;[[ഉക്രൈൻ|ഉക്രൈന്റെ]] ലൊക്കേഷൻ&lt;/big&gt; 
|-
| class=&quot;sidebar-image&quot; |[[File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ukrania_quae_et_Terra_Cosaccorum_cum_vicinis_Walachiae,_Moldoviae,_Johann_Baptiste_Homann_(Nuremberg,_1720).jpg|250x250ബിന്ദു|Ukraine - land of the Cossacks. Map &quot;Ukraine or Cossack land with neighboring provinces of Wallachia, Moldavia, and Little Tartary&quot; by Johann Baptist Homann, Nuremberg, 1716]]
|[[പ്രമാണം:Europe location UKR.png|ലഘുചിത്രം]]
|}
കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ പോണ്ടിക് സ്റ്റെപ്പി ഭാഗമായുള്ള  ചരിത്രാതീതകാലത്തെ [[ഉക്രൈൻ]], ചാൽക്കോലിത്തിക്, വെങ്കലയുഗങ്ങളുടെ വ്യാപനം, ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റം, കുതിര വളർത്തൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ യുറേഷ്യൻ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|title=What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur|access-date=12 December 2010|website=International Museum of the Horse|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214163832/http://imh.org/history-of-the-horse/legacy-of-the-horse/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur.html/|archive-date=14 December 2019}}(Citation does not exist anymore)&lt;/ref&gt;

പുരാതന കാലത്ത് സിഥിയ ഭാഗമായിരുന്ന ഉക്രൈയ്നിൽ, കുടിയേറ്റ കാലഘട്ടത്തിൽ ഗ്രെതുങ്കി, ഗെറ്റെ, ഗോത്ത്, ഹൂൺസ് എന്നിവർ പ്രധാനമായും സ്ഥിരതാമസമാക്കിയപ്പോൾ, ഉക്രൈൻ്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ ആദ്യം ഗ്രീക്കുകാരും പിന്നീട് റോമാക്കാരും കോളനിവൽക്കരിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടത്തിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇത് ആദ്യകാല സ്ലാവിക് വ്യാപനത്തിൻ്റെ ഒരു സ്ഥലം കൂടിയായിരുന്നു. മധ്യകാലത്തെ ശക്തമായ ഒരു രാജ്യമായി കീവൻ റുസ് സ്ഥാപിതമായതോടെ  ലിഖിത ചരിത്രം ആരംഭിച്ചു, ആ രാഷ്ട്രം മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ വിഘടിക്കുകയും 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം]] നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

14 -15 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഇന്നത്തെ ഉക്രൈയ്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, [[ഗോൾഡൻ ഹോർഡ്]], ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ്, ഗ്രാൻഡ് ഡച്ചി ഓഫ് ലിത്വാനിയ, [[പോളണ്ട്]] എന്നി നാല് ബാഹ്യശക്തികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി. ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റ് പോലുള്ള സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും നേരിട്ടുള്ള ഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയും [[കരിങ്കടൽ]] പ്രദേശത്തെ പ്രധാന  ശക്തിയായി [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]] ഉയർന്നുവന്നു.

പോളിഷ്-ലിത്വാനിയ കോമൺവെൽത്തിനെതിരായ 1648 ലെ കൊസാക്കുകളുടെ കലാപത്തിന് ശേഷം, ഹെറ്റ്മാൻ, ബോധാൻ ഖ്മെൽനിറ്റ്സ്കി 1654 ജനുവരിയിൽ പെരിയാസ്ലാവ് ഉടമ്പടി സമ്മതിച്ചു. കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റും റഷ്യയും തമ്മിലുള്ള ഈ ഉടമ്പടി സ്ഥാപിച്ച ബന്ധത്തിൻ്റെ കൃത്യമായ സ്വഭാവം പണ്ഡിത വിവാദമായി തുടരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kroll |first=Piotr |title=Od ugody hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658-1660 |date=2008 |isbn=978-83-235-1880-8 |doi=10.31338/uw.9788323518808}}&lt;/ref&gt;  ഈ കരാർ റഷ്യൻ-പോളിഷ് യുദ്ധത്തിനും, ഹദിയാക്ക് ഉടമ്പടി പരാജയപ്പെടുവാനും കാരണമായി.1686-ൽ ഒപ്പുവെച്ച ശാശ്വത സമാധാന ഉടമ്പടി (Treaty of Perpetual Peace) പ്രകാരം, ഉക്രെയ്‌നിൻ്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗം (നൈപ്പർ നദിയുടെ കിഴക്ക്) റഷ്യൻ ഭരണത്തിന് കീഴിലായി. വലതുപക്ഷ ഉക്രൈൻ (Right-bank Ukraine) നഷ്ടപ്പെട്ടതിനുള്ള നഷ്ടപരിഹാരമായി പോളണ്ടിന് 146,000 റൂബിൾസ് നൽകാനും തീരുമാനമായി. കൂടാതെ, ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യവുമായി പ്രത്യേക ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെക്കില്ലെന്ന് ഇരുപക്ഷവും സമ്മതിച്ചു. ഈ ഉടമ്പടിയെ പോളണ്ടിൽ ശക്തമായി എതിർക്കുകയും, 1710 വരെ പോളിഷ്-ലിത്വാനിയൻ സെയിം (Sejm) ഇത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തില്ല. ഈ അംഗീകാരത്തിൻ്റെ നിയമസാധുത തർക്കവിഷയമാണ്. ജാസെക് സ്റ്റാഷെവ്സ്കിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 1764-ലെ സെഷൻ വരെ ഈ ഉടമ്പടി സെയിം (Sejm) പ്രമേയത്തിലൂടെ ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നില്ല. 

ഗ്രേറ്റ് നോർത്തേൺ യുദ്ധസമയത്ത്, 1708-ൽ ഹെറ്റ്മാൻ ഇവാൻ മാസെപ സ്വീഡനിലെ ചാൾസ് പന്ത്രണ്ടാമനോടൊപ്പം സഖ്യമുണ്ടാക്കി. എന്നിരുന്നാലും, 1709ലെ തീവ്രശൈത്യം ([[:en:Great_Frost_of_1709|Great Frost of 1709]])  സ്വീഡിഷ് സൈന്യത്തെ വളരെയധികം ദുർബലപ്പെടുത്തി. 1709-ലെ പോൾട്ടാവ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന്, ഹെറ്റ്മാനേറ്റ് ശക്തിയിൽ കുറവുണ്ടായി, 1760-കളിൽ കൊസാക്ക് ഹെറ്റ്മാനേറ്റിൻ്റെ തകർച്ചയും 1770-കളിൽ സാപോറോഷ്യൻ സിച്ചിൻ്റെ നാശത്തിലും കലാശിച്ചു. പോളണ്ടിൻ്റെ വിഭജനത്തെയും(1772–1795)([[:en:Partitions_of_Poland|Partitions of Poland]]) ക്രിമിയൻ ഖാനേറ്റിനെ റഷ്യ കീഴടക്കിയതിനെയും തുടർന്ന്, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യവും ഹാബ്സ്ബർഗ് ഓസ്ട്രിയായും ഇന്നത്തെ ഉക്രെയ്ൻ ഉൾപ്പെടുന്ന എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം നൂറിലധികം വർഷങ്ങളോളം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഉക്രേനിയൻ ദേശീയത വികസിച്ചത്.

1917 ലെ [[റഷ്യൻ വിപ്ലവം|റഷ്യൻ വിപ്ലവങ്ങൾ]] ശേഷം ഒരു അരാജകത്വ കാലഘട്ടം ഉടലെടുത്തു. സമാന്തരമായി, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം ഹാബ്സ്ബർഗ് രാജവാഴ്ച ([[:en:Habsburg_monarchy|Habsburg monarchy]])പിരിച്ചുവിട്ടതിനെത്തുടർന്ന് മുൻകാലത്തെ രാജ്യങ്ങളായ ഗലീഷ്യ, ലോഡോമിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ യുദ്ധമുണ്ടായി. സോവിയറ്റ്-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം കൊണ്ട് (1917-1921) ബോൾഷേവിക്ക് റെഡ് ആർമി 1919 കളോടെ ആദിപത്യമുണ്ടാക്കി. ഉക്രേനിയൻ [[ബോൾഷെവിക് പാർട്ടി|ബോൾഷെവിക്]] കീവിലെ ദേശീയ സർക്കാരിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും, ഉക്രേനിയൻ സോവിയറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്([[:en:Ukrainian_Soviet_Socialist_Republic|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]) സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു, അത് 1922 ഡിസംബർ 30 ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ സ്ഥാപക റിപ്പബ്ലിക്കുകളിലൊന്നായി മാറി.   [[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ ഭാഷ]]&lt;nowiki/&gt;യോടും ഉക്രേനിയൻ സംസ്കാരത്തോടുമുള്ള പ്രാരംഭ സോവിയറ്റ് നയം ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയെ ഭരണത്തിന്റെയും സ്കൂളുകളുടെയും ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാകി. 1930കളിലെ നയം റഷ്യൻവൽക്കരണത്തിലേക്ക്([[:en:Russification|Russification]]) നയിച്ചു. 1932ലും 1933ലും ഉക്രെയ്നിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ, കൂടുതലും കർഷകർ, ഹോളോഡോമോർ [[:en:Holodomor|(Holodomor)]]&lt;nowiki/&gt;എന്നറിയപ്പെട്ട ക്ഷാമത്തിൽ പട്ടിണി കിടന്ന് മരിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ 6 മുതൽ 8 ദശലക്ഷം വരെ ആളുകൾ പട്ടിണി മൂലം മരിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അവരിൽ 4 മുതൽ 5 ദശലക്ഷം വരെ ഉക്രൈനിയക്കാരായിരുന്നു.

1939 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനും]], [[നാസി ജർമ്മനി|നാസി ജർമ്മനിയും]]&lt;nowiki/&gt;പോളണ്ടിനെ ആക്രമിച്ചതിനുശേഷം ഉക്രേനിയൻ എസ്. എസ്. ആറിന്റെ പ്രദേശം പടിഞ്ഞാറോട്ട് വ്യാപിച്ചു. 1941 മുതൽ 1944 വരെ അച്ചുതണ്ട് സഖ്യ സൈന്യം ഉക്രെയ്ൻ കൈവശപ്പെടുത്തി. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]], ഉക്രേനിയൻ ഇൻസർജന്റ് ആർമി ഘടകങ്ങൾ ജർമ്മനിക്കും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും എതിരെ ഉക്രേനിയന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടി, മറ്റ് ഘടകങ്ങൾ നാസികളുമായി സഹകരിച്ച് ഉക്രെയ്നിൽ ഹോളോകോസ്റ്റ് നടത്താനും പോളണ്ടുകാരെ അടിച്ചമർത്താനും സഹായിച്ചു. 1953-ൽ, ഉക്രെയ്നിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി മുൻ തലവനായ, റഷ്യൻ വംശകനായ [[നികിത ക്രൂഷ്ച്ചേവ്|നികിത ക്രൂഷ്ചേവ്]] സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാൾട്ടിയുടെ തലവനായി വിജയിക്കുകയും കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രാപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തു, ഇത് ഉക്രേനിയൻ പുനരുജ്ജീവനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. 1954ൽ റഷ്യയിൽ നിന്ന് ക്രിമിയ കൈമാറ്റം ചെയ്തതോടെ റിപ്പബ്ലിക് തെക്കോട്ട് വ്യാപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ മറ്റെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലെയും പോലെ കവികൾക്കും ചരിത്രകാരന്മാർക്കും മറ്റ് ബുദ്ധിജീവികൾക്കുമെതിരായ രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലുകൾ തുടർന്നു.

1991ൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] പിരിച്ചുവിട്ടതോടെ ഉക്രെയ്ൻ വീണ്ടും സ്വതന്ത്രമായി. ഇത് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന് തുടക്കമിട്ടു, അതിൽ ഉക്രെയ്ൻ എട്ട് വർഷത്തെ മാന്ദ്യം നേരിട്ടു.&lt;ref name=&quot;Macroindicators NBU&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bank.gov.ua/ENGL/Macro/index.htm|title=Macroeconomic Indicators|publisher=[[National Bank of Ukraine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021232506/http://bank.gov.ua/Engl/Macro/index.htm|archive-date=21 October 2007}}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, മഹാമാന്ദ്യകാലത്ത് ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നതുവരെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ ഉയർന്ന [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം|ജിഡിപി]] വളർച്ച ഉണ്ടായി.&lt;ref&gt;Inozmi, [http://unian.net/eng/news/news-325554.html &quot;Ukraine – macroeconomic economic situation&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222203413/http://www.unian.net/eng/news/news-325554.html|date=22 February 2012}}. June 2009.&lt;/ref&gt;

2013 നവംബർ 21 ന് പ്രസിഡന്റ് വിക്ടർ യാനുകോവിച്ച് ([[:en:Viktor_Yanukovych|Viktor Yanukovych]])യൂറോപ്യൻ യൂണിയനുമായുള്ള ഒരു സഹകരണ കരാർ നടപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവക്കുകയും, [[റഷ്യ]]&lt;nowiki/&gt;യുമായി കൂടുതൽ അടുത്ത ബന്ധം തേടുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തത് ഒരു നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിക്ക് തുടക്കമിട്ടു  . ഈ തീരുമാനം യൂറോമൈദാൻ ([[:en:Euromaidan|Euromaidan]]) പ്രതിഷേധത്തിനും പിന്നീട് അന്തസ്സിന്റെ വിപ്ലവത്തിനും [[:en:Revolution_of_Dignity|(Revolution of Dignity]]) കാരണമായി.  2014 ഫെബ്രുവരിയിൽ യാനുകോവിച്ചിനെ ഉക്രേനിയൻ പാർലമെന്റ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഫെബ്രുവരി 20ന് റഷ്യൻ സൈന്യം [[ക്രിമിയൻ ഉപദ്വീപ്‌|ക്രിമിയയിൽ]] പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ [[ഉക്രൈനിലെ റഷ്യൻ സൈനിക ഇടപെടൽ 2014|റഷ്യൻ-ഉക്രേനിയൻ യുദ്ധം]] ആരംഭിച്ചു. താമസിയാതെ, യാനുകോവിച്ചിന് ഭൂരിഭാഗം പിന്തുണയും ലഭിച്ച ഉക്രെയ്നിലെ കിഴക്കൻ, തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ റഷ്യൻ അനുകൂല അശാന്തിക്ക് കാരണമായി. വലിയ തോതിൽ റഷ്യൻ വംശരുള്ള ഉക്രേനിയൻ സ്വയംഭരണ പ്രദേശമായ ക്രിമിയയിൽ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു ഹിതപരിശോധന നടത്തുകയും 2014 മാർച്ച് 18 ന് ക്രിമിയ റഷ്യയിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധംഇപ്പോഴുംനടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.</text>
      <sha1>4f2kqhw8bsfr9p0r4snjn336q7hu9t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Edgar Aetheling 25</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666829</id>
    <revision>
      <id>4615281</id>
      <timestamp>2026-04-25T14:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6852" sha1="eflcz3t6ey5fnu5vkt50erm79qecoqc" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Edgar Aetheling 25 | Edgar Aetheling 25 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:22, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>eflcz3t6ey5fnu5vkt50erm79qecoqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:פעמי-עליון</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666830</id>
    <revision>
      <id>4615282</id>
      <timestamp>2026-04-25T14:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6854" sha1="7wz9bodkfhfsa44qpchogxmyk1o5kjn" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: פעמי-עליון | פעמי-עליון | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:24, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7wz9bodkfhfsa44qpchogxmyk1o5kjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Двадцать четыре</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666831</id>
    <revision>
      <id>4615301</id>
      <timestamp>2026-04-25T15:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6874" sha1="a2pj60bcmzlluvrusglt6eo1u9w9dob" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Двадцать четыре | Двадцать четыре | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:42, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a2pj60bcmzlluvrusglt6eo1u9w9dob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:RAVISANKAR S 1989</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666832</id>
    <revision>
      <id>4615305</id>
      <timestamp>2026-04-25T15:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6850" sha1="aha5hc8jam9xnwf802nf6jgwqdgvvdd" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: RAVISANKAR S 1989 | RAVISANKAR S 1989 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:48, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>aha5hc8jam9xnwf802nf6jgwqdgvvdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Uncommonmen</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666833</id>
    <revision>
      <id>4615316</id>
      <timestamp>2026-04-25T16:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[Template:Welcome|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6838" sha1="toaon15hggj77uwsco85mw5tii1yoth" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Uncommonmen | Uncommonmen | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 16:11, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>toaon15hggj77uwsco85mw5tii1yoth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:ArahmanPP</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666834</id>
    <revision>
      <id>4615331</id>
      <timestamp>2026-04-25T16:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[Template:Welcome|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="9dea3ysr2hg87yld40sza8zmxi5b2ln" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: ArahmanPP | ArahmanPP | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 16:58, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9dea3ysr2hg87yld40sza8zmxi5b2ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Rasheed Karukassery</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666835</id>
    <revision>
      <id>4615370</id>
      <timestamp>2026-04-25T18:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6854" sha1="ltnndbqn6it7agkjq4vhv2efntn747y" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Rasheed Karukassery | Rasheed Karukassery | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:59, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ltnndbqn6it7agkjq4vhv2efntn747y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Varroa Mite</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666836</id>
    <revision>
      <id>4615378</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6838" sha1="jz5esphkjvfordm5wmcf0oqsffsinee" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Varroa Mite | Varroa Mite | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 19:24, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jz5esphkjvfordm5wmcf0oqsffsinee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Freder-Frederson</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666837</id>
    <revision>
      <id>4615384</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6848" sha1="dsksxc8qd96ukykr7hjz3rjf0t61v15" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Freder-Frederson | Freder-Frederson | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 19:35, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dsksxc8qd96ukykr7hjz3rjf0t61v15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TrandoshanWalnut</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666838</id>
    <revision>
      <id>4615454</id>
      <timestamp>2026-04-25T22:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6848" sha1="fgl7gfn9b5lcpbdedoayruf4b8s2eqk" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: TrandoshanWalnut | TrandoshanWalnut | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 22:28, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fgl7gfn9b5lcpbdedoayruf4b8s2eqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shanavas t</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666839</id>
    <revision>
      <id>4615473</id>
      <timestamp>2026-04-25T23:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6836" sha1="1b5zpow0ltm92kh7617aumn3ct6jfyw" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Shanavas t | Shanavas t | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 23:53, 25 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1b5zpow0ltm92kh7617aumn3ct6jfyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Gangamohan369</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666840</id>
    <revision>
      <id>4615477</id>
      <timestamp>2026-04-26T00:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6842" sha1="4rjjyy93ec60ka588sixsp24wjgisik" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Gangamohan369 | Gangamohan369 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 00:56, 26 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4rjjyy93ec60ka588sixsp24wjgisik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Boxer christy adangal christy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666841</id>
    <revision>
      <id>4615489</id>
      <timestamp>2026-04-26T03:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6874" sha1="5ljltezqhzy72z8pdmi6115fo2bdsgu" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Boxer christy adangal christy | Boxer christy adangal christy | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 03:33, 26 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5ljltezqhzy72z8pdmi6115fo2bdsgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Zadra1234</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666842</id>
    <revision>
      <id>4615548</id>
      <timestamp>2026-04-26T05:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="qoiq0h0xta6van57aa54vry1csf6xez" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Zadra1234 | Zadra1234 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:57, 26 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qoiq0h0xta6van57aa54vry1csf6xez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Xazyaqan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>666843</id>
    <revision>
      <id>4615563</id>
      <timestamp>2026-04-26T06:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>സ്വാഗതസംഘം</username>
        <id>39256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6832" sha1="sethxaeug4kv2vn1szrlk94o8dghut4" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Xazyaqan | Xazyaqan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:54, 26 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sethxaeug4kv2vn1szrlk94o8dghut4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ജുഗ്നുമഃ ദ ഫേബിൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666844</id>
    <revision>
      <id>4615581</id>
      <timestamp>2026-04-26T10:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muruatwiki</username>
        <id>216498</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1348013983|Jugnuma: The Fable]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4615581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13456" sha1="6z4bqv40jjsesdhx1vl0rkbasu2p2aa" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = The Fable.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Raam Reddy]]
| producer       = Pratap Reddy&lt;br&gt;Sunmin Park&lt;br&gt;[[Guneet Monga]]&lt;br&gt;[[Anurag Kashyap]]&lt;br&gt;[[Ganesh Shetty]]
| writer         = Raam Reddy
| starring       = {{Plainlist|
* [[Manoj Bajpayee]]
* [[Priyanka Bose]]
* [[Tillotama Shome]]
* [[Deepak Dobriyal]]}}
| cinematography = Sunil Borkar
| editing        = Siddharth Kapoor&lt;br&gt;Raam Reddy
| studio         = Prspctvs Productions &lt;br /&gt; Maxmedia&lt;br /&gt;[[Sikhya Entertainment]]&lt;br&gt;Flip Films
| distributor    = [[Cinépolis]]
| released       = {{Film date|2024|02|16|[[74th Berlin International Film Festival|Berlinale]]|2025|09|12|India|ref2=&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Manoj Bajpayee's 'Jugnuma' to hit theatres on September 12; film shines at global festivals|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayees-jugnuma-to-hit-theatres-on-september-12-film-shines-at-global-festivals/articleshow/123499145.cms|access-date=2025-08-25 |website=The Times of India |language=en-us}}&lt;/ref&gt;|df=y}}
| runtime        = 118 minutes&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |title=JUGNUMA (THE FABLE) Certification Record |website=Central Board of Film Certification |date=2025-09-09 |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwMjI5MDgyMDI1MDAwNDU= |access-date=2025-12-10}}&lt;/ref&gt;
| country        = India&lt;br&gt;United States
| language       = Hindi&lt;br&gt;English
| gross          = ₹0.40 crore&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |title=Jugnuma Box Office Collection |website=Bollywood Hungama |date= 12 September 2025|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/jugnuma/box-office/ |access-date=2025-12-10}}&lt;/ref&gt;
}}[[മനോജ് ബാജ്‌പേയ്|മനോജ് ബാജ്പേയി]], ദീപക് ഡോബ്രിയാൽ, പ്രിയങ്ക ബോസ്, ഹിരൽ സിദ്ദു, അവാൻ പൂക്കോട്ട് , തിലോത്തമ  ഷോം എന്നിവർ അഭിനയിച്ച രാം റെഡ്ഡി സംവിധാനം ചെയ്ത 2024 ലെ  ചിത്രമാണ് ജുഗ്നുമ-ദി ഫേബിൾ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/manoj-bajpayee-starrer-the-fable-in-encounters-segment-of-c-2859324|title=Manoj Bajpayee-starrer 'The Fable' in Encounters segment of Berlinale 2024|access-date=2024-01-22|last=PTI|date=2024-01-22|website=[[Deccan Herald]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124123224/https://www.deccanherald.com/entertainment/manoj-bajpayee-starrer-the-fable-in-encounters-segment-of-c-2859324|archive-date=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/the-fable-manoj-bajpayee-starrer-raam-reddy-74th-berlin-international-film-festival-encounters-category-1658589|title='The Fable': Manoj Bajpayee Starrer To Have Its Premiere At 74th Berlin International Film Festival|access-date=2024-01-22|last=|first=|date=2024-01-22|website=[[ABP Live]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123005527/https://news.abplive.com/entertainment/movies/the-fable-manoj-bajpayee-starrer-raam-reddy-74th-berlin-international-film-festival-encounters-category-1658589|archive-date=2024-01-23}}&lt;/ref&gt; മാക്സ്മീഡിയയും സിഖ്യ എന്റർടൈൻമെന്റും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് പ്രാസ്പെക്റ്റ് വി പ്രൊഡക്ഷൻസും ഫ്ലിപ്പ് ഫിലിംസും ചേർന്നാണ്. ഗുനീത് മോംഗ അനുരാഗ് കശ്യപും ചേർന്നാണ് ചിത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/jugnuma-movie-trailer-release-rkhxiv9b|title=Filmmakers Anurag Kashyap, Vetrimaaran, LJP unite for Manoj Bajpayee's 'Jugnuma' trailer launch|access-date=2025-09-05|date=2025-08-30|website=@mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;

* {{IMDb title|tt31015496}} (IMDb)
* {{Cite web|url=https://www.berlinale.de/en/2024/programme/202409890.html|title=The Fable|access-date=2024-01-22|website=[[Berlin International Film Festival]]|language=en}}

യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലെ 38-ാമത് ലീഡ്സ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച ചിത്രം നേടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ചിത്രമായി ഈ ചിത്രം ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു, കൂടാതെ 2024 ലെ മാമി മുംബൈ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിൽ സ്പെഷ്യൽ ജൂറി അവാർഡും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/manoj-bajpayee-starrer-the-fable-becomes-the-first-indian-film-to-win-best-film-at-the-38th-leeds-international-film-festival-uk|title=Manoj Bajpayee Starrer The Fable Becomes The First Indian Film To Win Best Film At the 38th Leeds International Film Festival UK|access-date=2024-11-17|date=2024-11-15|website=Outlook India|language=en}}&lt;/ref&gt; 2024 ഫെബ്രുവരി 16 ന് 74-ാമത് ബെർലിൻ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ , അഭിമാനകരമായ എൻകൌണ്ടർ വിഭാഗത്തിൽ ലോക പ്രീമിയർ ഉണ്ടായിരുന്നു-കഴിഞ്ഞ 30 വർഷത്തിനിടെ ബെർലിനാലെയുടെ ഒരു പ്രധാന മത്സര വിഭാഗത്തിൽ മത്സരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഇന്ത്യൻ ചിത്രം    മാത്രമായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2025 സെപ്റ്റംബർ 12ന്  ഈ  ചിത്രം ഇന്ത്യയിൽ തിയേറ്ററുകളിൽ പുറത്തിറങ്ങി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/guneet-monga-anurag-kashyap-to-present-manoj-bajpayees-jugnuma|title=Guneet Monga Kapoor, Anurag Kashyap To Present Manoj Bajpayee's 'Jugnuma'; Raam Reddy Directorial Locks September 12 Release|access-date=2025-08-25|date=2025-08-25|website=The Hollywood Reporter India|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayees-jugnuma-to-hit-theatres-on-september-12-film-shines-at-global-festivals/articleshow/123499145.cms|title=Manoj Bajpayee's 'Jugnuma' to hit theatres on September 12; film shines at global festivals|date=25 August 2025|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== കഥാപരിസരം ==
1989 ലെ വസന്തകാലത്ത് ഒരു ഹിമാലയൻ മലഞ്ചെരിവിന് മുകളിലുള്ള ഒരു കൊളോണിയൽ മാളികയിൽ താമസിക്കുന്ന ദേവും കുടുംബവും  ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം . ഒരു വിശാലമായ പഴത്തോട്ടത്തിലെ അവരുടെ സമാധാനപരമായ ജീവിതം  കുടുംബനാഥനായ  ദേവ്  അവരുടെ എസ്റ്റേറ്റിൽ നിഗൂഢമായി കത്തിച്ച മരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുമ്പോൾ തടസ്സപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ മരങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ പിരിമുറുക്കം വർദ്ധിക്കുന്നു. കടന്നുപോകുന്ന നാടോടികളിൽ സംശയം തോന്നുകയും അഴിമതിക്കാരനായ ഷെരീഫ് അന്വേഷണം സങ്കീർണ്ണമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്ഥിതിഗതികൾ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീവ്രമായ ശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും കൂടുതൽ തീപിടുത്തങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നു. അവരുടെ തോട്ടങ്ങളെ വിഴുങ്ങുന്ന തീയ്ക്കുപിന്നിൽ ആരെന്നെത്  ചുരുളഴിയുമോ?.

== കാസ്റ്റ് ==

* ദേവ് ആയി [[മനോജ് ബാജ്‌പേയ്|മനോജ് ബാജ്പേയി]]
* ദേവന്റെ മകൾ വാന്യ ആയിഹിരൽ സിദ്ദു
* ദേവിൻ്റെ ഭാര്യ നന്ദിനിയായി [[:en:Priyanka_Bose|പ്രിയങ്ക ബോസ്]]
* രാധയായി തിലോത്തമ ഷോം
* ദേവിൻ്റെ മകനായ ജുജു എന്ന കഥാപാത്രമായി അവാൻ പൂക്കോട്ട്
* ദേവിൻ്റെ മാനേജരായി ദീപക് ഡോബ്രിയാൽ
* ഗുർപാൽ സിംഗ്

== റിലീസ് ==
2024 ഫെബ്രുവരി 16ന് നടന്ന 74-ാമത് ബെർലിൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ എൻകൌണ്ടർ വിഭാഗത്തിൽ മത്സരിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ചിത്രം ലോക പ്രീമിയറായി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. കഴിഞ്ഞ 30 വർഷത്തിനിടെ ബെർലിൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിലെ പ്രധാന മത്സര വിഭാഗങ്ങളിലൊന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഇന്ത്യൻ ചിത്രമെന്ന നിലയിൽ ഇത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/jugnuma-trailer-manoj-bajpayee-takes-flight-in-raam-reddys-stunning-return|title='Jugnuma' Trailer: Manoj Bajpayee Takes Flight in Raam Reddy's Stunning Return|access-date=2025-09-05|website=The Hollywood Reporter India|language=en}}&lt;/ref&gt;

ചിത്രം 2025 സെപ്റ്റംബർ 12ന് തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്തു .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/manoj-bajpayee-the-fable-anurag-kashyap-presenter-1236495829/|title=Manoj Bajpayee, Raam Reddy's Berlinale Film 'The Fable' Lands Guneet Monga Kapoor and Anurag Kashyap as Presenters (EXCLUSIVE)|access-date=2025-08-25|last=Ramachandran|first=Naman|date=2025-08-25|website=Variety|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Country
!Festival
!Category
!Award
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2025
| rowspan=&quot;2&quot; |[[യു.എസ്‌.എ.|യൂ .എസ് .എ]]
|ന്യൂ  യോർക്ക്  ഇൻഡ്യൻ  ഫിലിം  ഫെസ്റ്റിവൽ
|
|
|-
|Indian Film Festival of L.A
|
|
|-
|[[ഇന്ത്യ]]
|Cinévesture International Film Festival&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ciff.in/wp-content/uploads/2025/03/CIFF-2025-Catalogue-1.pdf|title=}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2024
|[[ജർമ്മനി]]
|74-മത് ബെർലിൻ അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം
|Encounters
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യ]]
|MAMI Mumbai Film Festival 2024
|South Asia Competition
|Special Jury Award
|-
|[[അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം (കേരളം)|അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം (കേരളം]])
|കാലെയ്‌ഡോസ്കോപ്പ്
|
|-
|[[സ്പെയിൻ]]
|SEMINCI film festival
|
|
|-
|[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]
|Leeds International Film Festival
|Feature Film Competition
|വിജയി&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2025-10-29 |title=Gomory, Ralph on 2004 September 12. |url=https://doi.org/10.1063/nbla.busa.fgvx |doi=10.1063/nbla.busa.fgvx}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ഫ്രാൻസ്]]
|Festival des 3 Continents - Nantes
|
|Nominated&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.3continents.com/en/film/the-fable/|title=The Fable|access-date=2024-11-27|website=Festival des 3 Continents}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[സിംഗപ്പൂർ|സിങ്കപ്പൂർ]]
|[[സിംഗപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം|Singapore International Film Festival]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sgiff.com/film/the-fable/|title=The Fable - SGIFF|access-date=2024-11-30|date=2024-10-22|website=sgiff.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|
|
|}


{{Reflist}}

* {{IMDb title|tt31015496}} (IMDb)
* {{Cite web|url=https://www.berlinale.de/en/2024/programme/202409890.html|title=The Fable|access-date=2024-01-22|website=[[Berlin International Film Festival]]|language=en}}</text>
      <sha1>6z4bqv40jjsesdhx1vl0rkbasu2p2aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615582</id>
      <parentid>4615581</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muruatwiki</username>
        <id>216498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed some lines</comment>
      <origin>4615582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13245" sha1="rp46vaqrc6q5z5y1wp57e905bu06qap" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = The_Fable.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| director       = [[Raam Reddy]]
| producer       = Pratap Reddy&lt;br&gt;Sunmin Park&lt;br&gt;[[Guneet Monga]]&lt;br&gt;[[Anurag Kashyap]]&lt;br&gt;[[Ganesh Shetty]]
| writer         = Raam Reddy
| starring       = {{Plainlist|
* [[Manoj Bajpayee]]
* [[Priyanka Bose]]
* [[Tillotama Shome]]
* [[Deepak Dobriyal]]}}
| cinematography = Sunil Borkar
| editing        = Siddharth Kapoor&lt;br&gt;Raam Reddy
| studio         = Prspctvs Productions &lt;br /&gt; Maxmedia&lt;br /&gt;[[Sikhya Entertainment]]&lt;br&gt;Flip Films
| distributor    = [[Cinépolis]]
| released       = {{Film date|2024|02|16|[[74th Berlin International Film Festival|Berlinale]]|2025|09|12|India|ref2=&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Manoj Bajpayee's 'Jugnuma' to hit theatres on September 12; film shines at global festivals|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayees-jugnuma-to-hit-theatres-on-september-12-film-shines-at-global-festivals/articleshow/123499145.cms|access-date=2025-08-25 |website=The Times of India |language=en-us}}&lt;/ref&gt;|df=y}}
| runtime        = 118 minutes&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |title=JUGNUMA (THE FABLE) Certification Record |website=Central Board of Film Certification |date=2025-09-09 |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwMjI5MDgyMDI1MDAwNDU= |access-date=2025-12-10}}&lt;/ref&gt;
| country        = India&lt;br&gt;United States
| language       = Hindi&lt;br&gt;English
| gross          = ₹0.40 crore&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |title=Jugnuma Box Office Collection |website=Bollywood Hungama |date= 12 September 2025|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/jugnuma/box-office/ |access-date=2025-12-10}}&lt;/ref&gt;
}}[[മനോജ് ബാജ്‌പേയ്|മനോജ് ബാജ്പേയി]], ദീപക് ഡോബ്രിയാൽ, പ്രിയങ്ക ബോസ്, ഹിരൽ സിദ്ദു, അവാൻ പൂക്കോട്ട് , തിലോത്തമ  ഷോം എന്നിവർ അഭിനയിച്ച രാം റെഡ്ഡി സംവിധാനം ചെയ്ത 2024 ലെ  ചിത്രമാണ് ജുഗ്നുമ-ദി ഫേബിൾ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/manoj-bajpayee-starrer-the-fable-in-encounters-segment-of-c-2859324|title=Manoj Bajpayee-starrer 'The Fable' in Encounters segment of Berlinale 2024|access-date=2024-01-22|last=PTI|date=2024-01-22|website=[[Deccan Herald]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124123224/https://www.deccanherald.com/entertainment/manoj-bajpayee-starrer-the-fable-in-encounters-segment-of-c-2859324|archive-date=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/the-fable-manoj-bajpayee-starrer-raam-reddy-74th-berlin-international-film-festival-encounters-category-1658589|title='The Fable': Manoj Bajpayee Starrer To Have Its Premiere At 74th Berlin International Film Festival|access-date=2024-01-22|last=|first=|date=2024-01-22|website=[[ABP Live]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123005527/https://news.abplive.com/entertainment/movies/the-fable-manoj-bajpayee-starrer-raam-reddy-74th-berlin-international-film-festival-encounters-category-1658589|archive-date=2024-01-23}}&lt;/ref&gt; മാക്സ്മീഡിയയും സിഖ്യ എന്റർടൈൻമെന്റും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് പ്രാസ്പെക്റ്റ് വി പ്രൊഡക്ഷൻസും ഫ്ലിപ്പ് ഫിലിംസും ചേർന്നാണ്. ഗുനീത് മോംഗ അനുരാഗ് കശ്യപും ചേർന്നാണ് ചിത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/jugnuma-movie-trailer-release-rkhxiv9b|title=Filmmakers Anurag Kashyap, Vetrimaaran, LJP unite for Manoj Bajpayee's 'Jugnuma' trailer launch|access-date=2025-09-05|date=2025-08-30|website=@mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;

യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലെ 38-ാമത് ലീഡ്സ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച ചിത്രം നേടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ചിത്രമായി ഈ ചിത്രം ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു, കൂടാതെ 2024 ലെ മാമി മുംബൈ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിൽ സ്പെഷ്യൽ ജൂറി അവാർഡും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/manoj-bajpayee-starrer-the-fable-becomes-the-first-indian-film-to-win-best-film-at-the-38th-leeds-international-film-festival-uk|title=Manoj Bajpayee Starrer The Fable Becomes The First Indian Film To Win Best Film At the 38th Leeds International Film Festival UK|access-date=2024-11-17|date=2024-11-15|website=Outlook India|language=en}}&lt;/ref&gt; 2024 ഫെബ്രുവരി 16 ന് 74-ാമത് ബെർലിൻ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ , അഭിമാനകരമായ എൻകൌണ്ടർ വിഭാഗത്തിൽ ലോക പ്രീമിയർ ഉണ്ടായിരുന്നു-കഴിഞ്ഞ 30 വർഷത്തിനിടെ ബെർലിനാലെയുടെ ഒരു പ്രധാന മത്സര വിഭാഗത്തിൽ മത്സരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഇന്ത്യൻ ചിത്രം    മാത്രമായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2025 സെപ്റ്റംബർ 12ന്  ഈ  ചിത്രം ഇന്ത്യയിൽ തിയേറ്ററുകളിൽ പുറത്തിറങ്ങി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/guneet-monga-anurag-kashyap-to-present-manoj-bajpayees-jugnuma|title=Guneet Monga Kapoor, Anurag Kashyap To Present Manoj Bajpayee's 'Jugnuma'; Raam Reddy Directorial Locks September 12 Release|access-date=2025-08-25|date=2025-08-25|website=The Hollywood Reporter India|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayees-jugnuma-to-hit-theatres-on-september-12-film-shines-at-global-festivals/articleshow/123499145.cms|title=Manoj Bajpayee's 'Jugnuma' to hit theatres on September 12; film shines at global festivals|date=25 August 2025|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== കഥാപരിസരം ==
1989 ലെ വസന്തകാലത്ത് ഒരു ഹിമാലയൻ മലഞ്ചെരിവിന് മുകളിലുള്ള ഒരു കൊളോണിയൽ മാളികയിൽ താമസിക്കുന്ന ദേവും കുടുംബവും  ആണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം . ഒരു വിശാലമായ പഴത്തോട്ടത്തിലെ അവരുടെ സമാധാനപരമായ ജീവിതം  കുടുംബനാഥനായ  ദേവ്  അവരുടെ എസ്റ്റേറ്റിൽ നിഗൂഢമായി കത്തിച്ച മരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുമ്പോൾ തടസ്സപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ മരങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ പിരിമുറുക്കം വർദ്ധിക്കുന്നു. കടന്നുപോകുന്ന നാടോടികളിൽ സംശയം തോന്നുകയും അഴിമതിക്കാരനായ ഷെരീഫ് അന്വേഷണം സങ്കീർണ്ണമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്ഥിതിഗതികൾ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീവ്രമായ ശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും കൂടുതൽ തീപിടുത്തങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നു. അവരുടെ തോട്ടങ്ങളെ വിഴുങ്ങുന്ന തീയ്ക്കുപിന്നിൽ ആരെന്നെത്  ചുരുളഴിയുമോ?.

== കാസ്റ്റ് ==

* ദേവ് ആയി [[മനോജ് ബാജ്‌പേയ്|മനോജ് ബാജ്പേയി]]
* ദേവന്റെ മകൾ വാന്യ ആയിഹിരൽ സിദ്ദു
* ദേവിൻ്റെ ഭാര്യ നന്ദിനിയായി [[:en:Priyanka_Bose|പ്രിയങ്ക ബോസ്]]
* രാധയായി തിലോത്തമ ഷോം
* ദേവിൻ്റെ മകനായ ജുജു എന്ന കഥാപാത്രമായി അവാൻ പൂക്കോട്ട്
* ദേവിൻ്റെ മാനേജരായി ദീപക് ഡോബ്രിയാൽ
* ഗുർപാൽ സിംഗ്

== റിലീസ് ==
2024 ഫെബ്രുവരി 16ന് നടന്ന 74-ാമത് ബെർലിൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ എൻകൌണ്ടർ വിഭാഗത്തിൽ മത്സരിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ചിത്രം ലോക പ്രീമിയറായി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. കഴിഞ്ഞ 30 വർഷത്തിനിടെ ബെർലിൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിലെ പ്രധാന മത്സര വിഭാഗങ്ങളിലൊന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഇന്ത്യൻ ചിത്രമെന്ന നിലയിൽ ഇത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/jugnuma-trailer-manoj-bajpayee-takes-flight-in-raam-reddys-stunning-return|title='Jugnuma' Trailer: Manoj Bajpayee Takes Flight in Raam Reddy's Stunning Return|access-date=2025-09-05|website=The Hollywood Reporter India|language=en}}&lt;/ref&gt;

ചിത്രം 2025 സെപ്റ്റംബർ 12ന് തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്തു .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/manoj-bajpayee-the-fable-anurag-kashyap-presenter-1236495829/|title=Manoj Bajpayee, Raam Reddy's Berlinale Film 'The Fable' Lands Guneet Monga Kapoor and Anurag Kashyap as Presenters (EXCLUSIVE)|access-date=2025-08-25|last=Ramachandran|first=Naman|date=2025-08-25|website=Variety|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Country
!Festival
!Category
!Award
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2025
| rowspan=&quot;2&quot; |[[യു.എസ്‌.എ.|യൂ .എസ് .എ]]
|ന്യൂ  യോർക്ക്  ഇൻഡ്യൻ  ഫിലിം  ഫെസ്റ്റിവൽ
|
|
|-
|Indian Film Festival of L.A
|
|
|-
|[[ഇന്ത്യ]]
|Cinévesture International Film Festival&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ciff.in/wp-content/uploads/2025/03/CIFF-2025-Catalogue-1.pdf|title=}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2024
|[[ജർമ്മനി]]
|74-മത് ബെർലിൻ അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം
|Encounters
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യ]]
|MAMI Mumbai Film Festival 2024
|South Asia Competition
|Special Jury Award
|-
|[[അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം (കേരളം)|അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം (കേരളം]])
|കാലെയ്‌ഡോസ്കോപ്പ്
|
|-
|[[സ്പെയിൻ]]
|SEMINCI film festival
|
|
|-
|[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]
|Leeds International Film Festival
|Feature Film Competition
|വിജയി&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2025-10-29 |title=Gomory, Ralph on 2004 September 12. |url=https://doi.org/10.1063/nbla.busa.fgvx |doi=10.1063/nbla.busa.fgvx}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ഫ്രാൻസ്]]
|Festival des 3 Continents - Nantes
|
|Nominated&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.3continents.com/en/film/the-fable/|title=The Fable|access-date=2024-11-27|website=Festival des 3 Continents}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[സിംഗപ്പൂർ|സിങ്കപ്പൂർ]]
|[[സിംഗപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം|Singapore International Film Festival]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sgiff.com/film/the-fable/|title=The Fable - SGIFF|access-date=2024-11-30|date=2024-10-22|website=sgiff.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|
|
|}


{{Reflist}}

* {{IMDb title|tt31015496}} (IMDb)
* {{Cite web|url=https://www.berlinale.de/en/2024/programme/202409890.html|title=The Fable|access-date=2024-01-22|website=[[Berlin International Film Festival]]|language=en}}</text>
      <sha1>rp46vaqrc6q5z5y1wp57e905bu06qap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മെഡിവ്‌നിക്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666845</id>
    <revision>
      <id>4615583</id>
      <timestamp>2026-04-26T10:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <comment>''''{{Infobox prepared food | name = മെഡിവ്‌നിക് | image = Medivnyk - 2.jpg | caption = മെഡിവ്‌നിക് | alternate_name = മെഡോവിക് | country = {{flagicon|Ukraine}}[[ഉക്രെയ്ൻ]] | region = ഗലീഷ്യ | course = മധുരപലഹാരം | served =  | type = കേക്ക് | main_ingredient = മാവ്, തേൻ, മുട്ട }...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4615583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7197" sha1="l75p1i31ihh7f3ebbfpvls4io0h24be" xml:space="preserve">'''{{Infobox prepared food
| name = മെഡിവ്‌നിക്
| image = Medivnyk - 2.jpg
| caption = മെഡിവ്‌നിക്
| alternate_name = മെഡോവിക്
| country = {{flagicon|Ukraine}}[[ഉക്രെയ്ൻ]]
| region = ഗലീഷ്യ
| course = മധുരപലഹാരം
| served = 
| type = കേക്ക്
| main_ingredient = മാവ്, തേൻ, മുട്ട
}}മെഡിവ്‌നിക് (മെഡോവിക് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)&lt;ref name=&quot;Ilchenko&quot;&gt;{{cite book |last=Ільченко |first=Олесь |title=Чікен Київ. Секрети київського куховарства |publisher=Варто |year=2021 |isbn=9789662321517 |language=Ukrainian}}&lt;/ref&gt;''' ഒരു [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രേനിയൻ]] ഹണി കേക്കാണ്.&lt;ref name=&quot;Darra&quot;&gt;{{cite book |last=Goldstein |first=Darra |title=A Taste of Russia: A Cookbook of Russian Hospitality |publisher=Russian Life Books |year=2012 |ISBN=978-1-880100-67-7 |edition=3rd ed., rev. and updated, 30th anniversary |entry=Ukrainian honey cake |authorlink=Darra Goldstein}}&lt;/ref&gt;

ഭക്ഷ്യ എഴുത്തുകാരിയായ മരിയാന ദുഷാറിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[ലിവിവ്]] പ്രാദേശിക ഭക്ഷണരീതിയിലെ ഒരു അടിസ്ഥാന മധുരപലഹാരമാണ് മെഡിവ്‌നിക്.&lt;ref name=&quot;Dushar&quot;&gt;{{cite web|url=https://panistefa.com/medivnyk-duzhe-dobryj/|title=Медівник дуже добрий|date=20 Nov 2017|work=Pani Stefa}}&lt;/ref&gt; [[പോളിഷ് ഭാഷ|പോളിഷ്]]-[[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ]] ഭക്ഷണ എഴുത്തുകാരിയായ വിക്ടോറിയ പോപിൻ മെഡിവ്‌നിക്കിനെ ഒരു ഒരു തരം ഫ്രൂട്ട്‌കേക്ക് ആയി തരംതിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Popin&quot;&gt;{{cite web|url=https://picantecooking.com/ua/recipes/keksi/starosvitskiy-medivnik/|title=Про старосвітський медівник|last=Попін|first=Вікторія|date=3 Jan 2020|work=Picante Cooking}}&lt;/ref&gt; മെഡിവ്‌നിക്കിൽ സാധാരണയായി സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, പരിപ്പ്, ഉണക്കമുന്തിരി എന്നിവ ചേർക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Dushar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Popin&quot; /&gt; കേക്കിന് അതിന്റെ വ്യതിരിക്തമായ രുചി നൽകാൻ തേൻ ചേർക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noopurskitchen.com/medovik-russian-honey-cake/|title=Medovik - Russian Honey Cake » From Noopur's Kitchen|access-date=2026-04-26|last=Noopur|date=2020-06-12|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

സ്‌പോഞ്ചി കേക്കിന് പുറമേ, [[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ]] മെഡിവ്‌നിക് എന്നത് പ്രിയങ്ക് അല്ലെങ്കിൽ പെർണിക്, ഒരു ഹാർഡ് ഹണി കുക്കി എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Пономарьов |first1=Анатолій |url=https://archive.org/details/ukrainska0minuvshina/page/n91/mode/2up?view=theater |title=Українська минувшина: Ілюстрований етнографічний довідник |publisher=Либідь |year=1994 |ISBN=5-325-00592-8 |edition=2 |location=Kyiv |page=91 |section=Українська кухня}}&lt;/ref&gt;

സക്കർപട്ടിയ ഒബ്ലാസ്റ്റിലെ രാഖിവ് റയോണിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വെലിക്കി ബൈച്ച്‌കിവ് ഗ്രാമത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക വിവാഹ ആചാരമുണ്ട്. ആചാരപ്രകാരം, ഒരു പരമ്പരാഗത വിവാഹ കൊറോവൈ ചുടുന്നതിനുപകരം, അവർ മെഡിവ്‌നിക് ഹണി കേക്ക് ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഹുത്സുൽ എംബ്രോയ്ഡറി ഷർട്ടുകൾക്ക് സമാനമായ ആഭരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഈ പരമ്പരാഗത ബ്രെഡ് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ukrainian-recipes.com/from-ceremonial-bread-to-popular-delicacy-the-story-of-medivnyk-and-its-significance-in-ukrainian-culture.html|title=From ceremonial bread to popular delicacy: The story of medivnyk and its significance in Ukrainian culture {{!}} Ukrainian honey cake|access-date=2025-02-10|date=2023-05-08|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ഉക്രേനിയൻ [[ക്രിസ്തുമസ്|ക്രിസ്മസിനും]] മെഡിവിക് പാകം ചെയ്യാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rusnak.ca/Ukrainian-Honey-Cake-Medivnyk|title=Ukrainian Honey Cake (Medivnyk) - The Rusnaks|access-date=2026-04-01|website=rusnak.ca|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifecurrentsblog.com/ukrainian-honey-cake-medivnyk/|title=Ukrainian Honey Cake (Medivnyk)|access-date=2026-04-26|last=Debi|date=2020-12-23|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിൽ ==
പോളിഷ് പാചകരീതിയിൽ, സമാനമായ ഒരു പേസ്ട്രിയെ മയോഡൗണിക് എന്ന് വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.muzeumtkactwa.pl/aktualnosci/171-miodownik-miedzy-piernikiem-a-stefanka|title=MIODOWNIK - między piernikiem a stefanką|access-date=2026-04-26|language=pl-PL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hollytrail.com/2019/02/09/ukrainian-honey-cake-or-polish-honey-cake-medivnyk-or-miodownik/|title=Ukrainian-Polish Honey Cake (Medivnyk/Miodownik) {{!}}|access-date=2026-04-26|last=Trail|first=Holly|date=2019-02-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

റഷ്യൻ പാചകരീതിയിൽ ഇതിനെ മെഡോവിക് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മുട്ടയുടെ മഞ്ഞക്കരു അല്ലെങ്കിൽ പുളിച്ച വെണ്ണ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. സാധാരണയായി ഇത് സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഇല്ലാതെയാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shuba.life/articles/22240-iak-rosiia-vkrala-medivnyk|title=Як Росія вкрала в нас медівник — Шуба|access-date=2026-04-26|date=2024-11-29|language=uk}}&lt;/ref&gt;

== കാണുക ==

* [[കീവ് കേക്ക്]]
* [[ബനോഷ്]]</text>
      <sha1>l75p1i31ihh7f3ebbfpvls4io0h24be</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4615584</id>
      <parentid>4615583</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatEditor024</username>
        <id>211141</id>
      </contributor>
      <comment>/* കാണുക */</comment>
      <origin>4615584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7223" sha1="jgo0u48qspilntc2n22r7995kvw6lfg" xml:space="preserve">'''{{Infobox prepared food
| name = മെഡിവ്‌നിക്
| image = Medivnyk - 2.jpg
| caption = മെഡിവ്‌നിക്
| alternate_name = മെഡോവിക്
| country = {{flagicon|Ukraine}}[[ഉക്രെയ്ൻ]]
| region = ഗലീഷ്യ
| course = മധുരപലഹാരം
| served = 
| type = കേക്ക്
| main_ingredient = മാവ്, തേൻ, മുട്ട
}}മെഡിവ്‌നിക് (മെഡോവിക് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)&lt;ref name=&quot;Ilchenko&quot;&gt;{{cite book |last=Ільченко |first=Олесь |title=Чікен Київ. Секрети київського куховарства |publisher=Варто |year=2021 |isbn=9789662321517 |language=Ukrainian}}&lt;/ref&gt;''' ഒരു [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രേനിയൻ]] ഹണി കേക്കാണ്.&lt;ref name=&quot;Darra&quot;&gt;{{cite book |last=Goldstein |first=Darra |title=A Taste of Russia: A Cookbook of Russian Hospitality |publisher=Russian Life Books |year=2012 |ISBN=978-1-880100-67-7 |edition=3rd ed., rev. and updated, 30th anniversary |entry=Ukrainian honey cake |authorlink=Darra Goldstein}}&lt;/ref&gt;

ഭക്ഷ്യ എഴുത്തുകാരിയായ മരിയാന ദുഷാറിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, [[ലിവിവ്]] പ്രാദേശിക ഭക്ഷണരീതിയിലെ ഒരു അടിസ്ഥാന മധുരപലഹാരമാണ് മെഡിവ്‌നിക്.&lt;ref name=&quot;Dushar&quot;&gt;{{cite web|url=https://panistefa.com/medivnyk-duzhe-dobryj/|title=Медівник дуже добрий|date=20 Nov 2017|work=Pani Stefa}}&lt;/ref&gt; [[പോളിഷ് ഭാഷ|പോളിഷ്]]-[[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ]] ഭക്ഷണ എഴുത്തുകാരിയായ വിക്ടോറിയ പോപിൻ മെഡിവ്‌നിക്കിനെ ഒരു ഒരു തരം ഫ്രൂട്ട്‌കേക്ക് ആയി തരംതിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Popin&quot;&gt;{{cite web|url=https://picantecooking.com/ua/recipes/keksi/starosvitskiy-medivnik/|title=Про старосвітський медівник|last=Попін|first=Вікторія|date=3 Jan 2020|work=Picante Cooking}}&lt;/ref&gt; മെഡിവ്‌നിക്കിൽ സാധാരണയായി സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, പരിപ്പ്, ഉണക്കമുന്തിരി എന്നിവ ചേർക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Dushar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Popin&quot; /&gt; കേക്കിന് അതിന്റെ വ്യതിരിക്തമായ രുചി നൽകാൻ തേൻ ചേർക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noopurskitchen.com/medovik-russian-honey-cake/|title=Medovik - Russian Honey Cake » From Noopur's Kitchen|access-date=2026-04-26|last=Noopur|date=2020-06-12|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

സ്‌പോഞ്ചി കേക്കിന് പുറമേ, [[ഉക്രൈനിയൻ ഭാഷ|ഉക്രേനിയൻ ഭാഷയിൽ]] മെഡിവ്‌നിക് എന്നത് പ്രിയങ്ക് അല്ലെങ്കിൽ പെർണിക്, ഒരു ഹാർഡ് ഹണി കുക്കി എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Пономарьов |first1=Анатолій |url=https://archive.org/details/ukrainska0minuvshina/page/n91/mode/2up?view=theater |title=Українська минувшина: Ілюстрований етнографічний довідник |publisher=Либідь |year=1994 |ISBN=5-325-00592-8 |edition=2 |location=Kyiv |page=91 |section=Українська кухня}}&lt;/ref&gt;

സക്കർപട്ടിയ ഒബ്ലാസ്റ്റിലെ രാഖിവ് റയോണിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വെലിക്കി ബൈച്ച്‌കിവ് ഗ്രാമത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക വിവാഹ ആചാരമുണ്ട്. ആചാരപ്രകാരം, ഒരു പരമ്പരാഗത വിവാഹ കൊറോവൈ ചുടുന്നതിനുപകരം, അവർ മെഡിവ്‌നിക് ഹണി കേക്ക് ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഹുത്സുൽ എംബ്രോയ്ഡറി ഷർട്ടുകൾക്ക് സമാനമായ ആഭരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഈ പരമ്പരാഗത ബ്രെഡ് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ukrainian-recipes.com/from-ceremonial-bread-to-popular-delicacy-the-story-of-medivnyk-and-its-significance-in-ukrainian-culture.html|title=From ceremonial bread to popular delicacy: The story of medivnyk and its significance in Ukrainian culture {{!}} Ukrainian honey cake|access-date=2025-02-10|date=2023-05-08|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ഉക്രേനിയൻ [[ക്രിസ്തുമസ്|ക്രിസ്മസിനും]] മെഡിവിക് പാകം ചെയ്യാറുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rusnak.ca/Ukrainian-Honey-Cake-Medivnyk|title=Ukrainian Honey Cake (Medivnyk) - The Rusnaks|access-date=2026-04-01|website=rusnak.ca|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifecurrentsblog.com/ukrainian-honey-cake-medivnyk/|title=Ukrainian Honey Cake (Medivnyk)|access-date=2026-04-26|last=Debi|date=2020-12-23|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിൽ ==
പോളിഷ് പാചകരീതിയിൽ, സമാനമായ ഒരു പേസ്ട്രിയെ മയോഡൗണിക് എന്ന് വിളിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.muzeumtkactwa.pl/aktualnosci/171-miodownik-miedzy-piernikiem-a-stefanka|title=MIODOWNIK - między piernikiem a stefanką|access-date=2026-04-26|language=pl-PL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hollytrail.com/2019/02/09/ukrainian-honey-cake-or-polish-honey-cake-medivnyk-or-miodownik/|title=Ukrainian-Polish Honey Cake (Medivnyk/Miodownik) {{!}}|access-date=2026-04-26|last=Trail|first=Holly|date=2019-02-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

റഷ്യൻ പാചകരീതിയിൽ ഇതിനെ മെഡോവിക് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മുട്ടയുടെ മഞ്ഞക്കരു അല്ലെങ്കിൽ പുളിച്ച വെണ്ണ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. സാധാരണയായി ഇത് സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഇല്ലാതെയാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shuba.life/articles/22240-iak-rosiia-vkrala-medivnyk|title=Як Росія вкрала в нас медівник — Шуба|access-date=2026-04-26|date=2024-11-29|language=uk}}&lt;/ref&gt;

== കാണുക ==

* [[കീവ് കേക്ക്]]
* [[ബനോഷ്]]

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>jgo0u48qspilntc2n22r7995kvw6lfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സ്പൈഡർമാൻഃ എക്രോസ് ദ സ്പൈഡർ-വേഴ്സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>666846</id>
    <revision>
      <id>4615588</id>
      <timestamp>2026-04-26T10:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhiram-514</username>
        <id>164010</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351147119|Spider-Man: Across the Spider-Verse]]&quot; എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്.</comment>
      <origin>4615588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3808" sha1="dstxj1w4qktjk0ofx6syb32us6vtut5" xml:space="preserve">
{{Infobox film
| name           = സ്പൈഡർ-മാൻ: ആക്രോസ് ദ സ്പൈഡർ-വേഴ്‌സ് {{nowrap|സ്പൈഡർ-വേഴ്‌സ് }}
| image          = Spider-Man- Across the Spider-Verse poster.jpg
| alt            = മൈൽസ് മോറാലസ് (സ്പൈഡർമാൻ)നും ഗ്വെൻ സ്റ്റേസി (സ്പൈഡർ-വുമൺ)നും പിന്നിൽ, സ്പൈഡർ-സൊസൈറ്റിയുടെ വിവിധ മറ്റ് സ്പൈഡർ-പീപ്പിൾ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ ഒരു പോർട്ടലിൽ നിന്നും പുറത്തുവരുന്നു, പശ്ചാത്തലത്തിൽ മിഗ്വൽ ഒ'ഹാര (സ്പൈഡർമാൻ 2099)യുടെ ചിത്രം കാണിക്കുന്നു.
| caption        = തിയേറ്റർ റീലീസ് പോസ്റ്റർ
| director       = {{Plainlist|
* [[ജോക്വിം ഡോസ് സാന്റോസ്]]
* [[കെംപ് പവേഴ്സ്]]
* [[ജസ്റ്റിൻ കെ. തൊംപ്സൺ]]
}}
| producer       = {{Plainlist|
* ഫിൽ ലോർഡ്
* ക്രിസ്റ്റഫർ മില്ലർ
* [[എമി പാസ്കൽ]]
* [[അവി അറാദ്]]
* ക്രിസ്റ്റിന സ്റ്റൈൻബെർഗിൽ ലോർഡ്
}}
| writer         = {{Plainlist|
* [[ഫിൽ ലോർഡ് ആൻഡ് ക്രിസ്തോഫർ മില്ലർ|ഫിൽ ലോർഡ്&lt;br /&gt;ക്രിസ്തോഫർ മില്ലർ]]
* [[ഡേവിഡ് കാലാഹം|ഡേവ് കാലാഹം]]
}}
| based_on       = [[Marvel Comics]]&lt;!-- Credited as &quot;Based on the Marvel Comics&quot; --&gt;
| starring       = {{Plainlist|
* [[ഷെയ്മിക് മൂർ]]
* [[ഹെയ്‌ലി സ്റ്റൈൻഫെൽഡ്]]
* [[ബ്രയാൻ ടൈറി ഹെന്നറി]]
* [[ലോറൻ വെലെസ്]]
* [[ജേക്ക്ബ് ജോൺസൺ]]
* [[ജെയ്‌സൺ ഷ്വാർട്സ്മാൻ]]
* [[ഇസ്സ റേ]]
* [[കരൺ സോണി]]
* [[ഷേയ വിപ്ഗ്‌ഹാം]]
* [[ഡാനിയൽ കലൂയാ]]
* [[മഹേഴ്ഷാല അലി]]
* [[ഓസ്കർ ഐസാക്]]
}}
| music          = [[ഡാനിയൽ പംബർട്ടൺ]]
| editing        = മൈക്കൾ ആൻഡ്രൂസ്
| studio         = {{Plainlist|
* [[കൊളംബിയ പിക്ചേർസ്]]
* [[മാർവൽ എന്റർടെയ്ൻമെന്റ്]]
* [[സോണി പിക്ചേർസ് ആനിമേഷൻ]]
* പാസ്കൽ പിക്ചേർസ്
* ലോേഡ് മില്ലർ പ്രൊഡക്ഷൻസ്
* ആരാഡ് പ്രൊഡക്ഷൻസ്
}}
| distributor    = [[സോണി പിക്ചേഴ്സ് റിലീസിംഗ്]]
| released       = {{ചലച്ചിത്ര തീയതി|2023|5|30|[[Regency Village Theater]]|2023|6|2|അമേരിക്ക}}
| runtime        = 140 മിനിറ്റുകള്&lt;!--Theatrical runtime--&gt;&lt;ref name=&quot;Runtime&quot; /&gt;
| country        = അമേരിക്ക
| language       = English
| budget         = $100–150&amp;nbsp;million&lt;ref name=&quot;Budget&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;VultureBadCondition&quot; /&gt;
| gross          = $690.8{{nbsp}}million&lt;ref name=&quot;BOM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NUM&quot; /&gt;
}}
[[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ആനിമേഷൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:CS1 French-language sources (fr)]]
[[വർഗ്ഗം:Pages using multiple image with auto scaled images]]</text>
      <sha1>dstxj1w4qktjk0ofx6syb32us6vtut5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>